Nga jashtĂ«, familja mbretĂ«rore norvegjeze ka qenĂ« pĂ«r dekada njĂ« histori suksesi. NjĂ« monarki modeste, pranĂ« njerĂ«zve, larg luksit ekstravagant qĂ« karakterizon oborret e tjera evropiane. NorvegjezĂ«t e konsideronin familjen mbretĂ«rore si âmbretĂ«rit e popullitâ, njĂ« institucion qĂ« mishĂ«ronte vlerat kombĂ«tare tĂ« barazisĂ«, pĂ«rulĂ«sisĂ« dhe solidaritetit.
Por sot kjo përrallë moderne po shembet.
Monarkia norvegjeze po pĂ«rjeton krizĂ«n mĂ« tĂ« thellĂ« tĂ« besimit nĂ« historinĂ« e saj moderne. Jo vetĂ«m sepse princesha e kurorĂ«s, Mette-Marit, po lufton me njĂ« sĂ«mundje tĂ« rĂ«ndĂ« pulmonare, dhe as vetĂ«m sepse djali i saj Ă«shtĂ« dĂ«nuar pĂ«r krime tĂ« rĂ«nda. Problemi mĂ« i madh Ă«shtĂ« se pasuria mĂ« e çmuar e institucionit â besimi i publikut â Ă«shtĂ« dĂ«mtuar rĂ«ndĂ« nga njĂ« seri gabimesh, heshtjesh dhe shpjegimesh tĂ« paplota.
Pak ditë më parë u njoftua se princesha e kurorës kishte kryer me sukses një transplant mushkërie, pasi gjendja e saj shëndetësore ishte përkeqësuar ndjeshëm si pasojë e fibrozës pulmonare. Lajmi ngjalli simpati të madhe në opinionin publik. Madje pati edhe një rritje të menjëhershme të regjistrimeve të dhuruesve të organeve në Norvegji.
Megjithatë, dy çështje të tjera kanë prodhuar reagim krejtësisht të kundërt.
Dënimi i djalit të princeshës
Rasti i parë lidhet me djalin e Mette-Marit, Marius Borg HÞiby.
Kur ishte fëmijë, ai shfaqej në ballkonin e pallatit mbretëror pranë familjes mbretërore, duke përshëndetur mijëra fëmijë që marshonin në Ditën e Kushtetutës së Norvegjisë. Ai shihej si pjesë e një familjeje që gëzonte respekt pothuajse të padiskutueshëm.
Sot tabloja është krejt tjetër.
Këtë vit ai u përball me drejtësinë, i akuzuar për 40 vepra penale, mes të cilave përdhunim, kërcënime dhe dhunë fizike.
Të hënën gjykata e shpalli fajtor për 34 prej këtyre akuzave, përfshirë dhunën në familje dhe dy raste përdhunimi, duke e dënuar me katër vite burg. Avokatët e tij apeluan menjëherë vendimin.
Pallati mbretëror nuk bëri asnjë koment.
Për shumë norvegjezë, kjo heshtje ishte po aq domethënëse sa vetë vendimi gjyqësor.
Fantazma e Jeffrey Epstein
Por goditja mĂ« e madhe pĂ«r imazhin e monarkisĂ« ka ardhur nga njĂ« histori qĂ« familja mbretĂ«rore nuk mund tâia faturojĂ« askujt tjetĂ«r veç vetes.
Bëhet fjalë për marrëdhëniet e mëparshme të princeshës Mette-Marit me financierin famëkeq amerikan Jeffrey Epstein.
Fillimisht princesha e përshkroi lidhjen e saj me Epstein si disa takime rastësore e sipërfaqësore. Por me kalimin e kohës dolën në dritë email-e dhe dokumente që tregonin diçka krejt tjetër.
Korrespondenca e publikuar sugjeronte një miqësi shumë më të afërt. Ajo kishte vizituar rezidencën e Epstein në Palm Beach, kishte bërë blerje me të, kishte kërkuar këshilla personale dhe kishte diskutuar letërsi, përfshirë romanin e famshëm Lolita të Vladimir Nabokov.
Veçanërisht tronditës ishte një email i vitit 2011 ku princesha i shkruante Epstein-it:
âPas emailit tĂ« fundit tĂ« kĂ«rkova nĂ« Google. Pajtohem qĂ« nuk dukej shumĂ« mirĂ« :)â
Kjo fjali, e shoqëruar me një buzëqeshje virtuale, u bë simbol i krizës.
Sa më shumë zbulime dilnin në sipërfaqe, aq më i madh bëhej presioni publik.
Pas javësh heshtjeje, në mars, Mette-Marit dhe princi i kurorës Haakon dhanë një intervistë 20-minutëshe për televizionin publik norvegjez. Pyetjet ishin dorëzuar paraprakisht.
Princesha shprehu pendesë të thellë dhe deklaroi se ishte manipuluar nga Epstein. Ajo tha se kishte ndërprerë kontaktet me të në vitin 2014, kur kishte kuptuar se ai ishte një njeri i rrezikshëm.
Madje pohoi se kishte qenë dëshmitare e rasteve kur Epstein shantazhonte persona të tjerë dhe se gjatë një vizite në shtëpinë e tij në Florida ishte ndjerë e pasigurt.
Megjithatë, ajo refuzoi të jepte më shumë detaje.
Ajo këmbënguli se nuk kishte dijeni për krimet seksuale të Epstein dhe se e kishte parë gjithmonë në shoqërinë e të rriturve. Kur u pyet për emailin famëkeq me ikonën e buzëqeshjes, tha se nuk e mbante mend.
Përgjigjet e saj nuk bindën publikun.
Sondazhet treguan se shumica e qytetarëve i konsideruan deklaratat e saj të pamjaftueshme dhe evazive.
Një institucion që humbi instinktin
Për dekada me radhë, familja mbretërore norvegjeze ishte e famshme për aftësinë e saj për të kuptuar humorin e publikut.
Sot duket se ky instinkt është zhdukur.
Monarkia nuk ka qenë kurrë më pak popullore sesa tani. Një në tre norvegjezë beson se mbreti aktual, Harald V, duhet të jetë monarku i fundit i vendit.
Kjo është veçanërisht domethënëse në një vend si Norvegjia.
Norvegjezët nuk kanë qenë kurrë natyrshëm të prirur ndaj aristokracisë. Kushtetuta e vitit 1814 e shfuqizoi fisnikërinë dhe kultura politike e vendit është ndërtuar mbi idealin e barazisë. Norvegjezët nuk ndihen rehat në rolin e nënshtetasve.
Megjithatë, kur Norvegjia u shkëput nga Suedia në vitin 1905, shumica dërrmuese e popullsisë votoi për ruajtjen e monarkisë.
Familja mbretërore e justifikoi këtë besim.
Mbreti Haakon VII u bë simbol i rezistencës kundër pushtimit nazist gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Pasardhësi i tij, Olav V, fitoi dashurinë e popullit për thjeshtësinë e tij legjendare. Gjatë krizës së naftës në vitin 1973 ai udhëtonte me tramvaj si qytetarët e zakonshëm.
Edhe Harald V dhe princi Haakon u perceptuan për vite me radhë si figura moderne, të ndershme dhe pranë njerëzve.
Familja mbretërore mbështeti hapur emigrantët, komunitetin LGBTQ+ dhe grupet e margjinalizuara. Ajo krijoi identitetin e një monarkie popullore, jo elitare.
Madje edhe zgjedhjet sentimentale tĂ« anĂ«tarĂ«ve tĂ« saj, si martesa e Haakonit me Mette-Marit â njĂ« nĂ«nĂ« beqare me njĂ« tĂ« kaluar tĂ« trazuar â u interpretuan si dĂ«shmi se dashuria ishte mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme se protokolli.
Monarkia dukej si një përrallë moderne.
Fundi i pafajësisë
Por sot ajo përrallë është zbehur.
Organizata humanitare dhe kulturore që dikur krenoheshin me mbështetjen e Mette-Marit kanë filluar të distancohen prej saj.
Në rrjetet sociale klima është bërë toksike. Shumë e akuzojnë padrejtësisht princeshën si bashkëfajtore në krimet e Epstein ose në veprimet e djalit të saj. Të tjerë pretendojnë se sëmundja e saj është përdorur për të fituar simpati publike.
Nuk ekzistojnë prova për akuza të tilla.
Por narrativa fillestare e pallatit, e cila rezultoi e paplotë dhe në disa raste mashtruese, krijoi terrenin ideal për teoritë konspirative.
Kjo është tragjedia e vërtetë e monarkisë norvegjeze.
Jo skandali në vetvete, por humbja e besimit.
Sot ende dy të tretat e norvegjezëve mbështesin institucionin monarkik. Republikanët në parlament mbeten pakicë dhe propozimet për shfuqizimin e monarkisë rrëzohen rregullisht.
Megjithatë, diçka ka ndryshuar në mënyrë të pakthyeshme.
Monarkia nuk perceptohet më si e paprekshme.
Kontakti me Epstein u kujtoi shumë norvegjezëve se, pavarësisht imazhit të thjeshtësisë, familja mbretërore i përket një elite globale me privilegje dhe lidhje që qytetarët e zakonshëm nuk i kanë.
Norvegjezët shpresojnë sinqerisht që Mette-Marit të shërohet dhe të rikthehet në jetën publike. Por shëndeti i saj është vetëm një pjesë e problemit.
Sfida më e madhe mbetet rindërtimi i besimit.
Sepse legjitimiteti i monarkisë norvegjeze nuk mbështetet vetëm te Kushtetuta apo tradita. Ai mbështetet mbi dashurinë dhe respektin e qytetarëve.
âMe sjelljen e njĂ« skllavi pa dinjitet, Berisha u pĂ«rpoq ta shiste si mbrojtje tĂ« Familjes Trump, por shumĂ« shpejt doli e vĂ«rteta: sheshi i protestĂ«s nuk Ă«shtĂ« as kundĂ«r Familjes Trump dhe as kundĂ«r investimeve tĂ« huaja. Ai Ă«shtĂ« drejtpĂ«rdrejt kundĂ«r RamĂ«s dhe BerishĂ«sâ, thotĂ« ish-deputeti demokrat Enkelejd Alibeaj.
NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r Tema, ai flet pĂ«r protestĂ«n dhe raportin e opozitĂ«s me kĂ«tĂ« aktivizim qytetar. PĂ«r Alibeajn, thirrja âRama nĂ« burg, Berisha nĂ« burgâ Ă«shtĂ« mesazhi mĂ« kuptimplotĂ« i kĂ«saj lĂ«vizjeje dhe slogani qĂ« brohoritet me mĂ« shumĂ« entuziazĂ«m nga sheshi i mbushur me protestues. MegjithatĂ«, thotĂ« ai, Berisha gjen kurajĂ«n dhe del njĂ« ditĂ« tĂ« bukur pĂ«r tĂ« deklaruar mbĂ«shtetje pĂ«r protestĂ«n.
Sipas Alibeajt, kjo protestĂ« i ka marrĂ« BerishĂ«s trofeun e fundit qĂ« i kishte mbetur: sheshin. âImagjinoni pas kĂ«tij mobilizimi mbarĂ«qytetar kundĂ«r dyshes Rama-Berisha. A do tĂ« mundet Berisha tĂ« organizojĂ« mĂ« foltoret apo protestat e tij? Ky Ă«shtĂ« problemi i madh pĂ«r tĂ«, sepse ka humbur tĂ« vetmin trofe qĂ« i kishte mbetur, protestĂ«nâ, shprehet ai.
Ish-deputeti demokrat ndalet edhe te zhvillimet e fundit nĂ« kampin opozitar, ku njĂ« deputete e re si Marjana Koçeku ka guxuar tâi dalĂ« pĂ«rballĂ« partisĂ« sĂ« saj dhe tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« krah tĂ« protestĂ«s. Ai flet pĂ«r kĂ«rcĂ«nimet e botĂ«s sĂ« krimit ndaj saj, por edhe pĂ«r domosdoshmĂ«rinĂ« qĂ« SPAK tĂ« nisĂ« hetimet edhe nĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« kallĂ«zimi formal nga deputetja.
