Pesë vite më parë, ndërsa po bëhej gati për të shkuar në Japoni, fotografi zvicerian Thomas Kremke ndaloi përgatitjet dhe vendosi të shkojë në Shqipëri.

“Madje edhe në hotelin e zbrazët, të heshtur e me ajër të kondicionuar, vetmia është një iluzion sepse ke në mendje vetëm atë, Shqipërinë; njerëzit e saj, erërat e saj, lashtësinë e saj, bukurinë e saj, ekzistencën e saj, çmenduritë e saj”,-ishte ky një tekst i shkrimtarit polak Andrzej Stasiuk që e bëri Thomasin të ndryshonte destinacion.

Sot, pesë vite pasi ka shëtitur Shqipërinë në çdo fshat e qytet, ai sjell përmes ekspozitës “Ëndërr” copëza të jetës së përditshme, që ndryshe nga ëndrra me të cilën u nis për ta vizituar në fillim, e zbritën në realitet.

“Gjatë përgatitjes së punës sime, lexova shumë për Shqipërinë. Lexova gjithashtu letërsi shqiptare dhe fjala “Ëndërr” më dilte shumë shpesh, vazhdimisht, si “ëndërr “ëndërr”, “ëndërr””, u shpreh Thomas për Citizens.al në çeljen e ekspozitës së tij.

Ëndrra, sipas tij për shqiptarët që njohu ishte të largoheshin jashtë vendit, ndërsa për të tjerë që nuk e kishin njohur Shqipërinë ishte një ëndërr për të prekur një vend të virgjër.

“Këto ëndrra kryqëzohen dhe për këtë arsye e quajta “ëndërr”, u shpreh Thomasi.

Në ekspozitën e krijuar në ambientet e qendrës së Grupit ATA në Kamëz, fotografitë qëndrojnë përbri mbishkrimeve, e të gjitha këto të vendosura mbi struktura metalike që herë të krijojnë idenë e ndarjes së hapësirës e herë si lejuese të rrymave të ajrit që mungon.

“Vendosa të realizoj portrete të njerëzve me të cilët kam biseduar, me të cilët kam krijuar një marrëdhënie. Nuk janë thjesht fotografi rruge si “oh, një personazh interesant” apo diçka e tillë. Këto portrete janë historia ime në Shqipëri”, tha mes të tjerash Thomas, ndërsa një mori portretesh të njerëzve të ndryshëm në Shqipëri janë renditur në një pjesë të murit të qendrës së Grupit ATA.

Në vend të romantizimit të një vendi të parë kalimthi, Thomas ka depërtuar edhe më thellë, duke ndjekur edhe lëvizje sociale e politike.

“Jam gjithmonë i interesuar edhe për këto tema politike, si “5 Maji”, si “Zall-Gjoçaj”, ndryshimet në këtë vend dhe nga ana artistike kam punuar gjithmonë me tekst dhe fotografi”, tha Thomas Kremke.

Elsa Paja, e cila përmes ‘Trivet Art” është marrë me kurimin grafik të ekspozitës dhe gazetës që përmbledh idenë e “Ëndrrës”, tha për Citizens.al se ajo çfarë i pëlqen në këtë ekspozitë është se fotografi i brendashkruhet vendit.

“Ai shpalos pjesë të ndryshme të vendit, takon artistë të ndryshëm, takon aktivistë dhe në njëfarë forme arrin të zhbirilojë shumë gjëra që një artist vendas ndonjëherë i shmanget. Ndërkohë roli kryesor i artistit është pikërisht të merret me problemet e përditshme të vendit tonë”, u shpreh Elsa Paja.

Për Diana Malajn, nga Grupi ATA, kjo ekspozitë është një pozicionim i drejtë në raport me shqetësimet që qytetarët dhe aktivistët mbartin çdo ditë për vendin.

“Ka shumë reflektim, por njëkohësisht edhe trishtim sepse fotografia nganjëherë është edhe një farë dokumentimi i gjërave që ne i kemi humbur, të gjërave që nuk i kemi më. Të një lumi që është i tharë, të një hapësire qyteti që është e akaparuar nga ndërtimet e kullave në kryeqytet, në periferi”, argumentoi Diana.

Të pranishëm në ekspozitë ishin edhe ambasadorja zviceriane në Shqipëri, Ruth Huber, aktivistë dhe qytetarë të angazhuar në shoqërinë shqiptare.

Ekspozita do të qëndrojë e hapur për tre javë, deri më 16 prill.

The post “Ëndërr”, një udhëtim fotografik në Shqipërinë e pesë viteve të fundit appeared first on Citizens.al.

Shqipëria ka bërë hapa para në drejtim të transparencës fiskale, mirëpo ende ka mungesë në përfshirjen e qytetarëve dhe në llogaridhënien për mënyrën se si shpenzohet buxheti.

Këto janë gjetjet kryesore të Anketës së Buxhetit Transparent të vitit 2025 (OBS) për Ballkanin perëndimor dhe Turqinë, të cilat u prezantuan gjatë ditës së mërkurë në Tiranë.

Vendi ynë ka arritur të mbledhë 64 nga 100 pikë në indeksin për tansparencën fiskale, duke u renditur mbi mesataren rajonale prej 52 pikësh, duke u konsideruar si një ndër vendet me performancë më të mirë në Ballkanin Perëndimor.

Prej vitit 2015, kur ka nisur matja e transparencës, vendi ynë ka shënjuar rritje, nga 38 pikë në 2015, në 50 pikë në 2017, në 55 pikë në 2019, 52 pikë në 2021 dhe 57 pikë në 2023.

Megjithatë, raporti thekson se mbetet ende sfidë që të dhënat e buxhetit të jenë publike sa qytetarët dhe aktorët mbikëqyrës të ndjekin shpenzimet përgjatë gjithë vitit.

Sipas raportit, parlamenti dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit kanë mandate zyrtarë për të monitoruar shpenzimet publike, mirëpo ka një boshllëk për aq kohë sa nuk zbatohen rekomandimet e lëna nga auditimi.

“Rezultati i përgjithshëm i mbikëqyrjes së Shqipërisë arrin 69 nga 100, me performancë më të lartë nga Institucioni i Lartë i Auditimit (78) krahasuar me mbikëqyrjen legjislative (64), duke treguar mbikëqyrje përgjithësisht të përshtatshme, por të pabarabartë në të gjitha institucionet”, thuhet në përmbledhjen e raportit.

Sa i takon pjesëmarrjes publike, Shqipëria vlerësohet me 17 pikë nga 100 në total, duke pasqyruar kufizim të qytetarëve për tu angazhuar në procesi ne buxhetit.

Krahasuar me vendet e tjera, vendin e parë për transparencën fiskale e mban Turqia me 65 pikë. Pas Shqipërisë vjen Kosova me 57 pikë, Mali i Zi me 54 pikë, Serbia me 53 pikë, Maqedonia e veriut me 396 pikë dhe Bosnje dhe Hercegovina me 30 pikë.

Raporti rekomandon që Shqipëria të përmirësojë zbulimin e rreziqeve fiskale, sidomos ato që lidhen me borxhin publik apo shpenzimet e prapambetura, si dhe të ofrojë raportim më gjithëpërfshirës në kohë për zbatimin e rezultateve të buxhetit.

Mes të tjerash, rekomandohet që raporti i zbatimit të fundvitit të pëfshijë raportim më të qartë për shpërndarjen e buxhetit dhe rezultatet për programet që synojnë grupet vulnerabël.

Të publikohet në platformën e-Albania “buxheti i qytetarëve” dhe të shpërndahet përmes bashkie apo organizatave të shoqërisë civile si dhe të ofrohet një raportim më i qartë mbi detyrimet e prapambetura dhe ndikimin e tyre në qendrueshmërinë fiskale.

The post Shqipëria përmirëson transparencën e buxhetit, por sfidat për besimin publik vijojnë appeared first on Citizens.al.

Në Parkun Kombëtar të Shebenikut, një nga zonat më të pasura natyrore të Shqipërisë, një grup aktivistësh, përfaqësues të zonave të mbrojtura dhe të rinj u bënë bashkë për të mbjellë 50 fidanë pishe në një zonë të degraduar të parkut.

Aktiviteti, i zhvilluar në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Pyjeve ishte një përpjekje për të rritur ndërgjegjësimin për mbrojtjen dhe ruajtjen e natyrës, si dhe forcimin e lidhjes së komunitetit me natyrën.

Gëzim Shuli, nga organizata mjedisore lokale “AlbNatyra” tha për Citizens.al se u përzgjodh kjo zonë, pasi lidhet me nevojën për të rikuperuar zonat e eroduara të parkut.

“Me këtë synojmë që të kontribuojmë sado pak në shtimin e shumëllojshmërisë së këtij parku, por edhe pse jo të shtojmë sipërfaqen e gjelbër. Lloji që ne po mbjellim është pishë e zezë që është autoktone e këtij vendit këtu dhe po përpiqemi që në këto zonat e eroduara të shtojmë sado pak gjelbërimin”, u shpreh Shuli.

Sipas Gëzim Shulit, ky park është një nga parqet më të mëdha dhe më të mirë menaxhuara, ndaj është e rëndësishme të përçohet te komuniteti edhe përgjegjësia për ta ruajtur atë.

“Po përpiqemi që qoftë edhe me aktivitetet që ne po bëjmë të rrisim edhe sado pak ndërgjegjësimin e njerëzve, por edhe përfshirjen e komuniteteve dhe të rinjve në mënyrë që të lidhen më shumë me natyrën dhe ta mbrojnë atë për brezat që do të vijnë në të ardhmen”, u shpreh Shuli.

Pjesë e mbjelljes së fidanëve ishte edhe organizata LUMI. Besjana Guri, drejtuese e saj, vuri theksin te rëndësia konkrete e nismave të tilla.

“Janë zgjedhur patjetër pemë që i përshtaten terrenit dhe kanë shanse shumë të larta për të mbirë dhe për të mbijetuar dhe për të pasur për një periudhë rreth 10 vjeçare, një pyll në anë të rrugës, në fakt edhe një zonë që deri para pak kohësh ishte pre edhe e hedhjes së mbetjeve, pra ishte bërë një vendgrumbullim i paligjshëm”, u shpreh Guri për Citizens.al.

Sipas saj, ajo ç’ka synohet është që ky terren pas disa vitesh të ofrojë freskinë e parkut me pemët e rritura. Mes të tjerash, Besjana Guri, solli në vëmendje edhe përfshirjen e të rinjve në këtë proces.

“Është shumë e rëndësishme që brezat e rinj të jenë sa më shumë të angazhuar në punë konkrete. Ta njohin natyrën nga afër, ta duan atë, ta prekin, të dinë se si mund të mirëmbahen pyjet, se si ne mund të kontribuojmë konkretisht për mbrojtjen e parqeve tona kombëtare”, u shpreh Guri.

Pjesë e procesit të mbjelljeve në Parkun Kombëtar Shebenik ishin edhe përfaqësues të Administratës Rajonale të Zonave të Mbrojtura të Elbasanit.

Ardit Kullafi, drejtues i AZM-së Elbasan solli në vëmendje rëndësinë e parkut dhe shtrirjen e gjerë të tij. Ndërsa, nënvizoi rëndësinë për mirëmbajtje të parkut.

“Si çdo park edhe Parku Kombëtar Shebenik si pasojë e kushteve atmosferike dhe një pjesë përfshi edhe zonat e renduara dhe ka nevojë për mbjellje, për rigjenerim të natyrës. Dhe ky aktivitet i sotëm është një orientim i mirë, është një dëshirë e mirë e rinisë për këtë aktivitetet për shtimin e sipërfaqeve pyjore të parkut Shebenik”, u shpreh Ardit Kullafi për Citizens.al.

Për Xhek Nezhën, inxhinier mjedisi dhe pjesë e AZM-së Elbasan, qëllimi kryesor i parkut është konservimi i natyrës.

“Janë mbi 12 shtigje që janë markuar me sinjalistikë, ku përdoren për hiking (ecje). Kryesisht janë në drejtimet rreth liqeneve akullnajore, majat e Shebenikut, është shpella e akullit, shpella Eremitë e Kosharishtit”, u shpreh Xhek Nezha për Citizens.al.

Sipas Nezhës, parku ka një larmishëmri të madhe të biodiversitetit.

“Rreth 35% e florës së gjithë Shqipërisë ndodhet në Parkun Kombëtar të Shebenikut. Kjo falë edhe disnivelit që ka, nga 270 metra mbi nivelin e detit deri në 2264 metra që është maja e Shebenikut”, nënvizoi Nezha.

Karakteristikë e veçantë e parkut është edhe përfshirja e pjesës jugore të tij në UNESCO.

“Në 2017 janë shpallur rreth 2200 hektarë trashëgimi natyrore botërore, pyjet e vjetra të ahut në zonën e Rrajcës. Kemi rreth 80% të bimëve medicinale që ndodhen në parkun Kombëtar të Shebenikut. Ka edhe pyje të tjera, pyje me halorë, pyje të pishës së zezë”, solli në vëmendje inxhinieri Nezha.

Të rinjtë që morën pjesë në mbjelljen e pishave, përshkuan më pas një pjesë të parkut, për të vizituar shpellën e akullit, një vendndodhje e shënjuar me sinjalistikë dalluese.

Parku Kombëtar i Shebenikut është shpallur i tillë në vitin 2008. Mban në vetvete dy lumenj kryesorë sikurse Bushtrica dhe Rrapuni si dhe 14 liqene akullnajore të vegjël, por me biodiversitet të larmishëm.

Lexo gjithashtu:

• Shi yjesh në Parkun Kombëtar të Shebenikut

The post 50 fidanë pishe në Parkun Kombëtar të Shebenikut; përpjekje për ruajtje të natyrës appeared first on Citizens.al.

Shqipëria vijon të klasifikohet si vend “pjesërisht i lirë,” nga “Freedom House”. Sipas raportit më të fundit për vitin 2025 vendi ka marrë 68 pikë nga 100 të totalit duke ruajtur të njëjtin nivel si një vit më parë.

