❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Gratë me aftësi të kufizuara, pa akses në institucionet e raportimit të dhunës

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Në Shqipërinë e vitit 2026 flitet shpesh për barazi gjinore dhe për krijimin e mekanizmave mbrojtës ndaj dhunës kundrejt vajzave dhe grave. Në praktikë, situata paraqitet ndryshe dhe më pak e diskutuar mbetet dhuna me bazë gjinore ndaj vajzave dhe grave me aftësi të kufizuara.

Ato mbeten në një hapësirë të padukshme mes dhunës dhe mungesës së aksesit në institucionet ku ajo duhet të denoncohet.

NĂ« njĂ« vĂ«zhgim tĂ« kryer nga Fondacioni “SĂ« Bashku” nĂ« TiranĂ«, DibĂ«r dhe VlorĂ«, vihet re se sistemet e ndĂ«rtuara pĂ«r tĂ« mbrojtur vajzat dhe gratĂ« me aftĂ«si tĂ« kufizuara janĂ« tĂ« pamjaftueshme, tĂ« paaksesueshme, tĂ« pakoordinuara dhe fizikisht tĂ« papĂ«rshtatshme.

Sipas Suela Lalës, drejtuese e fondacionit, përzgjedhja e tre qyteteve është bërë për të krijuar një panoramë të situatës nga veriu në jug të vendit.

Në Tiranë janë vëzhguar 48 institucione që janë pjesë e zinxhirit të reagimit ndaj dhunës me bazë gjinore, si Policia e Shtetit, prokuroria, gjykatat, qendrat shëndetësore, strehëzat, qendrat e ndihmës juridike falas dhe bashkitë.

Sipas raportit tĂ« Fondacionit “SĂ« Bashku”, asnjĂ« prej kĂ«tyre institucioneve nuk Ă«shtĂ« plotĂ«sisht i aksesueshĂ«m: 35.4% qasen pjesĂ«risht, ndĂ«rsa 64.6% janĂ« tĂ« paaksesueshme.

“NĂ« disa institucione u konstatuan elementĂ« tĂ« izoluar tĂ« aksesueshmĂ«risĂ«, si rampa hyrĂ«se, por mungonin komponentĂ« tĂ« tjerĂ«, si tualetet e pĂ«rshtatura pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, parkimet e rezervuara dhe tĂ« sinjalizuara, elementĂ«t taktilĂ« orientues, ashensorĂ«t dhe sportelet nĂ« lartĂ«si tĂ« arritshme”, thuhet nĂ« raport.

Vëzhgimi përfshin edhe aksesin në komunikim dhe informacion, përfshirë komunikimin përmes platformave online. Sipas raportit, aksesueshmëria në informacion dhe komunikim në Bashkinë e Tiranës mbetet sporadike dhe jo e standardizuar.

“VetĂ«m 20.8% e institucioneve tĂ« monitoruara ofrojnĂ« njĂ« minimum aksesi nĂ« komunikim dhe informacion, por shumĂ« bazik, ndĂ«rsa 79.2% nuk ofrojnĂ« asnjĂ« formĂ« informacioni apo komunikimi tĂ« aksesueshĂ«m”, nĂ«nvizon raporti.

Këto mungesa lidhen me mangësinë në materialet Braille, versioneve audio, udhëzimeve vizuale, interpretimit në gjuhën e shenjave, si dhe me mungesën e kontrastit dhe madhësisë së përshtatshme të tekstit.

Sipas Suela Lalës, një nga pengesat kryesore është fakti se shpesh dhuna nuk arrin të identifikohet si e tillë, ndërsa një tjetër problem lidhet me varësinë e personave me aftësi të kufizuara nga njerëzit që kujdesen për ta.

â€œĂ‡Ă«shtja e ndihmĂ«sit personal mbetet problematike. Pagesat janĂ« minimale dhe personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara shpesh mbijetojnĂ« falĂ« mbĂ«shtetjes sĂ« familjarĂ«ve, ndĂ«rkohĂ« qĂ« dhuna nĂ« shumĂ« raste vjen pikĂ«risht nga njerĂ«zit mĂ« tĂ« afĂ«rt”, tregoi Lala pĂ«r Citizens.al.

Sipas saj, edhe në strehëzat për gratë dhe vajzat e dhunuara mungon aksesi për gratë me aftësi të kufizuara.

“NĂ« raportimin e dhunĂ«s ndaj grave me aftĂ«si tĂ« kufizuara, ato janĂ« tĂ« padukshme pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« kĂ«tyre barrierave, tĂ« cilat gjenden nĂ« tĂ« gjithĂ« zinxhirin e institucioneve dhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si Ă«shtĂ« organizuar shoqĂ«ria jonĂ«,” shtoi Lala.

Raporti evidenton gjithashtu mungesën e kapaciteteve të stafit në këto institucione. Asnjë prej (48) institucioneve nuk kishte zhvilluar gjatë vitit të fundit trajnime mbi këtë kategori apo mbi dhunën me bazë gjinore ndaj personave me aftësi të kufizuara.

Sipas tij, institucione si Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi (KMD), Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), Instituti i Sigurimeve Shoqërore (ISSH) dhe Shërbimi Kombëtar i Punësimit (SHKP) ofrojnë kryesisht informacione teknike, jo në gjuhë të thjeshtë apo në formate alternative, si video apo materiale audio.

“Policia, Prokuroria dhe Gjykatat mbĂ«shteten kryesisht nĂ« komunikim verbal, por pa ofruar akses real nĂ« informacion dhe komunikim pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara”, thuhet nĂ« raport.

Sipas Lalës, në disa raste mungesa e aksesit në strehëzat për gratë e dhunuara ka bërë që gratë me aftësi të kufizuara të mos mundin të vendosen në qendrat emergjente 24 apo 48-orëshe.

Si shembuj pozitivĂ« pĂ«rmenden Qendra Komunitare “Gonxhe Bojaxhi”, qendra multidisiplinare “TĂ« qĂ«ndrojmĂ« sĂ« bashku” dhe Qendra pĂ«r Personat me AftĂ«si tĂ« Kufizuara nĂ« ShkozĂ«, tĂ« cilat kanĂ« njĂ« nivel mĂ« tĂ« mirĂ« aksesueshmĂ«rie nĂ« informacion dhe komunikim.

Sipas Lalës, në shumicën e institucioneve, në rastin më të mirë ekziston vetëm një rampë hyrëse.

“Nuk ka elementĂ« tĂ« tjerĂ« aksesueshmĂ«rie brenda ndĂ«rtesave apo nĂ« shĂ«rbime tĂ« tjera. NĂ«se Tirana paraqet njĂ« situatĂ« disi mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« aksesueshmĂ«rinĂ« fizike, nĂ« VlorĂ« dhe DibĂ«r problemi Ă«shtĂ« edhe mĂ« i theksuar”, argumenton ajo.

Aksesi në Dibër, minimal

Në 15 institucionet e monitoruara në Dibër, asnjë nuk rezultoi plotësisht i aksesueshëm. 26.7% janë pjesërisht të aksesueshme, ndërsa 73.3% janë të paaksesueshme.

“Gjykata e Rrethit GjyqĂ«sor DibĂ«r rezulton plotĂ«sisht e paaksesueshme, me shkallĂ« tĂ« larta dhe pa rampĂ« hyrĂ«se. Policia e Shtetit, DRSSH, spitali rajonal dhe qendra shĂ«ndetĂ«sore disponojnĂ« rampa hyrĂ«se, por pa elementĂ« tĂ« tjerĂ« mbĂ«shtetĂ«s tĂ« aksesueshmĂ«risĂ«â€, thuhet nĂ« raport.

Sa i përket aksesit në informacion dhe komunikim, ai është thuajse inekzistent.

“Institucionet nuk ofrojnĂ« materiale Braille, materiale audio, formate vizuale, interpretim nĂ« gjuhĂ«n e shenjave apo gjuhĂ« tĂ« thjeshtĂ«, ndĂ«rsa mungon sinjalistika orientuese e pĂ«rshtatur pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara”, citon raporti.