Alibeaj flet me trishtim pĂ«r njĂ« âneomalĂ«sor/eâ tĂ« munguar nĂ« anĂ«n tjetĂ«r, PartinĂ« Demokratike. Duke ritheksuar se nĂ« oborrin e BerishĂ«s nuk mund tĂ« mbijĂ« asnjĂ« filiz politik, ai argumenton se PD ka mbetur pronĂ« e njĂ« individi dhe se protesta qytetare e ka nxjerrĂ« plotĂ«sisht jashtĂ« loje.
Alibeaj ndalet edhe te statusi ânon grataâ i BerishĂ«s dhe familjes sĂ« tij. NĂ« festĂ«n e PavarĂ«sisĂ«, organizuar nga Ambasada e SHBA-sĂ« nĂ« TiranĂ«, mungesa e kryetarit tĂ« PD-sĂ«, Sali Berisha, sipas tij, Ă«shtĂ« njĂ« tregues se situata nuk ka ndryshuar. âNon grata e tij dhe e familjes vazhdon tĂ« jetĂ« e varur nĂ« murin e Departamentit Amerikan tĂ« Shtetit. NjĂ« leje pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« SHBA nuk do tĂ« thotĂ« se nuk je mĂ« i padĂ«shiruar nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«sâ, thotĂ« Alibeaj.
Në intervistë ai flet gjithashtu për etiketimet politike që i janë bërë ndër vite, nga akuzat se ka dëmtuar demokracinë deri te pretendimet për korrupsion ndaj tij dhe familjarëve të tij./ad
Sokol Kuçi, një 44 vjeçar me banim në Vorë, është prangosur nga agjentët e Antidrogës në DVP Tiranë pasi nga kontrolli që i është ushtruar, i është gjetur një sasi e madhe kokainë, e ndarë në doza për shitje dhe për furnizim.
Specialistët e Seksionit për Hetimin e Narkotikëve të DVP Tiranë kishin siguruar informacione se një shtetas do të transportonte dhe shpërndante një sasi të konsiderueshme lënde narkotike kokainë në zonën e Bulevardit të Ri dhe në segmentet rrugore që lidhin kryeqytetin me zonën e Urës së Paskuqanit.
Bazuar nĂ« kĂ«to informacione, u organizua dhe u finalizua operacioni policor i koduar âBulevardiâ, nĂ« kuadĂ«r tĂ« tĂ« cilit u bĂ« arrestimi nĂ« flagrancĂ« i shtetasit Sokol Kuçi, 44 vjeç, banues nĂ« VorĂ«.
GjatĂ« operacionit, nĂ« rrugĂ«n âRiglataâ, shĂ«rbimet e PolicisĂ« lokalizuan dhe ndaluan pĂ«r kontroll 44-vjeçarin. Atij iu gjetĂ«n dhe iu sekuestruan 2 paketime me lĂ«ndĂ« tĂ« dyshuar narkotike kokainĂ«, me peshĂ« tĂ« pĂ«rgjithshme rreth 1 kg e 680 gramĂ«./ad
Presidenti amerikan Donald Trump iu referua përsëri kryeministres italiane Giorgia Meloni, në një deklaratë të shkurtër për rrjetin televiziv amerikan NBC.
âMeloni ishte njĂ« mbĂ«shtetĂ«se fanatike e imja, por tani nuk e dua mĂ« atĂ« as si fanse sepse ajo nuk qĂ«ndroi pranĂ« meje, as ajo dhe as NATO-ja, kur u ngrit çështja e NgushticĂ«s sĂ« Hormuzitâ, tha presidenti amerikan.
MĂ« parĂ«, nĂ« kanalin televiziv italian La7, Trump kishte deklaruar se kryeministrja italiane iu lut tĂ« bĂ«nte njĂ« foto me tĂ« nĂ« samitin e G7 nĂ« Evian dhe se âi vinte keq pĂ«r tĂ«â.
NĂ« pĂ«rgjigje tĂ« deklaratave tĂ« Trump, Giorgia Meloni postoi sot njĂ« video nĂ« X nĂ« tĂ« cilĂ«n ajo deklaroi veten âtĂ« habiturâ nga ky âtrillim i pastĂ«râ nga Donald Trump. Ajo gjithashtu akuzoi presidentin amerikan se po vepronte me shumĂ« mĂ« tepĂ«r respekt ndaj armiqve tĂ« PerĂ«ndimit sesa ndaj aleatĂ«ve tĂ« vjetĂ«r.
âDeklaratat e Donald Trump janĂ« trillime tĂ« pastra. Jam sinqerisht i habitur. Nuk e di pse presidenti i Shteteve tĂ« Bashkuara sillet kĂ«shtu ndaj aleatĂ«ve tĂ« tij: pĂ«r mĂ« tepĂ«r, nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ«â, u pĂ«rgjigj Meloni.
âMund tĂ« them vetĂ«m se Ă«shtĂ« zhgĂ«njyese qĂ« ai nuk tregon tĂ« njĂ«jtĂ«n vendosmĂ«ri si armiqtĂ« e PerĂ«ndimit dhe Shteteve tĂ« Bashkuara, udhĂ«heqĂ«sit e tĂ« cilĂ«ve i trajton me shumĂ« mĂ« tepĂ«r butĂ«siâ, tha ai, duke shtuar: âKa njĂ« gjĂ« qĂ« ai duhet ta mbajĂ« mend: as unĂ« dhe as Italia nuk lutemi kurrĂ«â, tha ajo nĂ« X.
Deri nĂ« luftĂ«n e Iranit, Meloni dhe Trump ishin miq tĂ« mirĂ«, dhe kryeministrja italiane ishte e vetmja udhĂ«heqĂ«se evropiane e ftuar nĂ« inaugurimin e tij vitin e kaluar. Por qeveria italiane refuzoi tâu jepte Shteteve tĂ« Bashkuara leje pĂ«r tĂ« pĂ«rdorur njĂ« bazĂ« ajrore nĂ« Siçili pĂ«r tĂ« kryer sulme gjatĂ« luftĂ«s. Trump akuzoi ItalinĂ« se nuk po ndihmonte dhe tha se Meloni kishte ndryshuar.
Kryeministrja gjithashtu e kishte zemĂ«ruar presidentin duke mbrojtur Papa Leo XIV pasi Trump tha se Papa ishte âi butĂ« ndaj krimitâ dhe âshkatĂ«rrues pĂ«r politikĂ«n e jashtmeâ, pas kritikave tĂ« PapĂ«s pĂ«r luftĂ«n./ad
Në protestën e zhvilluar në Tiranë kundër investimit në Zvërnec, u shfaq një karikaturë satirike, që ironizonte deputetin Ardit Bido, duke nënkuptuar se ai ka përdorur origjinën e tij për të përfituar pushtet dhe favore.
Por pĂ«rmes njĂ« reagimi nĂ« rrjetet sociale, Bido ka theksuar se karikatura Ă«shtĂ« prodhuar nga âOpinion Himaraâ e eurodeputetit Fredi Beleri, me qĂ«llim pĂ«r ta sulmuar.
Bido nĂ«nvizoi se origjina e tij Ă«shtĂ« nga LabĂ«ria, teksa shtoi se nuk do tĂ« reshtĂ« sĂ« foluri pĂ«r plagĂ«n kombĂ«tare tĂ« ĂamĂ«risĂ«, pavarĂ«sisht nĂ«se sipas tij, disave u djeg kjo gjĂ«.
Reagimi i Ardit Bidos:
Shihni vorioepirotistët e protestës
Kanë nxerr një karikaturë të prodhuar nga Opinion Himara e Fredi Belerit për të më sulmuar. Jeni të qartë që tezat vorioepirotiste i keni mes jush?
PĂ«r kĂ«do qĂ« interesohet: nuk kam jetuar asnjĂ«herĂ« nĂ« Greqi e nuk kam bĂ«rĂ« asnjĂ« shkollĂ« greke, nga âHasan Tahsiniâ nĂ« SarandĂ« te Universiteti i TiranĂ«s mĂ« gjeni
Cili Ă«shtĂ« problemi? QĂ« jam lab 24 karatsh e kam folur, flas, e pĂ«r inat tĂ« kujtdo, do vijoj tĂ« flas pĂ«r plagĂ«n kombĂ«tare tĂ« ĂamĂ«risĂ«
NĂ«se kjo i djeg Ăanit, Belerit, Muçit, Qorit dhe tĂ« infiltruarve tĂ« tyre nĂ« protesta, aq mĂ« bĂ«n! Ama, sa keni kĂ«ta nĂ« krah, mĂ« keni KUNDĂR!!
Ish-ministri i Shëndetësisë, Ilir Beqaj, ka reaguar publikisht lidhur me gjyqin ndaj tij për dosjen e sterilizimit.
PĂ«rmes njĂ« deklarate publike tĂ« publikuar nga avokati i tij, Beqja thekson se pas gjashtĂ« vitesh hetime, ndaj tij nuk ka asnjĂ« akuzĂ« pĂ«r korrupsion pasiv dhe se ânuk mund tĂ« akuzohesh pĂ«r vjedhje vetĂ«m se ke qenĂ« ministĂ«râ.
Deklarate e plotë e ish-ministrit, Ilir Beqja e publikuar nga avokati i tij, Ermal Yzeiraj:
Në cilësinë e avokatit të Z. Ilir Beqaj dhe me porosi të tij, më poshtë deklarata e tij publike:
________________________________________
Nuk mund të akuzohesh për vjedhje vetëm sepse ke qenë ministër.
Në procesin penal për koncesionin e menaxhimit të integruar të instrumentarit kirurgjikal, si minister i shendetesise, fillimisht jam hetuar për korrupsion pasiv, shkelje të barazisë në tendera dhe shpërdorim detyre.
Pas 6 viteve hetime, ndaj meje nuk ka akuzë për korrupsion pasiv. Pra, nuk pretendohet se kam kërkuar, marrë apo më është premtuar ndonjë përfitim.
Nuk ka akuzë për korrupsion aktiv dhe korrupsion pasiv për askënd tjetër.
Nuk ka as akuzë për shkelje të barazisë në tendera për askënd. Pra, nuk pretendohet se gara është zhvilluar në mënyrë penalisht të paligjshme. Për rrjedhoje kontrata është e ligjshme.
Pas gjithĂ« kĂ«saj, akuza ndaj meje Ă«shtĂ« ndryshuar nĂ« âvjedhje duke shpĂ«rdoruar detyrĂ«nâ.
Por kĂ«tu lind pyetja themelore: ĂfarĂ« kam vjedhur unĂ«?
Askush, në cilësinë e ministrit, përfshirë mua, nuk është pjese e asnjë prej hallkave të zinxhirit administrativ te zbatimit të kontratave.
Unë, në cilësinë e ministrit:
Nuk kam pranuar shërbimin;
Nuk kam verifikuar realizimin e shërbimit;
Nuk kam pranuar faturë;
Nuk kam urdhëruar pagesë;
Nuk kam ekzekutuar pagese;
Nuk kam qenë administrator i drejtpërdrejtë i buxhetit të FSDKSH-së;
Nuk kam qenë ruajtës i parave të shtetit;
Nuk akuzohem se kam marrë ndonjë shumë të hollash nga arka e zyrës së financës së Ministrise;
Nuk kam akuzohem se kam marrë sende nga zyra e ministrit dhe i kam dërguar në shtëpi.
Pagesat janë kryer nga FSDKSH drejt koncesionarit mbi bazë kontrate, faturash, pranimi shërbimi dhe përmes Thesarit të Shtetit.
Nëse faturimi ka qenë i rregullt, atëherë kemi pagesë kontraktore, jo vjedhje.
Për shoqerine koncesionare nuk ka asnje akuzë penale. Për administratorin e shoqërisë konçesionare nuk ka asnje akuzë penale. Për personin që ka lëshuar faturat nuk ka asnje akuzë penale. Për personin/at që kanë pranuar shërbimin nuk ka asnje akuzë penale.
Si mund të jem unë autori i vjedhjes, kur nuk kam prekur asnjë hallkë të faturimit, pranimit të shërbimit, urdhërimit apo ekzekutimit të pagesës?
Nuk mund tĂ« merret njĂ« pagesĂ« e rregullt kontraktore, e kryer me faturĂ« dhe pĂ«rmes Thesarit, dhe tĂ« quhet âvjedhjeâ vetĂ«m sepse kam nĂ«nshkruar kontraten si ministĂ«r.