Në një perspektivë pesëvjeçare, Shqipëria shfaq një stanjiacion të dukshëm mes së njëjtit vlerësim 67-68 pikë (2021-2025), luhatje që tregon mungesë progresi në cilësinë e demokracisë dhe sundimin e ligjit.

“Freedom House” është një organizatë ndërkombëtare me seli në Shtetet e Bashkuara. Ajo monitoron dhe vlerëson gjendjen e demokracisë, lirive politike dhe të drejtave civile në mbi 190 vende të botës.

Raportet e saj vjetore “Freedom in the World” konsiderohen ndër matësit më objektivë sa i takon cilësisë së demokracisë, duke u referuar gjerësisht nga institucione ndërkombëtare, studime dhe media.

Vlerësimet e kësaj organizate ndikojnë në perceptimin ndërkombëtar për vendet, si dhe përdoren shpesh për të analizuar prirjet demokratike, regresin apo progresin e një shteti sa i takon mirë-qeverisjes dhe sundimit të ligjit.

Raporti vlerëson çdo vit disa fusha kyçe të jetës publike, qeverisjen qendrore dhe vendore, procesin zgjedhor, mjedisin ligjor, funksionimin e shoqërisë civile, pavarësinë e medias dhe korrupsionin.

Ndër elementët pozitivë për Shqipërinë gjatëvitit 2025, raporti i “Freedom House” evidenton mbajtjen e zgjedhjeve konkurruese dhe pluralizmin politik, si dhe respektimin në përgjithësi të lirive fetare dhe të tubimit.

“Liria fetare dhe liria e tubimit përgjithësisht respektohen”, thuhet në raport.

Megjithatë, raporti thekson se polarizimi i lartë politik mbetet problem strukturor, ndërsa partitë politike nuk funksionojnë si organizata të hapura, por janë të përqendruara rreth figurave të liderëve të tyre.

“Korrupsioni dhe ryshfeti mbeten probleme të mëdha, megjithëse qeveria ka ndërmarrë hapa për të trajtuar korrupsionin në sistemin gjyqësor”, vlerëson raporti.

Si zhvillime pozitive përmenden puna e Strukturës së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK/GJKKO) në hetimin dhe gjykimin e zyrtarëve të lartë, si dhe avancimi i reformës në drejtësi, përfshirë procesin e vetingut që ka larguar nga sistemi gjyqtarë dhe prokurorë të dyshuar për korrupsion.

Nga ana tjetër, Shqipëria duket se vijon të marrë pikë të ulëta në fusha kritike si liria dhe pavarësia e medias, liria akademike dhe të drejtat e punëtorëve për organizim sindikal. Problem mbeten edhe çështjet e të drejtave të njeriut, përfshirë dhunën në familje.

Në krahasim me rajonin, Shqipëria pozicionohet disi më mirë, por me të njëjtat problematika dhe vlerësim të përgjithshëm si vende “pjesërisht të lira”: Serbia është vlerësuar me 53 pikë, Bosnjë dhe Hercegovina me 54 pikë, Kosova 60 pikë, Maqedonia e Veriut 67 pikë dhe Mali i Zi 68 pikë.

Lexoni gjithashtu:

• Freedom House: Shqipëria vend me demokraci të brishtë
• Freedom House: Demokracia në Shqipëri asnjë përmirësim

The post Freedom House: Shqipëria mbetet “pjesërisht e lirë” appeared first on Citizens.al.

Gjykata Administrative e Apelit refuzoi kërkesën e organizatës “Drejtësi Sociale” për pezullimin e menjëhershëm të udhëzimit që ndalon mësuesit e punësuar pas vitit 2011 të japin provimin e kualifikimit pa kryer më parë provimin e licencimit.

Gjykata do të vijojë shqyrtimin e padisë në themel, pa vendosur një masë paraprake pezullimi.

Dy ditë më parë, organizata “Drejtësi Sociale” dorëzoi një padi, duke kërkuar shfuqizimin e udhëzimit nr. 12, datë 24 shkurt 2025, i cili detyron një kategori mësuesish të japin provimin e licencimit; në të kundërt, ata nuk mund të hyjnë në procesin e kualifikimit.

Gentian Sejrani, avokat dhe drejtues i organizatës “Drejtësi Sociale”, u shpreh se padia erdhi si pasojë e shqetësimeve të dhjetëra mësuesve, të cilët janë punësuar pas vitit 2011 dhe nuk kanë kaluar provimin e shtetit.

Sipas tij, një pjesë e mësuesve kanë kaluar fazën e parë të kualifikimit, ndërsa pengesa është shfaqur në fazën e dytë, që zhvillohet pas 10 vitesh pune në profesion.

Aktualisht, sistemi i kualifikimit të mësuesve parashikon tre nivele: pas 5 vitesh titullin “mësues i kualifikuar”, pas 10 vitesh “mësues specialist” dhe pas 20 vitesh “mësues mjeshtër”.

Këto nivele shoqërohen me rritje page përkatësisht 5%, 10% dhe 20%.

Sipas Sejranit, ky udhëzim krijon pabarazi të drejtpërdrejtë në paga dhe trajtim profesional, në krahasim me kolegët e tyre.

Lexo gjithashtu:

• Udhëzimi që s’njeh mësuesit para 2011-ës përfundon në gjykatë
• Mësuesit në protestë: Diferencimi në rroga dhe mungesa e pagës së 13-të cenojnë dinjitetin
• Shkolla nisi, ku janë nxënësit?

The post Gjykata do të shqyrtojë udhëzimin për mësuesit pa e pezulluar atë appeared first on Citizens.al.

Paraditen e së martës, aktivistë dhe përfaqësues të organizatave “Drejtësi Sociale” dhe “Qëndresa Qytetare” dorëzuan një padi në Gjykatën Administrative të Apelit. Ata kërkojnë shfuqizimin e një udhëzimi të Ministrisë së Arsimit që detyron një kategori mësuesish të japin provimin e licencës.

Udhëzimi prek mësuesit që kanë përfunduar studimet sipas sistemit 4-vjeçar, para vitit 2011, pra jashtë sistemit të Bolonjës – që parashikon tre vite Bachelor dhe dy vite Master. Shumë prej tyre kanë mbi 15 vite përvojë në arsim.

“Ne kemi diploma të katërvjeçarit, që na njohin si mësues. Titullin e kemi në diplomë ku thuhet ‘mësues i anglishtes,’ ose ‘italishtes.’ Për vite me radhë na është thënë se kjo diplomë është më e vlefshme [se të tjerat] dhe nuk kemi nevojë për licencim”, u shpreh një mësuese që kërkoi të mbetej anonime.

Sipas saj, problematika është shfaqur gjatë procesit të dytë të kualifikimit 10-vjeçar.

“Kaluam fazën e parë dhe çdo gjë mirë, u regjistruam, morëm pikët, 30 në dosje. Të nesërmen na u tha se jemi s’kualifikuar, sepse duhet licensimi. Kam 13 vite pune dhe më kërkohet të provoj sërish profesionin”, tregoi ajo për Citizens.al.

Avokati Gentian Sejrani, përfaqësues i “Drejtësi Sociale”, e konsideron udhëzimin të paligjshëm dhe diskriminues. Sipas tij ligji për arsimin parauniversitar nuk i jep ministrisë të drejtë të vendosë kritere për përjashtimin nga kualifikimi.

“Krijon trajtim të pabarabartë mes mësuesve që kanë përfunduar në të njëjtën periudhë, por trajtohen ndryshe”, argumentoi ai, “kolegëve të tyre nuk u kërkohet licenca apo provimi i shtetit për të dhënë provimin e kualifikimit, ndërsa këtyre po.”

Sipas Sejranit, një numër i madh mësuesish njihen në sistem si të tillë, por përjashtohen nga kualifikimi për shkak të këtij udhëzimi që organizatat e dërguan sot në Gjykatë Administrative.

“Disa prej tyre kanë kaluar edhe faza të mëparshme të kualifikimit. Tani u kërkohet provimi i shtetit për të marrë një titull që e kanë fituar më herët”, shtoi ai.

“Nuk e kuptoj çfarë lloj logjike ka nga ana e Ministrisë së Arsimit, për sa i përket titullit, sepse ata e kanë marrë titullin nëpërmjet kualifikimit që ka bërë ministria e arsimit.”

Rigels Xhemollari nga “Qëndresa Qytetare” theksoi se vendimi vjen në një moment kur sistemi arsimor përballet me mungesë mësuesish. Ai kujtoi se në qarqe si Dibra dhe Kukësi mungojnë mësues të matematikës dhe fizikës. Ndërkohë, 94% e mësuesve kanë mangësi në aftësitë digjitale.

Sipas Xhemollarit, udhëzimi vë në pikëpyetje edhe rolin e universiteteve.

“Ministria i thotë universitetit që kjo diplomë që ti u jep [mësuesve dhe], që i quan mësues, unë nuk e njoh, unë duhet t’i bëj edhe testin tim dhe pastaj t’i kualifikoj si mësues,” tha Xhemollari, sipas së cilit ministria ka marrë kompetencat e universitetit në kundërshtim me ligjin.

Aktualisht, sistemi i kualifikimit të mësuesve parashikon tre nivele: pas 5 vitesh titulli “mësues i kualifikuar”, pas 10 vitesh “mësues specialist” dhe pas 20 vitesh “mësues mjeshtër”.

Këto nivele shoqërohen me rritje page: 5%, 10% dhe 20%.

Në praktikë, për shkak të udhëzimit të vitit 2025, mësuesit që nuk kanë marrë provimin e licencimit mbeten jashtë procesit të kualifikimit. Kjo krijon pabarazi të drejtpërdrejtë në paga dhe trajtim profesional, krahasuar me kolegët e tyre.

Lexo gjithashtu:

• “Diferencimi në rroga dhe mungesa e pagës së 13-të po cenojnë dinjitetin”
• Shkolla nisi, ku janë nxënësit?

The post Udhëzimi që s’njeh mësuesit para 2011-ës përfundon në gjykatë appeared first on Citizens.al.

Një numër i konsiderueshëm ndërhyrjesh po ndikojnë në rrjedhën natyrore të lumit Vjosa, shpallur Park Kombëtar për veçantinë dhe rëndësinë që ka në ekosistemet përreth.

Sipas një studimi të realizuar nga organizatat mjedisore ndërkombëtare “Riverwatch” dhe “EuroNatur,” në kuadër të fushatës “Shpëtoni zemrën blu të Evropës” (Save the Blue Heart of Europe), përgjatë sistemit lumor të Vjosës janë identifikuar devijime të shumta të ujit, të cilat përdoren kryesisht për vaditje, por edhe për aktivitete të tjera ekonomike.

“Në total u identifikuan 20 stacione në dhe përgjatë lumit Vjosa dhe në degët kryesore si Shushica dhe Kardhiqi”, thuhet në studim, i cili thekson se sasia e dokumentuar e ujit të marrë arrin në të paktën 12.012 m³/s.

“Megjithatë, ky numër është padyshim më i lartë, pasi për shtatë vende nuk kishte të dhëna mbi sasinë e ujit të lejuar për nxjerrje”, argumentohet më tej.

Nxjerrja e ujit përmes kanaleve të vaditjes në pjesën e poshtme është dokumentuar si një faktor me ndikim të fortë në zonat e lagështa dhe habitatet brenda sistemit lumor. Gjatë periudhave të thatësirës, një pjesë e konsiderueshme e rrjedhës – gati gjysma e lumit – devijohet për qëllime bujqësore.

“Gjatë gushtit 2025, në kushtet e rrjedhjes së ulët në zonën e Poçemit, prurja e lumit ishte rreth 20 m³/s. Dy kanale kryesore vaditjeje, (p.sh: kanali Levan-Fier), morën rreth 9 m³/s”, thuhet në raport.

Sipas autorëve të studimit, kjo do të thotë se gjatë periudhave të verës ku lumi ka dhe rrjedhën më të ulët, midis një të tretës dhe gjysmës së prurjeve të Vjosës është devijuar për vaditje.

Gjatë punës në terren janë identifikuar pesë kanale vaditëse, 10 stacione të përdorimit të ujit nëntokësor – përfshirë burime dhe puse nxjerrjeje – si dhe tre stacione pompimi që nxjerrin ujë nga nëntoka dhe nga lumi për furnizim ose vaditje. Po ashtu janë identifikuar dy hidrocentrale që prodhojnë energji.

“Këto stacione përkojnë me pikat kryesore të nxjerrjes dhe devijimit të ujit për vaditje, duke dokumentuar përdorimin e tij për qëllime bujqësore përmes sistemeve të kanaleve me gravitet dhe atyre të projektuara inxhinierikisht”, thekson raporti.

Sipas studimit, për të menaxhuar në mënyrë të qëndrueshme burimet ujore të Parkut Kombëtar të Vjosës duhet të zbatohet plotësisht procesi ligjor për nxjerrjen e ujit në Shqipëri nga institucionet përgjegjëse për menaxhimin e ujërave, kryesisht Agjencia e Menaxhimit të Burimeve Ujore (AMBU). Gjithashtu kërkohet monitorim i vazhdueshëm dhe me kosto të ulët i nxjerrjes së ujit brenda parkut.

Në një reagim publik, organizata Eco Albania theksoi se në një kohë kur ndryshimet klimatike po rrisin rrezikun e thatësirave dhe presionin mbi burimet ujore, “menaxhimi i qëndrueshëm i ujit bëhet edhe më i rëndësishëm për ruajtjen e ekosistemeve natyrore.”

Prej tre vitesh, Vjosa është shpallur Park Kombëtar i Lumit të Egër, duke u bërë parku i parë kombëtar i një lumi të tillë në Evropë. Ky status u miratua më 15 mars 2023.

