❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Frika nga autizmi ul vaksinimin, vendi në rrezik epidemik

✇Faktoje
By: FAKTOJE

Që prej pandemisë, numri i prindërve që refuzojnë vaksinimin e fëmijëve është rritur ndjeshëm. Vlora, Lezha dhe Tirana janë pikat më të nxehta të këtij fenomeni, me përqindjet më alarmante të fëmijëve të pavaskinuar. Dezinformimi dhe teoritë konspirative në rrjetet sociale po sfidojnë shëndetin publik, teksa ekspertët paralajmërojnë se rikthimi i mbulimit vaksinal mbi 95% është jetik, përndryshe rreziku i shpërthimeve epidemike mbetet i pashmangshëm.

Sebi Alla

Afër 18 për qind e fëmijëve në Qarkun Vlorë, nuk morën vaksinën e detyruar për vitin 2024, ndërsa edhe në rrethe të tjera të mëdha, refuzimi mbetet i lartë. Të dhënat mbi mbulimin vaksionor në vend në periudhën 2015-2024, të siguruara nga Faktoje.al nga Instituti i Shëndetit Publik, (ISHP), ngrenë shqetësimin se vaksinimi në vend që nga koha e pandemisë dhe në vijim, ka ardhur në ulje.

Në rastet e shfaqjes së fruthit dhe sëmundje të tjera ngjitëse në moshat pediatrike, është vërtetuar se fëmijët kanë refuzuar vaksinat dhe ky fenomen po zgjerohet, pavarësisht se shërbimi vaksinor mbetet i mbuluar në të gjithë vendin dhe autoritetet thonë se sensibilizimi është shtuar.

Një nga masat kryesore për të detyruar prindërit të vaksionojnë fëmijët është mosregjistrimi në çerdhe, kopshte dhe shkolla. Nëse nuk paraqesin kartelën e plotësuar të vaksinimit, fëmijët nuk mund të regjistrohen. Por ky rregull nuk aplikohet në sektorin privat.

 “GjatĂ« vitit 2025, u evidentua njĂ« shpĂ«rthim i fruthit me disa raste nĂ« njĂ« çerdhe private nĂ« Fier, ku u konstatua se fĂ«mijĂ«t e prekur ishin tĂ« pavaksinuar. Ky rast nĂ«nvizon nevojĂ«n pĂ«r forcimin e kontrollit dhe zbatimin e njĂ«trajtshĂ«m tĂ« kritereve tĂ« vaksinimit, si nĂ« sektorin publik ashtu edhe nĂ« atĂ« privat”, thotĂ« pĂ«r Faktoje.al, mjekja epidemiologe, Rovena Daja, eksperte pranĂ« Institutit tĂ« ShĂ«ndetit Publik.

Frikë nga autizmi

Shtimi i rasteve tĂ« shfaqjes sĂ« autizmit nĂ« grupmoshat 2-3 vjeç shpesh Ă«shtĂ« lidhur nga prindĂ«rit me kryerjen e vaksinave, por kjo teori pa bazĂ« shkencore, e shoqĂ«ruar edhe me publikime pa kritere nĂ« rrjetet sociale tĂ« deklaratave nga “konspiracionistĂ«â€, pĂ«rveç konfuzionit ka sjellĂ« refuzim tĂ« vaksinimit tĂ« fĂ«mijĂ«ve nga disa prindĂ«r.

“Sipas vlerĂ«simeve zyrtare tĂ« Instituti i ShĂ«ndetit Publik (ISHP), vaksinat qĂ« hasin mĂ« shpesh problematika nĂ« zbatimin e tyre janĂ« vaksina FRP (Fruth–Rubeolë–Parotit) dhe vaksina kundĂ«r HPV-sĂ«. NjĂ« nga polemikat mĂ« tĂ« spikatura lidhet me vaksinĂ«n FRP/MMR dhe pretendimin se ajo shkakton autizĂ«m”- thotĂ« pĂ«r Faktoje, mjekja epidemiologe, eksperte nĂ« Institutin e ShĂ«ndetit Publik, Rovena Daja.

Sipas saj, ky pretendim e ka origjinën nga një artikull i publikuar në vitin 1998 në revistën The Lancet, nga Andrew Wakefield, i cili më vonë u tërhoq për shkak të shkeljeve serioze etike dhe metodologjike.

“Ky publikim shtuar edhe shumĂ« raste tĂ« publikimeve pa bazĂ« shkencore, apo duke u mbĂ«shtetur nĂ« teori konspirative janĂ« disa nga shkaqet qĂ« prindĂ«rit refuzojnĂ« ti vaksinojnĂ« fĂ«mijĂ«t”, thotĂ« ekspertja Daja.

“Sa i pĂ«rket vaksinĂ«s kundĂ«r HPV-sĂ«, ajo perceptohet nga disa prindĂ«r si “vaksinĂ« e re” nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« fakt, kjo vaksinĂ« pĂ«rdoret globalisht prej mĂ« shumĂ« se 20 vitesh, me njĂ« profil tĂ« lartĂ« sigurie dhe efikasiteti nĂ« parandalimin e kancerit tĂ« qafĂ«s sĂ« mitrĂ«s dhe sĂ«mundjeve tĂ« tjera tĂ« lidhura me HPV”, shton ajo.

Vaksinim me frikë

Në një vëzhgim të bërë nga Faktoje. al në kopshte të Tiranë, prindërit thonë se shpesh vihen në mëdyshje mbi vaksinimin, duke e shtyrë disi në kohë injektimin e dozave të përcaktuara në kalendar strikt nga institucionet shëndetësore. Megjithatë, të tjerë pranojnë se kanë dëgjuar, madje edhe në çerdhe dhe kopshte ku kanë fëmijët e tyre që disa nga prindërit refuzojnë të bëjnë vaksinat.

“Po njoh disa qĂ« e kanĂ« shumĂ« merak dhe akoma s’ia kanĂ« bĂ«rĂ«. FĂ«mija bĂ«n 3 vjeç dhe akoma s’ia kanĂ« bĂ«rĂ« (vaksinĂ«n). Personalisht se kam pasur fare merak kĂ«tĂ« gjĂ«â€-thotĂ« njĂ« nĂ«nĂ« e re.

Një ndërlidhje e frikës së prindërve e shoqëruar me dezinformacionin e marrë në rrjetet sociale, kryesisht nga burime të pakunfimuara dhe jo shkencore, ka bërë që në vendin tonë nga nisja e pandemisë dhe deri më tani të kemi një problem në vaksionimin e fëmijëve.

“Vaksinat qĂ« paraqesin mĂ« shpesh problematika janĂ«: vaksina ndaj FRP (kundĂ«r fruthit, rubeolĂ«s dhe parotit), doza e parĂ« qĂ« aplikohet 12-15 muaj dhe vaksina ndaj HPV qĂ« aplikohet 13 vjeç”, thotĂ« ISHP pĂ«r Faktoje.

Sipas këtij institucioni, duke parë uljen e numrit të fëmijëve të vaksionuar që nga periudha e pandemisë është punuar si me sensibilizim të shtuar, ashtu edhe rekomandime të përhershëm nga mjekë pediatër për të ndërgjegjësuar prindërit për vaksionim në kohë dhe të plotë sipas kalendarëve të vendosur nga institucionet shëndetësore. 

Rrethet më problematike

Në referim të të dhënave nga ISHP, qarku me për qindje më të lartë të vaksionimit është ai i Dibrës. Edhe në periudhë pandemie niveli i vaksinimit ka qenë mjaft i lartë, ku për disa vite rresht rezulton edhe në masën 100 për qind të vaksinimit.

Situatë krejt tjetër është në qarkun Vlorë me numër të lartë popullsie. Veçanërisht viti 2024 cilësohet si më problematik ku 82.3 për qind e fëmijëve morën vaksinat, ndërsa 17.7 për qind e kanë refuzuar. Për ekspertët kjo cilësohet shifër shumë e lartë dhe shqetësuese. Po ashtu edhe në vitet e mëparshme për vitet 2021-2023 luhatet mes shifrave 87-90 për qind me mbulesë vaksinore.

Pas Vlorës, një tjetër qark me probleme në vaksionim konsiderohet edhe Lezha. Trendi i rënies nis në periudhë pandemie dhe ka mbajtur të njëtën kurbë për vitet pasardhëse në shifrat deri në 96 për qind.

Po ashtu Tirana dhe Shkodra në vlera të përafërta rezulton se 3-4 për qind e fëmijëve figurojnë të pavaksinuar, një shifër problematike referuar numrit të lartë të banorëve që kanë të dyja qarqet në vend.

“Pandemia COVID-19 ka pasur ndikim tĂ« ndjeshĂ«m nĂ« programet e vaksinimit jo vetĂ«m nĂ« ShqipĂ«ri, por Ă«shtĂ« njĂ« fenomen i vĂ«rejtur nĂ« nivel global. NĂ« periudhĂ«n pas pandemisĂ«, Programi KombĂ«tar i Vaksinimit ka organizuar fushata ndĂ«rgjegjĂ«simi dhe informimi pĂ«r prindĂ«rit, ka realizuar trajnime dhe aktivitete sensibilizuese me stafin mjekĂ«sor, me fokus komunikimin me prindĂ«rit hezitues ndaj vaksinimit. KĂ«to aktivitete vijojnĂ« edhe aktualisht, me qĂ«llim rikthimin dhe ruajtjen e mbulesĂ«s vaksinale mbi 95 % sipas udhĂ«zimeve tĂ« OBSH-sĂ«â€, thotĂ« ISHP.

The post Frika nga autizmi ul vaksinimin, vendi në rrezik epidemik appeared first on Faktoje.al.

↗

Spahiu: Përgjegjësi penale për ata që orkestrojnë lajme të rreme

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: Maela Marini

TIRANË, 19 janar/ATSH/ NĂ«nkryetarja e Kuvendit, Klodiana Spahiu, nĂ« fjalĂ«n e mbajtur sot nĂ« KonferencĂ«n e KryetarĂ«ve, u ndal te çështjet qĂ« lidhen me dezinformimin dhe lajmet e rreme.

“NĂ« fundjavĂ« ishim dĂ«shmitarĂ« tĂ« njĂ« lajmi plotĂ«sisht tĂ« pavĂ«rtetĂ« dhe pa asnjĂ« fakt tĂ« cilat vendosĂ«n nĂ« shĂ«njestĂ«r familjarĂ« tĂ« kryetarit tĂ« grupit parlamentar tĂ« PS-sĂ« (Taulant Balla – shĂ«n. i red.). Mediet tĂ« cilat i servirĂ«n kĂ«to lajme edhe pse u vunĂ« nĂ« dijeni tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s, vazhduan tĂ« pĂ«rhapin shpifjet e hedhura nga Berisha dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« tjerĂ« tĂ« opozitĂ«s”, u shpreh Spahiu.

Sipas Spahiut, është e papranueshme ajo që ndodhi.

Spahiu tha se “duhen gjetur mekanizmat qĂ« nĂ« raste tĂ« tilla si ky, tĂ« marrin pĂ«rgjegjĂ«sitĂ«, qoftĂ« edhe penale, personat qĂ« orkestrojnĂ« lajme tĂ« rreme tĂ« tilla”.

/m.m/a.f/r.e/

The post Spahiu: Përgjegjësi penale për ata që orkestrojnë lajme të rreme appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Kryeministria, kampione e refuzimit të informacionit në vitin 2025

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Nga konferenca e 7-të kombëtare për të drejtën e informimit, kryeministri Edi Rama përsëriti leksionet mbi transparencën. 

“Ngurrimi pĂ«r tĂ« ndarĂ« me kĂ«do qoftĂ« qĂ« i kĂ«rkon informacionet qĂ« janĂ« fakte administrative, Ă«shtĂ« absurd dhe vetĂ«m pengon apo dĂ«mton mĂ« shumĂ«â€Šâ€, deklaroi ai. Por kjo deklaratĂ« bie ndesh me realitetin e pĂ«rditshĂ«m tĂ« gazetarĂ«ve dhe qytetarĂ«ve qĂ« kĂ«rkojnĂ« tĂ« drejtĂ«n e tyre ligjore pĂ«r informim.

Faktoje.al, gjatë vitit 2025, ka dërguar mbi 200 kërkesa për informacion. 

Nga 183 kĂ«rkesa drejtuar institucioneve shqiptare, shumica e pĂ«rgjigjeve ishin tĂ« pjesshme, tĂ« pĂ«rgjithshme ose shmangnin pyetjen konkrete. NĂ« 42 raste, gazetarĂ«t u detyruan t’i drejtohen Komisionerit pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, duke dĂ«shmuar nivelin e lartĂ« tĂ« refuzimit institucional. 

Edhe partitë politike nuk e zbatojnë në mënyrë të njëtrajtshme ligjin. Nga 5 kërkesa për informim, Partia Socialiste nuk ktheu përgjigje për asnjërën nga dy kërkesat, ndërsa Partia Demokratike dha dy përgjigje të plota dhe një të pjesshme.

Ndryshe nga praktika shqiptare, institucionet ndërkombëtare si KE, NATO, OLAF dhe DASH i kthyen të gjitha përgjigjet për 25 kërkesat e dërguara. 

Kryeministria, institucioni më refuzues

Institucioni që mban rekordin e shkeljeve të ligjit për informacion në vitin 2025 është Kryeministria. 

  • MarrĂ«veshja SHBA–ShqipĂ«ri pĂ«r luftĂ«n kundĂ«r manipulimit tĂ« informacionit tĂ« shtetit tĂ« huaj

Ky është një nga rastet më flagrante të mungesës së transparencës. Faktoje kërkoi dokumentacionin mbi marrëveshjen e nënshkruar mes Shqipërisë dhe SHBA-së, e cila lidhet me ngritjen e mekanizmave kundër manipulimit të informacionit nga shtete të huaja. Kryeministria nuk dha asnjë përgjigje edhe pse rasti u ankimua tek Komisioneri për të Drejtën e Informimit. 

