Mbi 120 pacientë paraqiten çdo ditë për ndihmë mjekësore në Urgjencën e Fierit, si pasojë e virozave sezonale dhe gripit. Mjekja Ilva Çuni flet për një fluks të lartë të prekurish mes grup-moshave 15–25 vjeç dhe 70–80 vjeç, ndërkohë që fatkeqësisht nuk kanë munguar as rastet me pasoja fatale. Sipas mjekes Çuni, piku i gripit […]

The post Fluks në urgjencën e Fierit, çdo ditë mbi 120 pacientë appeared first on BoldNews.al.

Last Updated on 07/02/2026 by EL

Radikulopatia nuk është thjesht dhimbje shpine – pse analgjezikët nuk ndihmojnë dhe kur nevojitet diagnostikë e thelluar

Dhimbja, ulja e ndjeshmërisë së prekjes, ndjesia e shpimit, dobësia muskulore dhe dobësimi i reflekseve në gjymtyrë janë ndër ankesat më të shpeshta të pacientëve me radikulopati, dëmtim i rrënjës nervore që del nga palca kurrizore. Kur shfaqet dhimbja e shpinës, pacientët shpesh mendojnë për radikulopati dhe përpiqen ta zgjidhin problemin me barna të zakonshme kundër dhimbjes. Mjekët theksojnë se analgjezikët klasikë nuk janë efektivë në radikulopati dhe se dhimbja e shpinës nuk është domosdoshmërisht pasojë e ngjeshjes së nervit. Radikulopatia është gjendje serioze që ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës. Për këtë arsye, pacientët shpesh kërkojnë lehtësim edhe përmes mënyrave alternative, ndonjëherë të rrezikshme, si kiropraktika.

Dhimbje me përbërës të veçantë

Simptomat e pakëndshme të radikulopatisë mund të prekin pjesën e qafës së shtyllës kurrizore, kraharorin ose pjesën e poshtme të shpinës. Specialistët theksojnë se shkaku më i shpeshtë i radikulopatisë është hernia e diskut ndërvertebral.

Radikulopatia, me fjalë të thjeshta, nënkupton dëmtimin e rrënjës së nervit që del nga palca kurrizore. Më shpesh është pasojë e presionit të drejtpërdrejtë, por mund të jetë edhe pjesë e një procesi inflamator. Nga kjo rrjedh se shkaku kryesor në shumicën e rasteve është hernia e diskut ndërvertebral, ndërsa më rrallë edhe procese të tjera, për shembull ndryshime tumorale. Radikulopatia zakonisht shfaqet me dhimbje neuropatike, e cila ka përbërës të veçantë dhe dallon sipas karakteristikave dhe mënyrës së trajtimit nga dhimbjet që vijnë nga dëmtimi i indeve të tjera (lëkurë, muskuj, inde lidhëse ose organe të brendshme jashtë sistemit nervor).

Radikulopatia prek edhe personat e rinj

Radikulopatia nuk është gjendje që prek vetëm të moshuarit. Specialistët theksojnë se ajo shfaqet edhe te personat e rinj dhe popullata aktive në punë.

Radikulopatia dhe dhimbja në zonën e shtyllës kurrizore nuk janë sinonime; jo çdo dhimbje shpine ka origjinë radikulopatike. Ekzistojnë faktorë rreziku që mund të çojnë në radikulopati, si punët e rënda fizike, ngritja e peshave, por edhe qëndrimi i zgjatur ulur (te shoferët profesionistë, punonjësit e zyrave) ose qëndrimi i gjatë në këmbë (te punëtorët e fabrikave). Njeriu, gjatë evolucionit, ka qenë kryesisht në lëvizje dhe jo i ulur apo në këmbë për periudha të gjata; trupi ynë nuk është evolutivisht i përshtatur për kërkesat e punës që shtron shoqëria moderne.

Barnat klasike kundër dhimbjes nuk ndihmojnë

Në rreth tre të katërtat e rasteve, radikulopatia prek pjesën kryqore-sakrale (pjesën e poshtme të shpinës). Pjesa tjetër lidhet me dëmtimet e pjesës së qafës së shtyllës kurrizore, ndërsa më rrallë me dëmtimet e pjesës së kraharorit.

Simptoma kryesore është dhimbja neuropatike, e cila shfaqet si ndjesi djegieje, shpimi, mpirje dhe ndryshim i ndjeshmërisë së prekjes në zonën përkatëse. Dhimbja ndjek rrugën e rrënjës nervore të dëmtuar (poshtë këmbës ose krahut). Më rrallë vërehet dobësi e muskujve të caktuar dhe çrregullim i funksionit të urinimit, nëse preken strukturat nervore që e kontrollojnë atë. Dhimbjet zakonisht janë të forta dhe nuk reagojnë ndaj barnave klasike kundër dhimbjes. Theksohet se vetëm një pjesë e pacientëve me sindrome dhimbjeje me origjinë nga shtylla kurrizore kanë edhe dhimbje radikulopatike. Për shembull, mund të ketë dëmtim të nyjeve, muskujve përreth ose ligamenteve, me dhimbje të forta, por pa komponent radikulopatik. Prandaj, diagnostikimi i saktë është thelbësor për përcaktimin e terapisë së duhur. Nëse radikulopatia bëhet kronike, është i domosdoshëm trajtim multidisiplinar, me përfshirjen e mjekësisë fizikale, anesteziologjisë dhe psikiatrisë.

Shpesh nevojiten edhe ekzaminime më komplekse

Pacienti duhet të ekzaminohet në mënyrë të detajuar dhe, pas një anamneze të mirë, sipas nevojës të kryhen edhe teste shtesë diagnostikuese (pyetësorë për dhimbjen neuropatike, ekzaminim klinik, imazheri e zonës së prekur, ekzaminim elektromioneurografik).

Në fillim mjaftojnë të dhënat e marra me kujdes dhe ekzaminimi klinik. Nevoja për diagnostikë shtesë vlerësohet rast pas rasti, por imazheria është e domosdoshme kur konfirmohet radikulopatia. Zakonisht fillohet me radiografi (RTG), por shpesh nevojiten metoda më të avancuara, si skaneri (CT) ose rezonanca magnetike (MR). Në prani të simptomave të tjera përveç dhimbjes, si dobësia ose çrregullimet e urinimit – rekomandohet urgjentisht CT ose MR, për të orientuar terapinë sa më shpejt në drejtimin e duhur.

A mund të shërohet radikulopatia?

Radikulopatia mund të shërohet nëse eliminohet shkaku që dëmton rrënjën nervore, por edhe atëherë ekziston mundësia që një pjesë e dëmtimit të ketë ndodhur tashmë dhe disa simptoma të vazhdojnë edhe pas heqjes së shkakut. Dhimbjet e tipit radikulopatik trajtohen me klasa të caktuara barnash (koanalgjetikë), ku përfshihen disa antidepresivë dhe antikonvulsivë, si dhe preparate të tjera. Analgjezikët e zakonshëm zakonisht nuk janë efektivë. Terapia fizikale dhe suplementimi me vitamina, antioksidantë dhe analgjetikë natyralë janë shumë të rëndësishme dhe studimet tregojnë përfitime nga kjo qasje. Gjithmonë duhet vlerësuar trajtimi i shkakut. Në disa raste nevojitet edhe trajtim kirurgjikal, veçanërisht kur shkaku është ndryshim tumorale, hernie e theksuar e diskut ose mungesë përgjigjeje ndaj terapisë standarde.

Si trajtohet radikulopatia apo nervi i ngjeshur në shtyllën kurrizore

Specialistët theksojnë se trajtim kirurgjikal është i nevojshëm, madje i domosdoshëm, në një numër të vogël rastesh të përcaktuara qartë. Suksesi i tij është i konsiderueshëm, por jo i plotë. Për këtë arsye, disa pacientë kërkojnë edhe metoda alternative të pranuara mjekësore, si kiropraktika, osteopatia dhe akupunktura.