Përgjegjësia penale është personale.
Nuk dënohesh për perceptim publik.
Nuk dënohesh për funksionin që ke mbajtur.
Nuk dĂ«nohesh pĂ«r titullin âministĂ«râ.
Dënohesh vetëm nëse provohet veprimi apo mosveprimi yt konkret penal.
Në këtë rast, veprimi im konkret i vjedhjes nuk ekziston.
Nuk ka provë që kam marrë para.
Nuk ka provë që kam përfituar.
Nuk ka provë që kam urdhëruar pagesa.
Nuk ka provë që kam pranuar shërbime.
Nuk ka provë që kam pranuar fatura.
Nuk ka provë që kam marrë pjesë në ndonjë faturim të rremë.
Atëherë çfarë mbetet?
Mbetet vetëm një përpjekje për ta kthyer përgjegjësinë politike ose administrative të një ministri në akuzë për vjedhje.
Analisti AleksandĂ«r Ăipa, i ftuar nĂ« emisionin âReviewâ, e ka cilĂ«suar ngjarjen e fundit nĂ« ZvĂ«rnec si njĂ« moment qĂ« ka nxitur reagim tĂ« fortĂ« publik dhe ka ekspozuar kontradiktat mes shtetit dhe qytetarit.
Ăipa e pĂ«rshkroi si goditje tĂ« rĂ«ndĂ« pĂ«r imazhin e shtetit pamjen e njĂ« qytetari tĂ« tĂ«rhequr zvarrĂ« nga persona tĂ« maskuar nĂ« prezencĂ« tĂ« policisĂ«. Sipas tij, kjo ngjarje ka tejkaluar debatin e pronĂ«sisĂ« sĂ« tokĂ«s dhe Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« çështje mĂ« tĂ« gjerĂ«.
âAjo qĂ« po ndodh nĂ« kĂ«to 20 ditĂ«t e fundit, nĂ« kĂ«ndvĂ«shtrimin tim, ka tĂ« bĂ«jĂ« me realitetin e dikotomive politike. Cilat janĂ« dikotomitĂ« politike? Mendoj qĂ« inkandeshenca e reagimit publik startoi nĂ« momentin kur kryesisht rrjetet sociale, dhanĂ« dhe pĂ«rcollĂ«n nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« reaktive imazhet e futjes sĂ« gardhit dhe tĂ« telit me gjemba nĂ« det, nĂ« qytetin e VlorĂ«s, pra nĂ« ZvĂ«rnec.
E dyta, imazhi i tĂ«rheqjes zvarrĂ« tĂ« njĂ« qytetari qĂ« tĂ« paktĂ«n kishte klithmĂ«n e tĂ« pretenduarit tĂ« marrjes sĂ« pronĂ«s sĂ« tij nga dy maska tĂ« zeza nĂ« prezencĂ« tĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit. Por kĂ«to nuk janĂ« tĂ« vogla, se aty verifikon diferencĂ«n qĂ« ka shteti me individin e pambrojtur. Dhe mendoj qĂ« ajo ka qenĂ« goditja mĂ« fataliste e autoritetit dhe imazhit tĂ« shtetit nĂ« marrĂ«dhĂ«nie me qytetarin e lirĂ«â, tha Ăipa.
Ai shtoi se hapĂ«sirat mes detit dhe tokĂ«s kanĂ« qenĂ« gjithmonĂ« pasuri tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta dhe se fakti qĂ« sot flitet pĂ«r pronĂ«sime tĂ« tilla Ă«shtĂ« âafera mĂ« e madhe e postkomunizmit nĂ« ShqipĂ«riâ. Ăipa e pĂ«rshkroi si tĂ« papranueshme idenĂ« qĂ« dikush mund tĂ« âpronĂ«sojĂ« dallgĂ«n dhe rĂ«rĂ«nâ duke vendosur tela me gjemba nĂ« det.
âNĂ« momentin qĂ« ndodhi ajo, u shpĂ«rnda lajmi qĂ« paska shqiptarĂ« latifondistĂ« me 200 hektarĂ«, me 400 hektarĂ« apo ndoshta dhe me 4000 hektarĂ«. Shiko, po shqiptarĂ«t e njohin territorin e tyre amĂ«tar se kanĂ« lindur nĂ« gjenerata dhe breza tĂ« tĂ«rĂ« njerĂ«zorĂ«, por kjo nuk Ă«shtĂ« thjesht me imazhin qĂ« âpseâ, por doli ajo qĂ« quhet afera mĂ« e madhe e postkomunizmit nĂ« ShqipĂ«ri: afera e pronĂ«simit tĂ« atdheut. Jo tĂ« atdheut, e natyrĂ«s.â, vijoi ai.
Ai paralajmëroi se nuk duhet injoruar ky moment, sepse ka vendosur në qendër çështje të tjera më të thella për shoqërinë shqiptare.
âUnĂ« jam nga vija bregdetare nĂ« origjinĂ«n time familjare, dhe qĂ« kur Ă«shtĂ« krijuar nĂ« zanafillĂ«n kozmogonike, hapĂ«sira midis dallgĂ«s sĂ« detit dhe territorit qĂ« pĂ«rshkron shkuma e dallgĂ«s , qĂ« Ă«shtĂ« rĂ«ra, nuk kanĂ« qenĂ« tĂ« pronĂ«suara. QĂ« nĂ« zanafillĂ«! Befas, nĂ« 2026-n doli qĂ« paska shqiptarĂ« tĂ« cilĂ«t pronĂ«sojnĂ« dhe dallgĂ«n, dhe rĂ«rĂ«n, dhe futin telin me gjemba nĂ« syprinĂ«n e kaltĂ«r tĂ« detit.
Kjo e ndezi gjithĂ« kĂ«tĂ« qĂ« po shikojmĂ« sot dhe ne nuk duhet ta injorojmĂ«. JanĂ« vendosur çështje tĂ« tjeraâ, tha Ăipa./a.d
Vrasja e një gazetari amerikan në ditët më të errëta të revolucionit nikaraguan të vitit 1979 tronditi opinionin publik ndërkombëtar dhe shkaktoi reagime të forta politike. Aq më tepër kur nuk bëhej fjalë vetëm për dëshmitarë okularë, por për një kamerë televizive që kishte regjistruar hap pas hapi ekzekutimin e tij nga ushtarët e Gardës Kombëtare të regjimit Somoza.
Pamjet e asaj dite do të bënin xhiron e botës dhe do të ktheheshin në një nga dokumentet më të fuqishme filmike të gazetarisë së luftës. Viktima ishte korrespondenti amerikan Bill Stjuart, një reporter me përvojë i rrjetit televiziv ABC News, i cili kishte mbërritur në Nikaragua për të raportuar mbi luftën civile që po i afrohej fundit.
Bill Stjuart
Uilliam D. âBillâ Stjuart lindi nĂ« Virxhinian PerĂ«ndimore dhe u diplomua nĂ« vitin 1963 nĂ« Universitetin ShtetĂ«ror tĂ« Ohajos. GjatĂ« studimeve ishte aktiv nĂ« jetĂ«n universitare dhe mĂ« pas ndĂ«rtoi njĂ« karrierĂ« tĂ« suksesshme nĂ« gazetarinĂ« televizive.
Ai iu bashkua ABC News pas punës në televizionin WCCO-TV të Mineapolisit dhe shpejt u bë një nga korrespondentët më të vlerësuar të rrjetit. Përpara se të mbërrinte në Nikaragua, kishte raportuar edhe për Revolucionin Iranian të vitit 1979.
Kur mbërriti në Managua, ai kishte afro dhjetë ditë që ndiqte përplasjen mes forcave të presidentit Anastasio Somoza Debajle dhe rebelëve sandinistë, të cilët po fitonin terren çdo ditë.
Ekzekutimi
Më 20 qershor 1979, Stjuarti po lëvizte me një furgon të shënuar qartë si automjet shtypi në lagjet lindore të Managuas. Bashkë me të ndodheshin përkthyesi Huan Fransisko Espinoza, kameramani Xhek Klark dhe pjesëtarë të tjerë të ekipit.
NĂ« njĂ« postbllok tĂ« GardĂ«s KombĂ«tare, automjeti u ndalua. NjĂ« ditĂ« mĂ« parĂ«, gazeta proqeveritare Novedades kishte botuar njĂ« editorial ku gazetarĂ«t e huaj pĂ«rshkruheshin si pjesĂ« e âpropagandĂ«s komunisteâ. Atmosfera ishte e tensionuar dhe ushtarĂ«t shihnin me dyshim çdo tĂ« huaj.
Stjuarti dhe përkthyesi i tij zbritën nga automjeti dhe iu afruan barrikadës. Gazetari paraqiti dokumentet e akreditimit të lëshuara nga vetë qeveria e Nikaraguas. Megjithatë, kjo nuk i shpëtoi.
Nga brenda furgonit, kameramani Xhek Klark filloi të filmonte. Ushtarët urdhëruan Stjuartin të gjunjëzohej. Më pas e detyruan të shtrihej me fytyrë përtokë. Një ushtar iu afrua, e goditi me këmbë dhe pak çaste më vonë e qëlloi pas veshit të djathtë.
Gjithçka u regjistrua nga kamera.
PĂ«rkthyesi Huan Fransisko Espinoza u ekzekutua po atĂ« ditĂ« jashtĂ« fushĂ«s sĂ« kamerĂ«s. DĂ«shmitarĂ«t rrĂ«fyen mĂ« vonĂ« se ushtarĂ«t pĂ«rpiqeshin tâi paraqisnin vrasjet si rezultat i zjarrit tĂ« rebelĂ«ve sandinistĂ«.
Bill Stjuarti ishte vetëm 37 vjeç.
Pamjet që tronditën botën
Ekipi i ABC-së arriti të nxirrte fshehurazi materialin filmik nga Nikaragua dhe ta dërgonte në Nju Jork.
Kur pamjet u transmetuan nga ABC, NBC dhe CBS, miliona njerëz panë me sytë e tyre ekzekutimin e një gazetari të paarmatosur. Ishte një çast i rrallë në historinë e televizionit: brutaliteti i luftës nuk raportohej më vetëm me fjalë, por shfaqej drejtpërdrejt në ekran.
Indinjata nĂ« Shtetet e Bashkuara ishte e menjĂ«hershme. Presidenti Xhimi Karter e quajti ngjarjen ânjĂ« akt barbarizmi qĂ« tĂ« gjithĂ« njerĂ«zit e qytetĂ«ruar e dĂ«nojnĂ«â.
Për shumë historianë, transmetimi i këtyre pamjeve ndikoi ndjeshëm në humbjen e mbështetjes ndërkombëtare për regjimin e Somozës. Vetëm një muaj më vonë, diktatura u rrëzua dhe sandinistët morën pushtetin.
Nga realiteti në film
Ngjarja e Bill Stjuartit nuk mbeti vetëm në kronikat televizive.
Pamjet autentike u pĂ«rdorĂ«n nĂ« dokumentarin âDitĂ«t e TĂ«rbimitâ (Days of Fury, 1979), me regji tĂ« Fred Uarshofskit dhe narracion tĂ« aktorit tĂ« njohur Vinsent Prajs. MĂ« pas ato u shfaqĂ«n edhe nĂ« dokumentarin Nga Hiri: Nikaragua Sot (From the Ashes: Nicaragua Today, 1983).
Por jehona mĂ« e madhe artistike erdhi me filmin âNĂ«n Zjarrâ (Under Fire, 1983), njĂ« nga filmat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m politikĂ« tĂ« viteve â80. Televizioni shqiptar e trasmetoi kĂ«tĂ« film nĂ«n titullin: âNikaragua â79â
Filmi, me interpretimin e Nik Noltit, Xhin Hekmanit dhe Xhoana Kasidit, nuk është një biografi e Bill Stjuartit, por frymëzohet dukshëm nga atmosfera e revolucionit nikaraguan dhe nga vrasja e gazetarit amerikan.
Në qendër të filmit qëndron Rasëll Prajs, personazhi i luajtur nga Nik Nolti, një fotograf lufte që ndodhet mes kaosit të revolucionit. Ndryshe nga gazetarët klasikë që raportojnë nga larg, ai futet në zemër të ngjarjeve dhe përballet me dilema morale mbi rolin e medias në kohë lufte.