Sipas Eco Albania, gjetjet e studimit tregojnë nevojën për forcim të monitorimit të marrjes së ujit, rritje të transparencës në përdorimin e burimeve ujore dhe zbatim të plotë të kuadrit ligjor për menaxhimin e ujërave, në mënyrë që të garantohet mbrojtja afatgjatë e Vjosës dhe ekosistemeve të saj.

Lexo gjithashtu:

• Vjosa, park “vetëm në letër”, organizatat ngrenë alarmin
• “Vjosa e helmuar: Nafta rrjedh në zemër të Parkut Kombëtar”
• “Vjosa gati për UNESCO”, por sfidat mbeten

The post Vjosa nën presion: Gjysma e prurjeve humb nëpër kanalet vaditëse appeared first on Citizens.al.

Shqipëria shënoi një përmirësim të dukshëm në renditjen globale për lirinë e medias gjatë vitit 2025, duke ngjitur 19 vende në Indeksin Botëror dhe duke u pozicionuar e 80-ta nga 180 shtete.

Megjithatë, sipas një raporti vjetor për vitin 2025, të realizuar nga organizata BIRN Albania në partneritet me SCiDEV dhe Qendrën Faktoje, ky përmirësim nuk reflekton një ndryshim të thellë në realitetin e përditshëm të medias në vend.

Perceptimi i gazetarëve për lirinë e medias

Sipas një sondazhi të realizuar me 106 gazetarë, shumica e tyre mendojnë se situata për lirinë e shprehjes është përkeqësuar gjatë vitit 2025. Rreth 64.2% e të anketuarve deklarojnë se liria e shprehjes ka pësuar rënie, ndërsa vetëm 17% raportojnë një përmirësim.

Edhe aksesi në informacion vijon të jetë problematik. Gjysma e gazetarëve të anketuar (50%) thonë se qasja e informacionit në institucione është bërë më i vështirë krahasuar me vitin e kaluar. Ndërkohë, 36.8% raportojnë përkeqësim të kushteve të punës në redaksi.

Të dhënat tregojnë gjithashtu dallime sipas rolit në profesion. Redaktorët raportojnë nivelet më të larta të përkeqësimit të lirisë së shprehjes dhe aksesit në informacion, çka sugjeron se gazetarët në pozicione vendimmarrëse përballen më drejtpërdrejt me kufizime që lidhen me pavarësinë editoriale dhe marrëdhënien me institucionet.

Po ashtu, 36.8% e të anketuarve raportuan se siguria e gazetarëve është përkeqësuar, ndërsa 44.3% u shprehën se nuk kishte pasur asnjë ndryshim, kundrejt 17% që thanë se ka pasur përmirësim.

“Edhe pse kemi një përqindje më të ulët që raportojnë përkeqësim krahasuar me vitin 2024 (54.7%),” thuhet në raport, “më shumë se një e treta e të anketuarve vazhdojnë të perceptojnë përkeqësim të kushteve të sigurisë.”

Kjo sugjeron se, ndonëse perceptimet për sigurinë mund të jenë stabilizuar disi në krahasim me vitin e kaluar, një pjesë e konsiderueshme e gazetarëve vazhdojnë të përjetojnë ose perceptojnë dobësi në mjedisin e tyre profesional.

Censura dhe kufizimet në raportim

Kufizimet në raportim mbeten realitet i përhapur për gazetarët në Shqipëri. Vetëm 9.4% e të anketuarve deklarojnë se kanë qenë gjithmonë në gjendje të raportojnë lirshëm, pa frikë nga censura apo hakmarrja.

“Në krahun tjetër, 40.6% raportojnë se me raste ndihen të kufizuar, 16% raportojnë shqetësime të shpeshta dhe 11.3% deklarojnë se nuk kanë qenë asnjëherë në gjendje të raportojnë lirisht. Në total, rreth 68% e të anketuarve kanë përjetuar një farë kufizimi gjatë vitit të kaluar”, thuhet në raport.

Raportimi për korrupsionin e madh konsiderohet tema më e ndjeshme. Rreth 61.3% e gazetarëve e identifikojnë këtë temë si të kufizuar, e ndjekur nga raportimi për krimin e organizuar dhe për praktikat e këqija të korporatave të mëdha.

Të dhënat tregojnë gjithashtu se kufizimet kanë ndikim konkret në përmbajtjen e raportimeve. Vetëm 19.8% e gazetarëve thonë se nuk kanë braktisur kurrë një histori për shkak të presionit apo vetë-censurës, ndërsa rreth 80% e tyre kanë hequr dorë të paktën një herë nga publikimi i një materiali.

“Këto gjetje tregojnë se kufizimet e perceptuara nuk janë thjesht përshtypje subjektive, por kanë një ndikim të matshëm në raportimet e gazetarëve dhe në informacionin që i vihet në dispozicion publikut”, thuhet në raport.

Kërcënimet dhe siguria e gazetarëve

Sipas sondazhit, 40.6% e gazetarëve raportojnë se kanë përjetuar kërcënime ose kanosje gjatë ushtrimit të profesionit.

Ndërkohë, 12.3% e të anketuarve deklarojnë se janë sulmuar fizikisht të paktën një herë gjatë punës si gazetarë. Gazetarët që punojnë në televizione raportojnë më shumë raste kërcënimesh dhe sulmesh krahasuar me kolegët e tyre në mediat online.

“Burrat raportojnë numër më të madh të sulmeve fizike (18.8%) krahasuar me gratë (6.9%)”, thekson raporti, ndërsa reporterët duken më të prekur nga këto sulme.

Po ashtu, gazetarët e televizionit raportojnë se përballen më shpesh me sulme fizike dhe kërcënime krahasuar me gazetarët online.

Kërcënimet verbale janë forma më e zakonshme e presionit, të raportuara nga mbi 70% e gazetarëve që kanë përjetuar kanosje. Ngacmimi online është forma e dytë më e përhapur, ndërsa një pjesë e gazetarëve raportojnë edhe kërcënime me padi ligjore, telefonata ngacmuese dhe gjuhë fyese.

Sipas të dhënave, zyrtarët e qeverisë identifikohen si burimi kryesor i kërcënimeve, të ndjekur nga grupet politike, organizatat kriminale dhe pronarët e mediave.

Gazetaret dhe rreziqet me bazë gjinore

Gazetaret përballen gjithashtu me forma specifike të kërcënimeve që lidhen me gjininë. Rreth 17.2% e gazetareve të anketuara raportojnë se kanë përjetuar kërcënime ose ngacmime me bazë gjinore gjatë ushtrimit të profesionit.

Forma më e zakonshme është ngacmimi verbal, i ndjekur nga ngacmimi seksual dhe abuzimi online. Në disa raste janë raportuar edhe kërcënime fizike.

“Është e rëndësishme të theksohet se 60% e të anketuarave të kërcënuara raportuan se kanosje të tilla ndikuan në raportimin e tyre të paktën në një masë të moderuar”, analizohet në raport.

Raporti thekson gjithashtu se një pjesë e gazetareve ndihen të pambrojtura nga institucionet apo nga vetë mediat ku punojnë.

“19% e grave gazetare raportuan se shqetësimet e tyre për sigurinë nuk u trajtuan fare nga media për të cilën punonin dhe 31% raportuan se shqetësimet nuk u trajtuan në mënyrë të mjaftueshme”, thekson raporti.

Denoncimi dhe mungesa e besimit tek institucionet

Një nga problemet kryesore të evidentuara është mungesa e besimit të gazetarëve tek institucionet shtetërore. Vetëm 18.6% e gazetarëve që kanë përjetuar kërcënime i kanë raportuar incidentet tek autoritetet.

“Arsyeja kryesore për mosraportimin ishte mungesa e besimit tek autoritetet (63.9%), e ndjekur nga besimi se raportimi nuk do të sillte ndonjë ndryshim (27.9%)”, thuhet në raport.

Gazetarët gjithashtu theksojnë se presioni politik, presioni ekonomik nga pronarët ose reklamuesit dhe mungesa e mbrojtjes ligjore janë ndër sfidat kryesore për sigurinë e tyre profesionale.

Kushtet e punës në sektorin e medias

Rreth 36.8% e të anketuarve raportojnë përkeqësim të kushteve të punës, ndërsa 41.5% thonë se situata nuk ka ndryshuar.

Problemet lidhen kryesisht me kontratat e pasigurta të punës dhe mungesën e stabilitetit financiar në sektor.

Institucionet kanë ndërmarrë disa hapa për të përmirësuar situatën, përfshirë një memorandum bashkëpunimi mes Autoritetit të Mediave Audiovizive dhe Inspektoratit Shtetëror të Punës për monitorimin e kushteve të punës në media. Megjithatë, sipas raportit, zbatimi i legjislacionit mbetet i pabarabartë.

Mbulimi mediatik i zgjedhjeve dhe sfidat strukturore

Raporti thekson se fushata zgjedhore e vitit 2025 shërbeu si një test për lirinë e medias në vend.

Rreth 83% e gazetarëve të anketuar raportojnë se kanë mbuluar zgjedhjet, ndërsa shumica e tyre kanë hasur vështirësi gjatë procesit.

Rreth 70% e gazetarëve që mbuluan fushatën deklarojnë se u përballën me kufizime në aksesin në informacion. Përveç kësaj, 23.9% raportojnë presione ose kërcënime gjatë punës.

Kandidatët dhe anëtarët e partive politike identifikohen si burimi kryesor i këtyre presioneve.

Një pjesë e gazetarëve deklaron se është ndjerë nën presion për të përdorur vetëm materiale të ofruara nga partitë politike, duke kufizuar kështu mundësinë për raportim të pavarur.

Raporti thekson se problemet në sektorin e medias në Shqipëri janë kryesisht strukturore dhe jo raste të izoluara.

Presioni politik, përqendrimi i pronësisë së mediave, financimi jo transparent dhe pasiguria ekonomike e gazetarëve krijojnë një mjedis të brishtë për gazetarinë e pavarur.

Lexo gjithashtu:

• Draft-raporti i PE: Thirrje për mbrojtjen e medias dhe luftë më të fortë kundër korrupsionit
• 2025, një vit i vështirë për gazetarët dhe lirinë e medias
• Raporti i OSBE-ODIHR: Censurë dhe pabarazi në media gjatë zgjedhjeve

The post Liria e shtypit në Shqipëri: Progres në letër, vështirësi në terren appeared first on Citizens.al.

Ndotja e ajrit dhe zhurmat në Tiranë e qytete të tjera të vendit vijojnë të jenë mbi normat e lejuara. Kështu tregoi një raport monitorimi alternativ për vitin 2025, prezantuar nga CoPlan në kuadër të projektit GreenAL. Si arsyet kryesore për ndotjen përmenden ndërtimet, trafiku dhe mungesa e vegjetacionit.

Anila Bejko, drejtuese e CoPlan, u shpreh se në dallim nga vitet e tjera, kur monitorimi është kryer vetëm në Tiranë, këtë vit janë përfshirë edhe qytete të tjera si Durrësi, Korça, Shkodra, Elbasani dhe Fieri.

“Falë më shumë se 800 pikave të lëvizshme të monitorimit në gjashtë qytete dhe 15 stacioneve fikse, këtë vit sjellim një pasqyrë shumë më të plotë të shëndetit të qyteteve tona”, tha Bejko.

I pranishëm në prezantimin e gjetjeve të raportit ishte dhe zëvendësministri i Mjedisit, Genti Gazheli, i cili u shpreh se mbrojtja e mjedisit është prioritet kombëtar dhe pjesë thelbësore e angazhimeve për integrimin evropian.

Sipas tij, kjo ishte një nga arsyet që çoi në krijimin e një ministrie të dedikuar për mjedisin. Megjithatë, sfidat mbeten të shumta.

“Sistemi i monitorimit kërkon përmirësime të mëtejshme teknike, si dhe zgjerimin e mbulimit për ndotës të rëndësishëm si metalet e rënda dhe hidrokarburet aromatike. Po ashtu, forcimi i kapaciteteve laboratorike dhe përmirësimi i transmetimit të të dhënave në kohë reale mbeten drejtime të rëndësishme për të ardhmen”, deklaroi Gazheli.

Ndotja e ajrit mbi normë

Në Tiranë, sipas raportit, 66.7% e pikave të monitorimit tejkalojnë vlerën referencë të dioksidit të azotit (NO₂). Ndikimi kryesor lidhet me trafikun rrugor dhe burimet e djegies në zona të caktuara urbane.

“Sasia e NO2 tejkalon 3-4 herë normën prej 40 mcg/m³. Pikat më problematike janë kryqëzimi i zgjatimit të bulevardit me Unazën, Materniteti i Ri, Ali Demi, Rruga e Elbasanit dhe zona e Kristal Center”, u shpreh Kejt Dhrami, eksperte e qeverisjes territoriale pranë CoPlan.

Po ashtu, në 98.3% të pikave të monitorimit nivelet e dioksidit të karbonit (CO₂) rezultojnë mbi nivelin referencë.

“Rreth 95% më lart se standardi. Kjo lidhet me sisteme urbane shumë të ngarkuara, shkëmbimin e ajrit të ndotur të brendshëm me atë të jashtëm dhe mungesën e vegjetacionit”, tha Dhrami.

Sa i përket grimcave të imëta të pluhurit nga emetimet e automjeteve (PM2.5) dhe grimcave më të mëdha (PM10), raporti tregon se ato rrallë tejkaluan standardet në Tiranë për periudhën kur është kryer monitorimi, korrik-gusht 2025.

“Arsyeja është se kjo periudhë shoqërohet me lëvizje më të pakta të automjeteve dhe përdorim më të kufizuar të sistemeve të ngrohjes. Megjithatë ka zona ku vlerat i afrohen ose i tejkalojnë kufijtë maksimalë, si në Rrugën e Dibrës, Qytetin Studenti dhe zonën e Medresesë”, shtoi Dhrami.

Në Durrës, pluhurat rezultojnë mbi standardet.

“Zonat më të ndotura janë Vollga, Rruga e Spitalit, stadiumi dhe bulevardi. Kjo lidhet me intensitetin urban dhe aktivitetin pranë zonës portuale”, argumentoi Dhrami.