Këto terapi përdoren dhe shpesh aplikohen edhe nga mjekë me arsimim standard mjekësor dhe specializim përkatës. Ato mund të jenë të dobishme vetëm nëse kryhen nga personel i kualifikuar. Pacientët që dëshirojnë t’i provojnë këto metoda inkurajohen ta bëjnë këtë me kujdes të veçantë në përzgjedhjen e praktikuesit, pasi ekziston rreziku i keqpërdorimit të profesionit dhe mundësia e përkeqësimit të simptomave për shkak të manipulimeve që kryhen gjatë kiropraktikës./et

Ushqimet industriale ultra të përpunuara nuk janë thjesht ushqime, por produkte shumë të inxhinierizuara, të dizajnuara posaçërisht për të maksimizuar kënaqësinë biologjike dhe psikologjike dhe për të shkaktuar përdorim të zakonshëm. Sipas ekspertëve, mënyra e marketingut e këtyre produkteve përdor strategji të veçanta për të rritur tërheqjen e tyre, për të shmangur rregulloret dhe për të…

Source

Dhimbja, ulja e ndjeshmërisë së prekjes, ndjesia e shpimit, dobësia muskulore dhe dobësimi i reflekseve në gjymtyrë janë ndër ankesat më të shpeshta të pacientëve me radikulopati, një dëmtim i rrënjës nervore që del nga palca kurrizore.

Kur shfaqet dhimbja e shpinës, pacientët shpesh mendojnë për radikulopati dhe përpiqen ta zgjidhin problemin me barna të zakonshme kundër dhimbjes. Mjekët theksojnë se analgjezikët klasikë nuk janë efektivë në radikulopati dhe se dhimbja e shpinës nuk është domosdoshmërisht pasojë e ngjeshjes së nervit. Radikulopatia është gjendje serioze që ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës, dhe për këtë arsye pacientët shpesh kërkojnë lehtësim edhe përmes mënyrave alternative, ndonjëherë të rrezikshme, si kiropraktika.

Dhimbje me përbërës të veçantë

Simptomat e radikulopatisë mund të prekin qafën, kraharorin ose pjesën e poshtme të shpinës. Specialistët theksojnë se shkaku më i shpeshtë i radikulopatisë është hernia e diskut ndërvertebral.

Radikulopatia nënkupton dëmtimin e rrënjës së nervit që del nga palca kurrizore. Shpesh është pasojë e presionit të drejtpërdrejtë mbi nervin, por mund të jetë edhe pjesë e një procesi inflamator. Përveç hernies së diskut, më rrallë shkaktohet nga procese të tjera, si ndryshimet tumorale. Dhimbja që vjen nga radikulopatia është neuropatike, me karakteristika të veçanta që dallojnë nga dhimbjet e indeve të tjera, si lëkura, muskujt, ligamentet ose organet e brendshme jashtë sistemit nervor.

Radikulopatia prek edhe personat e rinj

Specialistët theksojnë se radikulopatia nuk është vetëm gjendje e të moshuarve, por mund të shfaqet edhe te të rinjtë dhe popullata aktive në punë. Dhimbja e shtyllës kurrizore dhe radikulopatia nuk janë e njëjta gjë; jo çdo dhimbje shpine ka origjinë radikulopatike.

Ekzistojnë faktorë rreziku, si punët fizike të rënda, ngritja e peshave, qëndrimi i zgjatur ulur (për shembull, tek shoferët profesionistë ose punonjësit e zyrave) ose qëndrimi i gjatë në këmbë (tek punëtorët e fabrikave). Trupi i njeriut nuk është evolutivisht i përshtatur për qëndrime të gjata të palëvizshme; ai është projektuar për lëvizje të vazhdueshme.

Barnat klasike kundër dhimbjes nuk ndihmojnë

Në rreth tre të katërtat e rasteve, radikulopatia prek pjesën kryqore-sakrale të shpinës. Pjesa tjetër lidhet me dëmtimet e qafës së shtyllës kurrizore, ndërsa më rrallë me pjesën e kraharorit.

Simptoma kryesore është dhimbja neuropatike, e shoqëruar me ndjesi djegieje, shpimi, mpirje dhe ndryshim të ndjeshmërisë së prekjes. Dhimbja ndjek rrugën e rrënjës nervore të dëmtuar (poshtë këmbës ose krahut). Më rrallë shfaqet dobësi e muskujve të caktuar dhe çrregullim i funksionit të urinimit, nëse preken strukturat nervore që e kontrollojnë atë.

Dhimbjet e tipit radikulopatik zakonisht janë të forta dhe nuk reagojnë ndaj barnave klasike kundër dhimbjes. Vetëm një pjesë e pacientëve me dhimbje të shtyllës kurrizore kanë edhe dhimbje radikulopatike; mund të ketë dhimbje të forta nga nyjet, muskujt ose ligamentet, pa komponent radikulopatik. Prandaj, diagnostikimi i saktë është thelbësor për përcaktimin e terapisë së duhur.

Nëse radikulopatia bëhet kronike, është i domosdoshëm trajtim multidisiplinar, me përfshirjen e mjekësisë fizikale, anesteziologjisë dhe psikiatrisë.

Shpesh nevojiten edhe ekzaminime më komplekse

Pacienti duhet të ekzaminohet me kujdes, dhe sipas nevojës të kryhen teste shtesë diagnostikuese, si pyetësorë për dhimbjen neuropatike, ekzaminim klinik, imazheri e zonës së prekur dhe ekzaminim elektromioneurografik.

Në fillim mjaftojnë të dhënat dhe ekzaminimi klinik, ndërsa diagnostika shtesë vlerësohet rast pas rasti. Imazheria është e domosdoshme kur konfirmohet radikulopatia; zakonisht fillohet me radiografi, por shpesh nevojiten metoda më të avancuara, si CT ose MR. Në prani të simptomave të tjera, si dobësia ose çrregullimet e urinimit, rekomandohet urgjentisht CT ose MR, për të orientuar terapinë drejt zgjidhjes së duhur.

A mund të shërohet radikulopatia?

Radikulopatia mund të shërohet nëse eliminohet shkaku që dëmton rrënjën nervore, por disa simptoma mund të vazhdojnë edhe pas trajtimit të shkakut. Dhimbjet e tipit radikulopatik trajtohen me koanalgjetikë, përfshirë disa antidepresivë dhe antikonvulsivë, si dhe preparate të tjera. Analgjezikët e zakonshëm zakonisht nuk janë efektivë. Terapia fizikale dhe suplementimi me vitamina, antioksidantë dhe analgjetikë natyralë janë të rëndësishme. Gjithmonë duhet vlerësuar trajtimi i shkakut, dhe në disa raste mund të nevojitet trajtim kirurgjikal, veçanërisht për ndryshime tumorale, hernie të theksuar të diskut ose mungesë përgjigjeje ndaj terapisë standarde.

Trajtimi kirurgjikal dhe alternativ

Trajtimi kirurgjikal është i nevojshëm në një numër të vogël rastesh të përcaktuara qartë. Suksesi i tij është i konsiderueshëm, por jo i plotë. Për këtë arsye, disa pacientë zgjedhin edhe metoda alternative të pranuara mjekësore, si kiropraktika, osteopatia dhe akupunktura, shpesh të aplikuara nga mjekë të specializuar.

Këto terapi mund të jenë të dobishme vetëm nëse kryhen nga personel i kualifikuar. Pacientët që dëshirojnë t’i provojnë duhet të jenë të kujdesshëm në përzgjedhjen e praktikuesit, për të shmangur keqpërdorimin e profesionit dhe përkeqësimin e simptomave për shkak të manipulimeve të kryera gjatë kiropraktikës.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Ju dhemb shpina prej javësh? Ja kur duhet të shqetësoheni appeared first on Sinjali.

Sipas nutricionistëve, 70% e popullsisë së botës vuan nga intoleranca ndaj laktozës. Laktoza është një lloj sheqeri natyral që gjendet në qumësht dhe produkte qumështi, i cili kërkon një enzimë, laktazën, që të zbërthehet dhe tretet në trupin tonë.

Nëse zorra jonë e hollë nuk prodhon mjaftueshëm laktazë, atëherë ne bëhemi intolerantë ndaj laktozës.

Simptomat përfshijnë dhimbje barku, fryrje ose gazra, prodhim të tepërt të gazrave, gurgullimë, të përziera, dhimbje barku dhe diarre. Simptomat zakonisht shfaqen 30 deri në 60 minuta pas konsumimit të produkteve të qumështit.

Shfaqja e tyre zakonisht fillon 30 minuta deri në 2 orë pasi të keni konsumuar qumësht ose produkte të tjera të qumështit.

Nëse keni intolerancë ndaj laktozës, simptomat tuaja mund të përfshijnë:

Inflacion
Dhimbje ose ngërçe
Zhurmë në bark
Gazrat
Jashtëqitje të lirshme ose diarre
Të vjella
Si bëhet diagnoza?