Nolti e interpreton personazhin me një përzierje cinizmi, kurioziteti profesional dhe ndjenje përgjegjësie. Fillimisht ai duket si një fotograf që kërkon vetëm imazhin e radhës spektakolar, por gradualisht shndërrohet në një dëshmitar të historisë, i detyruar të zgjedhë mes neutralitetit profesional dhe së vërtetës.
Personazhi i Xhin Hekmanit, gazetari veteran Aleks Grejzier, përmban shumë elemente të jetës dhe karrierës së Bill Stjuartit. Në një nga skenat më të forta të filmit, ai vritet nga forcat e regjimit, duke kujtuar qartë fatin tragjik të korrespondentit amerikan.
Megjithatë, filmi nuk synon të rikrijojë me përpikëri ngjarjen reale. Regjisori Rodzher Spotisvud e përdor atë si simbol të rrezikut me të cilin përballen gazetarët në zonat e konfliktit dhe të ndikimit që një fotografi apo një regjistrim mund të ketë mbi opinionin publik.
Sot, âNĂ«n Zjarrâ konsiderohet njĂ« nga filmat mĂ« tĂ« mira tĂ« realizuara ndonjĂ«herĂ« pĂ«r gazetarinĂ« e luftĂ«s. PĂ«r shumĂ« shikues, ai mbetet mĂ«nyra mĂ« e njohur pĂ«r tĂ« kuptuar atmosferĂ«n e Nikaraguas sĂ« vitit 1979 dhe çmimin qĂ« paguajnĂ« gazetarĂ«t nĂ« kĂ«rkim tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s.
Kujtimi
Pas rrëzimit të Somozës, qeveria e re sandiniste krijoi në Managua një park për nder të Bill Stjuartit, në vendin ku ai ishte vrarë. Një pllakë përkujtimore mbante mbishkrimin:
âNĂ« kujtim tĂ« Bill Stjuartit. Ai nuk vdiq nĂ« njĂ« tokĂ« tĂ« huaj dhe ne do ta ruajmĂ« kujtimin e tij sepse ai Ă«shtĂ« pjesĂ« e Nikaraguas sĂ« LirĂ«.â
Me kalimin e viteve, parku u la pas dore, por kujtimi i gazetarit mbeti i gjallë.
Vrasja e Bill Stjuartit vazhdon të konsiderohet një nga episodet më domethënëse në historinë e gazetarisë së luftës. Ajo dëshmoi se ndonjëherë një kamerë mund të bëhet dëshmitari më i fuqishëm i një krimi dhe se një regjistrim i vetëm mund të ndikojë në rrjedhën e historisë më shumë se shumë deklarata politike.
Një sjellje e rrallë dhe e paprecedentë është filmuar në Nepal, ku një tigreshë është parë duke u kujdesur për këlyshët e një femre tjetër, ndërsa kjo e fundit ishte larguar për të gjuajtur.
Pamjet, të realizuara nga një ekip i BBC-së, po tërheqin vëmendjen e shkencëtarëve pasi sfidojnë njohuritë e deritanishme mbi jetën sociale të tigrave.
Tigrat njihen si kafshĂ« tĂ« vetmuara dhe shumĂ« territoriale. Femrat zakonisht shmangin kontaktin me njĂ«ra-tjetrĂ«n dhe rrallĂ« ndajnĂ« hapĂ«sirĂ«n apo kujdesin pĂ«r tĂ« vegjlit. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, dokumentimi i njĂ« tigreshe qĂ« bĂ«n âbabysitterâ pĂ«r kĂ«lyshĂ«t e njĂ« tjetre konsiderohet njĂ« ngjarje e jashtĂ«zakonshme.
Pamjet janĂ« pjesĂ« e dokumentarit âTiger Islandâ, i cili ndjek jetĂ«n e tigrave nĂ« njĂ« ishull tĂ« vogĂ«l prej vetĂ«m 4 kilometrash katrorĂ« nĂ« Nepalin perĂ«ndimor. PavarĂ«sisht pĂ«rmasave tĂ« vogla, zona ka njĂ« nga pĂ«rqendrimet mĂ« tĂ« larta tĂ« tigrave nĂ« botĂ«. GjatĂ« dy muajve xhirime me dronĂ«, ekipi dokumentoi kĂ«tĂ« sjellje tĂ« pazakontĂ«.
Shpjegimi më i mundshëm lidhet me lidhjet familjare. Tigërresha që kujdesej për këlyshët, e quajtur Goma, është nëna e Juginit, tigreshës që kishte dalë për gjueti. Kjo do të thotë se ajo po kujdesej për nipërit e saj. Ekspertët mendojnë gjithashtu se prania e saj mund të ketë shërbyer si mbrojtje ndaj meshkujve, të cilët në disa raste mund të paraqesin rrezik për këlyshët.
Vëzhgimi i kësaj sjelljeje në natyrë, pa ndërhyrje njerëzore, e bën zbulimin edhe më të rëndësishëm.
Shkencëtarët tani po pyesin nëse ky rast përfaqëson një përjashtim të rrallë apo mund të ndryshojë mënyrën se si e kuptojmë jetën sociale të këtyre grabitqarëve madhështorë.
Kryeministri Edi Rama synon ta bëjë Shqipërinë të begatë përmes turizmit luksoz. Protestat vijojnë të zhvillohen sepse në projektet e planifikuara të investimeve është i përfshirë edhe Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump.
Në të njëjtën kohë, Shqipëria po vazhdon objektivin e saj për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Duke folur nĂ« Berlin gjatĂ« takimit vjetor tĂ« German Eastern Business Association, Rama e paraqiti ShqipĂ«rinĂ« si njĂ« vend qĂ« po kalon njĂ« modernizim tĂ« shpejtĂ«. Ai theksoi rolin e ardhshĂ«m tĂ« âDiellaâ-s, njĂ« asistente e bazuar nĂ« inteligjencĂ« artificiale, e cila synon tĂ« pĂ«rmirĂ«sojĂ« administratĂ«n publike dhe tĂ« ulĂ« mundĂ«sitĂ« pĂ«r korrupsion nĂ« prokurimet publike.
Një pjesë të madhe të fjalës së tij, Rama ia kushtoi procesit të integrimit europian të Shqipërisë. Kryeministri argumentoi se zgjerimi i Europës është një domosdoshmëri gjeopolitike, duke bërë paralelizma me vizionin e Konrad Adenauer dhe Helmut Kohl.
Sipas Ramës, Shqipëria synon të mbyllë të 33 kapitujt negociues deri në fund të vitit të ardhshëm dhe të arrijë anëtarësimin e plotë në BE përpara fundit të kësaj dekade.
Kryeministri hodhi poshtë propozimet për forma të pjesshme apo të ndërmjetme anëtarësimi, duke argumentuar se vendet kandidate duhet të integrohen plotësisht në institucionet europiane. Sipas tij, Europa ka nevojë për lidership politik dhe jo për debate burokratike pa fund.
Intervista trajtoi gjithashtu protestat kundër projekteve të turizmit luksoz të planifikuara në bregdetin jugor të Shqipërisë, përfshirë investimet e lidhura me Kushner. Protestuesit i kanë kritikuar këto projekte për çështje mjedisore dhe të drejtave të pronësisë, duke përdorur flamingot rozë si simbol të kundërshtimit.
Kryeministri Rama i hodhi poshtë akuzat se standardet mjedisore apo të drejtat e pronësisë po injorohen. Sipas tij, ishulli Sazanit, ku Kushner planifikon një resort luksoz, mbetet pronë shtetërore.
Ai theksoi se ende nuk janë dhënë leje përfundimtare dhe se të gjitha autoritetet përkatëse janë ende duke shqyrtuar projektet.
Kryeministri argumentoi se turizmi i nivelit tĂ« lartĂ« ofron njĂ« model zhvillimi mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m sesa turizmi masiv. âAi sjell tĂ« ardhura shumĂ« mĂ« tĂ« larta me mĂ« pak vizitorĂ«,â tha ai, duke pĂ«rshkruar ambicien e ShqipĂ«risĂ« pĂ«r tâu bĂ«rĂ« âPerla e Turizmit Mesdhetarâ.
Turizmi në Shqipëri është rritur ndjeshëm. Që nga viti 2021, numri i vizitorëve është më shumë se dyfishuar, duke arritur në rreth 12 milionë në vit. Ky sektor tashmë gjeneron më shumë se një të pestën e Prodhimit të Brendshëm Bruto të vendit.
Rama pranoi se turizmi masiv sjell edhe kosto, sidomos për zhvillimin e infrastrukturës. Duke iu përgjigjur kritikave për bashkëpunimin me Kushner, ai deklaroi se qeveria e sheh projektin si një mundësi për tërheqjen e investimeve të mëdha amerikane dhe jo si një lidhje politike me Trumpin.
Ai theksoi se procesi mbetet nën shqyrtim ligjor dhe se institucionet kundër korrupsionit po verifikojnë gjithashtu procedurat përkatëse.
NĂ« pĂ«rfundim, Rama deklaroi se ShqipĂ«ria nuk duhet tĂ« ketĂ« frikĂ« nga objektivat ambicioze. PĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« penguar zhvillimin e vendit apo tĂ« ardhmen europiane tĂ« tij, sipas tij, do tĂ« dĂ«shtojnĂ«, sepse âShqipĂ«ria nuk ka frikĂ« nga Ă«ndrrat e mĂ«dha.â/ad
Më 17 qershor 1835, princi bavarez Otto u shpall zyrtarisht mbreti i parë i Greqisë moderne, duke shënuar fillimin e një epoke të re për shtetin grek që kishte dalë nga lufta e gjatë për pavarësi kundër Perandorisë Osmane.
Vetëm pak vite më parë, Greqia kishte fituar lirinë pas një kryengritjeje të përgjakshme që kishte tronditur Europën dhe kishte zgjuar simpatinë e shumë intelektualëve, politikanëve dhe aristokratëve perëndimorë. Megjithatë, pavarësia nuk solli menjëherë stabilitet. Vendi i ri përballej me rivalitete të brendshme, varfëri dhe mungesë institucionesh të qëndrueshme shtetërore.
Në krye të shtetit ishte vendosur Ioan Kapodistria, presidenti i parë i Greqisë së pavarur. Diplomat me përvojë dhe ish-ministër i jashtëm i Rusisë, Kapodistria u përpoq të ndërtonte një administratë moderne dhe të forconte autoritetin qendror. Por kundërshtitë politike dhe konfliktet mes klaneve vendase çuan në vrasjen e tij në vitin 1831, përpara kishës së Shën Spiridhonit në Nafplio.
Pas kĂ«saj ngjarjeje dramatike, Greqia rrezikoi tĂ« rrĂ«shqiste nĂ« kaos. PĂ«r tĂ« shmangur shpĂ«rbĂ«rjen e shtetit tĂ« ri, tri FuqitĂ« e MĂ«dha qĂ« kishin mbĂ«shtetur pavarĂ«sinĂ« greke â Britania e Madhe, Franca dhe Rusia â vendosĂ«n tĂ« ndĂ«rhyjnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« organizimin e regjimit politik.
Zgjidhja që ato propozuan ishte vendosja e një monarkie. Fillimisht, kurora iu ofrua princit Leopold të Sakse-Koburgut, i cili më vonë do të bëhej mbreti i parë i Belgjikës. Por Leopoldo e refuzoi fronin grek, duke e konsideruar situatën politike dhe ekonomike të vendit tepër të pasigurt.
Pas këtij refuzimi, vëmendja e Fuqive të Mëdha u drejtua te princi Otto i Bavarisë, djali i dytë i mbretit Ludvig I të Bavarisë. Vetëm 17 vjeç kur u përzgjodh, Otto nuk kishte vizituar kurrë Greqinë dhe nuk fliste gjuhën greke. Megjithatë, ai konsiderohej një kompromis i pranueshëm për Londrën, Parisin dhe Shën Petersburgun, pasi nuk i përkiste asnjë prej dinastive që mund të prishnin ekuilibrat europianë.