Po ashtu, kapacitetet e stafit mbeten të kufizuara dhe pa trajnime specifike.

“Nuk kanĂ« kapacitetet pĂ«r ta trajtuar njĂ« grua me aftĂ«si tĂ« kufizuara siç duhet. KĂ«tĂ« e tregon edhe fakti qĂ« nuk mbajnĂ« tĂ« dhĂ«na pĂ«r sa raste tĂ« tilla adresohen dhe arrijnĂ« tĂ« dalin nga situata e dhunĂ«s”, tha Lala pĂ«r Citizens.al.

Sipas saj, dhuna ndaj grave me aftësi të kufizuara është tre deri në katër herë më e lartë sesa ndaj grave të tjera.

Aksesi në Vlorë, i kufizuar

Në 31 institucionet e monitoruara në Vlorë, 19.4% rezultojnë pjesërisht të aksesueshme, ndërsa 80.6% janë të paaksesueshme. Asnjë prej tyre nuk ishte plotësisht i aksesueshëm.

“Edhe nĂ« rastet kur ekzistojnĂ« elementĂ« tĂ« pjesshĂ«m tĂ« aksesueshmĂ«risĂ«, mungojnĂ« komponentĂ«t thelbĂ«sorĂ«, pĂ«rfshirĂ« tualetet e pĂ«rshtatura, ashensorĂ«t pĂ«r katet e sipĂ«rme dhe elementĂ«t taktilĂ« pĂ«r orientimin e personave me dĂ«mtim tĂ« shikimit”, vĂ« nĂ« dukje raporti.

Sipas tij, në asnjë nga institucionet e monitoruara nuk u identifikuan materiale të aksesueshme në komunikim dhe informacion.

“Stafi nuk ka marrĂ« trajnime nĂ« komunikim gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s dhe nuk zotĂ«ron njohuri pĂ«r ofrimin e informacionit tĂ« pĂ«rshtatur”, thekson raporti.

Fondacioni “SĂ« Bashku” rekomandon marrjen e masave pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e infrastrukturĂ«s fizike, pĂ«rshtatjen e materialeve informuese nĂ« formate tĂ« aksesueshme dhe rritjen e kapaciteteve tĂ« stafit nĂ« institucionet qĂ« janĂ« pjesĂ« e zinxhirit tĂ« raportimit tĂ« dhunĂ«s me bazĂ« gjinore.

Lexoni gjithashtu:

The post Gratë me aftësi të kufizuara, pa akses në institucionet e raportimit të dhunës appeared first on Citizens.al.

↗

Heshtja e detyruar: Personat me aftësi të kufizuar në dëgjim mbeten jashtë informacionit publik

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Rreth 39,000 persona me aftësi të kufizuar në dëgjim nuk kanë akses të plotë në informacion, edhe pse ligji ua garanton. Sipas raportit të Institutit për Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare, problematikë mbetet zbatimi.

“ËshtĂ« njĂ« target grup mĂ« i vogĂ«l, rreth 5 mijĂ« vetĂ« qĂ« nuk dĂ«gjojnĂ« dhe nuk flasin nĂ« mĂ«nyrĂ« totale dhe kanĂ« nevojĂ« urgjente pĂ«r interpretĂ« tĂ« gjuhĂ«s sĂ« shenjave jo vetĂ«m nĂ« media, por edhe nĂ« shĂ«rbimet e tjera publike”, u shpreh Danjela Burnazi, drejtuese e Institutit pĂ«r Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare.

Sipas Burnazit, mungesa e aksesueshmërisë shkon përtej medias, në institucione publike, sistemin shëndetësor, atë gjyqësor dhe në jetën e përditshme.

Raporti është bazuar në të dhëna të gjeneruara nga fokus grupet dhe pyetësorët me personat me aftësi të kufizuar në dëgjim, si dhe të dhënat zyrtare nga institucionet. Aktualisht në Shqipëri janë vetëm tre interpretë të licencuar, duke e bërë të vështirë dhënien e këtij shërbimi në të gjitha shërbimet.

Sipas Ardita Kerajt, ekspertja që është marrë me raportin, sipas ligjit nr. 97/2013 për Mediat Audiovizive, ka një detyrim ligjor për transmetuesit audiovizivë për të rritur aksesueshmërinë e personave me aftësi të kufizuar në dëgjim, duke përfshirë interpretët, titrat apo forma të tjera.

“QĂ« nga vitit 2013 deri sot ka pĂ«rmirĂ«sime, por ka nevojĂ« pĂ«r mĂ« shumĂ« akses nĂ« informacion, edhe pĂ«rtej edicioneve tĂ« lajmeve”, u shpreh Ardita Keraj.

Sipas Kerajt, janë katër televizione sikurse RTSH, TV Klan, Top Channel dhe Vizion Plus që japin edicionin e lajmeve me interpretë në ditë të caktuara, dhe këto mbulohen nga vetëm tre interpretë.

Sipas të dhënave të raportit, burimet kryesore të informacionit për personat me aftësi të kufizuar në dëgjim janë televizioni, YouTube dhe rrjetet sociale.

“MegjithatĂ« njĂ« numĂ«r i madh pjesĂ«marrĂ«sish deklarojnĂ« se informohen pĂ«rmes familjarĂ«ve ose personave tĂ« tjerĂ« tĂ« afĂ«rt”, u shpreh Ardita Keraj.

Ajo çfarë shihet me shqetësim nga pjesëmarrësit në fokus grupe është fakti se nuk ka një orar të qëndrueshëm të transmetimit të lajmeve me interpretë, gjë e cila redukton ndjekjen e rregullt të lajmeve.

Disa nga pjesëmarrësit në fokus grup dhe pyetësorë u shprehën se edhe në ato raste kur ndjekin lajmet me interpretë, madhësia e interpretit në ekran është shumë e vogël për tu parë, ndriçimi është i dobët dhe ritmi i informacionit është i shpejtë.

Në përditshmëri, ata janë shprehur se informohen nga familjarët, duke ndikuar kësisoj në marrjen e informacionit në mënyrë të pavarur dhe kohë reale, ashtu sikurse edhe shpesh të ndikuar nga interpretimi subjektiv për çështje të caktuara.

Televizionet e kanë nisur transmetimin në gjuhën e shenjave në dhjetor të vitit 2023, 10 vite pasi ishte miratuar ligji. Sipas AMA-s në atë kohë, kjo ka ardhur si pasojë e mungesës së interpretëve të gjuhës së shenjave.

Sipas nenit 67, pika 2/dh tĂ« ligjit “PĂ«r mediat audiovizive nĂ« RepublikĂ«n e ShqipĂ«risĂ«â€ pĂ«rfshirja e interpretit tĂ« gjuhĂ«s sĂ« shenjave nĂ« edicionet informative Ă«shtĂ« njĂ« detyrim ligjor.

Mungesë informacioni në kohë emergjencash

Sipas të dhënave nga raporti vihet re se në media ka mungesë të të dhënave apo informacioneve sa i takon shëndetësisë, programeve edukative, emisioneve sociale si dhe mungesën e interpretëve edhe në seancat plenare dhe institucionet qeveritare.

“Ata deklaruan se mungesa e informacionit tĂ« aksesueshĂ«m bĂ«n qĂ« tĂ« ndihen nĂ« rrezik, tĂ« pasigurt ose tĂ« papĂ«rgatitur gjatĂ« situatave urgjente” theksoi Keraj.

Për këtë arsye, një ndër sugjerimet kryesore ishte që autoritetet publike dhe mediat të garantojnë komunikim të aksesueshëm në kohë reale gjatë emergjencave, në përputhje me standardet ndërkombëtare për të drejtat e personave me aftësi të kufizuar.

Personat me aftësi të kufizuar në dëgjim u shprehën në fokus grupe se duan një rritje të pranisë së interpretëve në gjuhën e shenjave, sidomos për edicionet infomative ditore, për njoftimet publike dhe programet me interes të gjerë shoqëror.

