Login
Një projekt turistik në UNESCO: Sa rrezikon Pogradeci trashëgiminë natyrore?
Dy ide âzhvillimiâ po pĂ«rplasen nĂ« Pogradec: njĂ«ra e sheh bregun e Liqenit tĂ« Pogradecit si trashĂ«gimi natyrore e kulturore pĂ«r tâu ruajtur, tjetra e trajton si truall pĂ«r projekte masive turistike. Ky shkrim Ă«shtĂ« njĂ« opinion kritik mbi projektet shumĂ«katĂ«she dhe transformimin urban qĂ« po i kanoset vijĂ«s sĂ« bregut liqenor nĂ« njĂ« zonĂ« tĂ« mbrojtur dhe tĂ« lidhur me statusin e UNESCO-s sĂ« Liqenit tĂ« Ohrit.
Opinionin e mĂ«poshtĂ«m e ka shkruar Christian DĂ©farge, lektor i lartĂ« i geobiologjisĂ« mjedisore nĂ« Universitetin e OrlĂ©ans (FrancĂ«), i cili drejton njĂ« program studimi pĂ«r inxhinieri gjeo-mjedisi dhe âqytetin e qĂ«ndrueshĂ«mâ, si dhe Ă«shtĂ« kĂ«rkues shkencor nĂ« fushĂ«n e hidrogeologjisĂ« dhe mjedisit.
Autor: Christian Défarge | Lektor, studiues, Francë.
1. Jo projektit tĂ« marinĂ«s me ârrokaqiejâ nĂ« Giverny!
Imagjinoni njĂ« projekt kompleksi turistik, me dhjetĂ«ra kulla deri nĂ« 27 kate, tĂ« ngulitura diku midis lumit Seine nĂ« Paris, shtratin e tĂ« cilit do ta grryenin pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« port tĂ« madh pĂ«r motoskafĂ« dhe âjet-skiâ, ose diçka tĂ« ngjashme nĂ« kopshtin e zambakĂ«ve tĂ« ujit tĂ« Monet-it, pothuajse i paprekur pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« shekull, nĂ« fshatin Giverny (FrancĂ«). UdhĂ«tarĂ« nga mbarĂ« bota do tĂ« indinjoheshin dhe do tĂ« protestonin me forcĂ«, qĂ« nga Amerika deri nĂ« Japoni e KinĂ«, sigurisht nĂ«se zoti Xi nuk do tĂ« kishte kundĂ«rshtim.
E pra, kjo është ajo që po kërcënon në heshtje qytetin e vogël të Pogradecit në Shqipëri, në bregun jugor të Liqenit të Ohrit, në kufi me Maqedoninë e Veriut, i listuar në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s për vlerat e tij të jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore.
Pikërisht në këtë qytet, zgjohet çdo mëngjes, ashtu si Monet-i me dritën e mëngjesit, një nga piktorët më të mëdhenj të Shqipërisë, artisti më i madh i gjallë sipas kolegëve të tij, Anastas Kostandini, i njohur me emrin artistik Taso.
Pogradecar i lindur (29 Korrik 1954), nĂ« kopshtin e tij artistik, Taso e ka kthyer kĂ«tĂ« âvend tĂ« vogĂ«lâ, me peizazhet, rrugĂ«t dhe banorĂ«t e tij, nĂ« njĂ« xhevahir universal.
Sipas Miguel TorgĂ«s, universali Ă«shtĂ« âvendaliu pa mureâ. PĂ«r ta thĂ«nĂ« ndryshe, kolegu i Tasos, Salvador DalĂ, pĂ«rdori moton e Michel de Montaigne: âNjeriu mund tĂ« arrijĂ« universalĂ«n vetĂ«m duke u nisur nga ultra-vendorjaâ.