Mjeku mund të bëjë diagnozën duke ju pyetur për llojin e simptomave që po përjetoni dhe duke ju kërkuar të përmbaheni nga konsumimi i produkteve të qumështit për të parë nëse simptomat tuaja përmirësohen.

Si trajtohet?

Nuk ka kurë për intolerancën ndaj laktozës. Megjithatë, ju mund t’i menaxhoni simptomat duke kufizuar ose shmangur produktet e qumështit./mxh

Më shumë se një miliard njerëz në botë përballen me dhimbjen e padurueshme të migrenës, një gjendje neurologjike që mund të shoqërohet me dhimbje koke të forta, ndjeshmëri ndaj dritës apo zërit. Por kërkimet shkencore po sjellin mënyra të reja trajtimi, që ofrojnë shpresë për pacientët.

Megan Daniels, avokate 35-vjeçare nga Liverpool, përdor çdo ditë një pajisje neuromoduluese që stimulojnë nervat e qafës dhe kokës. “Është shumë qetësuese, ndjen si të kalojnë valë përmes trurit”, thotë ajo. Pajisja ndihmon në parandalimin e sulmeve dhe redukton simptomat e migrenës vestibulare, që përfshin edhe probleme me ekuilibrin.

Një zbulim i rëndësishëm ka qenë identifikimi i molekulave CGRP, që rrisin ndjeshmërinë e nervave gjatë sulmeve. Bllokimi i tyre me barna të posaçme ka ndihmuar shumë pacientë, duke ulur frekuencën e sulmeve deri në 75% në disa raste. Por efektet mund të jenë të përkohshme, dhe disa pacientë nuk gjejnë lehtësim të plotë.

Studiuesit po zhvillojnë barna që targetojnë peptide të tjera, si Pacap dhe orexin, të cilat mund të përdoren si trajtime parandaluese. Këto barna jo vetëm që ndalojnë sulmet ekzistuese, por edhe ulin mundësinë e rikthimit të tyre.

Botoksi, i njohur për përdorim estetik, rezulton efektiv në reduktimin e sulmeve kronike të migrenës. Pajisjet neuromoduluese dhe elektrodave që stimulojnë nervat e kokës dhe fytyrës po tregojnë gjithashtu rezultate premtuese për pacientët që nuk reagojnë ndaj barnave.

Ekspertët nënvizojnë se trajtimi i migrenës kërkon një qasje të gjithanshme: kombinim të barnave, pajisjeve teknologjike, ndryshimeve në stilin e jetesës, terapi psikologjike dhe kujdesi ndaj dietës dhe aktivitetit fizik. Megan Daniels thekson: Asnjë gjë nuk zgjidh plotësisht migrenën, të gjitha pjesët së bashku formojnë puzzle-n e shëndetit./mxh

Tashmë është promovuar gjerësisht se të konsumosh vakte të shëndetshme dhe të ushtrohesh fizikisht është çelësi i suksesit për një trup të shëndetshëm dhe një jetë të gjatë. Vajtja në palestër dhe kryerja me rigorozitet e 10 mijë hapave në ditë është thuajse e pamundur për të gjithë, por një lajm i mirë vjen nga studiuesi Mark Hamer, profesor i sportit dhe mjekësisë sportive në University College London. Aktiviteti fizik gjatë jetës së përditshme është po aq efektiv sa kryerja e ushtrimeve fizike në palestër apo në aktivitete të ndryshme sportive.

Kush është i dhënë pas sportit, me siguri është i njohur me një term që po përdoret gjerësisht: VILPA (Aktivitet fizik i fuqishëm dhe me ndërprerje i stilit të jetës). Me fjalë të tjera, VILPA është çdo veprim fizik gjatë ditës, i cili mund të përfshijë ngjitjen me shpejtësi të shkallëve, ecjen e shpejtë brenda në shtëpi apo jashtë saj, lojërat e ndryshme me kafshët shtëpiake, pastrimin intensiv, mbajtjen e peshave gjatë ditës e shumë aktivitete të tjera që njeriu mund të kryejë gjatë përditshmërisë së tij.

Në një studim të vitit 2022, duke përdorur të dhëna nga 25 mijë e 241 njerëz në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar, Hamer dhe kolegët e tij zbuluan se këto shpërthime të vogla lëvizjeje lidhen me përfitime shëndetësore. Shkencëtarët vunë re se, edhe pse njerëzit nuk kryenin specifikisht aktivitete sportive, ata realizonin lëvizje të konsiderueshme të cilat u sillnin shumë përfitime në shëndet.

Hamer dhe shkencëtarë në Universitetin e Sidneit zbuluan se vetëm tre ose katër seanca një minutëshe të VILPA-s çdo ditë ishin të mjaftueshme për të siguruar një ulje prej 40% të rrezikut të vdekjes së parakohshme nga të gjitha shkaqet dhe një ulje prej 49% të rrezikut të vdekjes nga sëmundjet kardiovaskulare, krahasuar me njerëzit që bënin pak lëvizje gjatë ditës.

Sipas Aleancës NCD, një organizatë që synon të adresojë rritjen e vazhdueshme të sëmundjeve jo-ngjitëse ose kronike në të gjithë botën, deri në pesë milionë vdekje në vit mund të shmangeshin nëse më shumë njerëz do të ishin mjaftueshëm aktivë. “Globalisht, stilet tona të jetesës po bëhen shumë më sedentare”, thotë Katie Dain, drejtoreshë ekzekutive e Aleancës NCD. “Thënë më konkretisht, shumë prej nesh po ulen në zyrë, ndërsa shumë nga qytetet tona janë më të projektuara për makina sesa për njerëz”, shprehet ajo.

Si rezultat, kërkuesit janë përpjekur t’i bëjnë objektivat e ushtrimeve më pak frikësuese. Edhe pse shumica e njerëzve janë të njohur me 10 mijë hapa në ditë, gjetjet e reja shkencore po tregojnë se mund të arrihen shumë përfitime shëndetësore edhe me më pak sasi hapash në ditë./mxh

Tensioni i lartë i gjakut, i njohur si “vrasësi i heshtur”, prek gati gjysmën e të rriturve dhe shpesh nuk jep asnjë shenjë. Ai rrit ndjeshëm rrezikun për infarkt, sulm në tru, dështim të zemrës dhe lidhet edhe me rënien e funksioneve të trurit dhe demencën.

“Hipertensioni është faktori më i ndryshueshëm i rrezikut për sëmundjet e zemrës, sulmin në tru dhe, sipas provave të reja, edhe për rënien e aftësive njohëse”, ka thënë doktori Eduardo Sanchez nga Shoqata Amerikane e Zemrës, ka shkruar The New York Times.

Ja disa hapa të thjeshtë që ndihmojnë realisht:

Njihni vlerat tuaja

Shumë njerëz me tension të lartë nuk e dinë që e kanë atë. Tensioni normal është nën 120/80 mm Hg. Mbi këtë nivel fillon dëmtimi i enëve të gjakut, zemrës, veshkave dhe trurit.

“Matja duhet bërë siç duhet: ulur, me këmbët në tokë, krahun në nivelin e zemrës dhe pa folur”, ka shpjeguar doktoresha Jennifer Cluett. 

Ajo këshillon edhe matjen në shtëpi, pasi disa persona kanë tension më të lartë vetëm te mjeku.

Kuptoni rrezikun personal

Tensioni i lartë zhvillohet me kalimin e kohës dhe ndikohet nga gjenetika, pesha e tepërt, duhani, mungesa e gjumit dhe stresi.

“Nëse në familje ka pasur persona që kanë pësuar infarkt apo sulme në tru, rreziku është më i lartë të familjarët e tjerë”, ka thënë doktoresha Fatima Coronado nga CDC. 

Mosha, gjinia dhe shtatzënia janë faktorë shtesë që duhen marrë seriozisht.

Ndiqni një dietë me ushqime miqësore për zemrën

Dieta DASH konsiderohet më efektivja për uljen e tensionit. Ajo përfshin ushqime të pasura me kalium, i cili ndihmon trupin të largojë natriumin dhe relakson enët e gjakut.

“Kaliumi ndihmon në uljen e presionit në enët e gjakut”, shpjegojnë mjekët. 

Ai gjendet te avokadoja, pjepri, agrumet, spinaqi dhe perimet me gjethe të gjelbra.

Ulja e konsumimit të kripës është po ashtu thelbësore. 

Shoqata Amerikane e Zemrës rekomandon jo më shumë se 2,300 mg natrium në ditë, ideale edhe më pak. 

Alkooli gjithashtu rrit tensionin, ndaj rekomandohet kufizimi i fortë ose shmangia.