Ata theksuan nevojën për titra të sinkronizuara dhe të lexueshme, pasi titrat ekzistuese janë të pjesshme, lëvizin shpejt dhe vështirë të ndiqen.

Po ashtu, ata kërkuan përfshirje më të madhe të personave me aftësi të kufizuar në dëgjim në programe televizive, jo vetëm si audiencë përfituese, por edhe si pjesëmarrës aktivë në debate, programe edukative dhe emisione sociale.

Sipas Ardita Kerajt, tanimë hap pozitiv është se një grup studentësh me aftësi të kufizuar në dëgjim po studiojnë gjuhën shqipe të shenjave në Universitetin e Tiranës.

Mirëpo, ka ende një diferencë mes studimit dhe licensimit, pasi duhet shumë punë që të shkosh deri të licensimi.

Citizens.al, ka realizuar një dokumentar dedikuar sfidave të komunitetit të personave që nuk dëgjojnë.

Lexo gjithashtu:

The post Heshtja e detyruar: Personat me aftësi të kufizuar në dëgjim mbeten jashtë informacionit publik appeared first on Citizens.al.

↗

“Together for Life” kĂ«rkon qasje urgjente nĂ« shĂ«rbimet shĂ«ndetĂ«sore pĂ«r juglindjen

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Organizatat “Together for Life”, e cila advokon pĂ«r mbrojtjen e tĂ« drejtave tĂ« njeriut i bĂ«ri sot thirrje ministrisĂ« sĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« dhe MirĂ«qĂ«nies Sociale pĂ«r tĂ« reaguar menjĂ«herĂ« dhe me plan konkret pĂ«r garantimin e shĂ«rbimit pĂ«r pacientĂ«t qĂ« jetojnĂ« nĂ« juglindje, tĂ« cilĂ«t kanĂ« mbetur tĂ« bllokuar pĂ«r shkak tĂ« shembjes sĂ« rrugĂ«s.

“Bllokimi i kĂ«tij aksi ka ndĂ«rprerĂ« aksesin e qindra pacientĂ«ve drejt shĂ«rbimeve tĂ« specializuara shĂ«ndetĂ«sore nĂ« TiranĂ«, duke vĂ«nĂ« nĂ« rrezik serioz shĂ«ndetin dhe jetĂ«n e tyre”, thuhet nĂ« reagimin e organizatĂ«s.

Sipas “Together for Life” mĂ« tĂ« rrezikuarit nga kjo situatĂ« janĂ« ata qĂ« kĂ«rkojnĂ« hospitalizim dhe ndjekje tĂ« vazhdueshme si pĂ«r shembull ata qĂ« vuajnĂ« nga sĂ«mundje kronike, ata me sĂ«mundje tĂ« rĂ«nda onkologjikĂ«, dhe ata qĂ« kanĂ« nevojĂ« apo kanĂ« kryer ndĂ«rhyrje kirurgjikale.

“Çdo vonesĂ« nĂ« trajtim pĂ«r kĂ«to kategori pacientĂ«sh pĂ«rkthehet nĂ« pĂ«rkeqĂ«sim tĂ« gjendjes shĂ«ndetĂ«sore, rritje tĂ« riskut pĂ«r ndĂ«rlikime serioze dhe, nĂ« ndonjĂ« rast, rrezik pĂ«r jetĂ«n”, thuhet nĂ« reagimin e “Together for Life”.

Në këtë situatë, organizata i kërkon ministrisë hartimin dhe publikimin urgjent të planit të masave për menaxhimin e situatës.

Në këtë pikë ata kërkojnë mirë-organizim për transport të dedikuar mjekësor për pacientët me trajtime të planifikuar jetike sikurse hemodializa, kimioterapia dhe ndërhyrjet kirurgjikale.

Po kështu organizata kërkon angazhimin e strukturave të urgjencës kombëtare dhe vendore për garantimin e aksesit të shpejtë në shërbime dhe informim transparent dhe të përditësuar.

Sipas “Together for Life” shĂ«ndeti Ă«shĂ« njĂ« e drejtĂ« themelore dhe Ă«shtĂ« detyra e shteitt tĂ« garantojĂ« veçanĂ«risht nĂ« raste emergjence, askes tĂ« plotĂ« nĂ« shĂ«rbime shĂ«ndetĂ«sore.

“NĂ« kushtet kur njĂ« zonĂ« e tĂ«rĂ« e vendit mbetet e izoluar, reagimi institucional nuk mund tĂ« jetĂ« i vonuar. Çdo orĂ« dhe ditĂ« qĂ« kalon rrit rrezikun real pĂ«r jetĂ«n e pacientĂ«ve”, pĂ«rfundon nĂ« reagimin e saj publik “Together for Life”.

Prej fundjavës, rrëshqitja e dherave dhe dëtmimi i një ure në zonën e Dragostunjës ka sjellë bllokimin e rrugës Librazhd-Përrenjas duke ua vështirësuar lëvizjet fshatrave përreth, por dhe qyteteve që përdorin këtë rrugë për të lëvizur drejt Tiranës.

Korça, Pogradeci, Përrenjasi dhe vetë Librazhdi janë vënë përballë zgjidhjeve alternative për të përshkuar rrugë më të gjata dhe të pasigurta, teksa autoritetet nuk kanë mundur të japin ende një bilanc dhe afat konkret se kur mundet që kjo situatë të zgjidhet.

Lexo gjithashtu:

The post “Together for Life” kĂ«rkon qasje urgjente nĂ« shĂ«rbimet shĂ«ndetĂ«sore pĂ«r juglindjen appeared first on Citizens.al.

↗

Lumi Shkumbin mes “oreksit” pĂ«r inerte me dhe pa leje

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Në segmentin Librazhd-Përrenjas, shtrati i Shkumbinit nuk ngjan më me një ekosistem natyror: makineritë hyjnë vazhdimisht në rrjedhën e tij duke marrë inerte teksa brigjet e lumit janë gërryer.

Mes lejeve, gjobave dhe versioneve kontradiktore të institucioneve, vijon të mbetet e diskutueshme nëse pasojat janë vetëm mjedisore apo mund të ndikojnë edhe në infrastrukturë dhe projekte madhore siç është projekti i zgjerimit të rrugës Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Korridorit VIII.

Deklaratat kontradiktore të institucioneve

Zyrtarisht, Agjencia e Menaxhimit të Burimeve Ujore (AMBU) i ka thënë Citizens.al se në basenin e Shkumbinit janë të pajisura me leje vetëm tre kompani, Alb-Building, ANK dhe 4A-M, me afat deri në tre vjet dhe se për këto subjekte nuk janë konstatuar shkelje.

Megjithatë raportime nga banorë dhe organizata lokale të mjedisit kanë ngritur disa herë shqetësimin për ndërhyrje abuzive në shtratin e lumit dhe pasojat e mundshme që ky aktivitet mund të shkaktojë.

Por, në një deklaratë për mediat, kreu i Autoritetit Rrugor Shqiptar (ARRSH), Ami Kozeli, nxitoi të theksonte se dëmet në urën e Dragostunjës nuk lidheshin me këto pretendime.

Ai tha se pas verifikimeve tĂ« bĂ«ra nga autoriteti i tij, ka rezultuar se kompanitĂ« qĂ« kanĂ« marrĂ« pĂ«rsipĂ«r punimet nĂ« atĂ« zonĂ« kanĂ« pasur leje shfrytĂ«zimi me dokumentacion tĂ« plotĂ« dhe se “ndĂ«rhyrjet kanĂ« qenĂ« tĂ« rregullta sipas koordinatave tĂ« caktuara”.

Kuzeli deklaroi se analizat paraprake të kryera tregonin si shkaqe kryesore të rrëshqitjes reshjet intensive, erozionin dhe saturimin e masivit të tokës.

Megjithatë, në një përgjigje për Citizens.al, Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM) ka pranuar se për projektin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë janë konstatuar edhe shfrytëzime inertesh pa leje.