Në Elbasan rreth 91% e pikave tejkalojnë standardin për NO₂, ndërsa 95% janë mbi pragun referencë për CO₂.

Në Fier, 73% e pikave të monitoruara tejkalojnë standardin për PM2.5 dhe PM1, ndërsa 67% e pikave të monitorimit për NO₂ janë mbi standard.

Në më shumë se gjysmën e pikave të monitoruara në Korçë dhe Shkodër rezulton se grimcat e imëta në ajër tejkalojnë standardet.

Ndotja akustike, një realitet i përditshëm

Rruga e Dibrës, zona e Medresesë, Qyteti Studenti dhe Liqeni Artificial janë disa nga zonat ku niveli i zhurmës e kalon kufirin normal, sipas raportit.

“Gjatë ditës, 88% e pikave të monitoruara tejkalojnë kufirin prej 55 decibelësh, kryesisht për shkak të trafikut”, u shpreh Greta Shehu, eksperte mjedisi pranë CoPlan.

Sipas saj, gjatë natës tejkalimi është disi më i ulët dhe ndodh kryesisht në zona urbane si Astiri dhe zona e Doganës.

Në Durrës, 87% e pikave të monitorimit tejkalojnë nivelin prej 55 decibelësh, kryesisht në shëtitoren Vollga, zonën e portit dhe lagjet përreth.

“Gjatë natës, 92% e pikave të monitorimit e kalojnë standardin, duke krijuar probleme për shëndetin dhe cilësinë e gjumit”, tha Shehu.

Në Elbasan, zonat më të prekura janë autostrada, lagjja Skënderbeu dhe qendra e qytetit. Gjatë natës, 86% e pikave monitoruese tejkalojnë kufirin prej 45 decibelësh.

Në Fier, 61 nga 99 pika monitorimi janë mbi standard gjatë ditës, ndërsa gjatë natës 46 prej tyre e tejkalojnë kufirin.

Në Korçë situata paraqitet më e qëndrueshme, ku 37% e stacioneve tejkalojnë standardin gjatë ditës. Megjithatë gjatë natës 65% e tyre e kalojnë kufirin.

Në Shkodër, 89% e pikave të monitorimit tejkalojnë kufirin prej 55 decibelësh gjatë ditës, kryesisht në rrugët kryesore dhe rreth-rrotullime.

Cilësia e ujërave, e paqëndrueshme

Risi e monitorimit të vitit 2025 është edhe analiza e ujërave, që përfshiu 9 liqene, 5 rezervuarë, 4 përrenj dhe një sistem vaditjeje.

Sipas Imeldi Sokolit, ekspert i territorit dhe mjedisit pranë CoPlan, për analizën e ujërave janë përdorur 18 komponentë matës.

“Kanali Roskovec-Hoxharë, nga 18 komponentë të analizuar, 12 rezultojnë mbi normë”, tha Sokoli.

Ai përmendi gjithashtu disa kanale kulluese në Fier-Divjakë, ku është vërejtur rritje e përçueshmërisë elektrike për shkak të shkarkimeve urbane dhe aktiviteteve bujqësore.

Liqenet kryesore përreth Tiranës rezultojnë gjithashtu të ndotura.

“Liqeni i Bovillës, Liqeni i Farkës dhe Liqeni Artificial i Tiranës kanë ndotje të lartë organike”, tha Sokoli.

Sipas tij, edhe lumi i Tiranës ka shfaqur prani të metaleve të rënda. Edhe liqenet e Treganit, Bleshit dhe Tafanit rezultuan me nivele të larta ndotjeje.

Sokoli theksoi se duhen masa konkrete për përmirësimin e cilësisë së ujërave, përmes kontrollit të aktiviteteve minerare dhe reduktimit të shkarkimeve urbane.

Lexo gjithashtu:

• Raporti: Ndotja e ajrit dhe akustikës në Tiranë tejkalon standardet
• “Stacioni lëvizës fle në Sauk”, Tirana nuk mat ndotjen reale të ajrit

The post Monitorimi i CoPlan: Ajër i ndotur dhe zhurmë e lartë në Tiranë e qytete të tjera appeared first on Citizens.al.

Aktivistë dhe qytetarë protestuan mbrëmjen e sotme para Kuvendit kundër vendimit të mazhorancës për të mos hequr imunitetin e ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku. Protesta u thirr nga Lëvizja Bashkë, e cila kërkon që Balluku të përballet me drejtësinë pas kërkesës së SPAK që po e heton për korrupsion dhe shkelje të barazisë në tenderë.

“Jo imunitet për hajdutët” ishte thirrja kryesore në protestë.

Vendimi i mazhorancës socialiste për imunitetin e Ballukut, sipas protestuesve, është përpjekje për të mbrojtur “pisllëqet që ka bërë me Edi Ramën, në kurriz të popullit shqiptar”.

Ata theksuan se mos-heqja e imunitetit për t’u hetuar dhe gjykuar e lirë nga drejtësia krijon hapësirë që ajo të kërcënojë dëshmitarët dhe të manipulojë provat.

“Ka një marrëdhënie informale të ngritur nga Edi Rama me oligarkinë ekonomike dhe me grupet kriminale. Prandaj Rama detyrohet t’i dalë në mbrojtje Belinda Balluku, sepse që ajo strukturë të funksionojë duhet të ekzistojë siguria që njerëzit e saj nuk preken nga drejtësia”, u shpreh Redi Muçi, deputet i Lëvizja Bashkë.

Për aktivistin Klodi Leka, “dramës Rama-Balluku” po i vjen fundi, ndërsa ai përmendi dosjen prej 16 mijë faqesh që ka SPAK.

“Edi Rama, që deri dje hiqej si babai, mbështetësi dhe dashnori më i famshëm i reformës në drejtësi, po shohim se si prej disa muajsh po sulmon institucionet e reja të drejtësisë me një gjuhë përditë e më të ashpër”, u shpreh Leka para qytetarëve.

Aktivistja Mirela Ruko renditi para qytetarëve të pranishëm në protestë padrejtësitë që, sipas saj, populli shqiptar ka përjetuar për shkak të klasës politike ndër vite.

“Kaq shumë duruam, por edhe durimit duhet t’i vijë fundi. Një popull mund të durojë, por nuk ka lindur për të qëndruar në gjunjë. Ndaj boll, ne nuk durojmë më. Ky është fundi!”, tha Ruko.

Kreu i Lëvizja Bashkë, Arlind Qori, ironizoi në nisje të fjalës së tij se, sipas Ramës, lufta ndaj korrupsionit është shkelje e të drejtave të njeriut.

“Arsyet pse ai e mbron Ballukun janë dy: së pari, për t’u treguar qindra ‘Ballukëve’ të tjerë në PS që të vazhdojnë të vjedhin të qetë, sepse reforma në drejtësi i ka ditët e numëruara. Së dyti, sepse nuk do që nesër të jetë i detyruar të vetëdorëzohet para drejtësisë kur SPAK të kërkojë imunitetin e tij”, u shpreh Qori.

Kërkesa e SPAK për heqjen e imunitetit të Belinda Ballukut pritet të votohet nesër në Kuvend. PS është shprehur se do të votojë kundër. Balluku akuzohet për korrupsion dhe shkelje të barazisë në tenderë.

Kjo është protesta e katërt e mbajtur para Kuvendit nga Lëvizja Bashkë, me thirrjen për të “dorëzuar” Ballukun para drejtësisë.

Lexo gjithashtu:

• “Rama dhe Balluku na vodhën festat”; Lëvizja Bashkë kërkon drejtësi

• “Dorëzoni Belindën”, Lëvizja Bashkë në protestën e tretë para Kuvendit

• Partia Socialiste mbron Belinda Ballukun: Imuniteti i paprekshëm

The post “Jo imunitet për hajdutët!”: Lëvizja Bashkë protestë para Kuvendit appeared first on Citizens.al.

Qeveria shkeli Kushtetutën kur vendosi të mbyllë platformën TikTok, kështu u shpreh sot Gjykata Kushtetuese, e cila doli në përfundimin se kufizimi i aksesit për të gjithë përdoruesit përbënte kufizim të lirisë së shprehjes.

Edhe pse qeveria e pati shfuqizuar aktin që ndalonte platformën, gjykata vendosi të shqyrtojë çështjen për shkak të interesit të madh publik dhe për të sqaruar kufijtë e ndërhyrjes së shtetit mbi hapësirën digjitale dhe të drejtat themelore.

Me vendimin e sotëm, gjykata theksoi se ligjet mbi bazën e të cilave është miratuar vendimi i qeverisë parashikojnë rregullim dhe mbrojtje në fushën e komunikimeve elektronike dhe të të drejtave të fëmijëve. Megjithatë, sipas saj, këto ligje nuk i japin qeverisë autorizim të qartë dhe të posaçëm për të ndërprerë plotësisht aksesin në një platformë online për të gjithë përdoruesit.

Isa Myzyraj, drejtues i Asociacionit të Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), tha për Citizens.al se vendimi përbën një moment të rëndësishëm për standardet demokratike në vend.

“Gjykata Kushtetuese ka vendosur të mbrojë demokracinë dhe lirinë e shprehjes, duke i dhënë një goditje të fortë kujtdo që guxon të ndërhyjë në to,” tha Myzyraj.

Në një deklaratë publike, AGSH theksoi se qëllimi i nismës nuk ishte mbrojtja e një platforme të caktuar.

“[…] por mbrojtja e parimit kushtetues të lirisë së shprehjes dhe të drejtës për informim, të cilat përbëjnë shtyllë themelore të demokracisë dhe të punës së gazetarëve,” thuhet në reagimin e AGSH-së.

Çfarë çoi në mbylljen e TikTok?

Në nëntor 2024, pranë shkollës 9-vjeçare “Fan Noli” në Tiranë, sherri mes një grupi të miturish përfundoi tragjikisht me vrasjen e 14-vjeçarit Martin Cani.

Pas ngjarjes, në kryeqytet u organizuan disa protesta nga qytetarë dhe prindër që kërkonin më shumë siguri në shkolla.

Në reagimin e tij të parë publik, kryeministri Edi Rama njoftoi se qeveria do të mbyllte platformën TikTok, duke e lidhur atë me klimën e dhunës mes të miturve dhe adoleshentëve.

Rama deklaroi se, edhe pse nuk kishte të dhëna konkrete që konflikti të kishte nisur në këtë platformë, rrjete të tilla sociale sfidojnë përpjekjet e familjeve për edukimin e fëmijëve.

Ai argumentoi se vendosja e filtrave në këto platforma nuk kishte funksionuar në vendet e Bashkimit Evropian dhe se, në këtë situatë, zgjidhja e vetme ishte mbyllja e plotë e tyre.

Vendimi shkaktoi reagime të forta në opinionin publik, ku shumë zëra e cilësuan masën si autoritare dhe populiste.

Më 6 mars 2025, ministrja e atëhershme e Arsimit, Ogerta Manastirliu, njoftoi se TikTok do të mbyllej për një periudhë njëvjeçare.

Ajo deklaroi se nga 25 nëntori deri më 22 dhjetor 2024 qeveria kishte zhvilluar mbi 1,300 konsultime me prindër dhe se rreth 90% e tyre mbështetën mbylljen e platformës.

Padia në Gjykatën Kushtetuese

Në mars 2025, një grup organizatash të shoqërisë civile dhe të medias kundërshtuan vendimin e qeverisë për mbylljen e TikTok-ut, duke e cilësuar atë si një kufizim ekstrem të lirisë së shprehjes dhe të aksesit në informacion.

Vendimi u pa me shqetësim edhe për shkak të kohës kur u mor, rreth dy muaj para zgjedhjeve parlamentare të 11 majit 2025.

Në të njëjtin muaj, AGSH dhe Rrjeti Ballkanik për Gazetari Investigative (BIRN) dorëzuan në Gjykatën Kushtetuese një kërkesë për shpalljen antikushtetuese të vendimit të qeverisë që ndalonte TikTok-un në Shqipëri.

Avokati Franc Terihati, nga Qendra për Fuqizim Ligjor, deklaroi para gjykatës se janë paraqitur argumente ligjore që tregojnë se vendimi i qeverisë cenon lirinë ekonomike, lirinë e shprehjes, lirinë e shtypit dhe të drejtën për informim.

Më 4 qershor 2025, Gjykata vendosi ta marrë në shqyrtim vendimin e qeverisë për mbylljen e platformës TikTok dhe vendosi që çështja të trajtohej në një seancë plenare publike për shkak të rëndësisë së saj.

Më 3 shkurt 2026, qeveria shqiptare miratoi vendimin nr.62, me të cilin shfuqizoi aktin e një viti më parë që ndalonte aksesin në TikTok.

Në seancën pasuese, në Gjykatën Kushtetuese, më 5 shkurt, përfaqësuesit e qeverisë argumentuan se shqyrtimi i çështjes ishte i panevojshëm, pasi vendimi që ndalonte platformën ishte shfuqizuar.

“Vendimi e humb efektin e tij në afatin 12-mujor,” tha përfaqësuesi i qeverisë, Herold Jonuzaj, duke shtuar se “do të shfuqizohej automatikisht brenda 6 marsit 2026”.

Sipas tij, shfuqizimi ishte pjesë e një procesi negociimi me platformën për vendosjen e filtrave të kërkuar, megjithëse kjo ende nuk ishte formalizuar përmes një marrëveshjeje me shkrim.

Nga ana tjetër, avokati i paditësve, Franc Terihati, këmbënguli që çështja të shqyrtohej pavarësisht shfuqizimit të vendimit nga qeveria.

Ai theksoi se akti që ndaloi TikTok kishte cenuar disa të drejta kushtetuese, përfshirë lirinë e shprehjes, lirinë e shtypit, të drejtën për informim dhe lirinë ekonomike.

Sipas tij, bëhej fjalë për një çështje me interes të madh publik dhe gjykata duhej të shprehej nëse vendimi kishte qenë ose jo kushtetues gjatë kohës që ishte në fuqi.