MirĂ«po âlokales pa mureâ duan tâi kundĂ«rvihen disa biznesmenĂ« pa kulturĂ« dhe arsim nĂ«pĂ«rmjet njĂ« projekti qĂ« nuk ka asgjĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t me jetĂ«n vendore, duke krijuar pĂ«rkundrazi mure tĂ« larta qĂ« shkatĂ«rrojnĂ« peizazhin dhe çdo aset lokal, dhe duke transformuar atĂ« çka ishte fillimisht njĂ« fshat modest peshkatarĂ«sh nĂ« njĂ« mini-Dubai.
MĂ« e keqja Ă«shtĂ« se kĂ«tĂ« e bĂ«jnĂ« me mbĂ«shtetjen e politikanĂ«ve pa vizion, gjoja nĂ«n pretekstin dhe premtimin, si kudo tjetĂ«r, tĂ« pĂ«rfitimeve ekonomike â nĂ« fakt, kur nuk mund tâu sigurosh pjesĂ«s mĂ« tĂ« madhe tĂ« njerĂ«zve njĂ« jetĂ« tĂ« denjĂ«, u premton âtelebingonâ e turizmit.
2. Kundër trans-peizazhimit global dhe uniform
Siç dihet, liqeni qĂ« rrethon Pogradecin Ă«shtĂ« i regjistruar si TrashĂ«gimi BotĂ«rore e UNESCO-s pĂ«r vlerat e tij natyrore dhe kulturore. Por pĂ«rtej kĂ«saj njohjeje zyrtare, ai Ă«shtĂ« edhe shembulli i pĂ«rsosur i njĂ« socio-ekosistemi virtuoz me dy karakteristika tĂ« tjera tĂ« jashtĂ«zakonshme qĂ« do tâia vlente tâi pĂ«rmendim.
Gati 300 metra i thellë, ky liqen është më i thelli në Ballkan dhe një nga më të vjetrit në botë, madje më i vjetër edhe se vetë njerëzimi. I konsideruar edhe si një nga më të pasurit me specie endemike, liqeni është para së gjithash një fenomen i rrallë gjeologjik: ushqimin kryesor ujor e merr nga një tjetër liqen, 150 metra më lart se ai, Prespa e Madhe (e përbashkët mes Shqipërisë, Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut) nëpërmjet korridoreve nëntokësore karstike. Ndërsa Prespa e Madhe furnizohet vetë, përmes një shiriti të ngushtë toke (Koula) nga Prespa e Vogël, e ndodhur vetëm 3 metra më lart, mes Shqipërisë dhe Greqisë.
UrĂ« lidhĂ«se midis tre vendeve ballkanike, Liqeni i Ohrit vazhdon rrjedhjen e tij nĂ«pĂ«rmjet Drinit tĂ« Zi, duke pĂ«rshkuar MaqedoninĂ« e Veriut dhe mĂ« pas ShqipĂ«rinĂ«, pĂ«r tâu derdhur sĂ« fundi nĂ« Detin Adriatik pranĂ« kufirit midis ShqipĂ«risĂ« dhe Malit tĂ« Zi (njĂ«soj si â nĂ« mĂ«nyrĂ« simbolike â âEmigrimi i ngjalaveâ, kaq domethĂ«nĂ«se pĂ«r shkrimtarin e madh shqiptaro-maqedonas Luan Starova, me origjinĂ« nga Pogradeci).
Kjo mënyrë qarkullimi ujërash në formë kaskade, e ushqyer nga burime nëntokësore ujërash të ëmbla, i jep liqenit një pastërti dhe qartësi të kulluar. Fatkeqësisht, kjo kthjelltësi do të errësohej përgjithmonë nga reflektimi monstruoz dhe i zymtë i mureve gjigante prej xhami dhe betoni.
Por ky vend nuk është i jashtëzakonshëm vetëm për veçoritë e tij natyrore dhe faktin që ka mbetur pothuajse i paprekur. Ai është i jashtëzakonshëm edhe për autenticitetin e ruajtur të fshatrave përreth, mentalitetin e banorëve, të cilët ndajnë me njëri-tjetrin të njëjtin stil jetese apo zakone kulinare, në të gjitha brigjet e liqenit.