“Nga inspektimi i kryer rezultoi se subjekti Geci sh.p.k. shfrytĂ«zonte inerte nga shtrati i lumit Shkumbin pa lejen pĂ«rkatĂ«se nga organet e administrimit dhe menaxhimit tĂ« burimeve ujore”, tha AKM pĂ«r Citizens.al, por pa specifikuar datĂ« dhe vendndodhje.

Për këtë shkelje ndaj kompanisë është vendosur gjobë prej 1 milion lekësh dhe pezullim urgjent i veprimtarisë së marrjes së inerteve lumore.

Citizens.al kërkoi të dhëna shtesë. Në pritje të një përgjigje zyrtare, rasti tregon gjithsesi se institucionet kanë qenë në dijeni të ndërhyrjeve abuzive në lum.

“Problemi nis te pĂ«rzgjedhja e pikĂ«s sĂ« shfrytĂ«zimit tĂ« inerteve”

Për ekspertin e mjedisit dhe drejtuesin e ECO Albania, Olsi Nika, problemi është më i thellë sesa një rast i izoluar shfrytëzimi pa leje.

“E para Ă«shtĂ« mĂ«nyra se si pĂ«rcaktohen pikat [koordinatat] ku merren inertet. QĂ« kĂ«tu fillon problemi”, thotĂ« ai, duke theksuar se leja mjedisore jepet nga AKM, ndĂ«rsa leja pĂ«r marrjen e inerteve nga AMBU pĂ«rmes KĂ«shillave tĂ« Basenit Lumor.

Foto nga marrja e inerteve në lumin Shkumbin/Citizens.al

“TĂ« dyja kĂ«to institucione nuk janĂ« tĂ« specializuara si Agjencia KombĂ«tare e Burimeve Natyrore [AKBN] se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me shfrytĂ«zim burimesh dhe normalisht do tĂ« duhej tĂ« ketĂ« ekipe [ekspertize] tĂ« pĂ«rbĂ«ra mĂ« sĂ« shumti nga gjeologĂ«â€, analizoi Nika pĂ«r Citizens.al.

Sipas tij, në praktikë kompanitë kanë aplikuar për shfrytëzim inertesh pranë kantierit të rrugës ku po punojnë për të minimizuar kostot e transportit nga një vend më i largët.

“Pra, pĂ«r shembull: do tĂ« ndĂ«rtojmĂ« rrugĂ«n nĂ« Pishkash dhe inertet do t’i marrim nĂ« Pishkash. Kjo bĂ«het gjithmonĂ« pĂ«r tĂ« ulur kostot. QĂ« kĂ«tu nis problemi i parĂ«â€, argumentoi mĂ« tej Nika.

Material i gabuar për qëllim të gabuar

Një tjetër kritikë lidhet me përdorimin e zhavorrit të lumit për ndërtimin e trasesë së rrugëve automobilistike.

“Nuk pĂ«rdoret zalli i lumit pĂ«r shtresĂ«n bazĂ« tĂ« rrugĂ«ve, sepse nuk krijon stabilitet dhe rruga rrĂ«shqet. Edhe qĂ«llimi pĂ«rse merren Ă«shtĂ« i gabuar. Edhe po tĂ« copĂ«tohet, materiali i lĂ«muar nuk krijon stabilitet”, shpjegon drejtuesi i ECO Albania.

Sipas Nikës, përzgjedhja e pikave është problematike, pasi marrja e inerteve është bërë në zona delikate të lumit.

“Shpesh nuk zgjidhen zonat ku lumi depoziton mĂ« shumĂ« inerte, por nĂ« zona tĂ« [rrezikuara] tĂ« gĂ«rryerjes”, tha ai.

Nika shton se sasia e inerteve është po aq e rëndësishme dhe kërkon përfshirjen jo vetëm të gjeologëve, por edhe të hidrologëve.

“NĂ«se merret mĂ« shumĂ« material sesa lumi Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« rikuperojĂ«, prishet balanca natyrore mes sedimentit qĂ« lumi sjell dhe atij qĂ« hiqet”, theksoi eksperti i mjedisit.

Sipas tij, në zonat e Librazhdit dhe Përrenjasit lumi i Shkumbinit e ka të vështirë rikuperimin, ndryshe nga Elbasani ku ka më shumë energji transportuese të sedimenteve.

Biodiversitet i dëmtuar

Ndërhyrjet në shtratin e lumit të Shkumbinit kanë shkatërruar habitatet dhe kanë prishur vazhdimësinë ekologjike të lumit.

“Nga Librazhdi nĂ« PĂ«rrenjas Ă«shtĂ« njĂ« korridor natyror migrimi pĂ«r specie si trofta dhe ngjala, tĂ« cilat lĂ«vizin sipas rrjedhĂ«s dhe kundĂ«r-rrjedhĂ«s pĂ«r ciklin jetĂ«sor. Ky korridor Ă«shtĂ« ndĂ«rprerĂ«â€, shpjegon me shqetĂ«sim Nika.

Përveç ndërhyrjes për të marrë inerte, gërryerja e sedimenteve ka sjellë edhe thellimin e shtratit të lumit.

“Lumi thellohet duke humbur lidhjen gjatĂ«sore dhe tĂ«rthore, qĂ« ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« biodiversitet: te peshqit, bimĂ«t, gjitarĂ«t dhe fauna qĂ« jeton nĂ« zall”, pĂ«rfundoi ai.

Zyrtarisht, 26 organizata i kanë kërkuar qeverisë ndërhyrje të menjëhershme për mbrojtjen e lumit Shkumbin.

Sipas tyre, ndërhyrjet kanë ndryshuar morfologjinë natyrore të lumit, kanë ulur shtratin dhe kanë rritur shpejtësinë e rrjedhës, duke destabilizuar brigjet dhe tokat përreth.

Më herët, Citizens.al dokumentoi me pamje ndërhyrjet në shtratin e lumit dhe paralajmëroi për pasoja të pakthyeshme në biodiversitet.

Lexo gjithashtu:

The post Lumi Shkumbin mes “oreksit” pĂ«r inerte me dhe pa leje appeared first on Citizens.al.

↗

26 organizata i kërkojnë qeverisë të mbrojë lumin Shkumbin

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Njëzet e gjashtë organizata mjedisore kanë kërkuar, përmes një letre të hapur, marrjen e masave të menjëhershme për mbrojtjen e mjedisit nga ndërhyrjet në shtratin e lumit Shkumbin.

Letra Ă«shtĂ« shtyrĂ« nga organizatat “AlbNatyra”, EcoAlbania, Qendra LUMI, Qendra pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«ri (PPNEA) etj.

Organizatat shprehin shqetësim për ndërhyrjet e kryera në lum në kuadër të punimeve për ndërtimin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Korridorit VIII.

“[
] gjatĂ« zbatimit tĂ« punimeve janĂ« evidentuar raste ku subjektet kontraktore shfrytĂ«zojnĂ« materiale inerte nga shtrati dhe/ose brigjet e lumit Shkumbin, duke shkaktuar ndryshime tĂ« drejtpĂ«rdrejta nĂ« morfologjinĂ« e tij, si dhe depozitojnĂ« dhera, gurĂ« dhe materiale tĂ« pĂ«rftuara nga gĂ«rmimet nĂ« shtratin e lumit”, thuhet nĂ« letrĂ«n drejtuar qeverisĂ« shqiptare, AgjencisĂ« KombĂ«tare tĂ« Mjedisit, Inspektoratit ShtetĂ«ror tĂ« Mjedisit dhe Autoritetit tĂ« Basenit UjĂ«mbledhĂ«s tĂ« Shkumbinit.

Organizatat i bazojnë pretendimet në vëzhgime në terren, raportime nga komunitetet lokale dhe dokumentime me foto dhe video.

Sipas tyre, këto ndërhyrje sjellin përkeqësim të cilësisë së ujit, dëmtim të biodiversitetit dhe të habitateve natyrore për shkak të rritjes së turbullirës dhe sedimenteve.