  • MarrĂ«veshja me Grupin Titan nĂ« Forumin BE–Ballkani PerĂ«ndimor

Faktoje kĂ«rkoi informacion mbi marrĂ«veshjen e nĂ«nshkruar gjatĂ« Forumit tĂ« parĂ« tĂ« Investimeve BE–Ballkani PerĂ«ndimor, e cila ishte bĂ«rĂ« publike pĂ«rmes rrjeteve sociale tĂ« kryeministrit. Institucioni kĂ«rkoi “saktĂ«sim tĂ« aktit miratues” (ligj, VKM, urdhĂ«r etj.), ndĂ«rkohĂ« qĂ« bĂ«hej fjalĂ« pĂ«r njĂ« marrĂ«veshje tĂ« shpallur publikisht. Ne i dĂ«rguam linkun zyrtar tĂ« aktivitetit, por Kryeministria pĂ«rsĂ«ri refuzoi tĂ« japĂ« dokumentin, duke thĂ«nĂ« se “nga linku nuk arrijmĂ« tĂ« identifikojmĂ« informacionin e kĂ«rkuar”. KĂ«rkesa u zvarrit me kĂ«rkesa tĂ« pĂ«rsĂ«ritura pĂ«r sqarime, pa dhĂ«nĂ« kurrĂ« dokumentin e kĂ«rkuar edhe pas ankimimit tek Komisioneri pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n pĂ«r Informim. 

  • Lista e kĂ«shilltarĂ«ve tĂ« jashtĂ«m dhe konsulentĂ«ve tĂ« kontraktuar

Faktoje kërkoi listën e personave të angazhuar si këshilltarë të jashtëm, përfshirë ekspertë të huaj, si dhe informacion mbi pagesat e tyre, bazuar në VKM nr. 325, datë 31.05.2023. Ky akt parashikon pagesa deri në 1 milion lekë/muaj për këshilltarët e kontraktuar. Kryeministria nuk dha asnjë informacion, pavarësisht se kërkesa citonte qartë aktin ligjor dhe objektin e saj. Pas ankimimit nuk ka asnjë masë të raportuar nga Komisioneri. 

‘JashtĂ« objektit tĂ« ligjit’

Ndërsa tre rastet e para tregojnë mungesë totale përgjigjeje, në tre raste të tjera kërkesat e Faktoje.al ndaj Kryeministrisë u mbyllën me argumentin se janë jashtë objektit të ligjit ose u deleguan në institucione të tjera. 

  • Deklarata pĂ«r çlirimin e hapĂ«sirave publike nĂ« Tiranë 

MĂ« 19 korrik, kryeministri Rama shkroi se “sipas planit tĂ« punĂ«s vetĂ«m nĂ« TiranĂ« arrin deri nesĂ«r nĂ« rreth 20 mijĂ« metra katrorĂ« sipĂ«rfaqja e hapĂ«sirave publike tĂ« çliruara”. Faktoje kĂ«rkoi tĂ« dhĂ«na konkrete mbi kĂ«tĂ« deklaratĂ«. Kryeministria nuk dha pĂ«rgjigje, ndĂ«rsa Komisioneri e pĂ«rcolli rastin tek Bashkia TiranĂ«, duke shmangur pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« e institucionit qĂ« e bĂ«ri deklaratĂ«n.

  • Pyetjet mbi bazĂ«n ligjore tĂ« deklaratave tĂ« Kryeministrit 

NĂ« njĂ« tjetĂ«r rast, kĂ«rkesa pĂ«r tĂ« sqaruar mbi çlirimin e hapĂ«sirave publike u konsiderua nga Komisioneri si “jashtĂ« objektit tĂ« ligjit pĂ«r tĂ« drejtĂ«n e informimit”, duke e mbyllur shqyrtimin pa dhĂ«nĂ« informacion. Argumenti ishte se pyetjet pĂ«r interpretim nuk pĂ«rbĂ«jnĂ« dokumentacion publik.

  • UdhĂ«timi i Kryeministrit nĂ« SHBA

Faktoje kërkoi informacion mbi planifikimin e vizitës së Ramës në SHBA, në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. 

Pyetjet u refuzuan si “jashtĂ« objektit tĂ« ligjit pĂ«r informim”. Komisioneri e mbylli shqyrtimin, duke lĂ«nĂ« pa pĂ«rgjigje nĂ«se vizita ishte planifikuar dhe nĂ«se po pse nuk u realizua.

Ligji dhe “Maliqi”

Ligji nr. 119/2014 “PĂ«r tĂ« drejtĂ«n e informimit” garanton akses publik, por praktika e institucioneve shqiptare tregon vonesa sistematike, mungesĂ« transparence dhe mosdhĂ«nie tĂ« pĂ«rsĂ«ritur tĂ« informacionit.

Qendra Res-Publica që ka mbi 10 vite që monitoron zbatimin e të drejtës së informimit në Shqipëri, në raportin e fundit vlerëson se gati 1/3 e rasteve institucionet nuk japin asnjë përgjigje, duke e cilësuar refuzimin si problem serioz dhe të rrënjosur. 

“Kjo sjellje jo vetĂ«m qĂ« bie ndesh me frymĂ«n e ligjit, por i shndĂ«rron kĂ«rkesat pĂ«r informacion nĂ« njĂ« proces tĂ« pasigurt, ku qytetari nuk ka garanci se do tĂ« marrĂ« njĂ« reagim, pavarĂ«sisht detyrimit ligjor” nĂ«nvizon raporti. 

E ardhmja, parashikon studiuesi Afrim Krasniqi, do të bëhet edhe më e vështirë. 

“PĂ«r shkak tĂ« skandaleve tĂ« vazhdueshme, pĂ«r shkak tĂ« konfliktit tĂ« madh qĂ« ka midis vizionit tĂ« qeverisĂ« pĂ«r informimin dhe nevojave qĂ« ka media dhe shoqĂ«ria civile pĂ«r mĂ« shumĂ« informacion dhe transparencĂ«â€, pĂ«rfundon ai. 

PĂ«rfundim

Praktika e institucioneve, sidomos e KryeministrisĂ«, tregon se e drejta e informimit vazhdon tĂ« cungohet nĂ« ShqipĂ«ri. Ndaj deklaratĂ«n e kryeministrit Edi Rama, se“ngurrimi pĂ«r tĂ« ndarĂ« me kĂ«do qoftĂ« qĂ« i kĂ«rkon informacionet qĂ« janĂ« fakte administrative, Ă«shtĂ« absurd dhe vetĂ«m pengon apo dĂ«mton mĂ« shumĂ«â€Šâ€, e kategorizojmĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«. 

The post Kryeministria, kampione e refuzimit të informacionit në vitin 2025 appeared first on Faktoje.al.

↗

11 mijë pensione pas vdekjes? Si u keqinterpretua raporti i KLSH-së

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Nuk ka vjedhje dhe as mashtrim me 11 mijë pensione. Raporti i KLSH-së për Institutin e Sigurimeve Shoqërore flet për pagesa të parapaguara dhe diferenca që rikuperohen ligjërisht. ISSH sqaroi për Faktoje se rastet abuzive në Shqipëri janë vetëm dy, jo mijëra siç u keqinformua në media. 

Esmeralda Topi 

NĂ« fund tĂ« muajit nĂ«ntor, njĂ« raport i Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit (KLSH) mbi Institutin e Sigurimeve ShoqĂ«rore (ISSH) u bĂ« lajm viral. Portale tĂ« ndryshme e interpretuan si “11 mijĂ« pensione tĂ« marra pas vdekjes”, duke krijuar pĂ«rshtypjen e njĂ« skandali masiv. 

Lajmi u publikua në të njëjtën javë kur Italia u trondit nga një rast mashtrimi me pensionin që buri bujë. Një burrë 56-vjeçar mbante trupin e nënës së tij për tre vite në shtëpi, ndërsa vazhdonte të merrte pensionin e saj, duke përfituar rreth 53 mijë euro në vit. 

Ky rast dramatizoi situatën në Shqipëri, duke keqinterpretuar raportin e Kontrollit të Lartë të Shtetit. Por krahasimi nuk qëndron.

ÇfarĂ« thotĂ« raporti i KLSH-sĂ«?

Auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit pranë ISSH-së gjatë vitit 2024 evidentoi 11,030 raste pagesash pas vdekjes, me një dëm financiar prej 114,8 milionë lekësh. Nga këto, mbi 100 milionë lekë janë rikuperuar, ndërsa rreth 14,7 milionë lekë mbeten ende në proces arkëtimi.

Por raporti i KLSH sqaron diçka thelbësore që mediat e kanë anashkaluar. 

“pĂ«rfshihen tĂ« gjitha rastet e tĂ«rheqjes pas datĂ«s sĂ« vdekjes, gjithashtu edhe rastet kur pĂ«rfituesi i pensionit e ka tĂ«rhequr vetĂ« pensionin, por ka ndĂ«rruar jetĂ« nĂ« po atĂ« muaj. MeqĂ«nĂ«se pensioni Ă«shtĂ« njĂ« pagesĂ« qĂ« merret paradhĂ«nie, pjesa pas datĂ«s sĂ« vdekjes duhet mbajtur nga granti”, shkruhet nĂ« raport. 

Pra nuk bëhët fjalë për mashtrime nga persona të tjerë apo familjarë, por për pensionistë që kanë marrë pensionin dhe më pas kanë ndërruar jetë. 

ISSH: Nuk ka vjedhje

Drejtori i Institutit të Sigurimeve Shoqërore, Astrit Hado, sqaron për Faktoje.al natyrën e këtyre pagesave. Ai theksoi se shifra 11 mijë është keqinterpretuar. 

“Ajo qĂ« dua tĂ« sqaroj Ă«shtĂ« kjo: ato nuk janĂ« pensione tĂ« njerĂ«zve qĂ« kanĂ« vdekur dhe kanĂ« marrĂ« pensione pasi kanĂ« vdekur, pra i ka tĂ«rhequr dikush tjetĂ«r. PĂ«rgjithĂ«sisht kĂ«to janĂ« raste kur qytetarĂ«t kanĂ« ndĂ«rruar jetĂ« pasi kanĂ« marrĂ« pensionin”

Hado shpjegon më tej se pensionet në Shqipëri parapaguhen në fillim të muajit. Për shembull, nëse një pensionist merr pensionin më 1 dhjetor dhe ndërron jetë më 10 dhjetor, ai ka tërhequr pensionin e plotë, por ligjërisht i takon vetëm pjesa deri në datën e vdekjes. Diferenca duhet rikthyer në fondin e sigurimeve shoqërore. Dhe shifra 11 mijë përfaqëson këtë fenomen.

“NĂ« kĂ«tĂ« rast nuk ka vjedhje, nuk ka marrje tĂ« pensionit tĂ« pamerituar, nuk ka shkelje, nuk ka abuzim. DĂ«mi ka qenĂ« diku tek 37 milionĂ« lekĂ«, janĂ« rikuperuar 29.5 dhe janĂ« pĂ«r t’u rikuperuar 6.7. Nuk ka dĂ«m ekonomik”,  thekson Hado.

Sipas ekspertëve të ekonomisë, keqinformimi mbi raportin e KLSH-së nuk është vetëm çështje financiare. Ata paralajmërojnë se raportimi i pasaktë dëmton reputacionin dhe krijon konfuzion shoqëror.

“DĂ«mi sĂ« pari pĂ«r vetĂ« gazetarĂ«t: humbasin besimin si burim informacioni dhe analizash serioze; dĂ«mtojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« jo tĂ« drejtĂ« reputacionin e institucioneve duke i bĂ«rĂ« ato mĂ« tĂ« dobĂ«ta para publikut. E gjithĂ« kjo, me kohĂ«, krijon njĂ« çoroditje shoqĂ«rore dhe zhvlerĂ«sim tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s”, thekson Selami Xhepa. 

2 raste mashtrimi

Instituti i Sigurimeve Shoqërore pranon se ka patur edhe raste abuzive, por ato janë të izoluara dhe nuk bëhët fjalë për mijëra. Përkundrazi, janë vetëm dy raste.

“Edhe ShqipĂ«ria nuk bĂ«n pĂ«rjashtim nga kĂ«to lloj mashtrimesh sepse ka individĂ« qĂ« mund tĂ« ndĂ«rrojnĂ« jetĂ« dhe familjet nuk i ç’regjisrojnĂ«. Dhe kĂ«to raste ne sigurisht i kontrollojmĂ«â€, thotĂ« drejtori Astrit Hado, duke shtuar se kryesisht janĂ« raste nĂ«pĂ«r rrethe apo fshatra.

“NjĂ« nĂ« fakt ka dalĂ« nga njĂ« emision investigativ qĂ« kishte 8-9 vjet qĂ« kishte ndĂ«rruar jetĂ« nuk ishte deklaruar. Dhe rezultoi qĂ« as i biri se kishte marr nĂ« fakt, e kishin marrĂ« punonjĂ«sit e postĂ«s me njĂ« administrator”, tregon drejtori i ISSH-sĂ«.

“NjĂ« rast tjetĂ«r qĂ« kishim, ishte individ qĂ« kishte ndĂ«rruar jetĂ« para 10 vjetĂ«sh nĂ« SpanjĂ« dhe ishte marrĂ« pensioni. Jo nga familjarĂ«t, nga dikush tjetĂ«r. Rast qĂ« e investiguam deri nĂ« fund dhe morĂ«m edhe masat e nevojshme”, pĂ«rfundon Hado. 

Por ndonëse të pakta në numër, për ekspertin e ekonomisë Klodian Muço edhe këto raste kërkojnë zgjidhje.

“Duhet gjetur njĂ« mekanizĂ«m i kontrollit tĂ« vazhdueshĂ«m ndĂ«rmjet atyre qĂ« pĂ«rfitojnĂ« pensionin dhe atyre qĂ« kontrollojnĂ«. Problematikat ndodhin kur personat qĂ« humbasin jetĂ«n nuk ç’regjsitrohen dhe familjarĂ«t pĂ«rfitojnĂ« nga kjo situatĂ«, mĂ« tepĂ«r se koordinim, duhet zgjidhje”, argumenton ai. 

PĂ«rfundim

11 mijë pagesa pas vdekjes nuk do të thotë 11 mijë vjedhje pensionesh. Bëhet fjalë kryesisht për një mekanizëm teknik të parapagimit të pensionit dhe për raste që korrigjohen ligjërisht. Mashtrimet ekzistojnë, por janë të rralla dhe jo skandal masiv.

The post 11 mijë pensione pas vdekjes? Si u keqinterpretua raporti i KLSH-së appeared first on Faktoje.al.