Lëvizni dhe menaxhoni stresin

Aktiviteti fizik, sidomos ecja e shpejtë, ushtrimet aerobike dhe ushtrimet statike si “plank” apo mbajtja në mur, ndihmojnë në uljen e tensionit.

Sipas specialistëve, ushtrimet e bëjnë zemrën të punojë me më pak përpjekje. Edhe ushtrimet joga dhe meditimi ndihmojnë në uljen e stresit.

Mos kini frikë nga ilaçet

Objektivi është tensioni nën 130/80 mm Hg, ndërsa nën 120/80 është edhe më mirë. Shpesh kjo arrihet vetëm me ilaçe.

“Edhe nëse merrni ilaçe, ndryshimet në stilin e jetës mbeten shumë të rëndësishme dhe ndikojnë pozitivisht në shëndetin e përgjithshëm”, ka theksuar Cluett.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Ja si të mbani nën kontroll tensionin e lartë të gjakut çdo ditë appeared first on Sinjali.

Shkencëtarë nga Koreja e Jugut kanë arritur një zbulim të rëndësishëm në luftën kundër kancerit, duke treguar se qelizat kancerogjene nuk kanë gjithmonë nevojë të shkatërrohen, por në disa raste mund të rikthehen në gjendje normale. Duke përdorur modele dixhitale të quajtura “binjakë digjitalë” të rrjeteve gjenetike, studiuesit simuluan sjelljen e qelizave kancerogjene dhe u fokusuan jo te…

Source

37% e të gjitha rasteve të reja me kancer gjatë një viti ishin të lidhura me shkaqe të parandalueshme. Për herë të parë, OBSH ka kryer një analizë globale që tregon rrezikun e kancerit nga shkaqe të parandalueshme. Studimi shqyrton 30 shkaqe të parandalueshme, duke përfshirë duhanin, alkoolin, indeksin e lartë të masës trupore, inaktivitetin […]

The post “Shkaku kryesor duhani”, OBSH: 37% e rasteve të reja të kancerit mund të parandalohen appeared first on BoldNews.al.

Në Shqipëri mbi 7 mijë persona janë prekur nga kanceri vetëm vitin e fundit. Këto sëmundje zënë vendin e dytë pas atyre kardiovaskulare edhe sa i përket humbjeve të jetës. 16% e vdekjeve në vendin tonë kanë shkak fillestar sëmundjet kancerogjene. Gjatë prezantimit të të dhënave deri në vitin 2024 ekspertët folën për rritje të disa sëmundjeve tumorale edhe për shkak të stilit të jetës.

Source

Last Updated on 05/02/2026 by EL

Anses, agjencia franceze e shëndetit publik dhe sigurisë ushqimore, tha se përdorimi i cigareve elektronike shpesh shihet si një alternativë ndaj pirjes së duhanit, por “nuk është pa rreziqe” për shëndetin. Mediat vendase raportojnë se rreth 6 përqind e njerëzve në Francë përdorin cigare elektronike çdo ditë, ose më shumë se tre milionë njerëz, sipas shifrave të vitit 2024 nga Santé publique France, organi kombëtar përgjegjës për monitorimin e shëndetit të popullsisë.

Pas analizimit të 3,000 studimeve dhe raporteve shkencore, ANSES thekson se rreziqet shëndetësore shoqërohen me thithjen e substancave toksike të pranishme në lëngjet elektronike ose të formuara gjatë thithjes së këtyre lëngjeve. Në afat të mesëm dhe të gjatë, cigaret elektronike mund të çojnë në efekte kardiovaskulare, të tilla si rritja e presionit të gjakut, për produktet që përmbajnë nikotinë.

Dëmton me kalimin e kohës!

Anses tha se produktet e avullimit që përmbajnë nikotinë mbartin një rrezik të mundshëm për efekte kardiovaskulare, të tilla si rritja e presionit të gjakut dhe e rrahjeve të zemrës. Studimet tregojnë gjithashtu për efekte të mundshme në sistemin e frymëmarrjes, duke përfshirë sëmundjet kronike të mushkërive dhe inflamacionin e mushkërive. Lidhur me kancerin, disa studime treguan ndryshime biologjike të pajtueshme me fazat e hershme të zhvillimit të kancerit.

Agjencia gjithashtu vuri në dukje rreziqet e mundshme gjatë shtatzënisë. Cigaret elektronike, veçanërisht kur përdoret nikotina, kanë “efekte të mundshme të dëmshme kardiovaskulare dhe respiratore” tek fëmijët e ekspozuar para lindjes, duke përfshirë ndryshime në qelizat e zemrës dhe të frymëmarrjes ndërsa ato zhvillohen.

Agjencia arrin në përfundimin se cigaret elektronike mund të konsiderohen si një mundësi kalimtare për njerëzit që kanë vështirësi në lënien e duhanit, si pjesë e një programi qasjeje për ndërprerjen e duhanit, por se kjo periudhë duhet të jetë e shkurtër./et

Me siguri e njihni dikë në familje a shoqëri që gjithmonë virozat i kalon me simptoma më të lehta e të tjerë që kalojnë ditë të tëra duke u trajtuar në shtëpi. Duket se ka një shpjegim për këtë.

Profesoresha e asociuar e mjekësisë laboratorike dhe imunobiologjisë në Shkollën e Mjekësisë në Yale, Elle Foxman dhe kolegët e saj zbuluan se një faktor kyç pse disa njerëz mund të përjetojnë të njëjtin virus ndryshe, është se sa shpejt qelizat në hundët e tyre, të quajtura qeliza të hundës, reagojnë ndaj virusit dhe e mbajnë atë, shkruan CNN.

Përgjigjja e shpejtë e trupit mund të ndryshojë nga personi në person dhe kur bllokohet, mund të shkaktojë një reagim të ndryshëm që çon në prodhim të tepërt të mukusit dhe inflamacionit, sipas studimit të tyre, të publikuar në janar në revistën Cell Press Blue.

“Është reagimi i trupit ai që me të vërtetë përcakton atë që shkakton virusi”, tha Foxman, autore kryesore e studimit.

“Ato janë qeliza reale dhe nëse i rritni në sipërfaqen e ekspozuar ndaj ajrit për katër javë, ato diferencohen në një ind që duket pikërisht si shtresa e hundës ose e rrugëve të frymëmarrjes të mushkërive,” tha Foxman.

Pastaj kërkuesit infektuan këto qeliza me rinovirus, qeliza të cilat shkaktojnë ftohjen dhe vëzhguan reagimet e tyre, duke përdorur teknika që iu lejoi të shikonin mijëra qeliza njëherësh dhe analizuar veçanërisht se cilat mbrojtje aktivizoheshin te qelizat e infektuara dhe te qelizat e painfektuara.

Ata gjetën se nëse qeliza e cila e lëshon trupi ynë për të luftuar viruset aktivizohet shpejt, ajo kufizon infeksionin e rinovirusit në më pak se 2% të qelizave të hundës. Te një person, kur kjo qelizë aktivizohet shpejtë mund të rezultojë në mungesë simptomash ose vetëm pak teshtima.

E kur studiuesit manovruan me qeliza për të imituar një mjedis ku përgjigjja fillestare e interferonit bllokohet, atëherë, “në vend që të infektoheshin vetëm 1% e qelizave, u infektuan rreth 30%,”. Në atë skenar, studiuesit gjithashtu vëzhguan se qelizat prodhonin shumë mukus dhe inflamacion.

“Kështu që praktikisht arritëm të kapnim të dy skenarët: kur virusi përmbahet, nuk shkakton shumë dëme, dhe kur virusi shkakton prodhim të madh të mukusit dhe inflamacion, që është ajo që ndodh gjatë një ftohjeje të keqe”, tha ajo.

Për momentin, ajo e përshkroi studimin e ri si një hap të parë në kuptimin më të mirë të asaj që ndodh në hundë kur ndodh një infeksion me rinovirus.

Studimi i ri është shumë informues, por gjetjet duhet të konfirmohen te njerëzit me infeksione rinovirusi për të kuptuar më mirë ndryshimet në përgjigjet e interferonit, tha Dr. Dan Barouch, drejtori i Qendrës për Virologji dhe Hulumtime mbi Vaksinat në Qendrën Mjekësore Beth Israel Deaconess në Boston, i cili nuk ishte i përfshirë në hulumtim.