“Duket qartĂ« qĂ« lumi ka pĂ«suar njĂ« ulje tĂ« shtratit mĂ« shumĂ« se 1m dhe si rezultat Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« i rrĂ«mbyeshĂ«m,” thuhet nĂ« letrĂ«n e hapur, teksa theksohet se shumĂ« toka kanĂ« pĂ«suar rrĂ«shqitje masive, deri nĂ« rrezik potencial pĂ«r fshatrat pĂ«rreth.

Grupi i organizatave e konsideron situatën një katastrofë mjedisore me ndikim të drejtpërdrejtë në biodiversitet dhe ekosistemin natyror.

Rrëshqitja e tokës në segmentin e rrugës kombëtare Librazhd-Prrenjas, në zonën e Dragostunjës, sipas tyre, përforcon shqetësimin për ndërhyrjet në brigjet e lumit Shkumbin.

Ndërhyrjet thuhet se kanë ndryshuar morfologjinë natyrore të lumit, kanë ulur shtratin dhe kanë rritur dinamikën e rrjedhës, duke destabilizuar brigjet dhe tokat përreth.

Organizatat rendisin një sërë shkeljesh të mundshme të legjislacionit shqiptar, duke përfshirë Kushtetutën, ligjin për burimet ujore, mbrojtjen e mjedisit, biodiversitetin, lejet mjedisore, menaxhimin e mbetjeve inerte si dhe parimet e transparencës dhe pjesëmarrjes publike.

Ato kërkojnë që autoritetet të monitorojnë dhe dokumentojnë mospërputhjet e ndërhyrjeve në terren sa i takon vendndodhjes, koordinatave, volumeve dhe periudhës së lejeve, si dhe të verifikojnë moszbatimin e detyrimeve për rehabilitim dhe nënkontraktimet e paautorizuara.

Mes të tjerash, organizatat kërkojnë ndërprerjen e menjëhershme të veprimeve të paligjshme, monitorim të cilësisë së ujit dhe publikimin e rezultateve, rehabilitimin e segmenteve të dëmtuara, si dhe transparencë dhe akses në dokumente.

“Mbrojtja e lumit Shkumbin Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rgjegjĂ«si institucionale dhe shoqĂ«rore”, pĂ«rfundon letra publike.

Lexo gjithashtu:

The post 26 organizata i kërkojnë qeverisë të mbrojë lumin Shkumbin appeared first on Citizens.al.

↗

Tre ditë bllokuar: Rrëshqitja e dherave paralizon juglindjen

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Prej mesditĂ«s sĂ« tĂ« shtunĂ«s qarkullimi nĂ« rrugĂ«n kombĂ«tare Librazhd-Pogradec nĂ« vendin e quajtur “Arrat e GurrĂ«s” Ă«shtĂ« bllokuar, bashkĂ« me tĂ« dhe qarkullimi pĂ«r nĂ« juglindje, duke pĂ«rfshirĂ« Pogradecin dhe Korçën.

Shkak është bërë rrëshqitja e dherave dhe dëmtimi i një prej urave në këtë zonë, duke e bërë të pamundur kalimin e makinave. Kjo situatë shkaktoi kaos, konfuzion të qytetarët dhe pritje të gjata.

Izolimi i juglindjes

ParalajmĂ«rimi i parĂ« pĂ«r situatĂ«n nĂ« vendin e quajtur “Arrat e GurrĂ«s” nĂ« DrogostunjĂ« tĂ« Librazhdit u bĂ« pasditen e sĂ« enjtes, mĂ« 19 shkurt, ndĂ«rsa Autoriteti Rrugor Shqiptar (ARRSH) njoftoi pĂ«r thellim tĂ« çarjeve tĂ« vjetra tĂ« rrugĂ«s dhe çarje tĂ« reja, duke e bĂ«rĂ« tĂ« pasigurt pĂ«r t’u kaluar.

“Duke filluar qĂ« sot [19 shkurt], nĂ« koordinim dhe me policinĂ«, do tĂ« ketĂ« kufizim tĂ« lĂ«vizjes me njĂ« korsi nĂ« vendin e rrĂ«shqitjes, duke vendosur semafor pĂ«r disiplinimin e trafikut”, u shpreh ARRSH.

Por situata u përkeqësua. Më tej, në mëngjesin e së shtunës, më 21 shkurt, u njoftua për një gjendje më të rëndë, e cila solli ndalim të qarkullimit të autobusëve dhe mjeteve të tonazhit të rëndë.

Sidoqoftë, njoftimi nuk mundi të parandalojë radhët e gjata të mjeteve që ktheheshin nga zonat turistike të Librazhdit, Pogradecit dhe Korçës duke shkaktuar shqetësime, kaos dhe nervozizëm ndër udhëtarët.

Në drekën e po të njëjtës ditë, pra të shtunën, ARRSH-ja lajmëroi për ndalim qarkullimi të plotë të të gjitha mjeteve.

Deri në stabilizimin e plotë të situatës, autoriteti udhëzoi përdorimin e rrugës Maliq-Lozhan-Moglic-Gramsh-Elbasan.

Për veturat u ofrua alternativë rruga: Maliq-Lozhan-Strelc-Gramsh-Elbasan si dhe Qafë Thanë-Pogradec-Korçë-Leskovik-Përmet-Tepelenë.

Ndërsa për mjetet e tonazhit të rëndë u dha si zgjidhje kalimi për nga Maqedonia e Veriut (RMV) përmes pikave doganore Qafë Thanë-RMV-Bllatë-Rrugë e Arbrit.

Situata e rrëshqitjes së dherave përshkallëzoi më tej të dielën pasi rruga u bë e rrezikshme edhe për këmbësorët.

Autoritetet nisën punët për hapjen e një kalimi të përkohshëm dhe lajmëruan se ai do të mund të ishte gati të hënën, por fillimi i kësaj jave ka sjellë përkeqësime të tjera duke e bërë sërish të pakalueshme rrugën.

“Ka njĂ« pĂ«rkeqĂ«sim tĂ« vazhdueshĂ«m. NĂ« mĂ«ngjes [ura] ishte spostuar 27 cm, aktualisht Ă«shtĂ« 29 cm. PoshtĂ« urĂ«s po thĂ«rrmohet betoni, kĂ«shtu qĂ« jemi tĂ« detyruar tĂ« bllokojmĂ« totalisht rrugĂ«n edhe pĂ«r mjetet normale”, tha kreu i ARRSH-sĂ« Ami Kozeli pĂ«r mediat.

Për momentin sitauta mbetet pa zgjidhje. Kalimi i përkohshëm që po punohej rishtazi pësoi rrëshqitje për vete dhe u fundos duke e bërë të pamundur për qarkullimin e makinave dhe këmbësorëve.

Autoritetet kanĂ« theksuar se situata e rrĂ«shqitjeve nuk ka lidhje me pretendimet pĂ«r abuzime nĂ« marrjen e inerteve nĂ« shtratin e lumit Shkumbin, megjithĂ«se aktivistĂ« tĂ« ndryshĂ«m tĂ« mjedisit e kanĂ« konsideruar atĂ« si “shkak-pasojĂ«â€.

Sipas Kuzelit, kompanitë kontraktore që kanë marrë përsipër të zgjerojnë rrugën Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Koridorit VIII, janë me dokumentacion të rregullt.

“M’u konfirmua qĂ« koordinatat e dhĂ«na nĂ« leje janĂ« tĂ« sakta, ashtu sikundĂ«r edhe leja e shfrytĂ«zimit [tĂ« lumit pĂ«r inertet] e ka tĂ« gjithĂ« dokumentacionin e rregullt”, u shpreh Kozeli.

Prokuroria e Elbasanit njoftoi të dielën se po heton mbi dyshime të mundshme veprash penale që kanë sjellë dëmtimin dhe bllokimin e rrugës Librazhd-Pogradec. Prokuroria tha se po heton për shpërdorim detyre, shkelje të barazisë në tenderë, shkatërrim rruge dhe toke.