↗

E ku ka më mirë se propaganda!

✇Citizens.al
By: Artan Rama

Autor: Artan Rama

Dje, nĂ« njĂ« prej sallave luksoze tĂ« hotelit ndĂ«rkombĂ«tar me pesĂ« yje, “Maritim Hotel Plaza, pranĂ« qendrĂ«s historike dhe tregtare tĂ« TiranĂ«s, Komisioneri pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n pĂ«r Informim (dhe Mbrojtjen e tĂ« DhĂ«nave Personale) zhvilloi konferencĂ«n propagandistike mbi transparencĂ«n, me mbi njĂ«qind e pesĂ«dhjetĂ« tĂ« ftuar: ambasadorĂ«, deputetĂ«, ministra, prokurorĂ«, anĂ«tarĂ« tĂ« organeve tĂ« larta tĂ« drejtĂ«sisĂ«, kryetarĂ« tĂ« bashkive tĂ« vendit, kryetarĂ« tĂ« kĂ«shillave bashkiakĂ«, koordinatorĂ« tĂ« sĂ« drejtĂ«s pĂ«r informim, nĂ«punĂ«s jo shtetĂ«rorĂ« nga shoqĂ«ria civile dhe fare, fare pak gazetarĂ«. Por i ftuari nr. 1 ishte Kryeministri Edi Rama.

Hotel “Plaza” Ă«shtĂ« shndĂ«rruar prej kohĂ«sh nĂ« njĂ« ekosistem mikpritĂ«s pĂ«r aktivitetet ceremoniale tĂ« Komisionerit, kostot e tĂ« cilave duhet tĂ« jenĂ« nĂ« rritje, ndĂ«rsa dobia e aktiviteteve, nĂ« rĂ«nie.

Paketa propagandistike ofronte një atmosferë festive dhe solemne. Të ftuarit ishin ulur në formë rrethore. Të njëjtën simbolikë ofronte edhe skenografia në qendër të skenës, ku folësit specialë ishin ftuar të diskutonin rreth një tryeze të rrumbullakët, e pozicionuar disi më lart në platformë, mbi të pranishmit. Së bashku me ta, në të njëjtën tryezë do të qëndronte edhe  Kryeministri.

NĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr vĂ«mendjen edhe mbi pĂ«rmbajtjen, organizatorĂ«t ishin kujdesur ta pagĂ«zonin konferencĂ«n me njĂ« titulli tĂ« goditur: “Agora e TransparencĂ«s nĂ« KohĂ«n e Integrimit”. NĂ« kĂ«tĂ« rast, simbolika i shĂ«rben qĂ«llimit. Sa mĂ« i ngarkuar titulli figurativisht, aq mĂ« pak do tĂ« pĂ«rpiqet publiku qĂ« tĂ« depĂ«rtojĂ« nĂ«n stilistikĂ«n letrare tĂ« tij. Studimet kanĂ« treguar se shpesh, ajo çka pĂ«rcillet pĂ«rmes titujve merret si e vĂ«rtetĂ«, pa hulumtuar pĂ«rmbajtjen. Madje edhe dizajni i ftesĂ«s tregonte grafikun e njĂ« rrethi.

Por le tĂ« qĂ«ndrojmĂ« te fjala “Agora”.

Sikurse nĂ« Antikitet, ku me Agora nĂ« AthinĂ«n helenike nĂ«nkuptohej hapĂ«sira publike, nĂ« tĂ« cilĂ«n mblidheshin dhe diskutonin mes tyre qytetarĂ« tĂ« barabartĂ«, sot fjala ruan tĂ« njĂ«jtĂ«n semantikĂ«. Pra, sipas organizatorĂ«ve, tryeza nĂ« “Plaza” nĂ«nkupton tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ«: njĂ« hapĂ«sirĂ« ku pikĂ«pamje tĂ« ndryshme debatohen pĂ«r tĂ« arritur zgjidhje tĂ« arsyeshme. Por çështja Ă«shtĂ« se askush nuk mund ta besojĂ« kaq lehtĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rrallĂ« moderne, pĂ«rveç se nĂ«n efektin marramendĂ«s tĂ« njĂ« organizimi festiv prej pushtetit.

Keqkuptimi më i madh me konferencat është se publikut nuk i bën më përshtypje mungesa e debatit, fshehja e problemit dhe fabrikimi i një konsensusi të rremë. E tërë konferenca ndërtohet mbi një narrativë të kontrolluar e të gënjeshtërt.

QĂ« manipulimi tĂ« ketĂ« efekt, kontrolli duhet tĂ« zgjerohet nĂ« tĂ« tjera dimensione, duke pĂ«rjashtuar nga pjesĂ«marrja kritikĂ«t. TĂ« tillĂ« ka nĂ« media dhe sa mĂ« tĂ« pavarur, aq mĂ« tĂ« rrezikshĂ«m. Pra, nĂ« sallĂ« nuk duhet tĂ« ketĂ« zĂ«ra kritikĂ«. MĂ« sĂ« paku, Komisioneri u kujdes qĂ« tĂ« mos ftohej asnjĂ« i tillĂ« qĂ« mund tĂ« rrezikonte prishjen e  atmosferĂ«s festive. Lista emĂ«rore iu kalua “GardĂ«s” dhe ushtarakĂ« me veshje civile nĂ« hyrje tĂ« sallĂ«s u kujdesĂ«n pĂ«r sigurinĂ« fizike, por edhe pĂ«r moslejimin e askujt, emri i tĂ« cilit nuk ishte nĂ« listĂ«n e hartuar nga pritĂ«si (Komisioneri).

MĂ« tej, operacioni i manipulimit pĂ«rparon drejt “gjithpĂ«rfshirjes”. PĂ«rpjekja Ă«shtĂ« qĂ« gjoja tĂ« arrihet njĂ« pjesĂ«marrje diverse, por duke u siguruar qĂ« tĂ« ftohen gjithmonĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«t njerĂ«z; tĂ« njĂ«jtat fytyra, tĂ« njĂ«jtat retorika; tĂ« njĂ«jtat falenderime, duartrokitje, veshje. E njĂ«jta heshtje!

Rreth tryezĂ«s sĂ« rrumbullakĂ«t janĂ« ftuar tĂ« diskutojnĂ« si tĂ« barabartĂ«, pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« organizatave joqeveritare (shumica mediatike). PĂ«r shumĂ« njerĂ«z, dallimi mes kĂ«tyre organizatave dhe organeve shtetĂ«rore po bĂ«het i vĂ«shtirĂ«. ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kuptosh ndryshimin mes njĂ« burokrati qĂ« nuk thotĂ« asgjĂ« dhe dikujt qĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« korrektesĂ«s politike, nuk bĂ«n asnjĂ« kritikĂ«, nuk zhvillon asnjĂ« debat, nuk jep asnjĂ« zgjidhje. TĂ« ftuarit rreth tryezĂ«s paguhen nga i njĂ«jti donator: BE. Sa larg mund tĂ« shkojĂ« kritika e tyre pĂ«r qeverinĂ«?

Imagjinoni, tĂ« ftuarit nuk bĂ«nĂ« asnjĂ« kritikĂ« pĂ«r Dervishin, megjithĂ«se veprimet e kĂ«tij tĂ« fundit i kanĂ« shkaktuar gazetarisĂ«, veçanĂ«risht asaj hulumtuese, dĂ«me tĂ« mĂ«dha. Me tĂ« drejtĂ« dikush mund tĂ« pyesĂ«: cili Ă«shtĂ« dallimi mes tyre? Mos vallĂ« u kompleksuan nga ftesa? PĂ«rse paska tĂ« drejtĂ« qĂ« Komisioneri tĂ« seleksionojĂ« media, pĂ«r tĂ« zbukuruar punĂ«n e tij, ndĂ«rsa kĂ«to media nuk paskan mundĂ«si qĂ« tĂ« ushtrojnĂ« ndĂ«rshmĂ«risht deontologjinĂ« profesionale pĂ«r tĂ« kritikuar veprimet dhe mosveprimet e Komisionerit, pikĂ«risht nĂ« tryezĂ«n ku ndodhet edhe Kryeministri? A shqetĂ«sohen donatorĂ«t e shoqĂ«risĂ« civile se Bashkimi Evropian po pranon nĂ« gjirin e tij politik dhe kulturor, jo njĂ« aspiratĂ« pĂ«rpjekjeje tĂ« sinqertĂ« tĂ« njĂ« kombi, por njĂ« tribunĂ« me ngjyra tĂ« ndezura, poshtĂ« sĂ« cilĂ«s, si dikur nĂ« ShqipĂ«risĂ« Socialiste, marshonin nĂ« rresht, qoftĂ« me dĂ«shirĂ«, qoftĂ« tĂ« imponuar, tĂ« gjithĂ«, pa pĂ«rjashtim? Mos ndoshta palĂ«t mendojnĂ« njĂ«soj? – Sekush tĂ« pĂ«rfitojĂ« pĂ«r vete! NĂ«se Ă«shtĂ« kĂ«shtu, ata janĂ« partnerĂ« me Komisionerin
nĂ« krah tĂ« njĂ«ri-tjetrit, por kurrsesi pĂ«rballĂ«. Dhe nĂ« kĂ«tĂ« moment tryeza shndĂ«rrohet, nga e rrumbullakĂ«t nĂ« njĂ« rreth vicioz, pak ose aspak e dobishme pĂ«r publikun.

Krahas Ramës, Komisioneri për të Drejtën për Informim, Besnik Dervishi, është ndër të paktët individë që vijon të drejtojë të njëjtin institucion, prej më shumë se dhjetë vjetësh. Nën shembullin e Kryeministrit, edhe Dervishi është transformuar në një ekspert i spikatur konferencash dhe propagande, duke ngritur në heshtje dhe pa u lodhur, një mekanizëm korruptiv selektimi, duke favorizuar vetëm ato kërkesa për informacion që kontribuojnë, në radhë të parë, për imazhin e tij në funksion të begatisë personale; duke përzgjedhur për të bashkëpunuar një numër të ngushtë organizatash të shoqërisë civile, por duke përjashtuar të gjithë të tjerët. Sepse vetëm në këtë mënyrë, duke përjashtuar kritikët, duke mbyllur të gjitha çarjet e kësaj ngrehine të gënjeshtërt nga drita e së vërtetës, vetëm kështu mund të mbahet në këmbë struktura e pushtetit të korruptuar.

Dhe vjen gjithmonë ai çast i mërzitshëm, kur njerëzit fillojnë e besojnë te mashtrimi; fillojnë e besojnë se gjërat e vërteta janë ashtu si duken, ashtu si u serviren. Dhe pushojnë së menduari, sepse të menduarit shndërrohet në një kompleks psikologjik që rrezikon të diskriminojë qënien përballë shumicës së manipuluar. Në këtë çast njeriu dorëzohet dhe braktis çdo përpjekje për të depërtuar në thellësi. I tillë është efekti i propagandës.

Epidemia e konferencave po përhapet kudo në prag të integrimit, rreth kullave të reja të kryeqytetit, ky tryezat e rrumbullakëta të antikorrupsionit po shndërrohen në tribuna propagande që fshehin korrupsionin. Qëllimi nuk është transparenca, debati mbi qeverisjen, shpenzimet, abuzimet, por që të na bindin se flitet për to pa përmendur asgjë prej tyre.

MegjithatĂ«, sado e sofistikuar makineria e “spining”, situata mbetet po aq shpresĂ«dhĂ«nĂ«se, sepse ne dimĂ« dobĂ«sinĂ« e tyre: fasadĂ«n; dimĂ« mĂ«nyrĂ«n pĂ«r ta rrĂ«zuar, mĂ«nyrĂ«n pĂ«r ta diskredituar atĂ«; dimĂ« si t’i shkundim njerĂ«zit nga kĂ«naqĂ«sia qĂ« prodhon opiumi i propagandĂ«s.

Por kjo nuk mjafton, nĂ«se nuk reagohet publikisht; nĂ«se nuk tregohet kurajo dhe guxim, tĂ« cilat nuk kanĂ« çmim, ndaj dhe ata e kanĂ« vĂ«shtirĂ« qĂ« t’i blejnĂ«.

The post E ku ka më mirë se propaganda! appeared first on Citizens.al.

↗

E drejta për informim mes gotës gjysmë bosh dhe gjysmë plot

✇Telegrafi
By: Besnike Salihu


Konferenca e VII KombĂ«tare pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, organizuar nga Komisioneri pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit dhe Mbrojtjen e tĂ« DhĂ«nave Personale, u konceptua tĂ« martĂ«n si njĂ« takim i gjerĂ«, nĂ« njĂ« sallĂ« plot me pĂ«rfaqĂ«sues nga qeveria, media, ambasadorĂ« tĂ« akredituar nĂ« TiranĂ«, ku nĂ« qendĂ«r ishte njĂ« tryezĂ« e rrumbullakĂ«t me fokus kryeministrin Edi Rama dhe drejtueset e katĂ«r organizatave tĂ« shoqĂ«risĂ« civile: Faktoje.al, “Together for Life”, “BIRN” dhe “SCiDEV”.

Diskutimet u fokusuan tek progresi i deritanishëm dhe problematikat serioze në zbatimin praktik të së drejtës për informim, shkruan Faktoje.al.

Dekriminalizimi i shpifjes

Kryeministri Rama e cilĂ«soi panoramĂ«n e transparencĂ«s si “gotĂ« gjysmĂ« plot”, duke theksuar se pengesat burojnĂ« nga pĂ«rtacia burokratike dhe jo mungesa e vullnetit politik.

Ai propozoi vendosjen e sanksioneve pĂ«r ministrat dhe sekretarĂ«t e pĂ«rgjithshĂ«m qĂ« tejkalojnĂ« afatin ligjor prej 10 ditĂ«sh pĂ«r dhĂ«nien e informacionit. “Nuk besoj te autorregullimi i shqiptarĂ«ve, ballkanasve
”, tha Rama kur foli pĂ«r nevojĂ«n e sanksioneve

Për herë të parë, Rama premtoi edhe dekriminalizimin e shpifjes, por vetëm për gazetarët. Megjithatë, një piskamë (ai) e lëshoi.