Pas seancave dëgjimore, Gjykata Kushtetuese u tërhoq për të marrë vendimin përfundimtar mbi këtë çështje, vendim që u dha sot në favor të palës paditëse.

Lexoni gjithashtu:

• Në arbitraritet, qeveria mbyll TikTok-un për një vit
• Ndalimi i TikTok-ut bie, por beteja kushtetuese vazhdon
• Censura digjitale, rasti i TikTok-ut dhe sfidat e privatësisë online

The post Kushtetuesja: Vendimi i qeverisë për mbylljen e TikTok ishte antikushtetues appeared first on Citizens.al.

Shumica Socialiste e nisi mëngjesin e kësaj të hëne me një qëndrim përfundimtar kundër kërkesës së Prokurorisë së Posaçme (SPAK) për heqjen e imunitetit të ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku.

“Si anëtarë të mazhorancës në Këshillin e Mandateve arrijmë në përfundimin se nuk ka vend për dhënien e autorizimit”, u shpreh deputeti i Partisë Socialiste, Ulsi Manja, teksa prezantoi raportin mbi kërkesën e SPAK.

Sipas Manjës, është e vërtetë që në një shtet të së drejtës lufta kundër korrupsionit është një objektiv legjitim dhe i domosdoshëm, por këto objektiva duhet të realizohen në përputhje me Kushtetutën.

“Ne i rekomandojmë seancës plenare të rrëzojë kërkesën e SPAK për autorizimin e heqjes së lirisë së Ballukut,” tha Manja duke shtuar se nga shqyrtimi i materialeve shoqëruese “nuk rezulton domosdoshmëri për vendosjen e një mase të tillë.”

“Kjo nuk pengon SPAK të vazhdojë hetimet,” theksoi Manja.

Në fjalën e tij si kryetar i socialistëve, Kryeministri Edi Rama u mundua të relativizojë çështjen ndaj Ballukut. Ai argumentoi se ndaj ish-zëvendëskryeministres nuk janë ngritur akuza për vjedhje, korrupsion apo vepra të rënda penale të kryer në flagrancë.

“[…] por vetëm për dyshimin e arsyeshëm se, në cilësinë e ish-ministres […] ka kryer veprën penale të pabarazisë në tendera publikë, gjashtë vite më parë”, u shpreh në fillim të fjalimit të tij Rama, duke shtuar se hetimi bazohet në disa mesazhe të gjetura vite më vonë në celularin e një ish-drejtori.

“Si u marrkësha mbrapa hekurave kaq kollaj një njeri? Se folën dy veta në telefon dhe kjo është një provë e re që s’është as e re,” u shpreh Kryeministri.

“Kur mendoj që vihet me këtë kollajllëk në Kuvend për të kërkuar kokën e një të zgjedhuri, mbasi është bërë gjithçka për t’ia futur shtatë pashë jo nën dhe, por në llum!”, shtoi Rama.

Kryesocialisti e cilësoi gjithashtu diskursin publik ndaj Ballukut si një “gjellë qensh në 700 tenxheret e gjyqit politik dhe mediatik”, që sipas tij u krijua fillimisht me një “turravrap të pakuptueshëm” nga prokurori dhe gjykatësi i seancës paraprake.

Rama vlerësoi sërish figurën e Ballukut duke treguar se do ta mbajë me peshë të lartë politike. Ai renditi disa nga projektet infrastrukturore që sipas tij janë realizuar suksesshëm gjatë drejtimit të Ballukut, nga rrugët te projektet hekurudhore dhe ato ajrore, ndërsa theksoi se ajo do të drejtojë qarkun Fier në zgjedhjet vendore dhe nuk do të ketë më pushtet ekzekutiv.

Imuniteti i Ballukut dhe prova e shtetit të së drejtës

Vendimi i shumicës socialiste për të rrëzuar kërkesën e SPAK për heqjen e imunitetit të – tashmë – deputetes Balluku nuk është vetëm një vendim në kuadrin e një procesi parlamentar.

Ai përbën edhe një provë politike dhe institucionale për mënyrën se si funksionon shteti i së drejtës në Shqipëri dhe për raportin mes pushtetit politik dhe atij të drejtësisë.

SPAK ka ngritur akuza ndaj ish-zëvendëskryeministres, e cila mbante dhe postin e ministres së Infrastrukturës për shkelje në procedurat e prokurimit publik, lidhur me tenderët për tunelin e Llogarasë dhe Unazën e Jashtme të Tiranës, me vlerë rreth 210 milionë euro.

Prokurorët pretendojnë se përmes komunikimeve dhe ndërhyrjeve në procesin e tenderimit janë krijuar avantazhe të padrejta për një konsorcium kompanish, akuzë që Balluku e ka mohuar.

Argumenti i paraqitur nga përfaqësuesit e mazhorancës ishte se Balluku nuk ushtron më funksion ekzekutiv dhe për këtë arsye nuk ekziston rreziku i prishjes së provave apo intimidimit të dëshmitarëve.

Megjithatë, përtej argumentit juridik, vendimi ka një dimension të fortë politik. Kryeministri Rama ka mbajtur një qëndrim të kujdesshëm publik, duke deklaruar se vendimi duhet të bazohet në raportin e Këshillit të Mandateve dhe se “mekanizmi i qeverisjes nuk mund të kurdiset dhe shkurdiset sa herë bëhet një akuzë”.

Në një sistem ku parlamenti kontrollohet nga shumica qeverisëse, çdo vendim për imunitetin e një figure të lartë politike rrezikon të shihet si një mbrojtje politike dhe jo si një vlerësim juridik.

“Ne nuk do të bëhemi pengesë për hetimin e deputetëve dhe zyrtarëve të lartë të akuzuar nga drejtësia” dhe “kush ka probleme me drejtësinë të përballet vetë me të” janë disa nga deklaratat e mëparshme të Ramës në fillimet e përballjeve të zyrtarëve të rrethit të tij me drejtësinë.

Megjithatë, sipas një analize të Institutit të Studimeve Politike (ISP), qasja e qeverisë ndaj imunitetit të zyrtarëve të akuzuar ka ndryshuar me kalimin e viteve.

Në vitet 2023 dhe 2024, Kuvendi refuzoi kërkesën e opozitës për dërgimin në Gjykatën Kushtetuese të mandatit të ish-ministres Olta Xhaçka, pasi bashkëshorti i saj Artan Gaçi (ish-deputet i PS-së) ishte shpallur nga qeveria “investitor strategjik”.

Në mbrojtje u mor edhe ish-ministri i Brendshëm Saimir Tahiri. Në vitin 2017 u refuzua kërkesa e Prokurorisë së Krimeve të Rënda për heqjen e imunitetit, ndërsa në 2018 Tahiri dha dorëheqje nga mandati dhe më pas u dënua me burg.

Rastet kur Kuvendi ka miratuar heqjen e imunitetit kanë qenë kryesisht për figura më pak të fuqishme politikisht, si Tom Doshi dhe Mark Frroku në vitin 2015. Në të njëjtin vit, Kuvendi miratoi brenda dy ditësh edhe heqjen e imunitetit të Armando Prengës, figura që edhe pse nuk lidheshin direkt me Partinë Socialiste, ishin përkrahës të vazhdueshëm të saj në parlament.

Në vitin 2022, Alqi Bllako dha dorëheqje nga mandati pas akuzave të ngritura nga SPAK.

Ndërsa në vitin 2023, ndryshe nga rasti i Ballukut, ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj nuk mori të njëjtën mbrojtje politike. Brenda një jave nga kërkesa për heqjen e imunitetit, Kuvendi votoi në mbështetje të SPAK-ut.

Miratim të ngjashëm për heqjen e imunitetit pati edhe për kreun e opozitës Sali Berisha në dhjetor 2023. Ndërsa dorëheqje nga mandati pati në vitin 2024 nga Jurgis Çyrbja, për të cilin u deshën vetëm 8 ditë.

Në rastin e Belinda Ballukut, procesi ka nisur në dhjetor 2025 dhe pas më shumë se dy muajsh mazhoranca vendosi të refuzojë SPAK-un për heqjen e imunitetit.

Në demokracitë funksionale, heqja e imunitetit nuk është një dënim, por një hap procedural për t’i hapur rrugë drejtësisë të veprojë pa pengesa. Refuzimi i këtij procesi krijon perceptimin se pushteti politik mund t’i vendosë kufij drejtësisë.

Lexoni gjithashtu:

• Largimi i Ballukut, riorganizim kabineti apo menaxhim kostosh politike?
• Sekret hetimor apo bllokim politik? Kuvendi shtyn heqjen e imunitetit të Ballukut
• Zvarritja e çështjes Balluku rikthen protestat përpara Kuvendit

The post Partia Socialiste mbron Belinda Ballukun: Imuniteti i paprekshëm appeared first on Citizens.al.

“Revoltohu motër” ishte thirrja që mblodhi mesditën e “8 Marsit” vajza, gra dhe aktivistë në një protestë në sheshin “Nënë Tereza”.

Përmes një marshimi simbolik që përshkoi rrugët kryesore të Tiranës, protestuesit kërkuan barazi, mbrojtje nga dhuna, akses në drejtësi dhe përfaqësim real në vendimmarrje.

Ata theksuan se të jesh grua në Shqipëri shpesh do të thotë të jetosh me frikë, pasi diçka më shumë se gjysma e grave në vend (53%) kanë përjetuar të paktën një formë dhune gjatë jetës së tyre.

“Në vetëm tre vitet e fundit janë regjistruar mbi 15 mijë raste dhune në familje. Në këtë periudhë janë vrarë 32 gra dhe vajza”, u shpreh aktivistja Ermela Çelaku.

Marshimi u thirr nga Kolektivi Feminist në Shqipëri. Organizatorët theksuan se femicidi nuk është “krim pasioni,” por “rezultat i një shoqërie që ende nuk e vlerëson jetën e grave si të barabartë”.

Gjatë tubimit, vajzat dhe gratë ndanë edhe histori personale mbi presionin dhe kontrollin që përjetojnë në familje shoqëri dhe në hapësirën publike.

“Në moshën 18-vjeçare erdhi një valë emocionesh, zemërimi dhe nevoje për të eksploruar më shumë, për ta përmbysur botën e vogël në të cilën jetoja,” tregoi Entenela Ndrevataj, aktiviste feministe.

“Doja t’i shpëtoja emërtimit të ‘vajzës së mirë’, që më kufizonte edhe gjërat bazike: lëvizjen e lirë, oraret me kontroll, daljet natën, mënyrën se si vishem apo rolin tim në familje dhe mjedisin përreth,” vijoi ajo.

Për Ndrevatajn, rebelimi nisi me hapa të vegjël, pasi presioni dhe dhuna psikologjike ishin aq të forta “sa guxoja të ëndërroja për liri, por gjithmonë me hijen e frikës pas”.

Për aktivisten Deni Sanxhaku, në Shqipërinë e vitit 2026 të qenurit grua “nuk mjafton”.

“Duhet të jesh gruaja e dikujt, mamaja e dikujt, motra e dikujt. Duhet të jesh punëtore në fabrikë që të kujtojnë vetëm më 1 Maj. Duhet gjithmonë të jesh në raport me dikë tjetër që të njihen të drejtat e tua dhe të kesh mbrojtje apo solidaritet”, theksoi Sanxhaku.

Edhe puna e papaguar dhe barra e përditshme që mbajnë gratë në familje dhe në shoqëri ishte pjesë e mesazheve të marshimit, i cili përfshiu edhe përfaqësues grupimesh politike.

Aktivistja Albina Ruko, nga Lëvizja Bashkë, theksoi se gratë janë mësuar të luftojnë në heshtje.

“Të jemi të zonjat në punë, të jemi shtylla e familjes, të rrisim fëmijët me ëndrra dhe vlera. Unë besoj se vajzat tona duhet të jetojnë në një botë më të drejtë se ajo që kemi gjetur ne”, u shpreh ajo.

Në marshim pati edhe mesazhe solidariteti për gratë që përballen me forma të ndryshme diskriminimi, përfshirë gratë lesbike, biseksuale, transgjinore, rome, egjiptiane dhe gratë me aftësi të kufizuara.

Sipas aktivistes së komunitetit LGBT, Livia Zotrija, diskutimet publike të vitit të fundit rreth ligjit për barazinë gjinore kanë nxitur një klimë më armiqësore ndaj komunitetit.

“Përballë sulmeve fizike, dhunës verbale, linçimit publik dhe dehumanizimit që është ushqyer ndaj grave dhe vajzave lesbike, biseksuale dhe transgjinore. Jemi bërë shënjestër vetëm sepse ekzistojmë dhe sepse guxojmë të flasim”, u shpreh Zotrija.

Marshimi u mbyll përpara Kryeministrisë. Aktivistet nuk kursyen kritikat edhe ndaj gjuhës seksiste në politikë ndaj strukturave patriarkale në pushtet.

“Kur themi patriarkat kemi në mendje fytyrën dhe fjalorin e Taulant Ballës, shpërthimet e Edi Ramës; dhunën shtetërore në duart e oligarkëve nga Ulaj te Mane dhe gjithçka në mes,” u shpreh Diana Malaj, aktiviste e Grupit ATA nga Kamza.

“Aarrogancën e kryebashkiakëve të lirë apo në burg; dhe simbolikën e ‘Vilës 31’ si një art në shërbim të pushtetit”, vijoi ajo.

Përveç kërkesave për barazi dhe drejtësi për gratë në Shqipëri, protestuesit shprehën solidaritet edhe me gratë në vendet e luftës, si Palestina, Irani dhe Ukraina, të cilat sipas tyre përballen njëkohësisht me shtypje patriarkale dhe konflikte të armatosura.

Sipas të dhënave të Avokatit të Popullit, të përpunuara në vitin 2024 me mbështetjen e UN Women, gjatë periudhës 2021-2024 janë vrarë 37 vajza dhe gra në Shqipëri, ndërsa 27 prej këtyre rasteve janë klasifikuar si femicid, pra vrasje për shkak të gjinisë.