Me shpalljen e tij si mbret, Greqia u bë një monarki e pavarur nën garancinë politike të tre fuqive mbrojtëse. Për shkak të moshës së re të Ottos, vendi u qeveris fillimisht nga një këshill regjence bavareze, i përbërë nga zyrtarë dhe ushtarakë të ardhur nga Gjermania.
Mbërritja e mbretit të ri në Greqi u prit me entuziazëm nga një pjesë e popullsisë, e cila shpresonte se ai do të sillte rend dhe zhvillim. Por me kalimin e viteve, sundimi i tij hasi vështirësi. Administrata bavareze u perceptua si e huaj dhe shpesh e shkëputur nga realiteti grek. Pakënaqësitë politike u shtuan, ndërsa kërkesat për kushtetutë dhe pjesëmarrje më të madhe të grekëve në qeverisje u bënë gjithnjë e më të forta.
Në vitin 1843, një kryengritje ushtarake dhe popullore e detyroi Otton të pranonte një kushtetutë. Megjithatë, tensionet nuk u zhdukën. Pas gati tri dekadash në fron, ai u rrëzua nga pushteti në vitin 1862 dhe u kthye në Bavari.
Megjithëse sundimi i tij mbetet i diskutueshëm, Otto zë një vend të veçantë në historinë e Greqisë. Ai ishte monarku i parë i shtetit modern grek dhe figura nën të cilën u hodhën themelet e institucioneve të para të mbretërisë së re. Froni i tij shënoi kalimin e Greqisë nga revolucioni dhe lufta drejt ndërtimit të një shteti europian të organizuar.
Kockat mbështesin trupin, mbrojnë organet dhe luajnë një rol të rëndësishëm në prodhimin e qelizave të gjakut. Forca e tyre varet nga një ekuilibër i ndjeshëm i kalciumit, vitaminës D dhe mineraleve të tjera. Megjithatë, disa pije, kur konsumohen rregullisht, e prishin këtë ekuilibër. Efektet e tyre shfaqen ngadalë, shpesh pa dhimbje në fillim, derisa dendësia e kockave të ulet. Si pasojë, rritet rreziku për fraktura, humbje të lëvizshmërisë dhe dhimbje të kyçeve.
Ushqimi ynĂ« ndikon drejtpĂ«rdrejt nĂ« shĂ«ndetin e kockave. Ushqimet e pasura me kalcium forcojnĂ« strukturĂ«n e tyre, ndĂ«rsa ato me pĂ«rmbajtje tĂ« lartĂ« acidesh ose sheqeri nxisin demineralizimin. Ja pijet qĂ« duhet tâi keni parasysh nĂ«se dĂ«shironi tĂ« kujdeseni pĂ«r kockat tuaja.
1. Pijet e gazuara: Flluskat që dëmtojnë kalciumin
Pijet e gazuara kryesojnĂ« listĂ«n. PĂ«rmbajtja e lartĂ« e acidit fosforik prish ekuilibrin e kalciumit nĂ« organizĂ«m. Ky pĂ«rbĂ«rĂ«s kimik e detyron trupin tĂ« pĂ«rdorĂ« rezervat e kalciumit nga kockat pĂ«r tĂ« rikthyer nivelin normal tĂ« pH-sĂ« nĂ« gjak. NdĂ«rkohĂ«, sheqeri nĂ« kĂ«to pije e pĂ«rkeqĂ«son edhe mĂ« shumĂ« problemin. Konsumimi i rregullt shkakton inflamacion tĂ« lehtĂ« dhe dobĂ«sim gradual tĂ« skeletit. As versionet âdietikeâ nuk janĂ« mĂ« tĂ« mira, pasi Ă«mbĂ«lsuesit artificialĂ« dhe aditivĂ«t kimikĂ« gjithashtu dĂ«mtojnĂ« shĂ«ndetin e kockave.
2. Konsumimi i tepërt i kafesë: Një kurth për adhuruesit e kafeinës
Një filxhan kafe në ditë nuk përbën problem. Megjithatë, kur konsumohen tre ose katër filxhanë në ditë, kafeina pengon përthithjen e duhur të kalciumit nga zorrët. Si pasojë, organizmi eliminon më shumë minerale përmes urinës, gjë që me kalimin e kohës ul dendësinë e kockave. Personat e moshuar, të cilët tashmë përballen me humbje natyrale të kalciumit, janë më të rrezikuarit.
Për të zbutur këtë efekt, mjafton të pini një gotë ujë mineral të pasur me kalcium me çdo filxhan kafe ose të reduktoni disi sasinë e kafesë që konsumoni çdo ditë.
Pijet energjike tërheqin për shkak të efektit të menjëhershëm energjizues, por përbërësit e tyre janë të dëmshëm për shëndetin. Përmbajtja e lartë e kafeinës, sheqerit dhe acideve rrit stresin oksidativ dhe përshpejton shpërbërjen e kolagjenit të kockave. Për më tepër, këto pije shpesh përmbajnë sasi të konsiderueshme natriumi, i cili përshpejton humbjen e kalciumit përmes veshkave./ad
ShqipĂ«ria po udhĂ«heq njĂ« proces tĂ« dhimbshĂ«m demografik qĂ« e vendos atĂ« nĂ« hartĂ«n globale si njĂ« nga tre vendet me tkurrjen mĂ« tĂ« shpejtĂ« tĂ« rinisĂ« deri nĂ« vitin 2050, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« fundit tĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara. ShqipĂ«ria humbet vitalitetin dy herĂ« mĂ« shpejt se Europa dhe rajoni, por pa pasur bazĂ«n e tyre ekonomike pĂ«r tâu mbrojtur. Studimi i sapopublikuar nga GĂ«deshi-King gjeti se emigrimi aktualisht nuk Ă«shtĂ« mĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r mbijetesĂ« ekonomike, por njĂ« reagim i mungesĂ«s sĂ« perspektivĂ«s dhe krizĂ«s sĂ« besimit tek institucionet e vendit. PĂ«r tĂ« pĂ«rmbysur kĂ«tĂ« situatĂ«, ekspertĂ«t sugjerojnĂ« transformim tĂ« strukturĂ«s prodhuese dhe rritjen e vlerĂ«s sĂ« shtuar nĂ« çdo sektor tĂ« ekonomisĂ« dhe investime masive nĂ« arsim, shkencĂ« dhe infrastrukturĂ«.
Shqipëria ka hyrë në një periudhë të ashpër të zhvillimeve demografike, duke u renditur në katër vendet e para në botë sa i takon tkurrjes së numrit të të rinjve, së paku deri në vitin 2050.
Situata alarmante u pasqyra në një dokument të fundit për të rinjtë nga Divizioni i Popullsisë në Kombet e Bashkuara, në të cilin thuhet se Shqipëria pritet të humbasë pothuajse 43% të grupmoshës 15-24 vjeç nga 2025-2050.
Në vitin 2000, Shqipëria numëronte mbi gjysmë milion të rinj (544 mijë), ndërsa pas dy dekadash e gjysmë, kjo shifër do të arrijë në vetëm 195 mijë, duke vënë në dilemë ekzistencën ekonomike dhe shoqërore të vendit.
Kombet e Bashkuara vërejnë se në 225 vende të botës, Shqipëria klasifikohet e treta pas Kinës dhe Ukrainës për tkurrjen e numrit të të rinjve në tri dekadat në vijim.
Krahasimi global e nxjerr Shqipërinë në një pozitë më të rëndë se edhe Japonia apo Italia, simbolet botërore të plakjes. Ndërsa Japonia po humbet vetëm 28% të rinisë së saj, Shqipëria po e bën këtë me një ritëm pothuajse dy herë më të shpejtë, duke djegur etapa demografike që kombeve të tjera u kanë marrë shekuj, sipas të dhënave OKB-së.
Përkeqësimi bëhet edhe më agresiv për shkak se të rinjtë do të bëhen një grup shumë i vogël në raport me popullsinë totale. Në vitin 2000, Shqipëria kryesonte Europën për popullsinë e re në moshë, ku 15-24-vjeçarët zinin 17.2% të popullsisë totale.
Në vitin 2025, ata zunë vetëm 13,6%, ndërsa në vitin 2050 pritet të jenë vetëm 11.3%, sipas projeksioneve të OKB-së. Kjo rënie e vendos Shqipërinë në zonën e kuqe të vendeve që po konsumojnë të ardhmen përpara se ajo të mbërrijë.
Studimet kombëtare kanë verifikuar se tkurrja e numrit të të rinjve ka emigrimin si faktor themelor, që më pas ngushton bazën e lindjeve për dekadat në vijim.
Profesor Ilir Gëdeshi, i cili prej vitesh studion fenomenet demografike dhe emigrimin në vendin tonë, këto ditë publikoi një kërkim rreth prirjeve aktuale të emigrimit.
Z. Gëdeshi thotë se tendencat e reja tregojnë se, Shqipëria ka kaluar, nga një emigrim masiv i motivuar nga mbijetesa drejt një emigrimi gjithnjë e më selektiv dhe strukturor, i cili po prek në mënyrë disproporcionale të rinjtë dhe shtresat më të arsimuara të popullsisë.
Pasojat e këtij modeli të ri emigrimi, tha ai, po reflektohen në tkurrjen dhe plakjen e popullsisë, në mungesat në rritje të fuqisë punëtore, veçanërisht asaj të kualifikuar, në frenimin e konsumit dhe në thellimin e një sërë problemesh sociale.
âEmigrojnĂ« kryesisht tĂ« rinjtĂ«. JanĂ« dy grupe. JanĂ« njĂ« pjesĂ« qĂ« sapo pĂ«rfundojnĂ« shkollĂ«n e mesme, shkojnĂ« pĂ«r studime. Ata shkojnĂ« nĂ« Gjermani dhe Itali.
NdĂ«rsa ata qĂ« mbarojnĂ« universitetin shkojnĂ« nĂ« Gjermani. KĂ«ta qĂ« janĂ« 18 vjeç e sipĂ«r shkojnĂ« pĂ«r studime universitare dhe pĂ«r tĂ« mos u kthyer, ndĂ«rsa kĂ«ta qĂ« pĂ«rfundojnĂ« universitetin kĂ«tu marrin diplomat dhe ikin. Ky Ă«shtĂ« njĂ« fenomenâ, â Ă«shtĂ« shprehur te âStudimi i prirjeve aktuale tĂ« migrimit nĂ« ShqipĂ«riâ tĂ« zotit GĂ«deshi, Mirela, pedagoge nĂ« VlorĂ«.
Ndërsa shumë vende në Europë po mbajnë balancën përmes politikave të tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria po luan ende rolin e donatorit të burimeve njerëzore.
Shqetësimi që shtrohet nuk është më se si do të rritet ekonomia, por si do të mbijetojë vendi ynë, i cili deri në vitin 2050 do të ketë humbur gjysmën e të rinjve të sotëm, duke bërë që Shqipëria të përballet me provën më të vështirë të historisë së saj moderne.
Nëse trendi nuk përmbyset me masa urgjente, viti 2050 do ta gjejë Shqipërinë me shkolla të zbrazura, biznese pa punëtorë dhe një shoqëri që numëron ditët e fundit të vitalitetit të saj.
MĂ« keq se rajoni dhe Europa
Shqipëria kryeson listën globale për rënien e numrit të të rinjve, por edhe vendet e Ballkanit Perëndimor si Bosnja, Kosova dhe Maqedonia e Veriut po tkurren me shpejtësi, ndonëse më pak se Shqipëria.
Sipas të dhënave të OKB-së, Kosova do të ketë tkurrjen më të fortë të të rinjve në rajon pas Shqipërisë, me rreth 40% ndërmjet 2025 dhe 2050, Bosnja me 35%, Maqedonia e Veriut me 34% dhe Serbia, me një ritëm më të ulët 23%.
Shqipëria po pëson një lloj shkretimi të moshës së re që nuk gjen paralele në rajon. Ndërsa vende si Serbia apo Bosnja kanë nisur të plaken dekada më parë, ritmi me të cilin rinia shqiptare po tkurret është unik. Ne po humbasim avantazhin tonë konkurrues më të madh, duke u shndërruar në një vend që po zbrazet më shpejt se Maqedonia e Veriut apo Mali i Zi.