“Njerëzit mund të kenë nivele të ndryshme të përgjigjes së interferonit, dhe ata që kanë një përgjigje fillestare më të lartë mund të kenë vetëm teshtima dhe të shërohen shpejt, ndërsa ata që nuk kanë një përgjigje të fortë të interferonit do të kenë një infeksion më të gjerë”, tha Barouch.

Edhe pse reagimi i interferonit mund të japë indikacione, faktorë të tjerë që mund të ndikojnë se sa rëndë reagon një rinovirus te një person përfshijnë: praninë e disa baktereve të caktuara, ndryshimet gjenetike, sëmundjet kronike dhe nëse personi ka imunitet të mëparshëm ndaj virusit.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Pse i njëjti virus i ftohjes ndikon më rëndë te disa njerëz? Duket se hunda juaj e vendos appeared first on Sinjali.

Edhe pse mungesa serioze e vitaminës C është e rrallë sot, shumë të rritur nuk marrin sasinë e rekomanduar ditore, që mund të ndikojë në shëndetin e përgjithshëm. Studimet tregojnë se deri në 41% e të rriturve nuk konsumojnë mjaftueshëm vitaminë C, ndërkohë që rekomandimi për gratë është 75 mg dhe për burrat 90 mg në ditë.

Nutricionistët paralajmërojnë për disa shenja që mund të tregojnë mungesë të kësaj vitamine. Njëra prej tyre janë nyjet e lënduara dhe ënjtja e kyçeve, pasi vitamina C është thelbësore për prodhimin e kolagjenit, proteina që mban të forta kërcet dhe indet lidhëse. Mavijosjet e lehta janë gjithashtu një tregues, sepse mungesa e vitaminës ngadalëson rigjenerimin e lëkurës dhe e bën atë më të ndjeshme ndaj dëmtimit.

Ndryshimet e humorit, irritueshmëria dhe ndjenja e lodhjes emocionale mund të lidhen gjithashtu me nivele të ulëta të vitaminës C, pasi ajo ndihmon në prodhimin e neurotransmetuesve si serotonina dhe dopamina. Një tjetër shenjë është lëkura e thatë dhe me gunga, që mund të shfaqet veçanërisht në duar dhe këmbë.

Mënyra më efektive për të rritur marrjen e vitaminës C është të shtoni në dietë fruta dhe perime. Agrumet, manaferrat, specat e kuq, brokoli dhe domatet janë burime të pasura. Edhe një filxhan speca të kuq siguron rreth 142 mg vitaminë C. Lëngu i limonit në sallata apo supa dhe manaferrat në smoothie janë mënyra të thjeshta për të siguruar marrjen e nevojshme ditore.

Në shumicën e rasteve, një dietë e larmishme dhe e pasur me fruta dhe perime është e mjaftueshme për të shmangur problemet e lidhura me mungesën e vitaminës C.

The post Shenjat që tregojnë se mund të keni mungesë të vitaminës C! appeared first on iconstyle.al.

Në zorrë, çdo ditë zhvillohet një proces kompleks – nuk shihet, nuk dëgjohet gjithmonë, por ndonjëherë ndihet. Gazrat, të cilat janë nënprodukte të tretjes, shërbejnë si lajmëtarë të rëndësishëm të sistemit tretës.

Në një moment të rritjes, gazrat ndahen në dy kategori: ose bëhen temë e sikletshme për të cilën heshtet, ose burim i pashtershëm shakash. Në moshën e rritur, humori shpesh zbehet, por ndjenja e parehatshme mbetet, veçanërisht kur gazrat janë të shpeshtë, të zhurmshëm ose me erë të pakëndshme.

Megjithatë, lirimi i gazrave është një dukuri fiziologjike universale. Pothuajse çdo njeri e përjeton çdo ditë. Për më tepër, gazrat nuk janë vetëm një nënprodukt i padëmshëm i tretjes, por edhe tregues potencial i shëndetit të sistemit tretës.

Çfarë tregon aroma e gazrave për shëndetin e zorrëve

Arsyeja pse disa gazra kalojnë pa u vënë re, ndërsa të tjerë ndihen shumë pakëndshëm, qëndron në përbërjen kimike.

– Shumica e gazrave janë pa erë, ndërsa aromat e pakëndshme vijnë nga sasi të vogla përbërësish që përmbajnë squfur dhe krijohen gjatë procesit të tretjes, shpjegon dr. Shaj Vishnumohan, doktor i shkencave të ushqyerjes dhe nutricionist në Perth, Australi.

Gjatë shpërbërjes së ushqimit, bakteret e zorrëve fermentojnë përbërësit e patretur dhe, si nënprodukt, lirojnë gazra. Aroma e gazrave mund të ndryshojë në varësi të ushqimit, por shumica e gazrave, si azoti, janë pa erë.

Ushqimet e pasura me squfur (mishi i kuq, peshku, vezët, lakra, brokoli, lakra e Brukselit dhe lulelakra) mund të shkaktojnë aroma që disa i përshkruajnë si “vezë të prishura”, për shkak të lirimit të hidrogjen-sulfidit.

– Ndryshimet e herëpashershme të erës konsiderohen normale. Por aromat e forta dhe të pazakonshme, veçanërisht kur shoqërohen me fryrje, kapsllëk ose diarre, mund të tregojnë çrregullime të tretjes ose çekuilibër të mikrobiomës, thotë Ava Safir, magjistre e shkencave dhe dietologe e licencuar në Nju Jork, SHBA.

Sipas saj, aromat e forta dhe afatgjata të gazrave mund të jenë shenjë e:

keqthithjes së karbohidrateve,

rritjes së tepërt të baktereve në zorrën e hollë (SIBO),

ose çrregullimeve të tjera të tretjes që kërkojnë vlerësim mjekësor.

Çfarë tregon zëri i gazrave për shëndetin e zorrëve

Fatkeqësisht, nuk është e mundur të parashikohet nëse gazrat do të kalojnë në heshtje apo do të jenë të zhurmshëm. Pavarësisht nga zëri, ai nuk lidhet drejtpërdrejt me shëndetin e zorrëve.

– Zëri që prodhojnë gazrat është kryesisht mekanik dhe varet nga sasia e gazit, shpejtësia e lëvizjes nëpër zorrë dhe tonusi i muskujve, shpjegon Ava Safir.

Gazrat e zhurmshëm nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht problem; ato janë rezultat i kalimit të shpejtë dhe presionit, më shumë fizikë sesa biologji. Gazrat e qetë, por të vazhdueshëm, tregojnë fermentim më të ngadaltë. Vetëm kur zëri shoqërohet me dhimbje ose ngërçe, mund të jetë shenjë e një problemi.

Disa faktorë anatomikë mund ta bëjnë zërin më të theksuar: kapsllëku, tensioni i muskujve të dyshemesë pelvike dhe hemorroidet mund të ndryshojnë tonusin e muskujve rektalë dhe mënyrën e lirimit të gazrave.

Çfarë tregon shpeshtësia e gazrave për shëndetin e zorrëve

Mesatarisht, një i rritur prodhon rreth dy litra gazra në ditë, dhe është normale të lirohen gazra 15–25 herë në ditë. Lirimi shumë i shpeshtë mund të jetë arsye për vëmendje, ndërsa frenimi i gazrave çon në grumbullim më të madh në zorrë, gjë që mund të shkaktojë probleme serioze të tretjes.

– Lirimi i gazrave nga disa herë në ditë deri rreth 20 herë konsiderohet normal. Por nëse disa ditë mezi i vëreni, ndërsa ditë të tjera nuk mund t’i kontrolloni, kjo lidhet me ushqimin, thekson Ava Safir, duke iu referuar Everyday Health.

Gazrat e shpeshtë zakonisht shoqërojnë ushqimet e pasura me karbohidrate fermentuese, si fasulet, bishtajoret, alkoolët e sheqerit, ushqimet me FODMAP të larta, ose intoleranca ndaj laktozës ose fruktozës.

– Nëse rritni marrjen e fibrave, mos u shqetësoni; gazrat shtesë zakonisht janë të përkohshëm. Fryrja kthehet në normale brenda dy deri në gjashtë javësh pas rritjes së fibrave, shpjegon dr. Vishnumohan. Gazrat e vazhdueshëm, veçanërisht me diarre dhe humbje të pavullnetshme peshe, janë sinjal për konsultë mjekësore.