Ndërkohë, sipas të dhënave të Kolektivit Feminist në Shqipëri, të mbledhura përmes platformës “Counting Dead Women”, në tre vitet e fundit janë vrarë 32 vajza dhe gra nga bashkëshortët, partnerët, ish-partnerët apo familjarët. Në këto shifra përfshihen edhe gratë shqiptare të vrara jashtë vendit.

Lexo gjithashtu:

• 8 Mars 2025: Vajzat dhe gratë marshojnë për liri
• 8 Mars 2024: Vajzat dhe gratë marshojnë për siguri
• “PPP për Gratë”, aktivistet shpjegojnë tetë aksionet e këtij 8-Marsi

The post “Revoltohu motër!” Vajzat dhe gratë marshojnë kundër dhunës dhe patriarkatit appeared first on Citizens.al.

Banorë të fshatrave Koçaj, Dragu dhe Kodra e Danit, në Njësinë Administrative Fushë-Bulqizë, u mblodhën sot para bashkisë për të kundërshtuar ndërtimin e një hidrocentrali (HEC).

Ata hynë në sallën ku po zhvillohej mbledhja e këshillit bashkiak, ku pritej të diskutohej dhënia e një parcele toke për ndërtimin e HEC-it. Megjithatë, sipas bashkisë, çështja nuk ishte pjesë e rendit të ditës, pasi nuk ishte miratuar më parë.

“U nisën tre-katër herë, jo malin, jo drutë… Tani ka shkuar puna aty ku nuk mbahet më, duke tharë tre katunde. Është përrua, por do t’i mbledhë të gjithë ujërat në një vend dhe të bëhet i pasur ai i zoti që do ta marrë”, u shpreh për Citizens.al, Elez Dedja, banor i zonës.

Pasi pa që banorët hynë në sallë, kryetarja e bashkisë, Festime Mjeshtri, u largua nga mbledhja dhe u fut në zyrën e saj, e ndjekur nga banorët. Më pas ajo pranoi të takonte një përfaqësi të tyre.

“Po na e bënë centralin atje për të na marrë ujin, për të na marrë shpirtin, për të na marrë gjithçka”, u shpreh Mirgjela Mera, një tjetër banore, teksa priste jashtë derës së kryebashkiakes së bashku me dhjetëra banorë të tjerë. Sipas saj, nëse uji u merret, ata nuk kanë më mundësi të jetojnë në fshat.

Në të njëjtën linjë u shpreh edhe Ahmet Bushi, gjithashtu banor, i cili theksoi se ata do të bëjnë çmos për të mos e lejuar ndërtimin e hidrocentralit.

“Pa ujë, pa drita, pa rrugë nuk ka jetë. Uji merret te fshati im, te shtëpia ime në katund. Shytaj quhet përroi dhe ujërat mblidhen më poshtë”, u shpreh Bushi.

Sipas Seit Hotit, nëse uji merret për hidrocentralin, banorët do të detyrohen të shpërngulen. Ai thekson se për projektin nuk është bërë konsultim me banorët.

“[Investitori]… do ta shtrojë këtu në këshillin bashkiak, të marrë vendimin e këshillit, por ne kemi marrë informacionet dhe nuk e pranojmë. Prandaj kemi ardhur sot këtu”, tha ai.

Nadire Dedaj, një banore në moshë, u shpreh se kundërshtimi ndaj projektit vijon prej vitesh. Ajo tregoi se një situatë të ngjashme zona e kishte kaluar me protesta edhe në vitin 2019 duke ia dalë ta mbrojë ujin.

“Atje nuk mund të futen fadroma e mjete të tjera. Edhe nëse firmat jepen nga Tirana apo nga këta këtu, ata nuk hyjnë dot atje. Ta kenë të prerë atë fjalë”, theksoi ajo për Citizens.al.

Pas përfundimit të takimit me kryebashkiaken, banorët thanë se ajo u shpreh se do të mbështeste qëndrimin e tyre nëse kërkesat rezultojnë të drejta.

“Kryebashkiakja ishte në dijeni dhe tha se e priste këtë reagim,” tregoi për Citizens.al Ismet Koka pasi doli nga takimi.

“Si përfundim na dha një ‘ok’ dhe tha se do të jetë me banorët nëse është me të drejtë. Nëse nuk është, atëherë do të merren masa të tjera.”

Më herët banorët kanë dorëzuar edhe një peticion me rreth 350 nënshkrime kundër ndërtimit të HEC-it “Shytaj”.

Ata kërkojnë që çdo vendim për ndërtimin e hidrocentralit të merret vetëm pas publikimit të raportit të Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis dhe pas zhvillimit të dëgjesave publike në fshatrat e prekura, për ndikimin në burimet ujore dhe në masivin pyjor.

Projekti për ndërtimin e hidrocentralit “Shytaj” ka nisur që në vitin 2019, por nuk arriti të miratohej në këshillin bashkiak për shkak të kundërshtimeve të banorëve.

Asokohe, banorët deklaruan se nuk ishin zhvilluar konsultime publike me komunitetin.

Në vitin 2024, Këshilli Kombëtar i Territorit vendosi miratimin me kusht të lejes së ndërtimit për HEC-in “Shytaj”, me detyrimin për plotësimin e dokumentacionit tekniko-ligjor dhe pagesën e taksës së ndikimit në infrastrukturë.

Sipas lejes së ndërtimit, shoqëria ndërtuese është “ERIM” sh.p.k., në pronësi të familjes Shyti, me aksionerë Adhurim Shyti, Ervin Shyti dhe Arbër Shyti.

Lexo gjithashtu:

• Lejimi i punimeve për HEC-in në Kurdari shton tensionet mes banorëve dhe kompanisë
• Fitime në kurriz të komuniteteve; mbi 200 hidrocentrale private në 15 vjet
• Shqipëria po humb lumenjtë: 1,100 km rrjedhë natyrore u zhduk që nga 2018

The post Banorët e Fushë-Bulqizës kundështojnë ndërtimin e hidrocentralit “Shytaj” appeared first on Citizens.al.

Dhuna vijon të jetë përditshmëri për gratë në Shqipëri, duke marrë forma ekstreme deri në humbje jete. Sipas të dhënave të Avokatit të Popullit, të përpunuara në vitin 2024 me mbështetjen e UN Women, gjatë periudhës 2021-2024 janë vrarë 37 vajza dhe gra, ndërsa 27 prej këtyre rasteve janë klasifikuar si “femicid,” pra vrasje për shkak të gjinisë.

Gjetjet janë pjesë e analizës së “Observatorit për Femicidin,” një mekanizëm monitorimi i ngritur në vitin 2024 me mbështetjen e UN Women, i cili analizon rastet e dhunës ekstreme ndaj grave dhe vajzave në vend.

Megjithatë, pavarësisht rritjes së vëmendjes institucionale, termi “femicid” ende nuk është i përkufizuar në Kodin Penal shqiptar, duke e bërë më të vështirë njohjen formale të motiveve gjinore në procedurat gjyqësore.

18 raste dhune ekstreme vetëm në vitin 2024

Gjatë vitit 2024, Observatori analizoi 18 raste të dhunës ekstreme ndaj grave dhe vajzave. Këto raste përfshijnë jo vetëm vrasjet, por edhe forma të tjera të dhunës që mund të çojnë në pasoja fatale.

Nga këto raste, 5 ishin vrasje të grave, ndërsa vetëm 3 prej tyre u klasifikuan si femicid. Dy nga viktimat u vranë nga bashkëshortët e tyre, ndërsa një rast përfshinte vrasjen e një gruaje nga fqinji i saj.

Sipas të dhënave të Observatorit për Femicidin, në 13 nga 18 rastet e marra në shqyrtim viktimat kishin përjetuar më parë dhunë nga autori.

“Duke konfirmuar se dhuna vdekjeprurëse shpesh është përshkallëzim i abuzimit të njohur më parë”, thuhet në të dhënat e përpunuara nga Observatori.

Nga këto 18 raste, në 5 raste viktimat kishin kërkuar ndihmë nga policia.

“Asnjë nga viktimat nuk ishte nën masa aktive mbrojtjeje në momentin e krimit”, theksojnë të dhënat.

Për këto raste janë identifikuar 19 autorë, prej të cilëve 17 ishin djem ose burra, ndërsa 7 prej tyre kishin rekorde kriminale të mëparshme.

Sipas të dhënave të Observatorit, viktimat ishin nëna të 33 fëmijëve, përfshirë 9 të mitur.

“Më shumë se gjysma e ngjarjeve (56%) ndodhën në zona rurale, duke nxjerrë në pah pasoja më të gjera sociale të dhunës ekstreme ndaj grave”, thuhet në të dhënat e mbledhura nga Observatori.

Sipas UN Women, në një tryezë të mbajtur për Ditën Ndërkombëtare të Grave, këto gjetje nxjerrin në pah boshllëqe të rëndësishme në identifikimin e hershëm të rrezikut, në parandalimin dhe në reagimin institucional ndaj dhunës ndaj grave.

“Këto të dhëna tregojnë se vetëm ligjet nuk mjaftojnë. Urdhrat e mbrojtjes duhet të zbatohen në mënyrë konsistente, rreziqet duhet të vlerësohen herët dhe institucionet duhet të punojnë së bashku për të parandaluar përshkallëzimin e dhunës”, thekson UN Women në një deklaratë publike.

Mangësitë institucionale dhe mbrojtja ligjore

Raporti evidenton disa dobësi të vazhdueshme në reagimin institucional ndaj dhunës me bazë gjinore.

“Mungesa e njohjes së qartë ligjore të femicidit vazhdon të kufizojë njohjen formale të motiveve të lidhura me gjininë brenda procedurave gjyqësore. Në disa raste, dhuna paraprake ishte e njohur nga institucionet, megjithatë nuk ishin marrë masa aktive mbrojtjeje përpara ngjarjes”, thuhet në raport.

Sipas raportit, identifikimi i vonuar i rrezikut, zbatimi dhe monitorimi i dobët i masave mbrojtëse, si dhe koordinimi i pamjaftueshëm mes policisë, gjykatave, prokurorisë dhe shërbimeve sociale e shëndetësore janë disa nga faktorët kryesorë që çojnë në mosreagim institucional ndaj dhunës me bazë gjinore.

Në një tryezë të përbashkët të organizuar nga UN Women në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Grave, me përfaqësues të institucioneve përgjegjëse, u bë thirrje për të garantuar që gratë dhe vajzat të kenë akses të plotë në drejtësi.

“Me gjithë përparimin e bërë si rezultat i reformës në drejtësi, gratë vazhdojnë të hasin barriera kur kërkojnë drejtësi në rastet që kanë të bëjnë me dhunën me bazë gjinore, zgjidhjen e martesës, mbështetjen për fëmijët, pasurinë dhe aspekte të tjera”, thuhet në reagimin e UN Women.

Sipas organizatës, kostot e larta ligjore dhe të transportit, si dhe përgjegjësitë e përkujdesit për familjen, kufizojnë aftësinë e tyre për të kërkuar dhe për të marrë zgjidhje ligjore.

“Gjykatat dhe qendrat e ndihmës ligjore shpesh janë të përqendruara në zonat urbane, duke ua bërë grave në zonat rurale më të vështirë aksesin në to”, thuhet në deklaratën e UN Women në Shqipëri.

Sipas një raporti monitorimi të vitit 2025 të Qendrës për Nisma Ligjore Qytetare, janë analizuar 479 raste të dhunës në familje të gjykuara gjatë tre viteve të fundit në shtatë gjykata në vend.

Sipas raportit, 108 viktima (22%) ishin të përfaqësuara nga një avokat, ndërsa 371 gra morën pjesë në procedura ligjore pa përfaqësim ligjor.

“Vetëm shtatë gra përfituan ndihmë juridike të financuar nga shteti”, thekson raporti.

Në rastet kur gratë kishin përfaqësim ligjor, gjykatat miratuan urdhra mbrojtjeje në çdo rast.

Sipas UN Women, kjo tregon se qasja në ndihmë juridike rrit gjasat për mbrojtje dhe se procedurat aktuale për ndihmë juridike falas duhet t’i përgjigjen natyrës urgjente të rasteve të dhunës në familje.

Lexoni gjithashtu:

• Dhuna digjitale ndaj grave në rritje, ligji shqiptar nuk flet për të
• Pandemia, politikat konservatore dhe rezistenca feministe në Ballkan
• 8 Mars 2025: Vajzat dhe gratë marshojnë për liri!

The post Femicidi në Shqipëri: 27 viktima në katër vite appeared first on Citizens.al.

Në Shqipërinë e vitit 2026 flitet shpesh për barazi gjinore dhe për krijimin e mekanizmave mbrojtës ndaj dhunës kundrejt vajzave dhe grave. Në praktikë, situata paraqitet ndryshe dhe më pak e diskutuar mbetet dhuna me bazë gjinore ndaj vajzave dhe grave me aftësi të kufizuara.

Ato mbeten në një hapësirë të padukshme mes dhunës dhe mungesës së aksesit në institucionet ku ajo duhet të denoncohet.

Në një vëzhgim të kryer nga Fondacioni “Së Bashku” në Tiranë, Dibër dhe Vlorë, vihet re se sistemet e ndërtuara për të mbrojtur vajzat dhe gratë me aftësi të kufizuara janë të pamjaftueshme, të paaksesueshme, të pakoordinuara dhe fizikisht të papërshtatshme.

Sipas Suela Lalës, drejtuese e fondacionit, përzgjedhja e tre qyteteve është bërë për të krijuar një panoramë të situatës nga veriu në jug të vendit.

Në Tiranë janë vëzhguar 48 institucione që janë pjesë e zinxhirit të reagimit ndaj dhunës me bazë gjinore, si Policia e Shtetit, prokuroria, gjykatat, qendrat shëndetësore, strehëzat, qendrat e ndihmës juridike falas dhe bashkitë.