“Ne nuk vuajmĂ« nga liria e shprehjes, por liria e shpifjes”, tha Rama

Komisioneri Besnik Dervishi nënvizoi se problemet kryesore mbeten mosrespektimi i afateve, interpretimi i gabuar i përjashtimeve ligjore dhe neglizhenca administrative.

Platforma

Ministrja e Shtetit për administratën dhe antikorrupsionin, Adea Pirdeni, tha se platforma Transparent Albania, do të shërbejë në vijim si portë unike për aksesin në informacion publik, duke lehtësuar kërkesat online dhe monitorimin e performancës së ministrive.

Për herë të parë, sipas saj, qytetarët do të mund të paraqesin dhe ndjekin kërkesat për informacion online, ndërsa koordinatorët do të gjurmojnë zbatimin e tyre.

Ndërkohë, nga ana e partnerëve ndërkombëtarë ne tryezë u vlerësua rëndësia e angazhimit për të përmirësuar qasjen e publikut dhe medias në informacion

Problematikat


Duke u bazuar në eksperiencën e saj personale, Klodiana Kapo, drejtore e Faktoje.al, tha se dikur gazetaria mbështetej në kontakt të drejtpërdrejtë me institucionet, ekspertët dhe vetë drejtuesit e partive, ndërsa verifikimi i informacionit ishte pjesë thelbësore e punës së përditshme.

Sot, sipas saj, ky ekuilibër është prishur. Ajo theksoi vështirësitë e gazetarëve për të marrë informacion në kohë, duke sjellë shembullin e 183 kërkesave të dërguara vetëm këtë vit nga Faktoje.al, shumica me përgjigje të pjesshme ose të vonuara.

Eglantina Bardhi Drejtore e “Together for Life” nĂ«nvizoi se qasja e hapur nĂ« informacion nuk duhet parĂ« si kĂ«rcĂ«nim nga institucionet.

Ndërsa Kristina Voko, Drejtore e BIRN, e cilësoi të drejtën e informimit si instrument thelbësor për mbrojtjen e interesit publik. Sipas saj, transparenca duhet kuptuar më gjerë se korniza ligjore, duke përfshirë konsultimin publik real, të dhënat e hapura dhe komunikimin e vazhdueshëm me qytetarët.

Blerjana Bino, Drejtore e SCiDEV ngriti shqetësime për mungesën e transparencës në procesin e negociatave për anëtarësim në BE dhe hendekun mes digjitalizimit dhe llogaridhënies demokratike.

Konferenca evidentoi kontrastin mes cilĂ«simit qĂ« i dha vetĂ« kryeministri Rama “gotĂ«s gjysmĂ« bosh” tĂ« shoqĂ«risĂ« civile dhe “gotĂ«s gjysmĂ« plot” tĂ« qeverisĂ«, duke e lĂ«nĂ« tĂ« hapur debatin mbi efektivitetin real tĂ« sĂ« drejtĂ«s pĂ«r informim nĂ« ShqipĂ«ri.

↗

E drejta për informim mes gotës gjysmë bosh dhe gjysmë plot

✇Faktoje
By: Nevila Gjata

Konferenca e VII KombĂ«tare pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, organizuar nga Komisioneri pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit dhe Mbrojtjen e tĂ« DhĂ«nave Personale, u konceptua tĂ« martĂ«n si njĂ« takim i gjerĂ«, nĂ« njĂ« sallĂ« plot me pĂ«rfaqĂ«sues nga qeveria, media, ambasadorĂ« tĂ« akredituar nĂ« TiranĂ«, ku nĂ« qendĂ«r ishte njĂ« tryezĂ« e rrumbullakĂ«t me fokus kryeministrin Edi Rama dhe drejtueset e katĂ«r organizatave tĂ« shoqĂ«risĂ« civile: Faktoje.al, “Together for Life”, “BIRN” dhe “SCiDEV”.  

Diskutimet u fokusuan tek progresi i deritanishëm dhe problematikat serioze në zbatimin praktik të së drejtës për informim.

Kryeministri Edi Rama ne konferencen per te drejten e informimit

Dekriminalizimi i shpifjes

Kryeministri Rama e cilĂ«soi panoramĂ«n e transparencĂ«s si “gotĂ« gjysmĂ« plot”, duke theksuar se pengesat burojnĂ« nga pĂ«rtacia burokratike dhe jo mungesa e vullnetit politik.

Ai propozoi vendosjen e sanksioneve pĂ«r ministrat dhe sekretarĂ«t e pĂ«rgjithshĂ«m qĂ« tejkalojnĂ« afatin ligjor prej 10 ditĂ«sh pĂ«r dhĂ«nien e informacionit. “Nuk besoj te autorregullimi i shqiptarĂ«ve, ballkanasve
”, tha Rama kur foli pĂ«r nevojen e sanksioneve

Për herë të parë, Rama premtoi edhe dekriminalizimin e shpifjes, por vetëm për gazetarët. Megjithatë, një piskamë (ai) e lëshoi.

“Ne nuk vuajmĂ« nga liria e shprehjes, por liria e shpifjes”, tha Rama  

Komisioneri Besnik Dervishi nënvizoi se problemet kryesore mbeten mosrespektimi i afateve, interpretimi i gabuar i përjashtimeve ligjore dhe neglizhenca administrative.

Platforma

Ministrja e Shtetit për administraten dhe antikorrupsionin, Adea Pirdeni, tha se platforma Transparent Albania, do të shërbejë në vijim si portë unike për aksesin në informacion publik, duke lehtësuar kërkesat online dhe monitorimin e performancës së ministrive.

Për herë të parë, sipas saj, qytetarët do të mund të paraqesin dhe ndjekin kërkesat për informacion online, ndërsa koordinatorët do të gjurmojnë zbatimin e tyre.

Ndërkohë, nga ana e partnerëve ndërkombëtarë ne tryezë u vlerësua rendësia e angazhimit për të përmirësuar qasjen e publikut dhe medias në informacion

Problematikat

Ne foto: Klodiana Kapo, Drejtore e Faktoje.al

Duke u bazuar në eksperiencën e saj personale,  Klodiana Kapo, drejtore e Faktoje.al, tha se dikur gazetaria mbështetej në kontakt të drejtpërdrejtë me institucionet, ekspertët dhe vetë drejtuesit e partive, ndërsa verifikimi i informacionit ishte pjesë thelbësore e punës së përditshme.

Sot, sipas saj, ky ekuilibër është prishur. Ajo theksoi vështirësitë e gazetarëve për të marrë informacion në kohë, duke sjellë shembullin e 183 kërkesave të dërguara vetëm këtë vit nga Faktoje.al, shumica me përgjigje të pjesshme ose të vonuara.

Ne foto: Eglantina Bardhi, Drejtore e “Together For Life”

Eglantina Bardhi Drejtore e “Together for Life” nĂ«nvizoi se qasja e hapur nĂ« informacion nuk duhet parĂ« si kĂ«rcĂ«nim nga institucionet.

Ndërsa Kristina Voko, Drejtore e BIRN, e cilësoi të drejtën e informimit si instrument thelbësor për mbrojtjen e interesit publik. Sipas saj, transparenca duhet kuptuar më gjerë se korniza ligjore, duke përfshirë konsultimin publik real, të dhënat e hapura dhe komunikimin e vazhdueshëm me qytetarët.

Blerjana Bino, Drejtore e SCiDEV ngriti shqetësime për mungesën e transparencës në procesin e negociatave për anëtarësim në BE dhe hendekun mes digjitalizimit dhe llogaridhënies demokratike.

Konferenca evidentoi kontrastin mes cilesimit qĂ« i dha vetĂ« kryeministri Rama “gotĂ«s gjysmĂ« bosh” tĂ« shoqĂ«risĂ« civile dhe “gotĂ«s gjysmĂ« plot” tĂ« qeverisĂ«, duke e lĂ«nĂ« tĂ« hapur debatin mbi efektivitetin real tĂ« sĂ« drejtĂ«s pĂ«r informim nĂ« ShqipĂ«ri.

The post E drejta për informim mes gotës gjysmë bosh dhe gjysmë plot appeared first on Faktoje.al.

↗

Media ruse “arreston” ministren virtuale Diella pĂ«r korrupsion  

✇Faktoje
By: FAKTOJE

Pretendimi: Ministrja e Inteligjencës Artificiale Diella u arrestua për korrupsion

Vlerësimi: E pavërtetë

Jona Cenameri

Një artikull i publikuar në 5 dhjetor në versionin shqip të gazetës ruse Pravda, njofton arrestimin e ministres shqiptare virtuale Diella, nën akuzën e korrupsionit në tendera. Lajmi shoqërohet edhe me një foto, dukshëm të krijuar nga Inteligjenca Artificiale, të një toge policësh që shoqëron një ekran kompjuteri ku dallohet imazhi i Diellës.

Verifikim i mëtejshëm tregon se kjo media paraqet si lajm të vërtetë, një histori që në fakt buron nga një artikull satirik i medias kroate NewsBar. Në pamje të parë, artikulli i Pravda-s krijon përshtypjen e një raportimi serioz. Titulli, gjuha dhe struktura janë tipike të lajmeve të kronikës së zezë, ndërsa fotografia shoqëruese i përket qartësisht burimit origjinal kroat. Megjithatë, në asnjë moment Pravda nuk informon lexuesin se NewsBar është një portal satirik, i njohur në Kroaci për parodi politike dhe humor të zi.

Artikulli i publikuar në median satirike kroate Newsbar

VetĂ« teksti pĂ«rmban elementĂ« absurdĂ« dhe humoristikĂ«, si “kalimi i ministres nĂ« offline mode”, “avokati qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« algoritĂ«m ChatGPT”, apo zĂ«vendĂ«simi i saj me njĂ« kalkulator Casio “moralisht mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m”. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nĂ« rrjetet sociale tĂ« NewsBar, pĂ«rfshirĂ« Instagram dhe Facebook, faqja e pĂ«rshkruan veten qartĂ« si satirĂ« dhe humor. Ky kontekst Ă«shtĂ« plotĂ«sisht i munguar nĂ« versionin e Pravda-s.

Media kroate prezantohet si një faqe satirike

PĂ«rkundrazi, artikulli paraqitet si zhvillim real nĂ« ShqipĂ«ri dhe i atribuohet njĂ« burimi tĂ« paqartĂ« nĂ« Telegram, “dimsmirnov175”, pa asnjĂ« verifikim apo kontekst shtesĂ«.

Konteksti i njĂ« lajmi tĂ« tillĂ« qĂ« vĂ« nĂ« lojĂ« jehonĂ«n qĂ« shkaktoi nĂ« mediat ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«rfshirja e InteligjencĂ«s Artificiale nĂ« njĂ« kabinet qeveritar, mer njĂ« tjetĂ«r konotacion i publikuar nga media ruse. Rrjeti “Pravda” Ă«shtĂ« identifikuar nĂ« verifikime europiane si dhe nga Faktoje, si njĂ« ekosistem faqesh me prirje pro-Kremlinit, i pĂ«rdorur pĂ«r pĂ«rhapje narrativash dezinformuese nĂ« disa vende dhe gjuhĂ«, pĂ«rfshirĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor.

Një raport i fundit i verifikuesve të fakteve të Hibrid.info në Kosovë, zbuloi se  platforma pro-Kremlinit, që operon në mbi 80 shtete, është operacionale në gjuhën shqipe prej marsit të vitit 2024. Gjatë vitit të fundit, kjo faqe ka publikuar 2,699 artikuj, shumica e të cilëve janë kopje nga burime zyrtare ruse si RT, Sputnik dhe Telegram-i i Ambasadës Ruse në Tiranë.

Pas publikimit nga Pravda, historia është ricikluar edhe nga portale të tjera shqiptare, por me dallime në mënyrën e paraqitjes. Disa prej tyre e përmendin natyrën satirike vetëm në fund të artikullit ose në një fjali dytësore, ndërsa të tjerë e theksojnë në titull. Megjithatë, në të gjitha rastet, titujt sensacionalë dhe formulimi i paqartë kanë kontribuar në konfuzion, duke bërë që një pjesë e audiencës ta perceptojë historinë si lajm real.

Ky keqinterpretim i satirĂ«s nuk ka mbetur vetĂ«m nĂ« nivelin e portaleve shqiptare. NĂ« dhjetor 2025, kryetari i DumĂ«s ruse, Vjacheslav Volodin, iu referua tĂ« njĂ«jtĂ«s histori gjatĂ« njĂ« bisede me presidentin Vladimir Putin, duke e paraqitur si shembull real tĂ« “korrupsionit tĂ« inteligjencĂ«s artificiale” nĂ« EvropĂ«.

Mediat ndërkombëtare raportuan se historia që ai citoi ishte një meme dhe një lajm i rremë i qarkulluar në internet, me origjinë nga portali satirik kroat NeësBar. Ky episod tregon se si një përmbajtje humoristike, kur shkëputet nga konteksti, mund të keqpërdoret jo vetëm nga media për klikime, por edhe në diskurs politik në nivele të larta.

#factchecking #dezinformim #faktoje #DIELLA #AIminister #SPAK #AI #pravda

The post Media ruse “arreston” ministren virtuale Diella pĂ«r korrupsion   appeared first on Faktoje.al.

↗

Rama në konferencë për të drejtën për informim: Një pjesë e shikojnë gotën gjysmë bosh, Shqipëria ka një arkitekturë funksionale për transparencë

✇Albeu
By: V K

Në Konferencën e VII Kombëtare për të Drejtën e Informimit ku ishin të pranishëm partnerë europianë, të shoqërisë civile dhe organizatave të medias, kryeministri i vendit Edi Rama,  u shpreh se një pjesë e tyre e shikon gotën gjysmë bosh, ndërsa vetë theksoi se e shikon gjysmë plot.

“I kemi ndarĂ« rolet, roli i njĂ« pjesĂ« kĂ«tu Ă«shtĂ« ta shikojnĂ« gotĂ«n gjysmĂ«n bosh, roli i njĂ« pjese tjetĂ«r ku jam edhe unĂ« Ă«shtĂ« qĂ« ta shikojmĂ« gjysmĂ« plot”, tha Rama, teksa shtoi se “ShqipĂ«ria ka njĂ« arkitekturĂ« funksionale pĂ«r transparencĂ«â€, duke iu referuar njĂ« raporti tĂ« SIGMA.