Dhe askush deri më sot, as në bregun maqedonas në Ohër apo Strugë, shumë herë më të frekuentuar nga turistët pasi bregu i liqenit ka shërbyer dhe shërben si rivierë për një vend pa akses në det, nuk e kishte deformuar kësisoj peizazhin unik socio-kulturor, me të tillë shkatërrim, si projekti i ri i Pogradecit.
Ky projekt i ashtuquajtur zhvillim, i njohur dhe i aplikuar prej vitesh nĂ« bregun e Mesdheut, mund tĂ« pĂ«rshkruhet si âtrans-peizazhimâ. Ashtu si trans-humanizmi, qĂ«llimi i tij Ă«shtĂ« qĂ«, nĂ«n petkun e gjoja perspektivave marramendĂ«se dhe garĂ«s pĂ«r konkurrencĂ« globale nĂ« turizĂ«m, tĂ« maskojĂ« mungesĂ«n e vullnetit politik pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« aksione konkrete pĂ«r tĂ« ruajtur karakterin lokal, pĂ«r tĂ« mbrojtur mjedisin dhe pĂ«rmirĂ«suar jetesĂ«n e banorĂ«ve rreth e qark.
Në fakt, trans-peizazhizmi promovon një lloj uniformiteti global që prodhon vetëm varfëri.
Ky projekt Ă«shtĂ« jo vetĂ«m i papranueshĂ«m dhe pĂ«rbuzĂ«s ndaj banorĂ«ve tĂ« Pogradecit dhe rajonit pĂ«rreth, por duket edhe krejtĂ«sisht i marrĂ«, pasi ndĂ«rtesa e vetme disi e lartĂ« nĂ« qytet (10 kate), e ndodhur jo larg perimetrit tĂ« ndĂ«rtimit, ka maksimumi njĂ« deri nĂ« tre apartamente tĂ« banuara. Por ndoshta qĂ«llimi i tij i vĂ«rtetĂ« nuk Ă«shtĂ« tâi shesĂ« ose tâi japĂ« me qira kĂ«to banesa dhe vende parkimi, por vetĂ«m thjesht tâi ndĂ«rtojĂ«?
3. Këtu rreh zemra e Evropës
Si qytetarĂ« tĂ« kĂ«saj bote kemi jo vetĂ«m tĂ« drejta, por edhe detyrime ndaj objekteve tĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore tĂ« UNESCO-s dhe mĂ« gjerĂ« nĂ« mbrojtje tĂ« njerĂ«zimit, vlerave tĂ« tij dhe planetit nga politikat âzhvillueseâ qĂ« po kĂ«rcĂ«nojnĂ« seriozisht integritetin e tyre dhe tĂ« ardhmen e brezave qĂ« vijnĂ«.
Si qytetarë evropianë, detyrimet janë më të mëdha ndaj kësaj pjese të panjohur, të nënvlerësuar dhe të neglizhuar të Evropës, siç është rajoni i Liqenit të Ohrit.
Sepse, së pari, rajoni ka qenë etapë thelbësore e Via Egnatia-s, e cila lidhte Romën me Bizantin, nga bregu i Adriatikut dhe përmes bregut verior të liqenit, duke kontribuar në përhapjen e krishterimit në të gjithë rajonin. Pikërisht në brigjet e këtij liqeni, dy dishepujt e Kirilit dhe Metodit, Klementi dhe Naumi, thuhet se kanë qenë kontribues të rëndësishëm në krijimin e alfabetit cirilik, i përdorur ende sot nga gjysma lindore e Evropës (ky alfabet u bazua në një tjetër alfabet më të hershëm, glagolitik, i hartuar nga Kirili dhe Metodi, me qëllim ungjillëzimin e popujve sllavë duke filluar nga Kostandinopoja).