Si ndihen gazrat në bark

Simptomat ndryshojnë në varësi të dietës dhe gjendjes shëndetësore. Më të shpeshtat janë:

Gromësitja: lirimi i gazrave nga stomaku përmes gojës

Fryrja: ndjesi mbushjeje ose tensioni në bark

Flatulenca: lirimi i gazrave përmes anusit

Dhimbja: gazi i grumbulluar ose “i bllokuar” mund të shkaktojë dhimbje

Ndjesia në bark para dhe pas lirimit të gazrave mund të tregojë shumë për shëndetin e sistemit tretës. Pak parehati është normale, por dhimbja e fortë ose e zgjatur nuk duhet injoruar.

Ngërçet, dhimbja e fortë ose ndjesia e “bllokimit” mund të tregojnë:

tretje të ngadaltë,

kapsllëk,

ndjeshmëri të shtuar të zorrëve (hipersensitivitet visceral),

ose probleme me tretjen e disa karbohidrateve.

Kur gazrat janë arsye për shqetësim

Ekspertët paralajmërojnë për disa shenja që kërkojnë vlerësim mjekësor:

Gjak në jashtëqitje: i kuq ose i errët, kërkon kontroll urgjent

Simptoma që përkeqësohen vazhdimisht: fryrja, ngërçet ose gazrat që nuk zhduken mund të tregojnë çrregullime të rënda të tretjes

Dhimbje barku: gazrat nuk duhet të shkaktojnë dhimbje të forta; nëse ndodh, mund të jetë shenjë e SIBO-s ose intolerancave ushqimore

Humbje peshe pa arsye ose mungesë oreksi: mund të tregojë thithje të pamjaftueshme të lëndëve ushqyese

Ndryshime të pashpjeguara dhe të qëndrueshme: nëse nuk normalizohen pavarësisht rutinave të qëndrueshme, kërkojnë vlerësim mjekësor

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Gazrat: Çfarë tregojnë për shëndetin e sistemit tretës appeared first on Sinjali.

Ushqimet shumë të përpunuara duhet të trajtohen më shumë si duhan sesa si ushqim, sugjeron një studim i ri.

Sipas një raporti të publikuar në revistën shkencore “Milbank Quarterly”, ushqimet ultra të përpunuara (UPF) kanë më shumë ngjashmëri me cigaret sesa me frutat apo perimet dhe kërkojnë rregullim shumë më të rreptë, ka raportuar “The Guardian”.

Studiues nga Harvard, Universiteti i Michiganit dhe Duke kanë theksuar se këto produkte janë krijuar qëllimisht për të nxitur varësi dhe konsum të tepruar, ashtu si duhani.

Në këtë kategori përfshihen pijet e gazuara, patatinat, biskotat dhe ushqimet e paketuara industrialisht, shpesh me ngjyrues dhe aromë artificiale.

Sipas studimit, si cigaret ashtu edhe ushqimet ultra të përpunuara janë dizajnuar për të vepruar shpejt në mekanizmat në tru dhe për ta rritur dëshirën për konsum të vazhdueshëm.

“Shumë ushqime ultra të përpunuara kanë më shumë karakteristika të përbashkëta me cigaret sesa me ushqimet minimale të përpunuara dhe për këtë arsye duhet të rregullohen në përputhje me rreziqet serioze që paraqesin për shëndetin publik”, thuhet në raport.

Profesoresha, Ashley Gearhardt, psikologe klinike dhe një nga autoret e studimit, ka thënë se pacientët e saj shpesh i krahasojnë këto ushqime me varësinë nga duhani.

“Ata më thonë: ‘Ndihem i varur nga këto ushqime. Dikur pija cigare, tani e kam të njëjtin zakon me pijet e gazuara dhe ëmbëlsirat. E di që po më dëmtojnë, dua të ndalem, por nuk mundem’”, ka shpjeguar ajo.

Autorët kritikojnë edhe mënyrën e marketingut të këtyre produkteve, duke thënë se etiketime si “pa sheqer” apo “me pak yndyrë” janë forma të marketingut, të ngjashme me filtrat e cigareve në vitet ‘50, që reklamohej se mbronin shëndetin, por në praktikë nuk kishin përfitime reale.

Studiuesit theksojnë se ndryshe nga duhani, ushqimi është i domosdoshëm për jetesë, gjë që e bën edhe më të vështirë shmangien e këtyre produkteve në mjedisin modern ushqimor.

Ata sugjerojnë që masat kundër ushqimeve shumë të përpunuara të ndjekin shembullin e rregullimit të duhanit, përfshirë kufizimin e marketingut, ndërhyrjet ligjore dhe rritjen e përgjegjësisë së industrisë ushqimore.

“Duhet të kalojmë nga fajësimi i individit, duhet ta mbajmë përgjegjëse industrinë”, thuhet në studim.

Megjithatë, disa ekspertë paralajmërojnë për krahasime të tepruara. 

Profesori Martin Warren nga Quadram Institute ka thënë se mbetet e paqartë nëse ushqimet ultra të përpunuara krijojnë vërtetë varësi në mënyrë biologjike si nikotina, apo nëse ato thjesht shfrytëzojnë zakonet, shijet dhe komoditetin.

Ndërkohë, doktori Githinji Gitahi nga Amref Health Africa paralajmëron se mungesa e rregullimit shtetëror, sidomos në vendet në zhvillim, po ushtron presion të madh mbi sistemet shëndetësore.

“Pa ndërhyrje publike kundër sëmundjeve kronike, rrezikojmë kolapsin e sistemeve shëndetësore”, ka thënë ai.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Studimi sugjeron: Ushqimet e përpunuara duhet të trajtohen më shumë si cigare sesa si ushqim appeared first on Sinjali.

Pas stuhive të mëdha të dëborës së fundit, temperaturat e ulëta vazhdojnë të përfshijnë pjesën më të madhe të Shteteve të Bashkuara. Moti i ftohtë, i thatë dhe me shi mund të rrisë ndjeshëm transmetimin e gripit. Më shumë se 15 milionë raste të gripit janë raportuar tashmë në fillim të sezonit 2026.

Hulumtime të reja sugjerojnë se njerëzit me nivele të ulëta të vitaminës D mund të kenë më shumë gjasa të zhvillojnë infeksione të rënda të gripit. Studimi, i botuar në The American Journal of Clinical Nutrition, analizoi të dhënat shëndetësore nga 36,258 pjesëmarrës në UK Biobank, një bazë të dhënash e madhe kërkimore afatgjatë.

Studiuesit zbuluan se individët me mungesë të rëndë të vitaminës D, të përcaktuar si nivele në gjak prej 15 nmol/L, kishin një rrezik prej 33% më të lartë për t’u shtruar në spital për një infeksion të traktit respirator krahasuar me ata, nivelet e vitaminës D të të cilëve ishin 75 nmol/L ose më të larta. Për çdo rritje prej 10 nmol/L të niveleve të vitaminës D, rreziku i shtrimit në spital ulet me 4%.

Bordi i Ushqimit në Akademitë Kombëtare të Shkencave, Inxhinierisë dhe Mjekësisë deklaron se nivelet e vitaminës D prej 50 nmol/L (20 ng/mL) ose më të larta janë të mjaftueshme për shumicën e njerëzve, ndërsa rreziku i mungesës rritet në nivele nën 30 nmol/L (12 ng/mL). Për të kthyer nmol/L në ng/mL, pjesëtoni me 2.5.

Ekspertët e sëmundjeve infektive vënë në dukje se vitamina D luan një rol në mbështetjen si të imunitetit të lindur, vijës së parë të mbrojtjes së trupit,, ashtu edhe të imunitetit adaptiv, i cili ndihmon sistemin imunitar të mësojë të luftojë patogjenë specifikë.

Megjithatë, ata theksojnë gjithashtu se studimi u përqendrua te njerëzit me nivele shumë të ulëta të vitaminës D dhe gjeti një lidhje, jo provë të shkakut, midis mungesës dhe infeksionit serioz.

Institutet Kombëtare të Shëndetit (NIH) rekomandojnë një konsum ditor të vitaminës D prej 600 IU (15 mcg) për njerëzit e moshës 1 deri në 70 vjeç, duke përfshirë gratë shtatzëna dhe ato që ushqejnë me gji, dhe 800 IU (20 mcg) për të rriturit mbi moshën 70 vjeç. Këto sasi janë të dizajnuara për të ruajtur nivele të shëndetshme në gjak dhe për të mbështetur funksionin e përgjithshëm imunitar. Për shumicën e njerëzve, ky konsum është i mjaftueshëm për të arritur nivele në gjak mbi 50 nmol/L (20 ng/mL), që konsiderohet i mjaftueshëm për shëndetin e kockave dhe të përgjithshëm.