Rama: Fatkeqësi natyrore

NdĂ«rsa juglindja ishte e bllokuar, Kryeministri Edi Rama udhĂ«toi tĂ« hĂ«nĂ«n drejt Korçës, jo nga toka, por nga ajri: me helikopter. Ai e arsyetoi kĂ«tĂ« fluturim me shoqĂ«rimin e njĂ« grupi investitorĂ«sh nĂ« fushĂ«n e arsimit tĂ« lartĂ« pĂ«r t’i prezantuar sikurse tha kryeministri “hapĂ«sirat e Polit tĂ« Dijes nĂ« KorĂ§Ă«â€.

Sipas RamĂ«s duhet “njĂ« ligĂ«si e madhe” pĂ«r t’ia faturuar qeverisĂ« problematikĂ«n e “njĂ« rrĂ«shqitjeje gjeologjike tĂ« masivit natyror”.

“Ka zero lidhje me ndonjĂ« pĂ«rgjegjĂ«si profesionale a teknike tĂ« projektuesve, zbatuesve apo autoriteteve pĂ«rkatĂ«s”, theksoi nga ajri Kryeministri nĂ« platformĂ«n “X”.

Foto e shpërndara nga Kryeministri Rama në platformën X/ Citizens.al
Foto e shpërndara nga Kryeministri Rama në platformën X

Sipas tij, udhëtimi me helikopter ishte planifikuar dhe do të kryhej edhe nëse nuk do të ndodhte fatkeqësia natyrore. Si në çdo situatë tjetër të ngjashme, edhe këtë rast nuk mungoi paralelizmi me një ndodhi në një shtet tjetër.

‘NĂ« Itali po rrĂ«shqet gjatĂ« kĂ«tyre ditĂ«ve njĂ« masiv gjigand qĂ« rrezikon tĂ« marrĂ« me vete njĂ« qytezĂ« tĂ« tĂ«rĂ« tĂ« banuar,” shkroi Rama, “por nuk ka ndonjĂ« kanal a qoftĂ« edhe portal nĂ« atĂ« vend – parti politike jo e jo – qĂ« ta trajtojĂ« fatkeqĂ«sinĂ« natyrore me histerinĂ« e kĂ«tushme, ku ky avaz Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« traditĂ« e ligĂ«â€, shtoi ai.

Izolimi prek edhe Librazhdin dhe Prrenjasin

Ndërsa vëmendja është e përqendruar te izolimi i qyteteve kryesore turistike të juglindjes si Pogradeci dhe Korça, të cilat gjatë fundjavave kanë numër të lartë vizitorësh, rruga Librazhd-Prrenjas, është arterie kryesore edhe për rrethinat.

Vetë dy qytetet nuk lidhen dot me njëri-tjetrin si pasojë e ndalimit të qarkullimit, ndërsa fshatra si Dragostunja, Hotolishti, Xhyra, Qukësi, Pishkashi e Skroska janë të izoluar nëse do të duan të lëvizin drejt tyre.

Izolimi ka ndikuar jo vetëm te vizitat familjare dhe rastet e mortit, por edhe për emergjenca mjekësorë.

Në fundjavë, për shkak të situatës kaotike të krijuar, shumë banorë të zonave përreth, të mbetur në rrugë, nuk janë lejuar të lëvizin brenda fshatrave edhe pse nuk kanë pasur si drejtim pjesën e bllokuar të rrugës (drejtimin për në Tiranë apo qytetet e juglindjes).

Një pjesë e tyre kanë lëvizur në këmbë, duke ecur më shumë se dy orë, ndërsa të tjerë kanë gjetur rrugë alternative, sikurse ajo e fshatit Spathar dhe Dardhë, duke përshkruar edhe njëherë rrugën më të vjetër që përshkon këtë zonë, atë të Egnatias, ndërtuar në kohën e romakëve.

Punimet pĂ«r rreth 50 km rrugĂ« “Elbasan-QafĂ« ThanĂ«â€ kanĂ« nisur nĂ« janar tĂ« vitit 2023 me 11 kompani tĂ« pĂ«rfshira nĂ« tetĂ« pjesĂ« tĂ« ndryshme tĂ« saj. Ky segment Ă«shtĂ« pjesĂ« e Korridorit tĂ« VIII qĂ« lidh portin e DurrĂ«sit me portin e VarnĂ«s nĂ« Bullgari, duke qenĂ« strategjik pĂ«r transportin. Sipas ARRSH-sĂ« kostoja pĂ«rllogaritet mbi 183 milionĂ« euro.

The post Tre ditë bllokuar: Rrëshqitja e dherave paralizon juglindjen appeared first on Citizens.al.

↗

Zgjerimi i rrugĂ«s Elbasan-QafĂ« ThanĂ« me “kosto tĂ« padukshme” pĂ«r lumin Shkumbin

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Lugina e Shkumbinit, nga një peizazh që të servirte ndërthurje të lumit dhe gjelbërimit të kodrave dhe maleve përreth, me vështrimin përtej në Parkun Kombëtar të Shebenikut, është trazuar prej kohësh nga puna e makinerive për zgjerimin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë.

Si një prej lumenjve kryesorë të Shqipërisë së Mesme, Shkumbini është vendosur nën një presion mjedisor, për shkak të punimeve në këtë segment. Makineritë e rënda turbullojnë rrjedhën dhe shtratin e tij, ndërsa kanë ndërhyrë vazhdimisht për të marrë dhe shkarkuar inerte.

Me një sipërfaqe ujëmbledhëse prej 2,445 km2 dhe një shtrirje prej rreth 181 kilometrash ky lum mban gjallë një biodiversitet të larmishëm, ndërsa përshkon qytete, fshatra dhe toka bujqësore.

Punimet kanë hyrë në një fazë intenisve, ndërsa në disa zona lumi është devijuar. Aktivistët mjedisorë e konsiderojnë gjendjen katastrofike dhe paralajmërojnë se rrjedha mund të mos kthehet më në gjendjen e mëparshme.

“ËshtĂ« njĂ« presion i vazhdueshĂ«m qĂ« i bĂ«het lumit nga kjo pjesĂ«, jo domosdoshmĂ«rish pĂ«r mirĂ«, dhe pĂ«r fat tĂ« keq do tĂ« ketĂ« pasoja jo tĂ« parikuperueshme nĂ« vazhdim,” tha pĂ«r Citizens.al GĂ«zim Shuli, aktivist mjedisor dhe drejtues i organizatĂ«s “AlbNatyra”.

Sipas tij situata nĂ« Shkumbin Ă«shtĂ« “njĂ« katastrofĂ« mjedisore“.

Prej vitit 2023, punimet kanë sjellë ndërhyrje të vazhdueshme në shtratin e Shkumbinit. Vëzhgimet në terren tregojnë se kompanitë marrin inerte dhe depozitojnë dhera në lumë duke devijuar rrjedhën natyrore.

Besjana Guri, aktiviste mjedisore dhe drejtuese e QendrĂ«s LUMI e cilĂ«soi gjithashtu “njĂ« masakĂ«r mjedisore” gjendjen qĂ« po kalon Shkumbini. Sipas saj kjo situatĂ« ndodh rĂ«ndomtĂ« nĂ« gjithĂ« vendin.

Makineritë që marrin inerte në lumin Shkumbin/ Citizens.al

“Jo pĂ«r shkak se nuk kemi ligje tĂ« mira,” thotĂ« ajo, “Por, pĂ«r shkak tĂ« njĂ« neglizhence shpesh herĂ« nga ndĂ«rtuesi dhe shpeshherĂ« nga institucionet qĂ« duhet ta kontrollojnĂ« atĂ«â€.

Sipas Gurit, ka rregulla të mirë-përcaktuara se si duhen bërë punimet në zonat anë brigjeve lumore, por për arsyet se pse ato nuk zbatohen janë të shumta.