Në vitin 886, Klementi themeloi shkollën e tij letrare në Ohër, e konsideruar jo vetëm si universiteti i parë në Ballkan dhe universiteti i parë sllav, por edhe më i lashti në Evropë, duke i paraprirë me gati 1 apo 2 shekuj universiteteve të Parmës, Bolonjës, Oksfordit apo Sorbonës, të cituara si më të vjetrat në Evropë).
Naumit i njohim manastirin e famshëm që mban emrin e tij në bregun jugor të liqenit, aty ku ndodhet dhe varri i tij, i kthyer në një nga vendet më të njohura të pelegrinazhit ortodoks. Vetë Ohri konsiderohet si Jeruzalemi i sllavëve.
Në Ohrin e mrekullueshëm, në fund të shekullit të XIII, në kupolat dhe muret e Kishës së Shën Nënës së Zotit Perivleptos, dy vëllezërit grekë, Michalis Astrapas dhe Eutychios, të formuar si piktorë në Malin e Athosit, thyen traditën e afreskeve bizantine duke sjellë elemente novatore në planin e perspektivës, realizmit, anës emocionale dhe sensibilitetit, të cilat do të revolucionarizonin pikturën evropiane, pasi do të përvetësoheshin dhjetë vjet më vonë në fresket e Kapelës Scrovegni në Padovë nga vetë Giotto, paraardhësi i Rilindjes Italiane.
Ishte përsëri këtu, në pjesën anësore të kësaj kishe, që në vitin 1516 u konceptua pinakoteka e parë, e konsideruar si galeria më e vjetër e artit në botë.
Nuk mbaron me kaq! Në anën tjetër të kreshtave malore që rrethojnë liqenin është Manastiri (Bitola), në Maqedoninë e Veriut, vendi ku ndodhen varrezat më të mëdha ushtarake franceze jashtë territorit të Francës (një tjetër është në Korçë, Shqipëri), dëshmi të kobshme dhe të heshtura të rëndësisë së Frontit Lindor gjatë Luftës së Parë Botërore, i cili luajti një rol jo të vogël në fitoren përfundimtare të Aleatëve, krejt i neglizhuar sot nga kujtesa perëndimore (ashtu si qindra luftëtarët afrikanë që prehen atje, larg vendlindjes së tyre).
Ndërsa në Florinë, Greqi, dhe rrethinat e saj, peizazhet u bënë sfondi dhe burimi i frymëzimit për shumë nga kryeveprat e Theo Angelopoulos, më evropiani i regjisorëve rajonalë.
E pra, nĂ« kĂ«tĂ« âtjetĂ«r EvropĂ«â qĂ« edhe Milan Kundera e la padrejtĂ«sisht nĂ« harresĂ«, ashtu si tĂ« gjithĂ« nĂ« PerĂ«ndim, pikĂ«risht pĂ«r faktin se Ă«shtĂ« tepĂ«r ortodokse dhe myslimane, zemra e tĂ«rĂ« EvropĂ«s rreh kĂ«tu mĂ« fort se kudo.
Dhe këtë zemër, të ardhur nga lashtësia por që është ende gjallë, të vendosur gjeografikisht majtas-poshtë, sepse më afër rrënjëve latine-kristiane dhe greke të qytetërimit evropian, duan ta zëvendësojnë me një zemër artificiale dhe pa shpirt, të shkëputur nga realiteti, për të projektuar nga kompjuteri një uniformitet peizazhesh ku gjithçka në botë të ngjasojë me një ekskavator gjigant global, për të shërbyer si sfond unik për video reklamuese turistike.
Në vend që të ruajmë territorin, ta bëjmë të jetojë më mirë apo ta ringjallim, barbarët përgatiten të shkaktojnë vdekjen e saj përfundimtare përmes një transplanti të kotë dhe pa asnjë perspektivë.