Gjithashtu, kryeminstri theksoi se pavarĂ«sisht progresit tĂ« bĂ«rĂ« lidhur me transparencĂ«n u shpreh s, “po tĂ« shikojmĂ« mĂ« lart, jemi poshtĂ«â€.

MegjithatĂ« deklaroi kreu i qeverisĂ« “Po tĂ« shikojmĂ« sa poshtĂ« ishim, jemi shumĂ« mĂ« lart, kjo e dyta Ă«shtĂ« burim motivi qĂ« duhet tĂ« ngremĂ« vendin mĂ« lart”.

Edi Rama: Dua ta nis duke thënë që i kemi ndarë rolet, roli i një pjesë këtu është ta shikojnë gotën gjysmën bosh, roli i një pjese tjetër ku jam edhe unë është që ta shikojmë gjysmë plot.

Duke u nisur nga ndĂ«rhyrja e fundit e gotĂ«s gjysmĂ« bosh, do tĂ« doja tĂ« sillja nĂ« vĂ«mendje jo opinionin e qeverisĂ«, por tĂ« SIGMA. NĂ« vlerĂ«simin e SIGMA, qĂ« gjykon performancĂ«n e institucioneve shqiptare, ShqipĂ«ria ka njĂ« arkitekturĂ« funksionale pĂ«r transparencĂ«. Dhe rezultati Ă«shtĂ« 8.6 nga 10 nĂ« kuadrin strategjik e institucional. Duke iu referuar indeksit tĂ« transparencĂ«s tĂ« publikuar sĂ« fundmi ShqipĂ«ria ka bĂ«rĂ« njĂ« kapĂ«rcim prej rreth 5% brenda kĂ«tij viti duke shkuar nĂ« 78%. Jemi 10 pikĂ« mbi mesataren rajonale, kjo Ă«shtĂ« gota gjysmĂ« plot. Por s’kam kĂ«tu pĂ«r tĂ« debatuar apo kundĂ«rshtuar ato qĂ« u thanĂ«. PavarĂ«sisht progresit tĂ« bĂ«rĂ«, po tĂ« shikojmĂ« mĂ« lart, jemi poshtĂ«. Po tĂ« shikojmĂ« sa poshtĂ« ishim, jemi shumĂ« mĂ« lart, kjo e dyta Ă«shtĂ« burim motivi qĂ« duhet tĂ« ngremĂ« vendin mĂ« lart.

Nuk është një argument për ju të gotës gjysmëbosh që e doni vendin më lart sot dhe jo nesër, dhe me të drejtë sepse nuk është detyra juaj ta ngrini gurin, por të thoni ku duhet të shkojë guri.

Jam absolutisht dakord që qasja e hapur nuk është kërcënim, kjo është diçka që e predikoj vijimisht në tryezën e qeverisë.

Mendoj se ngurrimi për të ndarë me këdo qoftë që i kërkon informacionet administrative është absurd, vetëm dëmton më shumë se sa mbron, krijon një sens dyshimi dhe një atmosferë konspiracioni se sikur çfarë ka mbrapa informacionit.

The post Rama në konferencë për të drejtën për informim: Një pjesë e shikojnë gotën gjysmë bosh, Shqipëria ka një arkitekturë funksionale për transparencë appeared first on Albeu.com.

↗

Pse fletëpalosjet për barazinë gjinore nuk duhet të na frikësojnë

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

A mendoni se çdo burrĂ« dhe grua duhet tĂ« gĂ«zojnĂ« tĂ« drejta tĂ« barabarta? NĂ«se pĂ«rgjigjja Ă«shtĂ« “Po!”, atĂ«herĂ« ju jeni pĂ«r barazi gjinore.

Por pse ky koncept ka krijuar kaq shumë paragjykime dhe shqetësim së fundmi?

Në të vërtetë, diskutimi dhe miratimi i ligjit për barazinë gjinore u shoqërua me dizinformim dhe keqinterpretime të padrejta në Shqipëri.

U spekulua shumë se ky ligj ndryshonte gjininë, apo ligjëronte martesat e të njëjtit seks, nisur nga fakti se ishte një ligj që u përkrah nga komuniteti LGBT. Por Citizens ka shpjeguar disa herë se si qëndron e vërteta.

Së fundmi, disa fletpalosje të shpërndara në një shkollë 9-vjeçare në Tiranë nga punonjësit e shërbimit psiko-social kanë kthyer sërish të njëjtat spekulime.

Por, le ta analizojmë së bashku se çfarë përmbanin në të vërtetë këto fletëpalosje, të cilat alarmuan prindërit dhe grupet që evokojnë mbrojtjen e familjes tradicionale.

NĂ« fletĂ«n e parĂ« lexohet qartĂ«: “Luftoni stereotipet, duke pĂ«rfshirĂ« edhe tuajin!”

Koncepti se gjinia është konstrukt social nuk është shpikur nga shërbimi psiko-social i shkollave 9-vjeçare në Tiranë. Ky shpjegim njihet nga kuadri rregullator i strukturave ndërkombëtare perëndimore, si Bashkimi Evropian, apo dhe Organizata e Kombeve të Bashkuara.

MĂ« tej, fletĂ«palosja shpjegon gjithashtu se “turpi ndaj trupit Ă«shtĂ« sjellje e mĂ«suar”.

TĂ« gjithĂ« jemi tĂ« vetĂ«dijshĂ«m se komentet, bullizimi dhe presioni mbi mĂ«nyrĂ«n se si dukemi ndikojnĂ« nĂ« zhvillimin tonĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si e shohim veten dhe se si i qasemi shoqĂ«risĂ«. Ndaj kjo pikĂ« Ă«shtĂ« mĂ« se e nevojshme pĂ«r t’u diskutuar nĂ« mjediset shkollore.

“TĂ« dĂ«gjojmĂ« dhe mĂ«sojmĂ« nga fĂ«mijĂ«t tanĂ«,” ishte mesazhi nĂ« njĂ« fletĂ«palosje tjetĂ«r. A nuk ishte filmi “Adolescence” ai qĂ« u vlerĂ«sua gjerĂ«sisht nga kritika pasi tronditi botĂ«kuptimin prindĂ«ror nĂ« mbarĂ« botĂ«n, duke treguar se sa pak i kuptojnĂ« prindĂ«rit fĂ«mijĂ«t e tyre nĂ« ditĂ«t e sotme?!

“PĂ«rqafoni modele tĂ« ndryshme!” Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r mesazh i shpĂ«rndarĂ«.

ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo? Do tĂ« thotĂ« tĂ« pranojmĂ« tjetrin pavarĂ«sisht ngjyrĂ«s, gjinisĂ« apo etnisĂ«. NĂ« njĂ« botĂ« qĂ« po globalizohet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«, ku jemi ne ata qĂ« emigrojmĂ«, por po ashtu presim punonjĂ«s dhe turistĂ« nga e gjithĂ« bota, a nuk duhet ta mirĂ«kuptojmĂ« dhe pĂ«rqafojmĂ« diversitetin?

Prandaj, njohja e fëmijëve me të ndryshmen nga vetja është hapi i parë drejt një bashkëjetese të suksesshme në komunitet.

Një tjetër mesazh i fletëpalosjes është ndarja e punëve të kujdesit. Gratë dhe vajzat, për shkak të marrjes përsipër të shumë detyrave në shtëpi si pastrimi, gatimi etj. humbasin ose përgjysmojnë mundësitë e tyre për edukim, karrierë dhe punësim, krahasuar me djemtë dhe burrat. Barazia gjinore synon pikërisht një ndarje të barabartë të detyrave dhe kontributeve familjare.

Dhe, sĂ« fundi, “TĂ« fuqizojmĂ« fĂ«mijĂ«t tĂ« flasin hapur”. Shpesh gratĂ« dhe vajzat kanĂ« mĂ« pak hapĂ«sirĂ« nĂ« sferĂ«n publike pĂ«r shkak tĂ« mbivendosjes sĂ« burrave nĂ« fusha tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« jetĂ«s si politika, media etj. Ky pasazh inkurajues u jep mundĂ«si prindĂ«rve qĂ« tĂ« rrisin fĂ«mijĂ« nĂ« kushte dhe hapĂ«sira mĂ« tĂ« barabarta, pavarĂ«sisht gjinisĂ«, pĂ«r njĂ« shoqĂ«ri me shanse tĂ« barabarta.

The post Pse fletëpalosjet për barazinë gjinore nuk duhet të na frikësojnë appeared first on Citizens.al.

↗

Kaja Kallas nuk po hetohet nga CIA për korrupsion në Ukrainë

✇Faktoje
By: FAKTOJE

Pretendimi: CIA po heton një skandal korrupsioni në Ukrainë, që përfshin edhe shefen e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas

Vlerësimi: E pavërtetë

Jona Cenameri

Portali shqiptar Mast.al publikoi në 24 nëntor një artikull që pretendon se CIA dhe Departamenti i Mbrojtjes së SHBA-ve po hetojnë shefen e politikës së jashtme të Bashkimit Europian, Kaja Kallas për zhdukjen e 48 miliardë eurove ndihmë të dhënë Ukrainës. Kjo sepse një pjesë e këtyre fondeve është zhvendosur, sipas artikullit, në llogari bankare në Estoni, vendin e origjinës së Kallas. 

Artikulli i portalit sugjeron gjithashtu se paratë janë përvetësuar në mënyrë të koordinuar nga zyrtarë ukrainas dhe europianë dhe se hetimi përfshin edhe presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky. Verifikimi i këtij pretendimi tregon se lajmi është i pavërtetë, nuk bazohet në asnjë burim të besueshëm dhe keqinterpreton informacionet e raportuara nga mediat serioze ndërkombëtare.

Shifra prej 48 miliardë eurosh nuk ekziston në asnjë dokument apo raport të CIA-s, Departamentit të Shtetit apo Mbrojtjes, Bashkimit Europian dhe Zyrës së Inspektorit të Përgjithshëm të SHBA-ve. Dokumentet publike të këtyre institucioneve nuk përmbajnë asnjë deklaratë, njoftim apo paralajmërim për një hetim të përmasave të tilla dhe as ndonjë referencë që lidhet me përvetësimin e fondeve nga zyrtarë europianë. 

Në të gjitha rastet, institucionet amerikane flasin për auditime dhe mbikëqyrje të zakonshme të fondeve të ndihmës, një proces rutinë që kryhet në çdo vend përfitues, pa asnjë element skandali apo dyshimi penal.

Skandali i dokumentuar publikisht së fundi lidhet me një skemë korrupsioni me rreth 100 milionë dollarë, në sektorin e energjisë në Ukrainë, i raportuar nga media serioze ndërkombëtare si Reuters, BBC, Deutsche Welle, Al Jazeera, Le Monde, NBC News dhe Politico Europe.

Sipas raportimeve tĂ« tyre, zyrtarĂ« tĂ« kompanisĂ« shtetĂ«rore tĂ« energjisĂ« bĂ«rthamore Energoatom, sĂ« bashku me ish-ministra dhe biznesmenĂ« tĂ« afĂ«rt me pushtetin, dyshohet se kanĂ« manipuluar kontrata dhe kanĂ« pĂ«rfituar rreth 100 milionĂ« dollarĂ« pĂ«rmes njĂ« skeme tĂ« pastrimit tĂ« parave. Hetimi, i njohur si “Operacioni Midas”, ka zgjatur 15 muaj, dhe Ă«shtĂ« zhvilluar nga Byroja KombĂ«tare e Antikorrupsionit tĂ« UkrainĂ«s (NABU), duke pĂ«rfshirĂ« rreth njĂ« mijĂ« orĂ« pĂ«rgjime dhe dhjetĂ«ra kontrolle. Hetimi ka çuar nĂ« ngritjen e akuzave ndaj tetĂ« personave, ndĂ«rsa ministri i drejtĂ«sisĂ« Herman Halushchenko dhe ministrja e energjisĂ« Svitlana Hrynchuk kanĂ« dhĂ«nĂ« dorĂ«heqjen me kĂ«rkesĂ« tĂ« presidentit Zelensky, si â€œĂ§Ă«shtje besimi” pĂ«rballĂ« ndjekjes penale. NĂ« asnjĂ« prej kĂ«tyre raportimeve nuk pĂ«rmendet Bashkimi Europian, Estonia apo Kaja Kallas.

As figura e Kallas, as ndonjë zyrtar europian nuk figurojnë në listën e personave të hetuar në këtë dosje. Emrat që përmenden publikisht në media ndërkombëtare janë zyrtarë ukrainas si German Galushchenko, Ruslan Grynchuk, biznesmeni Timur Mindich dhe persona të tjerë të lidhur me sektorin e energjisë. Asnjë prej tyre nuk ka lidhje me BE-në, Estoninë apo Kaja Kallas. Pretendimi që e lidh këtë skandal me BE-në është i pabazuar dhe nuk gjen asnjë mbështetje në burime të pavarura.

Pjesa tjetĂ«r e pretendimit i atribuohet Larry C. Johnson, njĂ« ish-analist i CIA-s qĂ« e ka lĂ«nĂ« agjencinĂ« nĂ« vitin 1993. Sigurisht, qĂ« deklaratat e dikujt qĂ« ka lĂ«nĂ« agjencinĂ« e sigurisĂ« dekada mĂ« parĂ« nuk mund t’i atribuohen CIA-s. Sipas profilit tĂ« tij zyrtar nĂ« Wikipedia, Johnson njihet pĂ«r pĂ«rhapjen e disa prej teorive tĂ« rreme dhe dezinformimeve mĂ« tĂ« njohura nĂ« dekadat e fundit. Ai Ă«shtĂ« autori i mashtrimit tĂ« vitit 2008 pĂ«r ekzistencĂ«n e njĂ« videoje tĂ« Michelle Obama-s qĂ« asnjĂ«herĂ« nuk ka ekzistuar dhe burimi i pretendimit tĂ« rremĂ« se inteligjenca britanike GCHQ spiunoi Donald Trump gjatĂ« fushatĂ«s sĂ« vitit 2016, pretendim i pĂ«rgĂ«njeshtruar publikisht edhe nga Fox News. Johnson ka mbrojtur hapur qĂ«ndrime pro-Kremlinit, Ă«shtĂ« cituar gjerĂ«sisht nga media ruse si Sputnik, RIA Novosti dhe Izvestia, dhe nĂ« vitin 2025 u ftua nga Ministria e Jashtme e RusisĂ« pĂ«r tĂ« intervistuar Sergey Lavrov, duke konfirmuar lidhjet e tij me propagandĂ«n ruse.