“[
] ndoshta Ă«shtĂ« mĂ« shpejt, mĂ« kollaj, pĂ«r mĂ« pak kosto, por ajo çfarĂ« nuk llogaritet dhe ajo çfarĂ« nuk merret parasysh Ă«shtĂ« kostoja mjedisore dhe dĂ«mi i pakthyeshĂ«m qĂ« i bĂ«het lumit”, theksoi ajo, pĂ«r Citizens.al.

Shkumbini ka një rrjedhë mesatare prej rreth 61 m3/s, të dhënat hidrologjike tregojnë se ai është ndër lumenjtë më erozivë dhe transporton sasi të mëdha sedimentesh, mesatarisht 5.8 milionë tonë lëndë të ngurta në vit, një tregues se shtrati i tij është tejet dinamik dhe i ndjeshëm.

Sipas aktivistĂ«ve mjedisorĂ« kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« presion tĂ« vazhdueshĂ«m mbi ekuilibrat natyrorĂ«, pasojat e tĂ« cilit do t’i shohim edhe mĂ« vonĂ«.

“TĂ« gjithĂ« sendimentet qĂ« duhet tĂ« jenĂ« aty nĂ« lumĂ« kanĂ« funksion natyror,” analizon Guri.

“[
] mbajnĂ« shtratin, ujĂ«rat sipĂ«rfaqĂ«sorĂ«, ndajnĂ« ujĂ«rat nĂ«ntokĂ«sorĂ« dhe nga ana tjetĂ«r ndihmojnĂ« edhe pjesĂ«n e bregdetit.”

Ilustrim i shtrirjes së lumit Shkumbin/Citizens.al.

Sipas aktivistes mjedisore, nëse vijohet me marrjen e inerteve pa kriter, do të ketë pasoja në ndryshimin e rrjedhës së lumit. Ngjashëm mendon edhe Gëzim Shuli.

Studime të ndryshme raportojnë për biodiversitet domethënës përgjatë rrjedhës së Shkumbinit. Në disa stacione monitorimi janë vërejtur 15-17 lloje peshqish dhe një shumëllojshmëri insektesh, që tregojnë për rëndësinë ekologjike të ujit.

“GjithĂ« gjallesat qĂ« ishin duke krijuar habitatin e tyre aty tashmĂ« ju Ă«shtĂ« prishur dhe duhet ta rindĂ«rtojnĂ« nga e para,” komenton Shuli.

Drejtuesi i organizatĂ«s “AlbNatyra” thekson se edhe hedhja e inerteve ka pasoja.

“Kemi edhe hedhjen e inerteve qĂ« merren nga zona tĂ« ndryshme, llumrave, dherave tĂ« cilat hidhen nĂ« lumĂ« dhe sjellin ndotjen e tij”, vijon Shuli, ndĂ«rsa shprehet se “pĂ«r pasojĂ« kemi njĂ« shpĂ«rbĂ«rje tĂ« ulĂ«t tĂ« oksigjenit nĂ« ujĂ«â€.

Pasojat e ndërhyrjeve në shtratin e lumit Shkumbin vihen re edhe nga banorët, të cilët kanë tokat bujqësore buzë lumit.

“Ka pasur rrĂ«shqitje nga gĂ«rmimet qĂ« po bĂ«hen nga rruga dhe marrja e inerteve qĂ« po ndodh nĂ« tĂ«,” tregoi pĂ«r Citizens.al njĂ« banor i Hotolishtit, i cili kĂ«mbĂ«nguli tĂ« mos pĂ«rmendej me emĂ«r.

“Ka ikur toka komplet toka”, vijoi ai teksa tregoi njĂ« rrip toke me rrĂ«shqitje tĂ« dukshme qĂ« ngjallnin pasiguri nĂ« zonĂ«n ku tha se zotĂ«ronte rreth 3 dynymĂ«.

Inertet e depozituara në lumin Shkumbin nga punimet në rrugë/Citizens.al

“E mbjellĂ« ka qenĂ«, njĂ«ra pjesĂ« Ă«shtĂ« jonxhĂ«, njĂ« pjesĂ« tjetĂ«r Ă«shtĂ« pemĂ«â€, theksoi mĂ« tej banori.

Ai u shpreh se zona përreth nuk është kundër ndërtimit të rrugës, por ndërhyrjet që po i bëhen lumit janë të rrezikshme, duke ndryshuar rrjedhën.

“Shtrati po merr njĂ« vijĂ« tĂ« drejtĂ« lumi, nuk Ă«shtĂ« mĂ« me dredha siç e ka qenĂ«, me kĂ«to rrĂ«shqitje qĂ« kanĂ« filluar tani, kĂ«to duan vite qĂ« tĂ« shkojĂ« edhe njĂ«herĂ« aty ku duhet,” u shpreh ai pĂ«r Citizens.al.

Sipas aktivistëve mjedisorë, për tokat që janë buzë lumit, në sezonin e dimirit kjo situatë do të jetë edhe më problematike.

“Kemi shumĂ« shtĂ«pi apo banorĂ« tĂ« komunitetit lokal qĂ« tokat e tyre bujqĂ«sore i kanĂ« nĂ« afĂ«rsi tĂ« lumit dhe duket qartĂ« qĂ« tani qĂ« ka filluar lumi duke ua gĂ«rryer pak-nga-pak, kemi rrĂ«shqitje tĂ« dherave sidomos nĂ« segmentin Librazhd-PĂ«rrenjas kemi rrĂ«shqitje masive”, tha GĂ«zim Shuli.

Organizatat mjedisore kanë kërkuar monitorim të situatës dhe evidentim të dëmeve.

Në një përgjigje me shkrim, Agjencia e Menaxhimit të Burimeve Ujore (AMBU) i tha Citizens.al se në basenin e Shkumbit kanë leje për shfrytëzimin e materialeve inerte tre kompani: Alb-Building, ANK dhe 4-AM.

Totali i inerteve pĂ«r t’u shfrytĂ«zuar prej tyre eshtĂ« rreth 1,000,000 mÂł, tĂ« cilat mund tĂ« mbushin afĂ«rsisht 400 pishina olimpike.

Inertet e depozituara në lumin Shkumbin nga punimet në rrugë/ Citizens.al

Disa prej kontratave të këtyre tre kompanive për shfrytëzim të basenit ujor të Shkumbinit për inerte zgjasin deri në gusht 2026, e të tjera deri më dhjetor 2027.

“Nuk janĂ« konstatuar shkelje nga kĂ«ta subjekte, pra janĂ« respektuar koordinatat e miratuara nĂ« leje dhĂ«nĂ« nga KĂ«shilli Basenit Lumor Shkumbin”, tha mes tĂ« tjerash AMBU pĂ«r Citizens.al.

Besjana Guri u shpreh se komunitetet që janë afër lumit janë të parët që janë të prekur.

“[
] nuk mund tĂ« pretendojmĂ« qĂ« komunitetet tĂ« kenĂ« edhe njohurinĂ« e duhur. Prandaj ka instanca, ka edhe ekspertĂ« mjedisi qĂ« e thonĂ« kĂ«tĂ« gjĂ« dhe pĂ«r sa kohĂ« ngrihet si problematikĂ« pĂ«r tĂ« disatĂ«n herĂ«, do tĂ« thotĂ« qĂ« kĂ«tu diçka nuk shkon”, pĂ«rfundoi Guri.

Punimet pĂ«r zgjerimin e rrugĂ«s “Elbasan-QafĂ« ThanĂ«â€ kanĂ« nisur prej janarit tĂ« vitit 2023.

Ky segment është pjesë e Korridorit të VIII që lidh vendin tonë me Maqedoninë, Greqinë dhe Bullgarinë. duke qenë segment strategjik për transportin e mallrave e kryesisht dhe të qytetarëve.

Punimet po kryhen në tetë pjesë, ndërsa sipas Autoritetit Rrugor Shqiptar, në total kostoja llogaritet në mbi 183 milionë euro.

Lexoni gjithashtu:

The post Zgjerimi i rrugĂ«s Elbasan-QafĂ« ThanĂ« me “kosto tĂ« padukshme” pĂ«r lumin Shkumbin appeared first on Citizens.al.