Në raport me Europën, kontrasti bëhet edhe më i dhimbshëm, pasi Shqipëria po plaket me shpejtësinë e vendeve më të pasura të kontinentit, por pa pasur bazën e tyre ekonomike apo sistemet e tyre të mbrojtjes sociale.
Ndërsa vendet europiane po arrijnë të ruajnë qëndrueshmërinë demografike falë politikave të mirëfillta sociale dhe tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria ka hyrë në dekadën e katërt që po shërben si furnizuesi kryesor i këtyre vendeve me emigrantë të rinj.
Krahasimi tregon se ne jemi në një rrugëtim të kundërt me pjesën tjetër të botës së zhvilluar; ndërsa ata po menaxhojnë tranzicionin, Shqipëria po përballet me një kolaps të mirëfilltë të moshës 15-24 vjeç.
Nëse e shohim këtë ecuri në hartën e Europës Lindore, Shqipëria po ndjek skenarin më dramatik, pasi ndryshe nga vende të tilla si Polonia, ne nuk po arrijmë të krijojmë kushtet që ky brez të qëndrojë apo të kthehet.
Ndërsa shumë vende në Europë po mbajnë balancën përmes politikave të tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria po luan ende rolin e donatorit të burimeve njerëzore.
Shqetësimi që shtrohet nuk është më se si do të rritet ekonomia, por si do të mbijetojë vendi ynë, i cili deri në vitin 2050 do të ketë humbur gjysmën e të rinjve të sotëm, duke bërë që Shqipëria të përballet me provën më të vështirë të historisë së saj moderne.
Nëse trendi nuk përmbyset me masa urgjente, viti 2050 do ta gjejë Shqipërinë me shkolla të zbrazura, biznese pa punëtorë dhe një shoqëri që numëron ditët e fundit të vitalitetit të saj.
Të rinj ka, por zgjedhin të emigrojnë
Z. GĂ«deshi tha se hulumtimi i fundit ka treguar se, gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« tretĂ« dhe tĂ« katĂ«rt tĂ« tranzicionit, krahas faktorĂ«ve ekonomikĂ«, tĂ« cilĂ«t janĂ« mĂ« tĂ« zbutur, janĂ« shfaqur edhe dy grupe tĂ« reja motivesh, faktorĂ«t arsimorĂ«, tĂ« lidhur si me arsimimin e fĂ«mijĂ«ve ashtu edhe me vetĂ«zhvillimin e tĂ« rriturve, dhe perceptimi i pĂ«rhapur i âmungesĂ«s sĂ« perspektivĂ«s nĂ« ShqipĂ«riâ.
Eksperti vërejti se është rritur pakënaqësia ndaj korrupsionit, zhgënjimi nga mungesa e meritokracisë dhe transparencës, besimi tek institucionet është në nivele të ulëta, cilësia e shërbimeve dhe infrastrukturës është e dobët, si dhe faktorë të tjerë të ngjashëm.
Të dhënat e fundit zyrtare tregojnë se 49.7% e shtetasve shqiptarë në gjendjen civile jetonin jashtë vendit duke u dominuar nga moshat e reja. Të dhënat zyrtare referojnë se grupmosha 0-14 vjeç është rreth 18% e diasporës, të rinjtë ose grupmosha 15-29 vjeç përfaqësojnë rreth 24%, grupmosha aktive (15-64 vjeç) përfaqëson rreth 77% dhe grupmosha mbi 65 vjeç është rreth 5%.
Ndërsa popullsia vendase paraqet zhvillime krejt të kundërta, ku dominon mosha mbi 55 vjeç.
Z. Gëdeshi tha se studimet tregojnë për emigrim të vazhdueshëm edhe në vijim, pasi prirjet janë të larta. Ai tha se emigrimi, kryesisht i të rinjve të arsimuar dhe të kualifikuar drejt vendeve të zhvilluara të Bashkimit Europian pritet të vijojë.
Sipas tij kombinimi i intensitetit të lartë të emigrimit gjatë 35 vjetëve, kthimi i pakët i emigrantëve dhe norma aktuale e ulët e fertilitetit kanë çuar në një zvogëlim absolut të popullsisë shqiptare dhe sidomos të grupmoshave të reja.
Në Censin e 2011, grupmosha 15 deri në 29 vjeç përfaqësonte 25.2% të popullsisë, ndërsa në Censin e 2023 arriti në 17.9% ose 7.3 pikë përqindje më pak.
Rrjedhimisht, edhe në kushtet e një emigrimi potencial të lartë (d.m.th. një pjesë e madhe e shqiptarëve që deklarojnë synimin për të emigruar), kapaciteti demografik i Shqipërisë për të prodhuar emigrantë do të zvogëlohet në perspektivë nga reduktimi i popullsisë.
GĂ«zimi, pedagog nĂ« Universitetin e Elbasanit, thotĂ« pĂ«r studimin e zotit GĂ«deshi se âkur largohet njĂ« pjesĂ« e madhe e popullsisĂ«, pjesa qĂ« mbetet Ă«shtĂ« ajo qĂ« ose nuk ka mundĂ«si ose nuk do tĂ« emigrojĂ«.
Rrjedhimisht emigrimi fillon tĂ« pakĂ«sohet, por jo tĂ« shmanget. PĂ«r shembull, kur i pyet studentĂ«t nĂ« auditor ose nxĂ«nĂ«sit e shkollave tĂ« mesme, nĂ«se duan tĂ« emigrojnĂ«, ata e shprehin kĂ«tĂ« dĂ«shirĂ«âŠâ
Arsyet e largimit pas rënies së komunizmit
Ndryshe nga e kaluara, kur emigrimi nxitej kryesisht nga varfëria dhe përpjekja për mbijetesë, sot emigrimi është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve, thotë z. Gëdeshi.
Faktori arsimor lidhet me studentët që kërkojnë arsim universitar më cilësor jashtë vendit, profesionistët, si mjekët e rinj, që shkojnë jashtë për specializim, si dhe prindërit e shqetësuar për arsimimin e fëmijëve të tyre.
âVeçanĂ«risht domethĂ«nĂ«se nĂ« intervista ishin rrĂ«fimet qĂ« zgjeronin kategorinĂ« âtĂ« tjeraâ, pakĂ«naqĂ«sia ndaj korrupsionit, mungesa e meritokracisĂ« dhe transparencĂ«s, niveli i ulĂ«t i besimit te qeveria dhe institucionet, cilĂ«sia e dobĂ«t e shĂ«rbimeve dhe infrastrukturĂ«s, si dhe faktorĂ« tĂ« ngjashĂ«mâ qĂ« po largojnĂ« tĂ« rinjtĂ« nga vendi.
Besmiri, një i ri 26-vjeçar me arsim të mesëm nga Tropoja, vendosi të largohej vitin e kaluar drejt Gjermanisë. Me arsim të mesëm dhe me kualifikime në agjencitë shtetërore profesionale, ai nuk mund të sistemohej në Tiranë.
Me pagë jo më shumë 50 mijë lekë në muaj, ai nuk mundi të përballojë qiranë e lartë dhe kostot e jetesës në kryeqytet. Tani ka siguruar një kontratë pune dhe po mendon të tërheqë drejt Gjermanisë edhe dy bashkëmoshatarë që ende jetojnë në Tropojë.
âShkaku kryesor i emigrimit Ă«shtĂ« mungesa e perspektivĂ«s. ĂshtĂ« njĂ« çështje ekonomike dhe sociale; tĂ« rinjtĂ« nuk ndihen mirĂ« sepse sistemi nuk funksionon si duhet. Mungesa e perspektivĂ«s Ă«shtĂ« faktor vendimtar.
KĂ«tu mungesa e meritokracisĂ« ka rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m. PĂ«r mendimin tim, aspekti ekonomik lidhet ngushtĂ« me mungesĂ«n e meritokracisĂ« dhe me korrupsionin. KĂ«to janĂ« tĂ« ndĂ«rthurura: Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« fillosh diçka nĂ«se nuk ke lidhje partiake. ĂshtĂ« pothuajse e pamundurâ, shprehet pĂ«r studimin e zotit GĂ«deshi, Altini, student nĂ« VlorĂ«.
âNĂ«se mĂ« parĂ« faktorĂ«t shtytĂ«s tĂ« emigrimit kanĂ« qenĂ« kryesisht ekonomikĂ«, sot e shoh mentalitetin si arsye kryesore. Po rritemi me idenĂ« se âkĂ«tu nuk bĂ«hetâ dhe se duhet tĂ« largohemi jashtĂ«, sepse atje i kemi gjĂ«rat mĂ« tĂ« lehtaâ, shprehet Flora, studente nĂ« ShkodĂ«r.
Të rinjtë që kanë nivel të lartë arsimor dhe duan të integrohen në tregun e punës nuk munden sepse nuk kanë profesionet e lidhura me pretendimet e tyre ose me shkollën që kanë bërë. Punët janë shofer, kamerier, pastrues, shofer për të shpërndarë ushqimet, kuzhinier, etj., u shpreh, Majlinda, eksperte ekonomie në Tiranë.
âStruktura e ekonomisĂ« ka rĂ«ndĂ«si. Ku do tĂ« punojnĂ« inxhinierĂ«t. Nuk ka njĂ« raport midis zhvillimit tĂ« tyre dhe pritshmĂ«rive. ĂshtĂ« njĂ« raport i zhdrejtĂ«. Dhe kjo bĂ«n qĂ« tĂ« rinjtĂ« tĂ« ikinâ, tha Teuta, pedagoge nĂ« VlorĂ«.
âNĂ« GjirokastĂ«r ka shumĂ« vende pune, por kryesisht nĂ« shĂ«rbime. NĂ« shĂ«rbime, vendet e punĂ«s janĂ« pĂ«r recepsionist, kamerier, banakier, etj. Por tĂ« rinjtĂ« duan punĂ« sipas profesionitâ, tha pĂ«r studimin e zotit GĂ«deshi, Fredi, biznesmen nĂ« GjirokastĂ«r.
Anketa të realizuara nga Regional Cooperation Council (RCC) për periudhën 2021-2023 tregojnë se emigrimi potencial në Shqipëri luhatet ndërmjet 42 dhe 49%, duke e renditur vendin të dytin në Ballkanin Perëndimor.
NdĂ«rsa njĂ« anketĂ« e realizuar nga Fondacioni Friedrich-Ebert nĂ« vitin 2024 tregon se 35.5% e tĂ« rinjve shqiptarĂ« shprehin njĂ« dĂ«shirĂ« âtĂ« fortĂ«â ose âshumĂ« tĂ« fortĂ«â pĂ«r tĂ« emigruar.
Genti, njĂ« student nga Elbasani, shprehet se, âTetĂ« nĂ« dhjetĂ« nga shokĂ«t e mi mendojnĂ« si unĂ«, domethĂ«nĂ« tĂ« emigrojnĂ«. Disa mendojnĂ« tĂ« vazhdojnĂ« shkollimin jashtĂ«, si unĂ« qĂ« dua tĂ« shkoj pĂ«r studime masteri, dhe pastaj tĂ« qĂ«ndrojnĂ«. TĂ« tjerĂ« kanĂ« profesione, si infermierĂ« dhe mund tĂ« fillojnĂ« menjĂ«herĂ« punĂ«n jashtĂ«â.
Ndryshimi i profilit të emigrantëve, drejt të rinjve dhe individëve me nivel më të lartë arsimimi, mbështetet nga një numër i konsiderueshëm anketimesh dhe studimesh të realizuara gjatë viteve të fundit.
Pasojat
Pasoja më e menjëhershme dhe më dërrmuese është thyerja e skemës së pensioneve, ku pakësimi i të rinjve nga 544 mijë në vetëm 195 mijë në 2050 do të thotë se barra për të mbajtur të moshuarit do të bjerë mbi supet e një numri gjithnjë e më të vogël punëtorësh.
Ky raport i përmbysur do të detyrojë shtetin, ose të rrisë në mënyrë drastike taksat mbi punën, duke dekurajuar edhe më tej ata pak të rinj që mbeten, ose të shkurtojë përfitimet për të moshuarit, duke rritur varfërinë në këtë moshë.
Në një treg pune që po tkurret me shpejtësi, sektorët strategjikë si turizmi, bujqësia dhe teknologjia do të përballen me një krizë akute për krah pune dhe inovacion, pasi energjia dhe idetë e reja që sjell grupmosha 15-24 vjeç do të jenë në deficit kritik.