Ndërkohë, institucionet amerikane kanë njoftuar publikisht vetëm kryerjen e auditimeve rutinë për monitorimin e ndihmës së dhënë Ukrainës. Këto auditime nuk lidhen me ndonjë skandal financiar, nuk implikojnë zyrtarë të BE-së dhe nuk përfshijnë deri më tani asnjë akuzë ndaj Kaja Kallas apo ndonjë zyrtari europian. Pretendimi se paratë janë transferuar në llogari bankare në Estoni është gjithashtu i pabazuar dhe nuk mbështetet nga asnjë burim zyrtar.

Në këto rrethana, pretendimi se CIA po heton një skandal prej 48 miliardë eurosh që përfshin Kaja Kallas rezulton i pavërtetë. Lajmi i portalit është ndërtuar mbi një deklaratë të vetme të një individi të diskredituar dhe pa asnjë mbështetje faktike. Hetimi real për korrupsion në Ukrainë ka përmasa shumë më të vogla, përfshin vetëm zyrtarë ukrainas dhe është raportuar hapur nga institucionet e tyre dhe mediat ndërkombëtare serioze. Kaja Kallas nuk është nën hetim nga asnjë institucion dhe nuk ekziston asnjë provë që e lidh me ndonjë aferë financiare.

BĂ«het fjalĂ« pĂ«r njĂ« tjetĂ«r rast ku njĂ« lajm ndĂ«rkombĂ«tar Ă«shtĂ« shtrembĂ«ruar qĂ«llimisht, Ă«shtĂ« fryrĂ« dhe Ă«shtĂ« paraqitur si “skandal global”, duke pĂ«rdorur CIA-n pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« kredibilitet njĂ« narrative tĂ« pavĂ«rtetĂ«. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, Faktoje e vlerĂ«son kĂ«tĂ« pretendim si dezinformues.

The post Kaja Kallas nuk po hetohet nga CIA për korrupsion në Ukrainë appeared first on Faktoje.al.

↗

AI në shërbim të mashtrimit/ Si po kërcënohet siguria e qytetarëve nga dezinformimi shëndetësor

✇BoldNews
By: Brisi

“Nuk e njihja mĂ« veten nĂ« pasqyrĂ«â€ – KĂ«shtu shkruhej nĂ« njĂ« artikull tĂ« njĂ« faqeje qĂ« prezantohet si media nĂ« internet, ku pretendohet se Agron Llakaj komenton humbjen e shpejtĂ« tĂ« peshĂ«s pas pĂ«rdorimit tĂ« njĂ« produkti pĂ«r dobĂ«sim. NĂ« fotot e pĂ«rdorura ai shfaqet dukshĂ«m mĂ« i dobĂ«suar, duke krijuar pĂ«rshtypjen e njĂ« transformimi fizik si rezultat [
]

The post AI në shërbim të mashtrimit/ Si po kërcënohet siguria e qytetarëve nga dezinformimi shëndetësor appeared first on BoldNews.al.

↗

“Aventurat e Super Patit” nĂ« Faktoje

✇Faktoje
By: FAKTOJE

“Aventurat e Super Patit” Ă«shtĂ« njĂ« seri komikesh e animuar, e krijuar nga Faktoje pĂ«r tĂ« luftuar dezinformimin nĂ« mĂ«nyrĂ« kreative dhe edukative. PĂ«rmes njĂ« formati argĂ«tues dhe vizualisht tĂ«rheqĂ«s, kjo seri sjell pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri njĂ« qasje inovative ndaj edukimit mediatik, me audience brezat e rinj.

Personazhet kryesore:

  • Super Pati – heroina qĂ« demaskon gĂ«njeshtrat, verifikon faktet dhe nxit mendimin kritik.
  • Rrenci – antagonisti qĂ« pĂ«rhap dezinformim, shtrembĂ«ron tĂ« vĂ«rtetĂ«n dhe manipulon publikun.

Qëllimi i serisë:

  • TĂ« ndihmojĂ« tĂ« rinjtĂ« tĂ« dallojnĂ« lajmet e rreme.
  • TĂ« zhvillojĂ« aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« menduar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur.
  • TĂ« promovojĂ« skepticizmin e shĂ«ndetshĂ«m dhe verifikimin e informacionit.

PĂ«rmes episodeve por dhe me shumĂ« mjete interaktive online, dy persoanzhet kanĂ« potencial pĂ«r t’u berĂ« viral me video te shkrutra, Stickers dhe GIFF pĂ«r t’u pĂ«rdoruar nĂ« platformat online, quize dhe lojra, pyetje si dhe meme.

Kjo seri animacionesh shoqĂ«rohet me videot tutoriale “Hap SytĂ« – Kontrollo dhe ti”, tĂ« cilat ofrojnĂ« udhĂ«zime tĂ« thjeshta dhe tĂ« qarta pĂ«r pĂ«rdorimin e mjeteve online nĂ« verifikimin e:

  • Fotografive dhe videove tĂ« dyshimta dhe te manipuluara
  • Vendndodhjeve
  • Imazheve tĂ« krijuara ose modifikuara me inteligjencĂ« artificiale

Kjo përpjekje e Faktoje thekson rëndësinë e mendimit kritik dhe të qëndruarit skeptik dhe shërben si një mjet i fuqishëm për fuqizimin e të rinjve ndaj sfidave të infomacionit te rreme në ditët e sotme.

Me mbështetjen e CFI Media Development, kjo seri është pjesë e fushatës për të forcuar mendimin kritik tek të rinjtë në epokën digjitale. Sepse të jesh i informuar, është superfuqi!

Episodi i parë: Tablete falas nga Temu?!

04/10/2025

Zbuloje me Super Patin – heroina qĂ« nuk bie pre e rrenave online! PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, Faktoje sjell njĂ« seri komike pĂ«r tĂ« rinjtĂ« me qĂ«llim lufta kundĂ«r dezinformimit. NjĂ« seri komike qĂ« edukon, argĂ«ton dhe sfidon mendimin kritik.

Episodi i dytë: SuperPati shkatërron XUEX

Skemat piramidale moderne po pĂ«rpiqen tĂ« mashtrojnĂ« shqiptarĂ«t me premtime boshe pĂ«r fitime tĂ« lehta. Por SuperPati nuk bie nĂ« grackĂ«! NĂ« serinĂ« e re “Aventurat e SuperPatit”, heroina e Faktoje demaskon mashtrimet online dhe lufton keqinformimin me fuqi kritike

11/10/2025

The post “Aventurat e Super Patit” nĂ« Faktoje appeared first on Faktoje.al.

↗

Ngec turizmi, numri i vizitorëve të huaj në vendnumëro

✇Reporter
By: Gjergj Erebara

Numri i udhëtarëve me dokumente të huaja që vizitojnë Shqipërinë për arsye turistike apo vizita pranë familjes shënoi rënie me 3.3% në muajin korrik në krahasim me korrikun e vitit të kaluar, ndërsa numri i shqiptarëve që zgjodhën të udhëtojnë jashtë vendit shënoi rritje domethënëse me 11%, bëhet e ditur nga të dhënat zyrtare të [
]

The post Ngec turizmi, numri i vizitorëve të huaj në vendnumëro appeared first on Reporter.al.

↗

Një faqe e rreme në Facebook shpërndan dizinformim ndaj AGSH

✇Reporter
By: Nensi Bogdani

NjĂ« faqe nĂ« rrjetin social tĂ« Facebook filloi tĂ« postojĂ« lajme tĂ« rreme tĂ« hĂ«nĂ«n pasdite, nĂ«n emrin e Asocacionit tĂ« GazetarĂ«ve tĂ« ShqipĂ«risĂ«, AGSH.  Postimet e faqes sĂ« titulluar “Asocacioni i GazetarĂ«ve ShqiptarĂ«â€ pretendojnĂ« se “kĂ«rkimi i tĂ« drejtave i ka pĂ«rçarĂ«â€. “Nuk kam asnjĂ« ide se kush mund tĂ« fshihet pas kĂ«tij profili [
]

The post Një faqe e rreme në Facebook shpërndan dizinformim ndaj AGSH appeared first on Reporter.al.

↗

Qeveria mban sekret kontratat e konsulencës me kompaninë e Tony Blair

✇Reporter
By: Blerina Gjoka

NĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r teknologjinĂ« shkurtin e vitit tĂ« kaluar nĂ« Dubai, kryeministri Edi Rama u ngjit nĂ« podium me ish-kryeministrin britanik, Tony Blair dhe i dedikoi kĂ«tij tĂ« fundit karrierĂ«n e tij si politikan dhe kryeministĂ«r. “UnĂ« nuk do tĂ« isha as kryeministĂ«r dhe as njeri i pĂ«rfshirĂ« nĂ« politikĂ« pa tĂ«,” i tha [
]

The post Qeveria mban sekret kontratat e konsulencës me kompaninë e Tony Blair appeared first on Reporter.al.

↗

Dezinformimi dhe AI, sa të përgatitura janë mediat?

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Një televizion shqiptar përdori inteligjencën artificiale (AI) për të gjeneruar titullin e një lajmi, por pa ia bërë të ditur publikut. Sidoqoftë kjo praktikë i doli zbuluar pasi në tekstin e artikullit, padashur, përfundoi edhe vetë kërkesa e bërë.

“MĂ« jep njĂ« titull pĂ«r kĂ«tĂ«: Skema e re e bonusit tĂ« bebes, nga viti qĂ« vjen pritet tĂ« ndryshojĂ«, duke nisur pagesa mujore deri nĂ« moshĂ«n 5-vjeçare,” ishte hyrja e lajmit nĂ« fjalĂ« ku dallonte kĂ«rkesa. Artikulli u korrigjua pak kohĂ« mĂ« vonĂ« pas botimit.

Raste të tilla, ku artikujt shkruhen apo asistohen me AI, po bëhen më të shpeshta.

Ndërsa AI po transformon rrënjësisht mënyrën se si krijohet dhe shpërndahet informacioni mediat shqiptare, por jo vetëm, ndodhen në një moment kyç përballë sfidave: etike, të cilësisë së informacionit dhe luftës kundër dezinformimit.

Oliverda Allmuca, gazetare pranë televizionit MCN tha për Citizens.al se e ka përdorur AI-në për të marrë informacion apo përpunuar të dhëna.

“NĂ« rastet kur ka raporte voluminoze, pĂ«rmbledhja e tĂ« dhĂ«nave sasiore, pra shifra dhe statistika bĂ«het me vlerĂ« dhe kursen kohĂ«â€, tha ajo.

Megjithatë, për rastin në fjalë Oliverda tha se nuk e kishte vendosur në dijeni publikun, pasi materialin e publikuar nuk e kishte zhvilluar tërësisht me AI.

“
sepse nuk kam formĂ«suar pjesĂ« tĂ« informacioenve pĂ«rfundimtare, por vetĂ«m ndihmĂ« nĂ« procesin e kuptueshmĂ«risĂ« pĂ«r mua”, saktĂ«soi gazetarja.

Ngjashëm edhe Ledina Elezin, gazetare pranë televizionit SCAN, tha për Citizens.al se nuk e përdorte shpesh AI-në për të shkruar artikuj.

“TĂ« vetmet raste qĂ« e pĂ«rdor Ă«shtĂ« kur kam ndonjĂ« koncept teknik dhe dua qĂ« tĂ« ma bĂ«jĂ« mĂ« tĂ« qartĂ« mua, pra ta kuptoj unĂ«. NĂ« shumĂ« raste bĂ«n gabime, prandaj pĂ«rpiqem tĂ« mos e pĂ«rdor”, theksoi Ledina.

Ndryshe, Isa Myzyraj, gazetar pranë televizionit Ora News, flet me mbresa për përvojën me AI-në, pavarësisht se ai thekson se zakonisht nuk e përdor për punë.

“Po e kam pĂ«rdorur nĂ« dy raste, hera e parĂ« ka qene sapo doli, pĂ«r provĂ« kryesisht, dhe herĂ«n e dytĂ« pĂ«r njĂ« titull lajmi. Le tĂ« tregohem i sinqertĂ«, kam mbetur i mahnitur me rezultatin”, u shpreh Isa.

Duke komentuar rreth kësaj çështjeje për Citizens.al, gazetari dhe studiuesin e medias Lutfi Dervishi, thotë se në radhët e gazetarëve ka hipokrizi.

“AI pĂ«rdoret, por fshehurazi. Si struci!” theksoi Dervishi, sipas sĂ« cilit inteligjenca artificiale kĂ«rkon qĂ« tĂ« jesh i pĂ«rgatitur pasi Ă«shtĂ« “njĂ« terren qĂ« ndesh tĂ« reja çdo ditĂ«â€.

“Ka kureshtje padyshim, ka dhe keqpĂ«rdorim, por mungojnĂ« dijenitĂ« dhe nuk ka debat se deri ku mund tĂ« pĂ«rdoret”, vijoi ai.

Sipas Dervishit nuk ka kufi tĂ« qartĂ« mes “asistentit virtual” dhe “skllavit” qĂ« zbaton çdo urdhĂ«r qĂ« ti i jep.

“Hapi i parĂ« Ă«shtĂ« qĂ« duhet pranuar se po e pĂ«rdorim, mĂ« pas tĂ« nisĂ« debati si? Deri ku? Cilat janĂ« kufijtĂ«? PĂ«rfitimet? Rreziqet? Protokollet?”, analizoi Dervishi.

Zakonisht pas pĂ«rpunimit tĂ« njĂ« teksti, apo materiali gazetaresk, AI i pyet pĂ«rdoruesit nĂ«se dĂ«shirojnĂ« qĂ« ta ripĂ«rpunojĂ« mĂ« tej me njĂ« mesazh tĂ« ngjashĂ«m si:“NĂ«se dĂ«shiron, mund tĂ« ta pĂ«rgatis ketĂ« nĂ« format revistash, ese akademike, ose version tĂ« shkurtuar pĂ«r botime edukative. Si dĂ«shiron ta pĂ«rdorĂ«sh kĂ«tĂ« material?”