Simptomat e mungesës së vitaminës D mund të jenë delikate dhe të anashkalohen lehtësisht. Shenjat e zakonshme përfshijnë lodhjen, infeksionet e shpeshta, dobësinë e muskujve, dhimbjet e kockave ose të shpinës dhe ndryshimet e humorit si depresioni. Në raste më të rënda, mungesa mund të kontribuojë në shërimin e dobët të plagëve, rënien e flokëve, rënien e kockave ose një rrezik në rritje të frakturave. Kushdo që shqetësohet për mungesën duhet të konsultohet me një ofrues kujdesi shëndetësor për testime dhe udhëzime të duhura.

Nivelet e vitaminës D mund të rriten nëpërmjet ekspozimit në diell dhe dietës. Ushqimet e pasura me vitaminë D përfshijnë vajin e mëlçisë së merlucit, troftën, salmonin, kërpudhat, qumështin dhe drithërat e fortifikuara. Ekspertët rekomandojnë që të bëhet një test i niveleve të vitaminës D në gjak përpara se të fillohet marrja e suplementeve, pasi vitamina D është e tretshme në yndyrë dhe mund të grumbullohet në trup. Marrja e tepërt mund të rrisë nivelet e kalciumit në gjak, duke çuar në probleme shëndetësore.

Dr. Thomas Russo, shefi i sëmundjeve infektive në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit në Buffalo në Nju Jork, thotë se strategjia më e mirë e parandalimit të gripit fillon me masa të provuara.

“Programi ideal i parandalimit të gripit është vaksinimi kundër gripit, po, edhe tani, sepse sezoni i gripit nuk mbaron deri në prill ose maj — dhe mbajtja e maskës në ambiente të mbyllura me shumë njerëz”, thotë Russo.

“Një suplement i vitaminës D është një nga përbërësit që mund të ndihmojë», shton ai. «Ka pak dëm për sa kohë që nuk e teproni.”/Kb

Një studim australian ka dhënë prova të reja mbi arsyen pse njerëzit me skizofreni përjetojnë halucinacione dëgjimore (dëgjim zërash)

Hulumtimi i ri, i udhëhequr nga psikologët e Universitetit të Uellsit të Ri Jugor (UNSW) në Sidnei, ofron deri tani provat më të qarta se “zërat” te skizofrenia mund të lindin nga një çrregullim në mënyrën se si truri e njeh zërin e vet të brendshëm. Studimi sugjeron se truri mund të keqidentifikojë mendimet e brendshme si tinguj që vijnë nga bota e jashtme.

Punimi u botua në revistën shkencore “Schizophrenia Bulletin” dhe thekson gjithashtu një rrugë të mundshme drejt identifikimit të shënuesve biologjikë (biomarkerëve) të skizofrenisë, një hap shumë i rëndësishëm, pasi aktualisht nuk ekzistojnë analiza gjaku, skanime të trurit apo teste laboratorike që mund ta konfirmojnë pa dyshim këtë diagnozë.

Profesori Thomas Whitford nga Shkolla e Psikologjisë në UNSW ka studiuar prej vitesh mënyrën se si funksionon “të folurit e brendshëm” te njerëzit e shëndetshëm dhe te ata që jetojnë me çrregullime të spektrit të skizofrenisë.

“Të folurit e brendshëm është zëri në kokën tuaj që rrëfen në heshtje mendimet, planet apo veprimet tuaja. Shumica e njerëzve e përjetojnë rregullisht këtë, shpesh pa e vënë re, edhe pse ka individë që raportojnë se nuk e kanë fare këtë përvojë”, shpjegon Whitford.

Ai shton: “Hulumtimi ynë tregon se, kur ne flasim, qoftë edhe vetëm në mendje, një pjesë e trurit që përpunon tingujt e jashtëm bëhet më pak aktive. Kjo ndodh sepse truri parashikon tingullin e zërit tonë. Por te njerëzit që dëgjojnë zëra, ky mekanizëm parashikimi duket se nuk funksionon siç duhet, ndaj truri reagon sikur zëri po vjen nga dikush tjetër”.

Valët e trurit konfirmojnë një teori 50-vjeçare

Sipas profesorit Whitford, këto gjetje mbështesin fuqishëm një teori që ka ekzistuar prej dekadash në fushën e shëndetit mendor: se halucinacionet dëgjimore në skizofreni mund të vijnë nga keqinterpretimi i të folurit të brendshëm si të folur të jashtëm.

“Kjo ide ka ekzistuar prej 50 vjetësh, por ka qenë shumë e vështirë për t’u testuar, sepse të folurit e brendshëm është, nga natyra, një proces privat”, thekson ai.

Për ta matur këtë, studiuesit përdorën EEG (elektroencefalogram), një metodë që regjistron aktivitetin elektrik të trurit. Edhe pse nuk mund ta “dëgjojmë” të folurin e brendshëm, truri gjithsesi reagon ndaj tij.

Te njerëzit e shëndetshëm, përdorimi i të folurit të brendshëm shkakton të njëjtën ulje të aktivitetit të trurit si kur ata flasin me zë të lartë, një shenjë se truri e njeh tingullin si të vetin.

“Por te njerëzit që dëgjojnë zëra, kjo ulje e aktivitetit nuk ndodh. Përkundrazi, truri i tyre reagon edhe më fort ndaj të folurit të brendshëm, sikur ai të vinte nga dikush tjetër. Kjo mund të shpjegojë pse këta zëra duken kaq realë”, thotë Whitford.

Si u testua mekanizmi i parashikimit të trurit

Studiuesit ndanë pjesëmarrësit në tre grupe:

• 1.55 persona me skizofreni që kishin përjetuar halucinacione dëgjimore në javën e fundit.
• 2.44 persona me skizofreni që ose nuk kishin pasur kurrë halucinacione dëgjimore, ose nuk i kishin përjetuar kohët e fundit.
• 3.43 persona të shëndetshëm pa histori skizofrenie.

Të gjithë pjesëmarrësit mbanin një kapë EEG ndërsa dëgjonin tinguj përmes kufjeve. Në momente të caktuara, atyre u kërkohej që në heshtje të imagjinonin se po shqiptonin rrokjet “bah” ose “bih”, ndërkohë që dëgjonin njërën prej tyre në kufje, pa e ditur paraprakisht nëse tingulli i dëgjuar do të përputhej me atë të imagjinuar.

Çfarë ndodhi?

Te njerëzit e shëndetshëm, aktiviteti i trurit u ul kur rrokja e imagjinuar përputhej me atë që dëgjonin. Kjo ndodhi në korteksin dëgjimor, pjesën e trurit përgjegjëse për përpunimin e tingujve dhe të folurit. Ky është një tregues se truri e parashikoi saktë tingullin.

Te njerëzit me halucinacione të fundit, ndodhi e kundërta: aktiviteti i trurit u rrit kur tingulli i imagjinuar përputhej me atë të dëgjuar. Kjo sugjeron se mekanizmi i parashikimit të trurit është i dëmtuar.

“Ky efekt i kundërt tregon se truri i tyre mund të mos e njohë më zërin e brendshëm si të vetin, duke e interpretuar gabimisht si zë të jashtëm”, shpjegon Whitford.

Grupi i dytë (njerëzit me skizofreni pa halucinacione të fundit) tregoi një reagim të ndërmjetëm mes grupit të shëndetshëm dhe atij me halucinacione.

Çfarë do të thotë kjo për studimin e skizofrenisë?

Studiuesit theksojnë se këto rezultate ofrojnë provën më të fortë deri më tani se njerëzit me skizofreni mund të përjetojnë mendimet e tyre sikur të ishin zëra të jashtëm.

“Gjithmonë ka qenë një teori bindëse se njerëzit në fakt po dëgjojnë mendimet e tyre të folura me zë, por ky studim ofron testin më të drejtpërdrejtë dhe më të fortë deri tani”, thotë Whitford.

Në të ardhmen, ekipi kërkimor synon të testojë nëse ky model i reagimit të trurit mund të përdoret për të parashikuar se kush mund të zhvillojë psikozë.

Nëse kjo rezulton e suksesshme, mund të mundësojë:

• identifikimin më të hershëm të personave me rrezik të lartë,
• fillimin më të shpejtë të trajtimit,
• dhe potencialisht parandalimin e përkeqësimit të simptomave.