Ekspertët e ekonomisë lajmërojnë se bizneset shqiptare do të gjenden përballë një zgjedhjeje të vështirë. Të rrisin pagat në nivele të papërballueshme për të mbajtur punonjësit, ose të mbyllin aktivitetet për mungesë stafi, gjë që do të çonte në stanjacion ekonomik afatgjatë.
Vakumi do të detyrojë Shqipërinë të ndryshojë politikat e saj të migracionit, duke u kthyer nga një vend që eksporton njerëz në një vend që duhet të importojë punëtorë nga kultura të largëta për të mbajtur gjallë shërbimet bazë, fenomen që tashmë ka nisur.
Ky ndryshim do tĂ« sjellĂ« sfida tĂ« mĂ«dha tĂ« integrimit social dhe do tĂ« tjetĂ«rsojĂ« strukturĂ«n tradicionale tĂ« shoqĂ«risĂ« sonĂ«. Mungesa e tĂ« rinjve do tĂ« sjellĂ« mĂ« pak konsum, mĂ« pak investime nĂ« arsim, duke e kthyer ShqipĂ«rinĂ« nĂ« njĂ« ekonomi statike qĂ« nuk ka forcĂ«n e brendshme pĂ«r tâu rritur apo pĂ«r tâu pĂ«rshtatur me zhvillimet globale.
Për më tepër, pasoja sociale e këtij procesi është zbrazja e zonave rurale dhe periferike, ku shkollat do të mbyllen dhe qytetet e vogla po kthehen në bujtina ku jetojnë vetëm të moshuarit.
Ky çekuilibër do të rrisë presionin mbi kryeqytetin, por edhe Tirana do ta ndiejë peshën e një popullsie që plaket, ku kostot e sistemit shëndetësor do të trefishohen për shkak të sëmundjeve kronike që shoqërojnë moshën e thyer.
Investimet e Huaja Direkte do të shmangen, pasi asnjë korporatë e madhe nuk investon në një vend ku nuk ka një bazë të rinjsh të trajnuar dhe ku tregu i brendshëm po zvogëlohet çdo ditë.
Në planin politik, pesha e votuesve të moshuar do të diktojë agjendat kombëtare, duke u fokusuar më shumë te mbrojtja sociale sesa te zhvillimi dhe e ardhmja, gjë që do ta mbajë Shqipërinë në një rreth vicioz të mungesës së progresit.
Pa një brez të ri që trashëgon kulturën, traditat dhe gjuhën, ekzistenca jonë si komb do të vihet në pikëpyetje, jo nga faktorë të jashtëm, por nga një vetëvrasje e ngadaltë demografike./monitor.ad
Të paktën një person ka humbur jetën dhe rreth 1,700 turistë janë evakuuar pas një zjarri të madh që përfshiu një resort turistik në zonën bregdetare të Bayahibe, në juglindje të Republikës Dominikane.
Flakët shpërthyen në kompleksin hotelier gjatë orëve të para të ditës, duke shkaktuar panik mes pushuesve dhe duke detyruar autoritetet të ndërmarrin një operacion masiv evakuimi. Turistët u transferuan në hotele dhe ambiente të sigurta në zonë, ndërsa ekipet e emergjencës punuan për të vënë nën kontroll zjarrin.
Sipas autoriteteve, viktima është një turiste 46-vjeçare italiane, e cila humbi jetën nga asfiksia si pasojë e thithjes së tymit. Trupi i saj u gjet gjatë operacioneve të kërkimit dhe më pas u dërgua për ekzaminime mjeko-ligjore.
Për shuarjen e flakëve u angazhuan dhjetëra zjarrfikës, forca të mbrojtjes civile dhe ekipe të specializuara të emergjencës. Në operacion morën pjesë gjithashtu autoritetet lokale dhe strukturat e sigurisë, të cilat koordinuan evakuimin e turistëve dhe sigurimin e zonës.
Autoritetet sqaruan se objektet turistike përreth nuk pësuan dëme të mëdha, megjithatë disa prej tyre u evakuuan përkohësisht për arsye sigurie. Shumë nga turistët e larguar nga resorti i përfshirë nga flakët janë sistemuar në hotele të tjera të zonës.
Ndërkohë, është hapur një hetim për të përcaktuar shkaqet e zjarrit. Sipas vlerësimeve paraprake, përhapja e shpejtë e flakëve mund të jetë favorizuar nga materialet e ndezshme në strukturën e ndërtesës, si edhe nga kushtet atmosferike në zonë.
Autoritetet pritet të publikojnë rezultatet e para të hetimit pas përfundimit të plotë të operacioneve në vendngjarje./a.d
Me pĂ«rparimin e teknologjisĂ« duket se ârinia e pĂ«rjetshmeâ nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m njĂ« fantazi nĂ« filma apo romane, por Ă«shtĂ« shkencĂ«risht e mundur.
Për herë të parë, një qenie njerëzore, i është nënshtruar një trajtimi të projektuar për të përmbysur procesin e plakjes qelizore. Shkencëtarët në një kompani amerikane të bioteknologjisë me seli në Boston kanë zhvilluar një terapi gjenetike që synon rikthimin e qelizave të plakura ose të dëmtuara te njerëzit. Qëllimi i parë është më i kufizuar: të trajtohen dy sëmundje serioze të nervit optik, glaukoma dhe neuropatia optike ishemike anteriore jo-arteritike.
E njohur si ER-100 (AAV2-OSK), pĂ«rdor tĂ« ashtuquajturit faktorĂ« OSK, tre proteina â Oct4, Sox2 dhe Klf4 pĂ«r tĂ« riprogramuar pjesĂ«risht qelizat, duke fshirĂ« moshĂ«n e tyre dhe duke rikthyer funksionin e tyre. Pasi u testua nĂ« brejtĂ«s dhe disa gjitarĂ«, kompania njoftoi se personi i parĂ« tani ka marrĂ« trajtimin.
âKy Ă«shtĂ« kandidati i parĂ« pĂ«r restaurim epigjenetik i miratuar pĂ«r prova klinike, dhe nĂ«se Ă«shtĂ« i suksesshĂ«m, trajtimi ER-100 do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sonte rastin e parĂ« tĂ« ripĂ«rtĂ«ritjes qelizore tek njerĂ«zitâ, deklaroi kompania nĂ« njĂ« njoftim pĂ«r shtyp.
âHulumtimi ynĂ« ka sugjeruar qĂ« plakja Ă«shtĂ« kryesisht e nxitur nga humbja e informacionit epigjenetik, jo nga dĂ«mtimi i pakthyeshĂ«mâ, shpjegoi David Sinclair, bashkĂ«themelues i Life Biosciences dhe profesor i gjenetikĂ«s nĂ« ShkollĂ«n MjekĂ«sore tĂ« Harvardit.
âKy studim klinik pĂ«rfaqĂ«son mundĂ«sinĂ« e parĂ« pĂ«r tĂ« testuar nĂ«se rivendosja e kĂ«tij informacioni mund tĂ« pĂ«rmirĂ«sojĂ« rrjedhĂ«n e sĂ«mundjeve njerĂ«zoreâ, tha ai.
Tre proteinat e përdorura në terapinë gjenetike OSK veprojnë si një buton rivendosjeje në qeliza, duke i kthyer ato në një gjendje më rinore. Sekuenca e ADN-së së një personi mbetet kryesisht e qëndrueshme gjatë gjithë jetës, edhe ndërsa plaket. Megjithatë, kodi epigjenetik i cili kontrollon se cilat gjene ndizen ose çaktivizohen ndryshon me kalimin e kohës. Këto ndryshime mund të vijnë nga faktorët e stilit të jetës, siç janë pirja e duhanit ose konsumimi i alkoolit, plakja, sëmundjet dhe lëndimet, dhe mund të çojnë në pasoja të dëmshme, duke përfshirë kancerin ose çrregullimet neurologjike.
Terapia e Life Biosciences synon kĂ«to ndryshime duke ofruar drejtpĂ«rdrejt njĂ« sĂ«rĂ« udhĂ«zimesh gjenetike: tre proteinat OSK veprojnĂ« si njĂ« çelĂ«s ândezĂ«sâ pĂ«r qelizat e synuara dhe rivendosin ndryshimet e dĂ«mshme qĂ« janĂ« grumbulluar me kalimin e kohĂ«s.
Kjo qasje Ă«shtĂ« pĂ«rdorur nĂ« biologji pĂ«r tĂ« transformuar qelizat e zakonshme nĂ« qeliza burimore, njĂ« zbulim qĂ« i dha Sir John B. Gurdon dhe Shinya Yamanaka Ămimin Nobel pĂ«r Fiziologji ose MjekĂ«si pĂ«r vitin 2012./ad
Partia Socialiste do të zhvillojë këtë të shtunë, në orën 10:00, mbledhjen e zgjeruar të grupit parlamentar në Pallatin e Brigadave.
Mbledhja vjen në një moment të ndjeshëm politik, kur prej disa ditësh në vend po mbahen protesta qytetare kundër projektit të parashikuar në Zvërnec dhe ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura.
Po ashtu, takimi zhvillohet në një kohë kur mazhoranca përballet edhe me largimin e një deputeteje nga radhët e saj, atë të Marjana Koçekut, e cila kryesonte listën e socialistëve të Shkodrës.
Sipas axhendës të zbuluar një ditë më parë nga gazetarja e Euronews Albania, Eksiola Shehu, fjalën hapëse mësohet se do ta ketë kryetari i grupit parlamentar të PS-së, Taulant Balla, e më pas kryeministri dhe njëherësh kryetari i PS-së, Edi Rama.
Po ashtu, në përfundim të mbledhjes do të kenë fjalën si kryeministri, ashtu edhe kryetari i grupit. Mbledhja është parashikuar gjithashtu të zgjasë deri në orën 17:00.
4 janë pikat kryesore në agjendë që kanë të bëjnë me: -Informim mbi konkluzionet e Konferencës së 8-të Ndërqeveritare Shqipëri-BE dhe ecurinë e negociatave të anëtarësimit.
-Informim mbi paketën e ligjeve që lidhen me procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE. -Informim mbi procedurat e ndjekura deri më tani për investimin në Zvërnec dhe interesin e shprehur për zhvillimin turistik të ishullit të Sazanit. -Informim mbi ecurinë e Reformës Administrative Territoriale./a.d
Doktor Eduart Tushe, i njohur nga tĂ« gjithĂ« si âDoki Ediâ, u nda nga jeta nĂ« moshĂ«n 72-vjeçare, duke lĂ«nĂ« pas njĂ« dhimbje tĂ« madhe te familjarĂ«t, kolegĂ«t dhe qindra familje shqiptare qĂ« pĂ«r vite me radhĂ« i besuan shĂ«ndetin e fĂ«mijĂ«ve tĂ« tyre. Sipas raportimeve, ai madje ka vizituar 18 fĂ«mijĂ« nĂ« ditĂ«n qĂ« ndĂ«rroi jetĂ«, duke treguar pĂ«rkushtimin e tij deri nĂ« momentet e fundit.
Për dekada me radhë, ai u konsiderua jo vetëm si një mjek i aftë, por edhe si një figurë e dashur dhe humane. Përkushtimi i tij ndaj pacientëve, mënyra e komunikimit dhe kujdesi i vazhdueshëm bënë që të fitonte respektin dhe mirënjohjen e shumë prindërve që e kujtojnë sot me vlerësim të veçantë.
Sipas koleges së tij prej vitesh, gjinekologes Genta Dedej, doktor Tushe është ndarë papritur nga jeta si pasojë e një infarkti të menjëhershëm, i cili nuk i la kohë për asnjë fjalë apo amanet të fundit.
Megjithatë, përtej karrierës së suksesshme dhe vlerësimit profesional, ai mbarti me vete edhe një dhimbje personale të thellë. Sipas Dedej, marrëdhënia me të birin kishte kohë që ishte ndërprerë, një plagë që nuk u shërua deri në fund të jetës së tij.