Dervishi tregoi se kishte hasur plot raste ku edhe redaksive serioze të vendit, në fund të shkrimeve të botuara, u kishin shpëtuar kërkesa të tilla të AI-së për përmirësimet e teksteve.

Mungesa e rregulloreve dhe transparencës me publikun

Përtej zhvillimit të teknologjisë dhe mundësisë së përdorimit të AI-së për të thjeshtuar procese apo për të shkurtuar kohë pune, redaksitë e mediave shqiptare duket se nuk janë dhe aq miqësore me të.

“Platforma si ChatGPT ose tĂ« ngjashme, janĂ« bllokuar nĂ« serverĂ«t e kompjuterĂ«ve redaksionalĂ«. Sipas udhĂ«zimit, procesi i pĂ«rdorimit tĂ« inteligjencĂ«s artificiale shkakton dĂ«m serioz nĂ« memorie dhe dobĂ«son kreativitetin”, tha Oliverda pĂ«r redaksinĂ« e MCN-sĂ«.

Sipas saj, në politikat e ndjekura në këtë televizion, AI nuk mund të zëvendësojë gazetarin, stilistikën e tij dhe rolin e tij kritik. Për këtë arsye, ajo e përdor AI-në vetëm në punë jashtë redaksisë.

Situata përshkruhet e njëjtë edhe në televizionin SCAN nga Ledina Elezi.

“Nuk kemi ndonjĂ« udhĂ«zim ose rregullore nĂ« redaksi, por ekziston njĂ« lloj stigme nĂ« rast se pĂ«rdoret”, tha Ledina.

Ajo solli në vëmendje edhe rastet kur kolegë të saj e kishin përdorur për të gjeneruar foto për webin.

“NĂ« ato raste nuk Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dijeni publiku. U pĂ«rdor vetĂ«m tre herĂ« dhe jo mĂ«, sepse kolegu mori kritika nga drejtori”, u shpreh mĂ« tej Ledina.

Edhe Isa tregoi se në redaksinë e Ora News nuk ka një rregullore apo udhëzim për përdorimin e AI-së si për tekstet, edhe për fotot apo videot, ndërsa shprehet se ka vënë në dijeni publikun kur e ka përdorur për materiale të postuara në llogaritë e tij sociale, apo punë jashtë televizionit.

PĂ«r Koloreto Cukalin, drejtues i KĂ«shillit Shqiptar tĂ« Medias (KSHM), Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« besohet se, pĂ«rpos halleve dhe streseve tĂ« pĂ«rditshme, ndonjĂ« media shqiptare t’i ketĂ« kushtuar kohĂ« hartimit tĂ« njĂ« udhĂ«zuesi.

“Edhe pse besoj ka media dhe e di qĂ« ka media qĂ« mund ta kenĂ« diskutuar nĂ«pĂ«r redaksi, nuk besoj se ka njĂ« rregullore tĂ« mirĂ«filltĂ«â€, theksoi ai pĂ«r Citizens.al.

Sipas Cukalit, është shumë e rëndësishme që të ketë transparencë nga mediat për publikun, sa herë përdoret AI.

“Standardi qĂ« po pĂ«rdoret dhe qĂ« po promovohet gjerĂ«sisht nĂ« media ndĂ«rkombĂ«tare Ă«shtĂ« qĂ« kur ka njĂ« tekst tĂ« pĂ«rkthyer me AI duhet tĂ« bĂ«het i ditur nĂ« fund, duhet treguar qĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me ndihmĂ«n e AI-sĂ«â€ vijoi drejtuesi i KSHM-sĂ«.

Megjithatë, edhe për këtë lloj transparence ka disa nivele, sipas Cukalit.

“NĂ«se ti e pĂ«rdor inteligjencĂ«n artificiale vetĂ«m pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« kĂ«rkime, por shkrimin e ke bĂ«rĂ« vetĂ«, sigurisht qĂ« nuk Ă«shtĂ« e nevojshme ta vĂ«sh, sepse ti nuk ke pĂ«rdorur ‘searching’ e Google-it, por ke pĂ«rdorur AI-nĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« kĂ«rkime pĂ«r dokumente tĂ« ndryshme”, vijoi Cukali.

Për Lutfi Dervishin, përdorimi i AI-së nuk mund të shihet si armik.

“Mund ta rrisĂ« cilĂ«sinĂ« nĂ«se pĂ«rdoret me mend: kĂ«rkim mĂ« i shpejtĂ«, pĂ«rmbledhje informacioni/dokumentesh, transkriptime, vizualizime tĂ« dhĂ«nash, ide pĂ«r kĂ«ndvĂ«shtrime tĂ« reja, korrigjim tĂ« tekstit pĂ«r gabime ortografike”, shtjellon Dervishi.

MegjithatĂ«, sipas tij cilĂ«sia vritet kur ia dorĂ«zon filtrin editorial “makinĂ«s”.

“Duke huazuar njĂ« koncept tĂ« Yuval Hararit, algoritmi ka zĂ«vendĂ«suar redaktorin. Ti konsumon jo atĂ« qĂ« ka pĂ«rzgjedhur redaktori, por atĂ« qĂ« tĂ« shfaq algoritmi. Sfida Ă«shtĂ« qĂ« kontrolli pĂ«rfundimtar tĂ« jetĂ« nĂ« dorĂ« tĂ« njeriut dhe jo tĂ« AI-sĂ«â€, pĂ«rfundoi Dervishi.

Krijimtaria artificiale sipas AI-së.

Dezinformimi dhe sfida e përballjes me një realitet të ri

Koloreto Cukali shpjegon se dezinformimi nuk Ă«shtĂ« diçka e re, pĂ«rpos terminologjisĂ« qĂ« mund tĂ« jetĂ« e tillĂ«. Sipas tij nevojitet qĂ« krahas zhvillimeve tĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« zhvillohet edhe vetĂ« publiku “pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si e merr, kĂ«rkon dhe jep informacionin”.

Për këtë, ai argumenton se nëse nuk rregullohen disa marrëdhënie, nuk mund të ketë një përmirësim apo adresim të kësaj prirjeje.

“[
] ca marrĂ«dhĂ«nie qĂ« kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me ekonominĂ« e mediave sĂ« pari, me kontributin e publikut nĂ« kĂ«tĂ« ekonomi sĂ« dyti, dhe me edukimin e publikut, pĂ«r tĂ« kuptuar se si funksionon etika nĂ« lajme dhe se si funksionojnĂ« tĂ« gjithĂ« kĂ«to elementĂ« tĂ« dezinformimit, unĂ« nuk pres ndonjĂ« pĂ«rmirĂ«sim ose adresim tĂ« kĂ«tij fenomeni”, argumentoi Cukali.

PĂ«r gazetarĂ«t, pĂ«rballja me materiale tĂ« rreme tĂ« gjeneruara me AI-nĂ« Ă«shtĂ« tanimĂ« e pĂ«rditshme. Ky ekspozim duket se ka bĂ«rĂ« qĂ« ata tĂ« fitojnĂ« pĂ«rvojĂ« pĂ«r t’i kuptuar mĂ« mirĂ«.

“NĂ«se ka personazhe, shoh kryesisht duart ose kĂ«mbĂ«t, ku zakonisht janĂ« gabimet mĂ« tĂ« zakonshme tĂ« AI-sĂ«. Mund tĂ« kontrolloj edhe aspektin fizik, pra hijet, mund tĂ« kontrolloj kohĂ«n kur Ă«shtĂ« realizuar, ose nĂ«pĂ«rmjet platformave qĂ« bĂ«jnĂ« ‘check AI’, kontrolloj burimin e fotografisĂ«â€, u shpreh Oliverda.

E njëjta përballje me fotot apo videot e gjeneruar me AI vjen edhe për Ledinën.

“NĂ« rastin e fotove, zakonisht cepat janĂ« mĂ« tĂ« lĂ«muar, qoftĂ« nĂ« rastin e njerĂ«zve ose tĂ« objekteve dhe mund tĂ« ketĂ« ndonjĂ« deformim tĂ« vogĂ«l ose diçka qĂ« nuk bĂ«n sens nĂ« foto” thotĂ« ajo.

Ndërsa për tekstet sipas Ledinës, ka disa fjalë tipike që përdoren vazhdimisht.

“Ndodh qĂ« tĂ« pĂ«rdorĂ« edhe shumĂ« mbiemra cilĂ«sorĂ«. Shpjegimi Ă«shtĂ« gjithashtu i ndarĂ« nĂ« pika kryesore” vijon Ledina.

Për Oliverdën, kur vjen puna te të dalluarit të tekstit, është më komplekse.

“Zakonisht pĂ«rpiqem tĂ« shoh burimin nga vjen ky material, sa i besueshĂ«m Ă«shtĂ« ose nĂ«se Ă«shtĂ« njĂ« personazh, kĂ«rkoj pĂ«r profile zyrtare”, tha Oliverda.

Isa kujton raste tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« AI-sĂ« gjatĂ« fushatĂ«s elektorale pĂ«r zgjedhjet qendrore tĂ« 2025-Ă«s. Sipas tij ajo qĂ« i dallonte ishte njĂ« mĂ«nyrĂ« e pĂ«rdorimit tĂ« fjalĂ«ve, sintaksĂ«s, apo pikĂ«simit qĂ« tĂ« linte ta kuptoje se “nuk Ă«shtĂ« shkruar nga njĂ« njeri”.

Sipas tij AI ka një potencial të madh për të përhapur dezinformim në mënyrë masive dhe të sofistikuar.

“TeknologjitĂ« si gjenerimi automatik i teksteve, imazheve dhe videove mund tĂ« krijojnĂ« pĂ«rmbajtje bindĂ«se e tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u dalluar nga ajo autentike. NĂ« duar tĂ« gabuara, kjo mund tĂ« shfrytĂ«zohet pĂ«r tĂ« manipuluar opinionin publik, pĂ«r tĂ« krijuar narrativĂ« tĂ« rreme ose pĂ«r tĂ« ndikuar procese demokratike”, u shpreh Myzyraj.

Për Oliverdën, përballja me dezinformimin është sfidë e përditshme në punën si gazetare, por edhe si një publik që konsumon informacione në rrjet. Ndërsa sipas saj mungon edukimi për median.

Ndërkohë, Lutfi Dervishi është i mendimit se AI e ka bërë gënjeshtrën, manipulimin dhe propagandën më të lirë, më të shpejtë dhe më të personalizuar.

“Kemi ‘deepfake’ audio e video, profile sintetike dhe tekste qĂ« duken ‘gazetareske’”, shprehet ai.

Sipas Dervishit, në Shqipëri problemi shumëfishohet nga tregu i vogël, presioni i klikimeve dhe mungesa e redaktoreve.

“Sot po shikoja disa komente tĂ« pĂ«rdoruesve nĂ« TikTok qĂ« habiteshin sa mire ‘flet’ njĂ« bebe dhe çfarĂ« logjike ka dhe nuk e kuptonin se video ishte pĂ«rgatitur me AI”, u shpreh Dervishi, ndĂ«rsa shtoi se audienca nĂ« ShqipĂ«ri nuk Ă«shtĂ« edukuar pĂ«r AI-nĂ«.

Këtë këndvështrim e ndan edhe Koloreto Cukali, ndërsa shprehet se shtimi i kapaciteteve të reja për të krijuar dezinformim e ndërlikon më tepër situatën dhe rrezikun.

“Publiku Ă«shtĂ« i papĂ«rgatitur pĂ«r t’u mbrojtur dhe tĂ« mos harrojmĂ« qĂ« ndĂ«rkohĂ« kemi njĂ« publik qĂ« ishte shumĂ« vulnerabĂ«l, shumĂ« i brishtĂ« ndaj dezinformimit”.

AI dhe nevoja për të ndërhyrë në Kodin e Etikës

Duke pasur në vëmendje ndryshimet teknologjike dhe ndikimin e tyre në punën e gazetarëve, një grup ekspertësh janë duke ndërhyrë në Kodin e Etikës së gazetarit për ndërtimin e një udhëzuesi për përdorimin etik të inteligjencës artificiale.

Sipas Koloreto Cukalit, përdorimi i AI-së kërkon një manual se sa një rregullim etik.

“NjĂ« doracak pĂ«r tĂ« treguar se si duhet pĂ«rdorur, pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar disa rregulla tĂ« pĂ«rdorimit nga ana e gazetarĂ«ve. ËshtĂ« njĂ« fushĂ« qĂ« Ă«shtĂ« akoma nĂ« eksplorim e sipĂ«r meqenĂ«se edhe vet AI Ă«shtĂ« nĂ« zhvillim tĂ« vazhdueshĂ«m. Edhe etika nĂ« raport me tĂ« Ă«shtĂ« nĂ« evolucion”, u shpreh ai.

Në pikën dedikuar AI-së në Kodin e Etikës ku tanimë po ndërhyhet, thuhet se gazetarët dhe redaksitë e lajmeve mund ta përdorin AI-në në mbledhjen, krijimin dhe shpërndarjen e përmbajtjeve duke respektuar transparencën, përgjegjësinë, masat mbrojtëse etike dhe duke pasur një mbikëqyrje njerëzore.

Sipas Lutfi Dervishit, shtimi i kësaj pike në Kodin e Etikës u bë pasi mungonte detyrimi i qartë për transparencë, kur përdoret AI-ja ndaj duhej ndalimi i manipulimeve që mund të mashtrojnë publikun.

“Na duhej njĂ« kornizĂ« pĂ«r privatĂ«sinĂ«, burimet dhe pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« editoriale. Pra pyetja/dilema  e vjetĂ«r: (di)kush mban pĂ«rgjegjĂ«si!? Apo jo?”, u shpreh Dervishi.

Megjithatë, sipas tij, ky është vetëm hapi i parë, pasi hapi i radhës është zbatimi.

Shënim: Titulli i artikullit është sugjeruar nga AI.

The post Dezinformimi dhe AI, sa të përgatitura janë mediat? appeared first on Citizens.al.