Atë çfarë nuk arritën të zhdukin konfliktet e shumta që kanë përfshirë rajonin, nga luftërat ballkanike në fillim të shekullit të XX, me eksperimentet e artilerisë së rëndë apo deportimet dhe masakrat masive e deri te dy luftërat botërore, atë çka kanë dështuar të shkatërrojnë fashizmi, komunizmi, maoizmi dhe, më në fund, stalinizmi, në aspektin e jetës autentike dhe natyrës në brigjet e këtij liqeni, një grusht barbarësh të etur për para ka të ngjarë ta arrijë brenda pak muajsh.
4. Për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm: turizmit stacionar
Shqipëria gati po asfiksohet nga invazionet turistike, që në një farë mënyre i ka provokuar vetvetes: aeroporti i kryeqytetit, edhe pse i zgjeruar së fundmi, është i mbipopulluar gjatë gjithë stinës së verës.
Për të akomoduar turmat në rritje të pushuesve në plazh, një aeroport i dytë është duke marrë formë në jugperëndim të vendit, pranë Vlorës, midis estuarit të Vjosës dhe lagunës së Nartës, dy zona të mbrojtura natyrore, duke shpërfillur rrezikun e ndërprerjes së migracionit të zogjve, për të cilin zona shërben si ndalesë thelbësore.
KufijtĂ« e saj tokĂ«sorĂ« po bĂ«hen gati tĂ« pakalueshĂ«m, rrugĂ«t janĂ« tĂ« mbipopulluara, plazhet tĂ« tejngopuraâŠ
Ăka Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« ardhur keq Ă«shtĂ« fakti se ky fluks turistik nuk vjen nga dĂ«shira pĂ«r tĂ« zbuluar veçoritĂ« unike tĂ« kĂ«tij vendi â mĂ« ka ndodhur shpesh tĂ« dĂ«gjoj dialogje turistĂ«sh nĂ« kthim, teksa presin nĂ« sallonet e aeroportit, tĂ« cilĂ«t pyesin njĂ«ri-tjetrin se çâdo kĂ«tu ky flamur me dy koka shqiponjash, ose pse ka kaq shumĂ« xhami nĂ« kĂ«tĂ« vend evropianâŠ
Jo, arsyeja kryesore është se kostoja e jetesës është ende e ulët në krahasim me diku tjetër në bregun verior të Mesdheut. Dhe kur, ashtu si në Kroaci dhe Mal të Zi, çmimet edhe këtu do të rriten ndjeshëm, rrjedhat turistike do të zhvendosen akoma më në jug, po qe nevoja deri në Mozambik apo Bangladesh.
Ndaj, ky model zhvillimi turistik është pa të ardhme të vërtetë.
Nga ana tjetĂ«r, restoranti mĂ« i njohur nĂ« ShqipĂ«ri, âMrizi i Zanaveâ, pranĂ« LezhĂ«s, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« vendit, shĂ«rben si pikĂ« referimi pĂ«r lĂ«vizjen globale âSlow Foodâ, ashtu si âFustanellaâ nĂ« PetrelĂ«, njĂ« nga mĂ« tĂ« mirĂ«t nĂ« TiranĂ« dhe rrethinat e saj, tĂ« dy shembuj tĂ« agroturizmit qĂ« po pĂ«rhapet nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.
âHani i GĂ«shtenjaveâ, nĂ« lartĂ«sitĂ« e Pogradecit, i konceptuar mbi njĂ« fermĂ« dhe me njĂ« pamje mahnitĂ«se mbi liqen, Ă«shtĂ« njĂ« shembull tjetĂ«r i kohĂ«ve tĂ« fundit.
Nuk mund të lëmë pa përmendur zonën e Përmetit, pranë kufirit jugor me Greqinë, e cila prej kohësh i është përkushtuar ekoturizmit. Këto iniciativa dëshmojnë se një lloj tjetër turizmi është i mundur në Shqipëri.
Shembull i përkryer është qasja tradicionale ndaj turizmit që lëvrohet ende përreth Liqenit të Ohrit, dhe kjo, pavarësisht frekuentimit të madh gjatë stinës së verës.