Sipas raportit të Fondacionit “Së Bashku”, asnjë prej këtyre institucioneve nuk është plotësisht i aksesueshëm: 35.4% qasen pjesërisht, ndërsa 64.6% janë të paaksesueshme.

“Në disa institucione u konstatuan elementë të izoluar të aksesueshmërisë, si rampa hyrëse, por mungonin komponentë të tjerë, si tualetet e përshtatura për personat me aftësi të kufizuara, parkimet e rezervuara dhe të sinjalizuara, elementët taktilë orientues, ashensorët dhe sportelet në lartësi të arritshme”, thuhet në raport.

Vëzhgimi përfshin edhe aksesin në komunikim dhe informacion, përfshirë komunikimin përmes platformave online. Sipas raportit, aksesueshmëria në informacion dhe komunikim në Bashkinë e Tiranës mbetet sporadike dhe jo e standardizuar.

“Vetëm 20.8% e institucioneve të monitoruara ofrojnë një minimum aksesi në komunikim dhe informacion, por shumë bazik, ndërsa 79.2% nuk ofrojnë asnjë formë informacioni apo komunikimi të aksesueshëm”, nënvizon raporti.

Këto mungesa lidhen me mangësinë në materialet Braille, versioneve audio, udhëzimeve vizuale, interpretimit në gjuhën e shenjave, si dhe me mungesën e kontrastit dhe madhësisë së përshtatshme të tekstit.

Sipas Suela Lalës, një nga pengesat kryesore është fakti se shpesh dhuna nuk arrin të identifikohet si e tillë, ndërsa një tjetër problem lidhet me varësinë e personave me aftësi të kufizuara nga njerëzit që kujdesen për ta.

“Çështja e ndihmësit personal mbetet problematike. Pagesat janë minimale dhe personat me aftësi të kufizuara shpesh mbijetojnë falë mbështetjes së familjarëve, ndërkohë që dhuna në shumë raste vjen pikërisht nga njerëzit më të afërt”, tregoi Lala për Citizens.al.

Sipas saj, edhe në strehëzat për gratë dhe vajzat e dhunuara mungon aksesi për gratë me aftësi të kufizuara.

“Në raportimin e dhunës ndaj grave me aftësi të kufizuara, ato janë të padukshme pikërisht për shkak të këtyre barrierave, të cilat gjenden në të gjithë zinxhirin e institucioneve dhe në mënyrën se si është organizuar shoqëria jonë,” shtoi Lala.

Raporti evidenton gjithashtu mungesën e kapaciteteve të stafit në këto institucione. Asnjë prej (48) institucioneve nuk kishte zhvilluar gjatë vitit të fundit trajnime mbi këtë kategori apo mbi dhunën me bazë gjinore ndaj personave me aftësi të kufizuara.

Sipas tij, institucione si Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi (KMD), Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), Instituti i Sigurimeve Shoqërore (ISSH) dhe Shërbimi Kombëtar i Punësimit (SHKP) ofrojnë kryesisht informacione teknike, jo në gjuhë të thjeshtë apo në formate alternative, si video apo materiale audio.

“Policia, Prokuroria dhe Gjykatat mbështeten kryesisht në komunikim verbal, por pa ofruar akses real në informacion dhe komunikim për personat me aftësi të kufizuara”, thuhet në raport.

Sipas Lalës, në disa raste mungesa e aksesit në strehëzat për gratë e dhunuara ka bërë që gratë me aftësi të kufizuara të mos mundin të vendosen në qendrat emergjente 24 apo 48-orëshe.

Si shembuj pozitivë përmenden Qendra Komunitare “Gonxhe Bojaxhi”, qendra multidisiplinare “Të qëndrojmë së bashku” dhe Qendra për Personat me Aftësi të Kufizuara në Shkozë, të cilat kanë një nivel më të mirë aksesueshmërie në informacion dhe komunikim.

Sipas Lalës, në shumicën e institucioneve, në rastin më të mirë ekziston vetëm një rampë hyrëse.

“Nuk ka elementë të tjerë aksesueshmërie brenda ndërtesave apo në shërbime të tjera. Nëse Tirana paraqet një situatë disi më të mirë në aksesueshmërinë fizike, në Vlorë dhe Dibër problemi është edhe më i theksuar”, argumenton ajo.

Aksesi në Dibër, minimal

Në 15 institucionet e monitoruara në Dibër, asnjë nuk rezultoi plotësisht i aksesueshëm. 26.7% janë pjesërisht të aksesueshme, ndërsa 73.3% janë të paaksesueshme.

“Gjykata e Rrethit Gjyqësor Dibër rezulton plotësisht e paaksesueshme, me shkallë të larta dhe pa rampë hyrëse. Policia e Shtetit, DRSSH, spitali rajonal dhe qendra shëndetësore disponojnë rampa hyrëse, por pa elementë të tjerë mbështetës të aksesueshmërisë”, thuhet në raport.

Sa i përket aksesit në informacion dhe komunikim, ai është thuajse inekzistent.

“Institucionet nuk ofrojnë materiale Braille, materiale audio, formate vizuale, interpretim në gjuhën e shenjave apo gjuhë të thjeshtë, ndërsa mungon sinjalistika orientuese e përshtatur për personat me aftësi të kufizuara”, citon raporti.

Po ashtu, kapacitetet e stafit mbeten të kufizuara dhe pa trajnime specifike.

“Nuk kanë kapacitetet për ta trajtuar një grua me aftësi të kufizuara siç duhet. Këtë e tregon edhe fakti që nuk mbajnë të dhëna për sa raste të tilla adresohen dhe arrijnë të dalin nga situata e dhunës”, tha Lala për Citizens.al.

Sipas saj, dhuna ndaj grave me aftësi të kufizuara është tre deri në katër herë më e lartë sesa ndaj grave të tjera.

Aksesi në Vlorë, i kufizuar

Në 31 institucionet e monitoruara në Vlorë, 19.4% rezultojnë pjesërisht të aksesueshme, ndërsa 80.6% janë të paaksesueshme. Asnjë prej tyre nuk ishte plotësisht i aksesueshëm.

“Edhe në rastet kur ekzistojnë elementë të pjesshëm të aksesueshmërisë, mungojnë komponentët thelbësorë, përfshirë tualetet e përshtatura, ashensorët për katet e sipërme dhe elementët taktilë për orientimin e personave me dëmtim të shikimit”, vë në dukje raporti.

Sipas tij, në asnjë nga institucionet e monitoruara nuk u identifikuan materiale të aksesueshme në komunikim dhe informacion.

“Stafi nuk ka marrë trajnime në komunikim gjithëpërfshirës dhe nuk zotëron njohuri për ofrimin e informacionit të përshtatur”, thekson raporti.

Fondacioni “Së Bashku” rekomandon marrjen e masave për përmirësimin e infrastrukturës fizike, përshtatjen e materialeve informuese në formate të aksesueshme dhe rritjen e kapaciteteve të stafit në institucionet që janë pjesë e zinxhirit të raportimit të dhunës me bazë gjinore.

Lexoni gjithashtu:

• Piramida e Tiranës “simbol i përjashtimit” për personat me aftësi të kufizuara
• Asistentët personalë: Shpresë për jetë të pavarur për personat me aftësi të kufizuara
• Mite dhe fakte për seksualitetin e personave me aftësi të kufizuara

The post Gratë me aftësi të kufizuara, pa akses në institucionet e raportimit të dhunës appeared first on Citizens.al.

Rreth 39,000 persona me aftësi të kufizuar në dëgjim nuk kanë akses të plotë në informacion, edhe pse ligji ua garanton. Sipas raportit të Institutit për Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare, problematikë mbetet zbatimi.

“Është një target grup më i vogël, rreth 5 mijë vetë që nuk dëgjojnë dhe nuk flasin në mënyrë totale dhe kanë nevojë urgjente për interpretë të gjuhës së shenjave jo vetëm në media, por edhe në shërbimet e tjera publike”, u shpreh Danjela Burnazi, drejtuese e Institutit për Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare.

Sipas Burnazit, mungesa e aksesueshmërisë shkon përtej medias, në institucione publike, sistemin shëndetësor, atë gjyqësor dhe në jetën e përditshme.

Raporti është bazuar në të dhëna të gjeneruara nga fokus grupet dhe pyetësorët me personat me aftësi të kufizuar në dëgjim, si dhe të dhënat zyrtare nga institucionet. Aktualisht në Shqipëri janë vetëm tre interpretë të licencuar, duke e bërë të vështirë dhënien e këtij shërbimi në të gjitha shërbimet.

Sipas Ardita Kerajt, ekspertja që është marrë me raportin, sipas ligjit nr. 97/2013 për Mediat Audiovizive, ka një detyrim ligjor për transmetuesit audiovizivë për të rritur aksesueshmërinë e personave me aftësi të kufizuar në dëgjim, duke përfshirë interpretët, titrat apo forma të tjera.

“Që nga vitit 2013 deri sot ka përmirësime, por ka nevojë për më shumë akses në informacion, edhe përtej edicioneve të lajmeve”, u shpreh Ardita Keraj.

Sipas Kerajt, janë katër televizione sikurse RTSH, TV Klan, Top Channel dhe Vizion Plus që japin edicionin e lajmeve me interpretë në ditë të caktuara, dhe këto mbulohen nga vetëm tre interpretë.

Sipas të dhënave të raportit, burimet kryesore të informacionit për personat me aftësi të kufizuar në dëgjim janë televizioni, YouTube dhe rrjetet sociale.

“Megjithatë një numër i madh pjesëmarrësish deklarojnë se informohen përmes familjarëve ose personave të tjerë të afërt”, u shpreh Ardita Keraj.

Ajo çfarë shihet me shqetësim nga pjesëmarrësit në fokus grupe është fakti se nuk ka një orar të qëndrueshëm të transmetimit të lajmeve me interpretë, gjë e cila redukton ndjekjen e rregullt të lajmeve.

Disa nga pjesëmarrësit në fokus grup dhe pyetësorë u shprehën se edhe në ato raste kur ndjekin lajmet me interpretë, madhësia e interpretit në ekran është shumë e vogël për tu parë, ndriçimi është i dobët dhe ritmi i informacionit është i shpejtë.

Në përditshmëri, ata janë shprehur se informohen nga familjarët, duke ndikuar kësisoj në marrjen e informacionit në mënyrë të pavarur dhe kohë reale, ashtu sikurse edhe shpesh të ndikuar nga interpretimi subjektiv për çështje të caktuara.

Televizionet e kanë nisur transmetimin në gjuhën e shenjave në dhjetor të vitit 2023, 10 vite pasi ishte miratuar ligji. Sipas AMA-s në atë kohë, kjo ka ardhur si pasojë e mungesës së interpretëve të gjuhës së shenjave.

Sipas nenit 67, pika 2/dh të ligjit “Për mediat audiovizive në Republikën e Shqipërisë” përfshirja e interpretit të gjuhës së shenjave në edicionet informative është një detyrim ligjor.

Mungesë informacioni në kohë emergjencash

Sipas të dhënave nga raporti vihet re se në media ka mungesë të të dhënave apo informacioneve sa i takon shëndetësisë, programeve edukative, emisioneve sociale si dhe mungesën e interpretëve edhe në seancat plenare dhe institucionet qeveritare.

“Ata deklaruan se mungesa e informacionit të aksesueshëm bën që të ndihen në rrezik, të pasigurt ose të papërgatitur gjatë situatave urgjente” theksoi Keraj.

Për këtë arsye, një ndër sugjerimet kryesore ishte që autoritetet publike dhe mediat të garantojnë komunikim të aksesueshëm në kohë reale gjatë emergjencave, në përputhje me standardet ndërkombëtare për të drejtat e personave me aftësi të kufizuar.

Personat me aftësi të kufizuar në dëgjim u shprehën në fokus grupe se duan një rritje të pranisë së interpretëve në gjuhën e shenjave, sidomos për edicionet infomative ditore, për njoftimet publike dhe programet me interes të gjerë shoqëror.

Ata theksuan nevojën për titra të sinkronizuara dhe të lexueshme, pasi titrat ekzistuese janë të pjesshme, lëvizin shpejt dhe vështirë të ndiqen.

Po ashtu, ata kërkuan përfshirje më të madhe të personave me aftësi të kufizuar në dëgjim në programe televizive, jo vetëm si audiencë përfituese, por edhe si pjesëmarrës aktivë në debate, programe edukative dhe emisione sociale.

Sipas Ardita Kerajt, tanimë hap pozitiv është se një grup studentësh me aftësi të kufizuar në dëgjim po studiojnë gjuhën shqipe të shenjave në Universitetin e Tiranës.

Mirëpo, ka ende një diferencë mes studimit dhe licensimit, pasi duhet shumë punë që të shkosh deri të licensimi.

Citizens.al, ka realizuar një dokumentar dedikuar sfidave të komunitetit të personave që nuk dëgjojnë.

Lexo gjithashtu:

• 10 vite pas miratimit të ligjit, televizionet nisin lajmet në gjuhën e shenjave
• Personat që nuk dëgjojnë të përjashtuar nga aksesi në informacionet për COVID-19
• Kuvendi “harron” ligjin, akses të pjesshëm për personat me aftësi të kufizuara

The post Heshtja e detyruar: Personat me aftësi të kufizuar në dëgjim mbeten jashtë informacionit publik appeared first on Citizens.al.

Organizatat “Together for Life”, e cila advokon për mbrojtjen e të drejtave të njeriut i bëri sot thirrje ministrisë së Shëndetësisë dhe Mirëqënies Sociale për të reaguar menjëherë dhe me plan konkret për garantimin e shërbimit për pacientët që jetojnë në juglindje, të cilët kanë mbetur të bllokuar për shkak të shembjes së rrugës.

“Bllokimi i këtij aksi ka ndërprerë aksesin e qindra pacientëve drejt shërbimeve të specializuara shëndetësore në Tiranë, duke vënë në rrezik serioz shëndetin dhe jetën e tyre”, thuhet në reagimin e organizatës.