“Kjo masë ka potencial të madh për t’u bërë një biomarker i zhvillimit të psikozës. Në fund, besoj se kuptimi i shkaqeve biologjike të simptomave të skizofrenisë është hapi i parë i domosdoshëm për zhvillimin e terapive të reja dhe më efektive,” përfundon profesori. /et

Do t’ju befasojë sa herët fëmijët, në fakt, fillojnë të krijojnë kujtime

Nuk është e rrallë që prindërit të mendojnë se çfarë do të mbajë mend fëmija nga fëmijëria dhe çfarë lloj kujtimesh do ta shoqërojnë gjatë jetës. Deri vonë, besohej se fëmijët pothuajse nuk mbanin mend asgjë para moshës trevjeçare, por sot ekspertët thonë se kujtesa e fëmijëve është shumë më e fortë dhe më e zhvilluar sesa mendohej dikur.

Kujtimet afatgjata që ata formojnë mund të mos jenë gjithmonë plotësisht të sakta, por megjithatë, fëmijët janë në gjendje të kujtojnë shumë gjëra nga fëmijëria e tyre e hershme.

Ja pse kjo është e rëndësishme dhe çfarë mund të bëjnë prindërit lidhur me këtë:

Ideja se fëmijët nuk mbajnë mend asgjë para moshës trevjeçare është e gabuar

“Fëmijët shpesh arrijnë të kujtojnë ngjarje shumë më të hershme sesa kemi besuar më parë”, ka deklaruar për HuffPost profesorja që studion gjuhën dhe kujtesën në Universitetin Memorial të Newfoundland-it në Kanada, prof. Carol Peterson.

Disa nga studimet e saj fokusohen në fenomenin e njohur si “amnezia e fëmijërisë”, ideja se fëmijët (dhe madje edhe të rriturit) mbajnë mend shumë pak nga jeta para moshës tre ose katër vjeç. Për dekada me radhë, ekspertët mendonin se kjo ndodhte sepse truri i fëmijëve nuk ishte në gjendje të formonte kujtime para një momenti të caktuar zhvillimi.

Megjithatë, Peterson dhe studiues të tjerë kanë zbuluar se kjo nuk është domosdoshmërisht e vërtetë. Një nga studimet e saj tregoi, për shembull, se fëmijët që përjetojnë situata mjekësore urgjente në moshën dyvjeçare dhe që intervistohen vite më vonë – janë në gjendje të kujtojnë qartë elementet kryesore të asaj përvoje. Edhe pse kujtimet mund të mos jenë aq të detajuara sa tek fëmijët më të rritur, ato ekzistojnë dhe janë të pranishme.

Studime të tjera sugjerojnë se fëmijët e moshës pesë, gjashtë apo shtatë vjeç e kujtojnë mjaft mirë atë që u ka ndodhur kur ishin tre vjeç, por fillojnë t’i humbin këto kujtime rreth moshës tetë apo nëntë vjeç.

Prandaj, nuk ka një konsensus të qartë për moshën kur formohen kujtimet e qëndrueshme – kjo varet nga vetë fëmija. Megjithatë, thelbi është i qartë: fëmijët mund të mbajnë mend disa përvoja shumë më herët sesa mendojmë.

Ajo që mbajnë mend më shumë është emocioni

“Gjithçka që ka rëndësi emocionale, fëmijët do ta mbajnë mend”, ka thënë më herët për HuffPost psikologia klinike nga Los Anxhelosi, Dr. Jenny Yip.

Nga ana tjetër, ka edhe lajme të mira: shumica e fëmijëve nuk ndryshohen ndjeshëm nga një ngjarje e vetme emocionale apo nga një kujtim i izoluar, gjë që është veçanërisht e rëndësishme kur bëhet fjalë për përvoja emocionalisht të vështira.

“Ngjarjet e vetme, përveç atyre që janë vërtet traumatike, rrallëherë kanë efekt afatgjatë në zhvillimin emocional dhe social të fëmijëve”, shpjegon psikologu klinik Mark Rienecke. “Në përgjithësi, fëmijët janë mjaft të qëndrueshëm.”

Prindërit luajnë rol kyç në formësimin e kujtimeve të fëmijëve

Një pjesë e punës së Peterson si studiuese është t’i ndihmojë fëmijët të zhvillojnë aftësinë për të kujtuar në mënyrë më të rrjedhshme. Ajo shpesh i pyet fëmijët për kujtimin e tyre më të hershëm dhe vetë rikujtimi i këtyre përvojave shpesh i ndihmon fëmijët të lidhen më mirë me të tjerët.

Kjo është e rëndësishme, sepse fëmijët i përdorin kujtimet për të ndërtuar ndjenjën e identitetit ndërsa rriten.

“Dallimi qëndron te mënyra se si prindërit flasin me fëmijët e tyre. Kur prindërit flasin me ta për përvojat që kanë kalua, për atë që kanë bërë javën e kaluar, verën e kaluar apo vitin e kaluar – kjo është si të stërvitësh një muskul”, shpjegon Peterson. “Fëmija zhvillon zakonin të reflektojë më shumë mbi kujtimet dhe t’i ruajë ato më mirë.”

Edhe pse prindërit kanë prirje të theksojnë vetëm kujtimet e bukura dhe të shmangin bisedat për përvojat negative, sipas saj është e rëndësishme që të përfshihen të dyja.

“Një nga gjërat më të rëndësishme që fëmijët duhet të mësojnë është të kuptojnë dhe të përballen me përvojat negative që kanë pasur në jetë. Të flasësh për to, ta ndihmosh fëmijën t’i kuptojë dhe ta ndiejë se ka pasur një farë kontrolli dhe është përballur mirë me to, këta janë hapa shumë të rëndësishëm”, përfundon ajo. /ET

Ndryshimet që sjell shtatzënia janë të shumta, por një nga faktet më të habitshme është se gjatë kësaj periudhe zemra e gruas pëson ndryshime strukturore dhe funksionale

Gjatë shtatzënisë, trupi i gruas kalon nëpër transformime të thella fiziologjike, dhe një nga sistemet që përshtatet më shumë është ai kardiovaskular. Siç shpjegon American Heart Association (AHA), një nga ndryshimet kryesore është rritja e vëllimit të gjakut me rreth 30–50 për qind, gjë që e ngarkon më shumë zemrën. Për këtë arsye, zemra duhet të pompojë më shumë gjak për të përmbushur nevojat e nënës dhe fetusit.

Sipas Mayo Clinic, zemra e gruas shtatzënë mund të zmadhohet lehtë dhe të rrahë më shpejt për t’u përshtatur me këtë vëllim të shtuar gjaku. Ritmi i zemrës (pulsi) zakonisht rritet me rreth 10–15 rrahje në minutë krahasuar me periudhën para shtatzënisë. Në të njëjtën kohë, National Institutes of Health (NIH) raporton se tensioni i gjakut mund të bjerë lehtë në fillim të shtatzënisë për shkak të zgjerimit të enëve të gjakut, por zakonisht stabilizohet në tremujorin e dytë dhe të tretë.

Këto ndryshime kardiovaskulare janë thelbësore për të siguruar një qarkullim optimal të gjakut që furnizon fetusin me lëndë ushqyese dhe oksigjen, ndërsa ndihmon në largimin e produkteve të mbetjeve metabolike. Siç thekson British Heart Foundation, pa këtë përshtatje, zhvillimi normal i fetusit do të ishte i pamundur, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, edhe pse këto ndryshime janë zakonisht fiziologjike dhe jo patologjike, World Health Organization (WHO) thekson se është e rëndësishme që gratë shtatzëna të monitorojnë rregullisht shëndetin e zemrës dhe tensionin e gjakut. Ngarkesa e tepërt mbi sistemin kardiovaskular mund të çojë në komplikacione si:

• Preeklampsia (tension i lartë i rrezikshëm në shtatzëni),
• Çrregullime të ritmit të zemrës,
• Sëmundje kardiake të mëparshme që mund të përkeqësohen gjatë shtatzënisë.

Prandaj, siç shkruan The Lancet në studime të fundit mbi shëndetin kardiovaskular në shtatzëni, kontrollet e rregullta mjekësore, matja e tensionit, analizat e gjakut dhe, në raste të caktuara, ekokardiografia janë thelbësore për një shtatzëni të sigurt.

Në përfundim, zemra e gruas shtatzënë “rritet” jo vetëm simbolikisht nga dashuria, por edhe realisht për shkak të ndryshimeve fiziologjike që e ndihmojnë trupin të mbështesë rritjen dhe zhvillimin e fetusit. Megjithatë, siç theksojnë ekspertët e shëndetit, këto ndryshime duhet të monitorohen me kujdes për të siguruar mirëqenien e nënës dhe fëmijës. /ET