Ky model turizmi respekton jetĂ«n e banorĂ«ve dhe natyrĂ«n pĂ«rreth, autenticitetin e zonĂ«s, ku secili ruan karakterin dhe veçoritĂ« e veta specifike. Kjo lloj mĂ«nyre e tĂ« bĂ«rit turizĂ«m pĂ«rputhet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rkryer me idenĂ« e âgjendjes statikeâ, tĂ« teorizuar nga ekonomisti anglez John Stuart Mill: zhvillim pa prishur ekuilibrin natyror dhe kulturor, pĂ«rmirĂ«sim pa turbulluar gjithçka, progres pa shkatĂ«rrim â i vetmi progres i vĂ«rtetĂ«.
Ka shumĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« nĂ« zonĂ«n e Pogradecit pĂ«r tĂ« arritur kĂ«tĂ« âmodel statikâ: pĂ«rmirĂ«simi i cilĂ«sisĂ« sĂ« ujit tĂ« lumit qĂ« derdhet nĂ« liqen; rregullimi i trotuareve dhe zonave pĂ«r kĂ«mbĂ«sorĂ«; pistat e biçikletave; sinjalizimi i shtigjeve pĂ«r shĂ«titje dhe i thesarĂ«ve natyrorĂ« dhe kulturorĂ«; zgjerimi i gamĂ«s sĂ« akomodimit tradicional, etj.
Sa do të na pëlqente të gjithëve, p.sh., ideja e krijimit të një muzeu të madh modern dedikuar liqenit, në vendin e projektit famëkeq.
Muze të tillë limnologjikë njihen gjithsej vetëm tre në botë, ndryshe nga muzetë oqeanografikë, të cilët janë të shumtë. Dhe njëri prej të treve ndodhet pikërisht në brigjet e Liqenit Baikal, shumë i ngjashëm me Liqenin e Ohrit, për nga vjetërsia me miliona vjet, biodiversiteti i jashtëzakonshëm, përfshirë speciet endemike, si edhe statusi i Trashëgimisë Botërore.
Pse jo pra njĂ« muze qĂ« pĂ«rshkruan dhe ilustron historinĂ« natyrore dhe kulturore tĂ« liqenit, duke filluar nga gjeologjia dhe biologjia e tij unike (origjina tektonike dhe karstike, mĂ«nyra e furnizimit me ujĂ«, korani, sfungjerĂ«t, algat mikroskopike, kĂ«rmijtĂ«, etj.), duke vazhduar mĂ« tej me vendbanimet e ndryshme nĂ« brigjet e liqenit, siç Ă«shtĂ« banesa qindravjeçare e sapozbuluar pranĂ« Linit, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« bregut shqiptar, e njohur si vendbanimi mĂ« i vjetĂ«r i kĂ«tij lloji nĂ« EvropĂ«, pĂ«r tĂ« pĂ«rfunduar me figurat artistike dhe letrare qĂ« ka nxjerrĂ« ky vend, si fotografi Misto Ăiçi apo piktori Anastas Kostandini, me salla tĂ« dedikuara promovimit tĂ« shkrimtarĂ«ve tĂ« tij tĂ« mĂ«dhenj por pak tĂ« njohur nĂ« botĂ«, si Lasgush Pogradeci dhe Mitrush Kuteli (letĂ«rsia shqiptare nuk fillon dhe mbaron me Ismail KadarenĂ«).
Një muze që mund të sponsorizohej nga vetë UNESCO.
Aktualisht, muzeu i vetëm që prezanton trashëgiminë natyrore dhe kulturore të zonës së Liqenit të Ohrit ndodhet në Strugë, në bregun verior maqedonas.