↗

“ZĂ«ra”, Episodi 4: Emirjon Senja analizon formĂ«simin e realitetit pĂ«rmes InteligjencĂ«s Artificiale (AI)

✇Citizens.al
By: Citizens.al

NĂ« serinĂ« e katĂ«rt tĂ« sezonit tĂ« katĂ«rt tĂ« podkastit “ZĂ«ra”, gazetarja Erisa Kryeziu trajton me gazetarin dhe studiuesin e medias Emirjon Senja formĂ«simin e realitetit ku jetojmĂ« pĂ«rmes pĂ«rdorimit tĂ« inteligjencĂ«s artificiale.

Në bisedë trajtohen çështje sikurse dezinformimi dhe se si duhet të mësohemi ta dallojmë atë dhe të mbrohemi prej tij; si mund gazetarët dhe punonjësit e medias të përdorin AI pa ndikuar në origjinalitetin dhe etikën e informacionit dhe po ashtu u sollën raste konkrete ku foto apo video të pavërteta të gjeneruara me AI kanë spikatur në narrativën publike.

Emirjon Senja, i angazhuar prej vitesh si gazetar dhe njohës i fushës së medias sjellë në bisedë një perspektivë personale sa i takon përdorimit të AI, por edhe të përgjithshme kur bëhet fjalët për mënyrën se si ne si qytetarë duhet ti qasemi informacionit ditët e sotme.

Sipas Senjës nëse më herët flisnim për foto të manipuluara, sot kemi video me figurë dhe zë të manipuluar.

“UnĂ« besoj qĂ« e gjithĂ« shoqĂ«ria nuk Ă«shtĂ« ende gati pĂ«r t’u pĂ«rballur me kĂ«tĂ« fluks tĂ« madh informacioni nĂ« radhĂ« tĂ« parĂ«, informacioni tĂ« manipuluar nĂ« radhĂ« tĂ« dytĂ« dhe me kĂ«tĂ« potencial tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m qĂ« ka AI e bashkangjitur edhe me potencialin qĂ« kanĂ« algoritmet nĂ« rrjetet sociale pĂ«r tĂ« targetuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« shpejtĂ« audienca tĂ« mĂ«dha”, u shpreh Emirjon Senja nĂ« bisedĂ«n nĂ« “ZĂ«ra”.

Sipas tij me përdorimin e AI edhe format e dezinfomimit janë sofistikuar, duke ndikuar në vendimmarrje, votë apo krijimin e një perceptimi të gabuar për një çështje të caktuar. Për këtë arsye, është shumë e rëndësishme të dyshojmë gjithçka lexojmë dhe shikojmë.

“GjithmonĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« sugjeroj bĂ«rjen e njĂ« liste tĂ« shkurtĂ«r tĂ« mediave qĂ« ti i beson. Dy media, tre media”, u shpreh Emirjon Senja.

Sipas Senjës, duhet të ndajmë informacionin që kemi parë në rrjetet sociale me atë që kemi lexuar në një media të caktuar, qoftë në televizon apo edhe online.

“Jo gjithçka qĂ« del nĂ« ekran Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht e vĂ«rtetĂ«. Pra nuk jemi mĂ« nĂ« kohĂ«n qĂ« e pashĂ« ne televizor dhe kjo Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«â€, deklaroi Senja.

Në kohën kur inteligjenca artificiale është bërë pjesë e pandashme, media ka një rol t shtuar në verifikimin e informacionit dhe në qartësimin e tij për publikun.

“Me Institutin e Medias kemi bĂ«rĂ« njĂ« udhĂ«zim pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si duhet tĂ« pĂ«rdoret pĂ«rmbajtja e gjeneruar nga inteligjenca artificiale dhe njĂ« ndĂ«r pikat Ă«shtĂ« qĂ« media duhet tĂ« vendosĂ« njĂ« shĂ«nim nĂ« foto ose nĂ« tekst kur kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« pĂ«rmbajtje tĂ« prodhuar e inteligjencĂ« artificiale”, tha Emirjon Senja nĂ« “ZĂ«ra”.

Sot, edhe vetë platformat janë përshtatur me zhvillimet teknologjike.

“Edhe nĂ«se mediat sot nuk duan ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« gjĂ«, vetĂ« platformat, rasti mĂ« i fundit Ă«shtĂ« META , nĂ« momentin qĂ« percepton qĂ« njĂ« imazh, njĂ« pĂ«rmbajtje Ă«shtĂ« prodhuar me AI, nuk tĂ« lejon qĂ« ti ta publikosh nĂ«se nuk bĂ«n njĂ« shĂ«nim atje qĂ« imazhi i prodhuar me AI dhe e shĂ«non kĂ«tĂ« gjĂ«â€, solli nĂ« vĂ«mendje Senja.

Në radhët e gazetarëve, përdorimi i AI tanimë është i pashmangshëm, mirëpo Senja e sheh si një mjet që ndihmon në punën e tyre, duke kërkuar që të respektohen parimet e etikës, transparencës dhe mbikëqyrjes njerëzore.

Ndiq gjithashtu:

The post “ZĂ«ra”, Episodi 4: Emirjon Senja analizon formĂ«simin e realitetit pĂ«rmes InteligjencĂ«s Artificiale (AI) appeared first on Citizens.al.

↗

Strategjia e dezinformimit pritet me kritika nga eskpertët dhe opozita

✇Citizens.al
By: Arbjona Çibuku

Projektligji pĂ«r “StrategjinĂ« kombĂ«tare kundĂ«r ndĂ«rhyrjeve tĂ« huaja dhe dezinformimit” ka ngjallur kritika nga opozita dhe ekspertĂ«t e komunikimit.

Strategjia 2025-2030 ka kaluar në komisionet parlamentare nga shumica socialiste, sipas së cilës është realizuar në rekomandime nga Bashkimi Evropian.

Deputeti socialist Erion Braçe, i cili kryesoi Komisionin e Posaçëm që hartoi strategjinë, tha se fokusi ka qenë te forcimi i lirisë së shprehjes dhe ndërgjegjësimit për dezinformimi. Ai tha se strategjia e re vendos këtë çështje si prioritet strategjik kombëtar.

Sipas Braçes, siguria kibernetike është komponent tjetër kyç i strategjisë së sigurisë. Por opozita, nga ana tjetër, e kritikoi dokumentin duke ngritur dyshime për qëllimin e real të tij.

Përmes deputetit Asllan Dogjani, opozita ngriti dyshimet se projektligji për strategjinë kombëtare kundër dezinformimit synon në të vërtetë kontrollin politik mbi median. Sipas tij, nëse keqpërdoret ky projektligj rrezikon pluralizmin dhe lirinë e shprehjes në vend.

Skeptik duken edhe ekspertĂ«t e komunikimit. Pedagogu i gazetarisĂ«, njĂ«herĂ«sh drejtues i qendrĂ«s “Media Look”, Elvin Luku, e cilĂ«soi strategjinĂ« e propozuar nga Komisioni i Posaçëm Parlamentar si “instrumentalizim tĂ« dezinformimit pĂ«r kontroll”.

Luku kujtoi pĂ«rpjekjet e shkuara tĂ« qeverisĂ« socialiste pĂ«r tĂ« miratuar tĂ« ashtuquajturĂ«n “paketĂ« antishpifje”. Ai theksoi se termi “dezinformim” po pĂ«rdoret si pretekst pĂ«r tĂ« kufizuar median.

Sipas Lukut, edhe kjo nismĂ« vijon logjikĂ«n e “paketĂ«s antishpifje” qĂ« dĂ«shtoi mĂ« parĂ«. Pedagogu tregoi pĂ«r Citizens.al se njĂ« vit mĂ« parĂ« qendra qĂ« ai drejton i kishte dĂ«rguar Kuvendit njĂ« analizĂ« kritike ndaj draftit.

PĂ«r pedagogun e gazetarisĂ« Erlis Çela njĂ« shqetĂ«sim mĂ« vete ka qenĂ« procesi i ndjekur pĂ«r hartimin e kĂ«saj strategjie, qĂ« sipas tij ka qenĂ« pa transparencĂ« dhe gjithĂ«pĂ«rfshirje.

Ai kujtoi se raportet ndërkombëtare evidentojnë presione mbi median në Shqipëri dhe përqendrim pronësie te një grusht njerëzish.

“Çdo ndĂ«rhyrje ligjore qĂ« nuk vjen si rezultat i njĂ« procesi transparent, gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s dhe me garanci tĂ« forta kushtetuese, krijon dyshime tĂ« arsyeshme pĂ«r qĂ«llimet dhe efektet reale tĂ« saj”, tha Çela pĂ«r Citizens.

Ai kritikoi edhe opozitĂ«n pĂ«r qĂ«ndrimin pasiv dhe bojkotues nĂ« komisionin parlamentar. Sipas ÇelĂ«s, mungesa e debatit publik dhe pĂ«rfshirja e kufizuar e aktorĂ«ve tĂ« pavarur Ă«shtĂ« problematike.

“Lufta kundĂ«r dezinformimit nuk duhet tĂ« jetĂ« pretekst pĂ«r kontroll politik tĂ« informacionit,” theksoi pedagogu i gazetarisĂ«.

Çela shtoi se plani i veprimit tĂ« strategjisĂ« sĂ« propozuar mbetet i paqartĂ« dhe pa qartĂ«si mbi aktet nĂ«nligjore. Edhe ai pĂ«rmendi si precedent “paketĂ«n antishpifje” pĂ«r tĂ« argumentuar shqetĂ«simet e tij.

“Mungesa e njĂ« debati tĂ« gjerĂ« publik dhe pĂ«rfshirja e kufizuar e aktorĂ«ve tĂ« pavarur, siç janĂ« gazetarĂ«t, organizatat e shoqĂ«risĂ« civile, ekspertĂ«t e medias dhe universitetet, ngre dyshime se kjo strategji mund tĂ« shĂ«rbejĂ« mĂ« shumĂ« si njĂ« mekanizĂ«m pĂ«r tĂ« ndĂ«shkuar zĂ«rat kritikĂ« sesa pĂ«r tĂ« mbrojtur qytetarĂ«t nga dezinformimi me origjinĂ« nga shtetet e huaja,” theksoi Çela.

Komisioni i posaçëm kundër dezinformimit u formua me qëllim rishikimin e kuadrit ligjir për parandalimin e ndërhyrjeve të huaja në proceset demokratike në vend. 

Por opozita e bojkotoi punën e komisionit pasi ishte kundër propozimit të qeverisë. Pavarësisht kësaj komisioni vijoi punën në mënyrë të njëanshme. 

Duke e kthyer në një strategji kombëtare, qeveria krijoi një plan-veprimi përmes së cilit angazhohet Këshilli i Ministrave për miratimin e akteve ligjore që bëjnë të mundur zbatimit e strategjisë.

Strategjia është e fokusuar te parandalimi i ndërhyrjeve të huaja në fushata zgjedhore, procese demokratike si dhe financimi politik i partive.

The post Strategjia e dezinformimit pritet me kritika nga eskpertët dhe opozita appeared first on Citizens.al.

↗

Gjykata Kushtetuese merr në shqyrtim ndalimin e TikTok-ut në Shqipëri

✇Citizens.al
By: Arbjona Çibuku

Gjykata Kushtetuese ka pranuar ta marrë në shqyrtim vendimin e kontestuar të qeverisë për mbylljen e platformës TikTok. Ajo ka vendosur ta shqyrtojë me seancë plenare publike, një vendim që u përshëndet nga organizatat e medias dhe shoqërisë civile si një fitore e përkohshme për lirinë e shprehjes.

Një grup organizatash dorëzuan në muajin mars ankesën për shpalljen si antikushtetues të Vendimit të Këshillit të Ministrave që ndalon qasjen në platformën TikTok në Shqipëri.

Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), një nga organizatat që pati dorëzuar ankesën, deklaroi përmes një postimi në Facebook se ky është një hap kyç për mbrojtjen e të drejtave kushtetuese të qytetarëve.

“Ne jemi tĂ« bindur se ndalimi i njĂ« platforme tĂ« komunikimit publik, pa transparencĂ« dhe pa vlerĂ«sim proporcional tĂ« ndikimit tĂ« saj, pĂ«rbĂ«n njĂ« precedent tĂ« rrezikshĂ«m pĂ«r liritĂ« themelore nĂ« vend”, u tha nĂ« reagimin e AGSH-sĂ«.

Gjykata Kushtetuese nuk pranoi ta pezullojë vendimin e qeverisë, por megjithatë vendimi për të kaluar çështjen në shqyrtim të thelluar dhe publik është konsideruar si tregues i seriozitetit dhe rëndësisë që ka për rendin kushtetues.

“Liria e shprehjes Ă«shtĂ« themel i demokracisĂ«, ajo nuk mbrohet duke mbyllur gojĂ«n e qytetarĂ«ve, por duke hapur mĂ« shumĂ« dritare pĂ«r informacion dhe debat”, thuhet mĂ« tej nĂ« deklaratĂ«. 

Në një tjetër zhvillim të rëndësishëm, Asambleja e Përgjithshme e Federatës Evropiane të Gazetarëve (EFJ) ka miratuar një rezolutë të propozuar nga AGSH, që dënon ndalimin e TikTok në Shqipëri dhe e cilëson atë si një kërcënim ndaj lirisë së shprehjes në mbarë rajonin.

“Kjo rezolutĂ« [
] thekson se ndalesa e TikTok, [
] pĂ«rbĂ«n njĂ« precedent tĂ« rrezikshĂ«m pĂ«r censurimin e rrjeteve sociale nĂ« tĂ« ardhmen jo vetĂ«m nĂ« ShqipĂ«ri, por edhe nĂ« rajon dhe mĂ« gjerĂ« nĂ« EvropĂ«â€, tha AGSH nĂ« njĂ« reagim.

Vendimi i qeverisë për të mbyllur TikTok u kundërshtua nga mbi 20 organizata të medias dhe shoqërisë civile, duke e cilësuar një kufizim ekstrem të së drejtës për lirinë e shprehjes dhe aksesin në informacion.

Organizatat argumentojnĂ« se mbyllja mund tĂ« krijojĂ« precedentĂ« shqetĂ«sues pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe rajonin. Ky veprim rrezikon t’i hapĂ« rrugĂ«n kufizimeve tĂ« mĂ«tejshme, duke kĂ«rcĂ«nuar lirinĂ« e shprehjes dhe qasjes nĂ« internet nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ«.

The post Gjykata Kushtetuese merr në shqyrtim ndalimin e TikTok-ut në Shqipëri appeared first on Citizens.al.

❌