Sipas “Together for Life” më të rrezikuarit nga kjo situatë janë ata që kërkojnë hospitalizim dhe ndjekje të vazhdueshme si për shembull ata që vuajnë nga sëmundje kronike, ata me sëmundje të rënda onkologjikë, dhe ata që kanë nevojë apo kanë kryer ndërhyrje kirurgjikale.

“Çdo vonesë në trajtim për këto kategori pacientësh përkthehet në përkeqësim të gjendjes shëndetësore, rritje të riskut për ndërlikime serioze dhe, në ndonjë rast, rrezik për jetën”, thuhet në reagimin e “Together for Life”.

Në këtë situatë, organizata i kërkon ministrisë hartimin dhe publikimin urgjent të planit të masave për menaxhimin e situatës.

Në këtë pikë ata kërkojnë mirë-organizim për transport të dedikuar mjekësor për pacientët me trajtime të planifikuar jetike sikurse hemodializa, kimioterapia dhe ndërhyrjet kirurgjikale.

Po kështu organizata kërkon angazhimin e strukturave të urgjencës kombëtare dhe vendore për garantimin e aksesit të shpejtë në shërbime dhe informim transparent dhe të përditësuar.

Sipas “Together for Life” shëndeti ëshë një e drejtë themelore dhe është detyra e shteitt të garantojë veçanërisht në raste emergjence, askes të plotë në shërbime shëndetësore.

“Në kushtet kur një zonë e tërë e vendit mbetet e izoluar, reagimi institucional nuk mund të jetë i vonuar. Çdo orë dhe ditë që kalon rrit rrezikun real për jetën e pacientëve”, përfundon në reagimin e saj publik “Together for Life”.

Prej fundjavës, rrëshqitja e dherave dhe dëtmimi i një ure në zonën e Dragostunjës ka sjellë bllokimin e rrugës Librazhd-Përrenjas duke ua vështirësuar lëvizjet fshatrave përreth, por dhe qyteteve që përdorin këtë rrugë për të lëvizur drejt Tiranës.

Korça, Pogradeci, Përrenjasi dhe vetë Librazhdi janë vënë përballë zgjidhjeve alternative për të përshkuar rrugë më të gjata dhe të pasigurta, teksa autoritetet nuk kanë mundur të japin ende një bilanc dhe afat konkret se kur mundet që kjo situatë të zgjidhet.

Lexo gjithashtu:

• Tre ditë bllokuar: Rrëshqitja e dherave paralizon juglindjen
• Zgjerimi i rrugës Elbasan-Qafë Thanë me “kosto të padukshme” për lumin Shkumbin
• 26 organizata i kërkojnë qeverisë të mbrojë lumin Shkumbin
• Lumi Shkumbin mes “oreksit” për inerte me dhe pa leje

The post “Together for Life” kërkon qasje urgjente në shërbimet shëndetësore për juglindjen appeared first on Citizens.al.

Në segmentin Librazhd-Përrenjas, shtrati i Shkumbinit nuk ngjan më me një ekosistem natyror: makineritë hyjnë vazhdimisht në rrjedhën e tij duke marrë inerte teksa brigjet e lumit janë gërryer.

Mes lejeve, gjobave dhe versioneve kontradiktore të institucioneve, vijon të mbetet e diskutueshme nëse pasojat janë vetëm mjedisore apo mund të ndikojnë edhe në infrastrukturë dhe projekte madhore siç është projekti i zgjerimit të rrugës Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Korridorit VIII.

Deklaratat kontradiktore të institucioneve

Zyrtarisht, Agjencia e Menaxhimit të Burimeve Ujore (AMBU) i ka thënë Citizens.al se në basenin e Shkumbinit janë të pajisura me leje vetëm tre kompani, Alb-Building, ANK dhe 4A-M, me afat deri në tre vjet dhe se për këto subjekte nuk janë konstatuar shkelje.

Megjithatë raportime nga banorë dhe organizata lokale të mjedisit kanë ngritur disa herë shqetësimin për ndërhyrje abuzive në shtratin e lumit dhe pasojat e mundshme që ky aktivitet mund të shkaktojë.

Por, në një deklaratë për mediat, kreu i Autoritetit Rrugor Shqiptar (ARRSH), Ami Kozeli, nxitoi të theksonte se dëmet në urën e Dragostunjës nuk lidheshin me këto pretendime.

Ai tha se pas verifikimeve të bëra nga autoriteti i tij, ka rezultuar se kompanitë që kanë marrë përsipër punimet në atë zonë kanë pasur leje shfrytëzimi me dokumentacion të plotë dhe se “ndërhyrjet kanë qenë të rregullta sipas koordinatave të caktuara”.

Kuzeli deklaroi se analizat paraprake të kryera tregonin si shkaqe kryesore të rrëshqitjes reshjet intensive, erozionin dhe saturimin e masivit të tokës.

Megjithatë, në një përgjigje për Citizens.al, Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM) ka pranuar se për projektin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë janë konstatuar edhe shfrytëzime inertesh pa leje.

“Nga inspektimi i kryer rezultoi se subjekti Geci sh.p.k. shfrytëzonte inerte nga shtrati i lumit Shkumbin pa lejen përkatëse nga organet e administrimit dhe menaxhimit të burimeve ujore”, tha AKM për Citizens.al, por pa specifikuar datë dhe vendndodhje.

Për këtë shkelje ndaj kompanisë është vendosur gjobë prej 1 milion lekësh dhe pezullim urgjent i veprimtarisë së marrjes së inerteve lumore.

Citizens.al kërkoi të dhëna shtesë. Në pritje të një përgjigje zyrtare, rasti tregon gjithsesi se institucionet kanë qenë në dijeni të ndërhyrjeve abuzive në lum.

“Problemi nis te përzgjedhja e pikës së shfrytëzimit të inerteve”

Për ekspertin e mjedisit dhe drejtuesin e ECO Albania, Olsi Nika, problemi është më i thellë sesa një rast i izoluar shfrytëzimi pa leje.

“E para është mënyra se si përcaktohen pikat [koordinatat] ku merren inertet. Që këtu fillon problemi”, thotë ai, duke theksuar se leja mjedisore jepet nga AKM, ndërsa leja për marrjen e inerteve nga AMBU përmes Këshillave të Basenit Lumor.

“Të dyja këto institucione nuk janë të specializuara si Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore [AKBN] se kemi të bëjmë me shfrytëzim burimesh dhe normalisht do të duhej të ketë ekipe [ekspertize] të përbëra më së shumti nga gjeologë”, analizoi Nika për Citizens.al.

Sipas tij, në praktikë kompanitë kanë aplikuar për shfrytëzim inertesh pranë kantierit të rrugës ku po punojnë për të minimizuar kostot e transportit nga një vend më i largët.

“Pra, për shembull: do të ndërtojmë rrugën në Pishkash dhe inertet do t’i marrim në Pishkash. Kjo bëhet gjithmonë për të ulur kostot. Që këtu nis problemi i parë”, argumentoi më tej Nika.

Material i gabuar për qëllim të gabuar

Një tjetër kritikë lidhet me përdorimin e zhavorrit të lumit për ndërtimin e trasesë së rrugëve automobilistike.

“Nuk përdoret zalli i lumit për shtresën bazë të rrugëve, sepse nuk krijon stabilitet dhe rruga rrëshqet. Edhe qëllimi përse merren është i gabuar. Edhe po të copëtohet, materiali i lëmuar nuk krijon stabilitet”, shpjegon drejtuesi i ECO Albania.

Sipas Nikës, përzgjedhja e pikave është problematike, pasi marrja e inerteve është bërë në zona delikate të lumit.

“Shpesh nuk zgjidhen zonat ku lumi depoziton më shumë inerte, por në zona të [rrezikuara] të gërryerjes”, tha ai.

Nika shton se sasia e inerteve është po aq e rëndësishme dhe kërkon përfshirjen jo vetëm të gjeologëve, por edhe të hidrologëve.

“Nëse merret më shumë material sesa lumi është në gjendje të rikuperojë, prishet balanca natyrore mes sedimentit që lumi sjell dhe atij që hiqet”, theksoi eksperti i mjedisit.

Sipas tij, në zonat e Librazhdit dhe Përrenjasit lumi i Shkumbinit e ka të vështirë rikuperimin, ndryshe nga Elbasani ku ka më shumë energji transportuese të sedimenteve.

Biodiversitet i dëmtuar

Ndërhyrjet në shtratin e lumit të Shkumbinit kanë shkatërruar habitatet dhe kanë prishur vazhdimësinë ekologjike të lumit.

“Nga Librazhdi në Përrenjas është një korridor natyror migrimi për specie si trofta dhe ngjala, të cilat lëvizin sipas rrjedhës dhe kundër-rrjedhës për ciklin jetësor. Ky korridor është ndërprerë”, shpjegon me shqetësim Nika.

Përveç ndërhyrjes për të marrë inerte, gërryerja e sedimenteve ka sjellë edhe thellimin e shtratit të lumit.

“Lumi thellohet duke humbur lidhjen gjatësore dhe tërthore, që ndikojnë drejtpërdrejt në biodiversitet: te peshqit, bimët, gjitarët dhe fauna që jeton në zall”, përfundoi ai.

Zyrtarisht, 26 organizata i kanë kërkuar qeverisë ndërhyrje të menjëhershme për mbrojtjen e lumit Shkumbin.

Sipas tyre, ndërhyrjet kanë ndryshuar morfologjinë natyrore të lumit, kanë ulur shtratin dhe kanë rritur shpejtësinë e rrjedhës, duke destabilizuar brigjet dhe tokat përreth.

Më herët, Citizens.al dokumentoi me pamje ndërhyrjet në shtratin e lumit dhe paralajmëroi për pasoja të pakthyeshme në biodiversitet.

Lexo gjithashtu:

• Zgjerimi i rrugës Elbasan-Qafë Thanë me “kosto të padukshme” për lumin Shkumbin
• 26 organizata i kërkojnë qeverisë të mbrojë lumin Shkumbin
• Tre ditë bllokuar: Rrëshqitja e dherave paralizon juglindjen

The post Lumi Shkumbin mes “oreksit” për inerte me dhe pa leje appeared first on Citizens.al.

Njëzet e gjashtë organizata mjedisore kanë kërkuar, përmes një letre të hapur, marrjen e masave të menjëhershme për mbrojtjen e mjedisit nga ndërhyrjet në shtratin e lumit Shkumbin.

Letra është shtyrë nga organizatat “AlbNatyra”, EcoAlbania, Qendra LUMI, Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA) etj.

Organizatat shprehin shqetësim për ndërhyrjet e kryera në lum në kuadër të punimeve për ndërtimin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Korridorit VIII.

“[…] gjatë zbatimit të punimeve janë evidentuar raste ku subjektet kontraktore shfrytëzojnë materiale inerte nga shtrati dhe/ose brigjet e lumit Shkumbin, duke shkaktuar ndryshime të drejtpërdrejta në morfologjinë e tij, si dhe depozitojnë dhera, gurë dhe materiale të përftuara nga gërmimet në shtratin e lumit”, thuhet në letrën drejtuar qeverisë shqiptare, Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, Inspektoratit Shtetëror të Mjedisit dhe Autoritetit të Basenit Ujëmbledhës të Shkumbinit.

Organizatat i bazojnë pretendimet në vëzhgime në terren, raportime nga komunitetet lokale dhe dokumentime me foto dhe video.

Sipas tyre, këto ndërhyrje sjellin përkeqësim të cilësisë së ujit, dëmtim të biodiversitetit dhe të habitateve natyrore për shkak të rritjes së turbullirës dhe sedimenteve.

“Duket qartë që lumi ka pësuar një ulje të shtratit më shumë se 1m dhe si rezultat është bërë më i rrëmbyeshëm,” thuhet në letrën e hapur, teksa theksohet se shumë toka kanë pësuar rrëshqitje masive, deri në rrezik potencial për fshatrat përreth.

Grupi i organizatave e konsideron situatën një katastrofë mjedisore me ndikim të drejtpërdrejtë në biodiversitet dhe ekosistemin natyror.

Rrëshqitja e tokës në segmentin e rrugës kombëtare Librazhd-Prrenjas, në zonën e Dragostunjës, sipas tyre, përforcon shqetësimin për ndërhyrjet në brigjet e lumit Shkumbin.

Ndërhyrjet thuhet se kanë ndryshuar morfologjinë natyrore të lumit, kanë ulur shtratin dhe kanë rritur dinamikën e rrjedhës, duke destabilizuar brigjet dhe tokat përreth.

Organizatat rendisin një sërë shkeljesh të mundshme të legjislacionit shqiptar, duke përfshirë Kushtetutën, ligjin për burimet ujore, mbrojtjen e mjedisit, biodiversitetin, lejet mjedisore, menaxhimin e mbetjeve inerte si dhe parimet e transparencës dhe pjesëmarrjes publike.

Ato kërkojnë që autoritetet të monitorojnë dhe dokumentojnë mospërputhjet e ndërhyrjeve në terren sa i takon vendndodhjes, koordinatave, volumeve dhe periudhës së lejeve, si dhe të verifikojnë moszbatimin e detyrimeve për rehabilitim dhe nënkontraktimet e paautorizuara.

Mes të tjerash, organizatat kërkojnë ndërprerjen e menjëhershme të veprimeve të paligjshme, monitorim të cilësisë së ujit dhe publikimin e rezultateve, rehabilitimin e segmenteve të dëmtuara, si dhe transparencë dhe akses në dokumente.

“Mbrojtja e lumit Shkumbin është një përgjegjësi institucionale dhe shoqërore”, përfundon letra publike.

Lexo gjithashtu:

• Zgjerimi i rrugës Elbasan-Qafë Thanë me “kosto të padukshme” për lumin Shkumbin
• Tre ditë bllokuar: Rrëshqitja e dherave paralizon juglindjen

The post 26 organizata i kërkojnë qeverisë të mbrojë lumin Shkumbin appeared first on Citizens.al.