Ky muze, i themeluar në vitin 1928 nga Nikola Nezlobinski, një mjek rus i internuar pas Revolucionit të vitit 1917, ndodhet sot në gjendje jo të mirë megjithë pozicionin e tij të jashtëzakonshëm gjeografik, në Gjirin e Kockave, në Peƥtan. Gjithashtu, koleksionet arkeologjike të muzeut të vogël në Pogradec meritojnë një ambient më mbresëlënës.
Po ashtu, ai i dedikuar Misto Ăiçit, i vendosur aktualisht nĂ« banesĂ«n e tij familjare, pĂ«r tĂ« mos folur pĂ«r shtĂ«pinĂ« e Lasgush Pogradecit, pothuajse e mbyllur shumicĂ«n e kohĂ«s.
Ky lloj muzeu mund të tërhiqte një shtresë tjetër turistësh, përfshirë ata përtej kufirit dhe gjithë vendeve sllave, për të cilët ndalesa e fundit është zakonisht manastiri i Shën Naumit.
Ky muze do tĂ« favorizonte pĂ«r rrjedhojĂ« edhe dialogun midis dy brigjeve, duke nderuar kĂ«shtu edhe Luan StarovĂ«n, shkrimtar i ushqyer pikĂ«risht nga gjithĂ« kĂ«to identitete lokale, tĂ« cilave u kushtoi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« veprĂ«s sĂ« tij, mendimtar largpamĂ«s i cili druhej se âBallkani do tĂ« mbetet i mallkuar pĂ«r sa kohĂ« qĂ« kufijtĂ« e tij nuk do tĂ« harrohenâ.
Muzeu mund të konceptohet në formën e një hapësire të vetme, të ajrosur dhe të hapur, me fasada transparente si vetë ujërat e liqenit, në mënyrë që të mos pengojë perspektivën dhe pamjen e liqenit nga qyteti apo të qytetit nga bregu i liqenit.
HapĂ«sira duhet tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« presĂ« ekspozita tĂ« pĂ«rkohshme dhe tĂ« promovojĂ« figura artistike, letrare dhe shkencore tĂ« anĂ«s tjetĂ«r tĂ« liqenit (Vangel KodĆŸoman, vĂ«llezĂ«rit Miladinov, Nikola NezlobinskiâŠ).
Me një fjalë, krejt e kundërta e projektit aktual, i cili është opak, mbytës, si ndonjë Perde e Hekurt në breg të liqenit, apo si port-avion funebër i një flote që përgatitet ta gllabërojë liqenin, para të cilit flota franceze aktive gjatë Luftës së Parë Botërore e Ohrit dhe Prespës do të dukej në retrospektivë jo më kërcënuese se ajo e anijeve tradicionale të peshkimit.
Së fundi, një muze që do të nxirrte në dritë sfidat e ruajtjes së kësaj trashëgimie, rrezikun nga peshkimi i tepruar, nga ndotjet minerale, ndërtimet e pakontrolluara, ulja e niveleve të liqeneve, tashmë të dukshme në të dy liqenet e Prespës.
NdĂ«rsa vijat bregdetare kudo po tĂ«rhiqen pĂ«r shkak tĂ« ngritjes sĂ« niveleve tĂ« detit si rezultat i ngrohjes globale, nĂ« liqene po ndodh e kundĂ«rta: ato tĂ«rhiqen, siç Ă«shtĂ« shembulli konkret nĂ« liqenet e PrespĂ«s, tĂ« cilat rrezikojnĂ« tharjen, ashtu siç ndodhi me Detin AralâŠ
Një peticion i qytetarëve, i nisur nga banorët e Pogradecit, mund të shihet dhe të nënshkruhet në adresën e mëposhtme: www.change.org/p/stop-ndërtimeve-shumëkatëshe-në-breg-të-liqenit-të-ohrit-në-pogradec
(Ky tekst u përshtat nga frëngjishtja me ndihmën e DeepL dhe Nevila Jozja.)
The post Një projekt turistik në UNESCO: Sa rrezikon Pogradeci trashëgiminë natyrore? appeared first on Citizens.al.