Ajo ka treguar nĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r emisionin âRudinaâ edhe njĂ« bisedĂ« qĂ« pasqyron kĂ«tĂ« peng tĂ« madh tĂ« mjekut:
âPengu i tij mĂ« i madh ishte djali i tij i cili nuk u kujtua dhe nuk deshi asnjĂ«herë⊠ĂshtĂ« njĂ« histori divorci, diçka ka ndodhur qĂ« Ă«shtĂ« ndĂ«rprerĂ« njĂ« komunikim midis babait e djalit dhe kjo gjĂ« nuk u rregullua dot edhe pasi doktori i bĂ«ri njĂ« thirrje publike nĂ« njĂ« nga mediat e ShqipĂ«risĂ«. Por unĂ« dua tâi them djalit tĂ« doktorit qĂ« ai duhet tĂ« jetĂ« krenar pĂ«r babain e tij dhe doktor Edi do ta pranonte djalin e tij sido qĂ« tĂ« ishte, kudo qĂ« tĂ« ishte, çfarĂ«do qĂ« tĂ« kishte bĂ«rĂ« dhe priti deri nĂ« ditĂ«n e fundit qĂ« tĂ« kishte njĂ« sinjal, porâŠKy ishte pengu mĂ« i madh qĂ« kishte doktori dhe qĂ« e mori me vete nĂ« botĂ«n tjetĂ«r.â
Doktor Tushe do të kujtohet si një figurë e përkushtuar e mjekësisë shqiptare, e cila la pas jo vetëm kontribut profesional, por edhe histori njerëzore që prekën shumë familje./a.d
Pesë shtetas shqiptarë janë akuzuar nga autoritetet britanike për përfshirje në një skemë të dyshuar mashtrimi me martesa fiktive, e cila synonte sigurimin e të drejtës së qëndrimit në Mbretërinë e Bashkuar.
Sipas njoftimit për mediat publikuar këtë të premte prej Prokurorisë së Kurorës (CPS), të dyshuarit akuzohen se kanë përdorur dokumente të falsifikuara për të pretenduar se ishin martuar me shtetas të Bashkimit Evropian, të cilët kishin të drejtë qëndrimi në Britani në kuadër të Skemës së Vendosjes së BE-së (EU Settlement Scheme), e krijuar pas Brexit-it.
Hetimet nisën pas një sërë operacionesh të zhvilluara nga Home Office në Angli dhe Uells më 17 qershor.
Prokurorët pretendojnë se të pandehurit kanë siguruar certifikata të rreme martese, që paraqiteshin si të lëshuara në Qipro, për të provuar lidhje martesore me shtetas të BE-së dhe për të përfituar status qëndrimi në Mbretërinë e Bashkuar.
Kastriot Hoxha, 31 vjeç, Sina Ervin, 35 vjeç, Kadri Sinamati, 28 vjeç dhe Valdet Qoshi, 40 vjeç, akuzohen për mashtrim dhe shkelje të ligjit të emigracionit. Ata janë lënë në paraburgim dhe pritet të paraqiten më 16 korrik në Gjykatën e Kurorës në Sheffield për seancën paraprake.
Përveç akuzave për mashtrim, Kastriot Hoxha përballet edhe me një akuzë shtesë për posedim kanabisi me qëllim furnizimin.
Ndërkohë, shqiptari i pestë, Denis Hani, 30 vjeç, ka pranuar fajësinë për mashtrim me deklarim të rremë dhe dy vepra të tjera penale. Ai u akuzua më 17 qershor dhe një ditë më pas pranoi fajësinë në Gjykatën e Magjistraturës në Birkenhead. Hani është lënë në paraburgim dhe do të dënohet më 16 korrik në Gjykatën e Kurorës në Liverpool.
Prokurori i lartë i CPS për Yorkshire dhe Humberside, Shaun Sigamoney, deklaroi se katër të pandehurit e tjerë gëzojnë prezumimin e pafajësisë deri në një vendim përfundimtar të gjykatës.
âNjĂ«ri prej tĂ« akuzuarve ka pranuar fajĂ«sinĂ«, por kjo nuk ndikon nĂ« çështjen e katĂ«r tĂ« tjerĂ«ve, tĂ« cilĂ«t konsiderohen tĂ« pafajshĂ«m derisa tĂ« provohet e kundĂ«rta. Procedurat penale janĂ« nĂ« zhvillim dhe tĂ« gjithĂ« kanĂ« tĂ« drejtĂ«n e njĂ« gjykimi tĂ« drejtĂ«â, tha ai.
Autoritetet britanike u kanë bërë thirrje mediave dhe publikut të shmangin publikimin e informacioneve ose komenteve që mund të ndikojnë në procesin gjyqësor.
Lista e të gjitha akuzave publikuar nga CPS:
Denis Hani pranoi fajĂ«sinĂ« pĂ«r mashtrim me deklarim tĂ« rremĂ«, paraqitje tĂ« qĂ«llimshme tĂ« deklaratave tĂ« rreme pĂ«r pĂ«rfitim personal ose pĂ«rfitim tĂ« njĂ« personi tjetĂ«r, apo pĂ«r tâi shkaktuar humbje njĂ« personi tjetĂ«r ose pĂ«r ta ekspozuar atĂ« ndaj rrezikut, si dhe pĂ«r sigurimin e lejes sĂ« hyrjes ose qĂ«ndrimit nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar pĂ«rmes mjeteve mashtruese.
Kastriot Hoxha: Seanca e parë u zhvillua më 18 qershor në Gjykatën e Magjistraturës në Doncaster.
2 akuza sipas nenit 6 tĂ« Aktit tĂ« Mashtrimit â posedim ose kontroll i njĂ« dokumenti pĂ«r pĂ«rdorim nĂ« mashtrim.
Ditën e Shtunë vendi ynë do të ndikohet nga kushte atmosferike të qëndrueshme.
Ditën e Shtunë vendi ynë do të ndikohet nga kushte atmosferike të qëndrueshme.
Moti parashikohet i kthjellët e vranësira të pakta deri mesatare kalimtare nga orët e mesditës deri ato të pasdites në relievet malore në lindje.
Era do tĂ« fryjĂ« me drejtim verilindje â veriperĂ«ndim me shpejtĂ«si mesatare 7 m/s.
Valëzimi në detet Adriatik dhe Jon i forces 1-2 ballë./a.d
NĂ« verĂ«n e vitit 325 pas Krishtit, nĂ« qytetin e Nikeas nĂ« AzinĂ« e VogĂ«l, u mblodh pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« njĂ« kuvend i madh i krishterimit qĂ« do tĂ« hynte nĂ« histori si KĂ«shilli i ParĂ« Ikumenik. Historiani i njohur i kishĂ«s, Eusebi i Cezareas, i cili ishte vetĂ« i pranishĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« ngjarje, e quajti atĂ« âikumenikâ, njĂ« fjalĂ« qĂ« nĂ« atĂ« kohĂ« nĂ«nkuptonte âmbarĂ«-botĂ«rorâ, pra pĂ«rfshirjen e tĂ« gjithĂ« botĂ«s sĂ« njohur romake.
Takimi u organizua dhe u mbështet nga perandori Konstandini i Madh, sundimtari që kishte legalizuar krishterimin dhe që e shihte unitetin fetar si një kusht të domosdoshëm për stabilitetin e Perandorisë Romake. Për herë të parë, një perandor romak merrte përsipër të bashkonte përfaqësuesit e kishës në një kuvend të vetëm.
Konstandini dĂ«rgoi ftesa pĂ«r rreth 1800 peshkopĂ« tĂ« krishterĂ« â afĂ«rsisht 1000 nga provincat lindore dhe 800 nga ato perĂ«ndimore tĂ« perandorisĂ«. MegjithatĂ«, udhĂ«timet e gjata, vĂ«shtirĂ«sitĂ« e kohĂ«s dhe moshat e thyera tĂ« shumĂ« prej klerikĂ«ve bĂ«nĂ« qĂ« nĂ« Nikea tĂ« mbĂ«rrinin vetĂ«m rreth 300 peshkopĂ«. Mes tyre ndodheshin edhe pesĂ« pĂ«rfaqĂ«sues nga Iliria, duke dĂ«shmuar praninĂ« dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« qĂ« kishin bashkĂ«sitĂ« e krishtera tĂ« trojeve ilire nĂ« jetĂ«n fetare tĂ« perandorisĂ«.
Sipas rrĂ«fimit tĂ« Eusebit nĂ« veprĂ«n e tij âHistoria e KishĂ«sâ, perandori me prejardhje ilire u kujdes personalisht pĂ«r organizimin e kuvendit. Ai vuri nĂ« dispozicion njĂ« sallĂ« tĂ« madhe dhe dinjitoze, tĂ« denjĂ« pĂ«r pĂ«rfaqĂ«suesit mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« kishĂ«s. NĂ« fillim tĂ« muajit qershor, Konstandini bĂ«ri hyrjen e tij ceremoniale nĂ« sallĂ«. I veshur me petkun perandorak, ai hyri mes heshtjes sĂ« plotĂ« tĂ« tĂ« pranishmĂ«ve, por nĂ« shenjĂ« respekti ndaj autoritetit fetar tĂ« peshkopĂ«ve, nuk u ul nĂ« krye tĂ« mbledhjes. Ai zgjodhi njĂ« vend mĂ« modest nĂ« fund tĂ« sallĂ«s, duke deklaruar se roli i tij nuk ishte tĂ« drejtonte debatet teologjike, por tĂ« garantonte rendin dhe zbatimin e vendimeve qĂ« do tĂ« merreshin.
Debatet qĂ« u zhvilluan nĂ« Nikea ishin ndĂ«r mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishmet nĂ« historinĂ« e krishterimit. ĂĂ«shtja kryesore lidhej me natyrĂ«n e Jezu Krishtit dhe marrĂ«dhĂ«nien e tij me PerĂ«ndinĂ« AtĂ«. Polemikat kishin pĂ«rçarĂ« prej vitesh kishĂ«n dhe kĂ«rcĂ«nonin unitetin e saj. PeshkopĂ«t diskutuan gjatĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar bazat doktrinare tĂ« fesĂ« sĂ« krishterĂ«.
Por kuvendi nuk u kufizua vetëm te çështjet teologjike. U morën edhe vendime që do të ndikonin drejtpërdrejt në jetën e besimtarëve. Një prej tyre ishte caktimi i një date të veçantë për kremtimin e Pashkëve, duke e shkëputur përfundimisht festën e krishterë nga kalendari i Pashkëve hebraike. Gjithashtu u vendos që lutjet e së dielës dhe ato të periudhës së Pashkëve të kryheshin në këmbë dhe jo në gjunjë, siç praktikohej deri atëherë në shumë kisha.
Pas javĂ«sh diskutimesh, KĂ«shilli i NikesĂ« miratoi kanunoren dhe formulimet themelore tĂ« besimit tĂ« krishterĂ«, duke hedhur bazat e organizimit tĂ« mĂ«vonshĂ«m tĂ« kishĂ«s. MegjithatĂ«, jo tĂ« gjithĂ« peshkopĂ«t pranuan vendimet e kuvendit. Disa prej pĂ«rfaqĂ«suesve lindorĂ« refuzuan tâi nĂ«nshkruanin aktet pĂ«rfundimtare. Si pasojĂ«, ata u pĂ«rjashtuan nga kisha, ndĂ«rsa Konstandini urdhĂ«roi internimin e tyre nĂ« provinca tĂ« largĂ«ta tĂ« IlirisĂ«, larg qendrave kryesore tĂ« debatit fetar.
Vendimet e marra në Nikea do të formësonin zhvillimin e krishterimit për shekuj me radhë. Këshilli shënoi fillimin e një epoke të re, ku doktrina, organizimi dhe autoriteti i kishës morën një formë më të unifikuar.
Vetë Konstandini i Madh nuk do ta shihte plotësisht triumfin e fesë që kishte mbrojtur. Ai vdiq në vitin 337. Megjithatë, vetëm disa dekada më vonë, në vitin 380, krishterimi do të shpallej fe zyrtare e Perandorisë Romake nga perandori Teodosi. Ndërkohë, figura e Konstandinit do të fitonte përmasa legjendare në traditën e krishterë. Ai do të nderohej si Shën Konstandini, mbrojtësi i krishterimit dhe perandori që bashkoi kishën në një nga momentet më vendimtare të historisë së saj.
Login