↗

Statusi i minatorit refuzohet edhe në seancë plenare

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Me 74 vota kundĂ«r, 17 “pro” dhe 1 abstenim, projektligji “PĂ«r statusin e minatorit” u rrĂ«zua nĂ« seancĂ«n plenare tĂ« sĂ« enjtes nĂ« Kuvend.

Orët e vona të seancës bënë që në sallë të mungonin 48 deputetë, të cilët nuk morën pjesë në votim.

Projektligji u propozua nga deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, e cila u shpreh në Kuvend se statusi i minatorit është një premtim i përsëritur ndër vite edhe nga qeveria aktuale.

“JanĂ« 13 mijĂ« minatorĂ« qĂ« preken nga statusi. Puna nĂ« miniera Ă«shtĂ« nga mĂ« tĂ« vĂ«shtirat. Sipas statistikave tĂ« qeverisĂ« dhe INSTAT, 20% e aksidenteve nĂ« punĂ« janĂ« fatale. ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« kaq e pasur me burime, por edhe kaq e vjedhur,” tha Tabaku.

Ajo solli në vëmendje protestën e minatorëve, të zhvilluar çdo të enjte para Kuvendit prej pesë vitesh, për miratimin e statusit.

Për deputetin e Lëvizjes Bashkë, Redi Muçi, në një vend mineralmbajtës si Shqipëria, statusi i minatorit nuk duhet të ishte më objekt debati.

“TĂ« ardhurat nga minierat duhet t’u shkonin komuniteteve lokale jo nĂ« masĂ«n 5% si sot, por nĂ« 30%. Do tĂ« ishte zhvilluar industria pĂ«rpunuese e mineraleve dhe do tĂ« ishte hapur njĂ« fond sovran pĂ«r menaxhimin e tĂ« ardhurave nga nĂ«ntoka, edhe pĂ«r brezat qĂ« do tĂ« vijnĂ«â€, u shpreh Muçi.

Ai theksoi se “nĂ« njĂ« vend normal statusi i minatorit do tĂ« ishte e drejtĂ« themelore e panegociueshme”.

Partia që ai përfaqëson ka kërkuar prej vitesh miratimin e statusit dhe ka mbështetur protestat e minatorëve.

NdĂ«rsa deputeti socialist Erion Braçe tha se PS mund tĂ« mos ketĂ« bĂ«rĂ« gjithçka, por “punĂ«torĂ«t e profesioneve tĂ« vĂ«shtira kanĂ« qenĂ« nĂ« fokusin e saj.”

“Statusin e ushtarakut e kemi bĂ«rĂ« ne. Statusin e pilotit dhe tĂ« nĂ«nujorĂ«ve e kemi bĂ«rĂ« ne. Statusin pĂ«r naftĂ«tarin dhe metalurgun e kemi bĂ«rĂ« ne. Kur kemi folur pĂ«r kĂ«to statuse, ju keni votuar kundĂ«r,” u shpreh ai nĂ« Kuvend.

Sipas Braçes, minatorët nuk kanë një status të veçantë, por përfitojnë mbështetje përmes ligjit nr. 29/2019, i cili, sipas tij, adreson një pjesë të kërkesave që sot kërkohet të zgjidhen me statusin.

Ai shtoi se minatorĂ«t marrin pension suplementar, ndĂ«rsa pranoi se trajtimi i atyre qĂ« kanĂ« punuar para viteve ’90 nuk Ă«shtĂ« i njĂ«jtĂ« me ata pas viteve ’90.

“PĂ«r tĂ« parĂ«t kemi detyrim moral dhe diskutim tĂ« hapur, sepse kanĂ« qenĂ« tĂ« keqpaguar dhe ndryshimi i sistemeve uli vlerĂ«n reale tĂ« pensioneve tĂ« tyre,” tha Braçe.

Më herët, projektligji ishte rrëzuar në Komisionin Parlamentar për Burimet Natyrore, Infrastrukturën dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm, në Komisionin e Ligjeve dhe në Komisionin për të Drejtat e Njeriut.

Projektligji parashikonte pension minimal në nivelin 130% të pagës minimale, dalje në pension pas 20-25 vitesh punë nëntokë, trajtim shëndetësor falas për sëmundjet profesionale dhe përfitime për familjarët në rast vdekjeje.

Minatorët dhe ish-minatorët kanë protestuar prej vitesh për njohjen e statusit dhe kanë ndërmarrë edhe nismën e një peticioni me nënshkrime.

Statusi i minatorit: një premtim i përsëritur politik

Në vitin 2009, kur Edi Rama ishte në opozitë, ai u premtoi ish-minatorëve të Gurit të Kuq në Pogradec miratimin e statusit brenda 100 ditëve të para të qeverisjes.

Në vitin 2013, Rama erdhi në pushtet, por minatorët ende nuk kanë një status të veçantë ligjor.

Në tetor 2017, deputeti i LSI-së, Përparim Spahiu, depozitoi në Kuvend një projektligj për statusin e minatorit, që parashikonte kontribut shtesë 5% të pagës bruto (2% nga punëmarrësi dhe 3% nga punëdhënësi), ndërsa diferenca financiare do të mbulohej nga buxheti i shtetit.

Mazhoranca e asaj kohe nuk e mbështeti projektligjin, duke argumentuar se do të sillte kosto të lartë për skemën e pensioneve.

NĂ« prill 2018, gjatĂ« njĂ« takimi me minatorĂ«t, Rama deklaroi se “kĂ«tĂ« mandat kemi premtuar statusin dhe do ta mbajmĂ«â€.

NĂ« qershor tĂ« atij viti, ministrja Olta Xhaçka deklaroi nĂ« Klos se drafti po shqyrtohej dhe do t’i nĂ«nshtrohej konsultimit publik.

“Po diskutohet, po shqyrtohet dhe shumĂ« shpejt do tĂ« dalim me njĂ« draft qĂ« sĂ«rish do t’i hyjĂ« njĂ« konsultimi publik pĂ«r tĂ« marrĂ« edhe dakordĂ«sinĂ« tuaj,” theksoi Xhaçka.

Në të njëjtin vit, minatorët protestuan para Kryeministrisë duke paralajmëruar edhe grevë urie.

Në vitin 2020, ata i dorëzuan Kuvendit një peticion me 10,700 firma, ku kërkonin rritje pagash, pensionesh, kujdes shëndetësor dhe sigurim jete. Kuvendi nuk dha përgjigje.

Më 30 tetor 2024, Kryeministri Rama deklaroi se statusi tashmë ekziston.

“MinatorĂ«t dalin nĂ« pension 10 vite mĂ« herĂ«t dhe pĂ«rfitojnĂ« njĂ«soj si kategoritĂ« e tjera tĂ« veçanta. Nga 270 milionĂ« euro trajtime tĂ« veçanta pĂ«rfshihen edhe minatorĂ«t,” tha ai.

Lexo gjithashtu:

The post Statusi i minatorit refuzohet edhe në seancë plenare appeared first on Citizens.al.

↗

Draft-raporti i PE: Thirrje për mbrojtjen e medias dhe luftë më të fortë kundër korrupsionit

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Parlamenti Evropian në draft-raportin për Shqipërinë kërkon hapa të mëtejshëm për mbrojtjen e lirisë së shprehjes dhe pluralizmit mediatik.

Dokumenti thekson nevojën për më shumë transparencë mbi konfliktet e interesit të pronarëve të medias, garanci ndaj presionit politik dhe ekonomik mbi gazetarët dhe hetim efektiv të kërcënimeve e sulmeve ndaj tyre.

Korrupsioni, “shqetĂ«sim serioz”

Në dokumentin prej nëntë faqesh, Parlamenti Evropian analizon zhvillimet në drejtësi, luftën kundër korrupsionit, administratën publike, ekonominë, mjedisin dhe politikën e jashtme.

Raporti shpreh shqetësim për polarizimin e vazhdueshëm politik dhe diskursin konfrontues, të cilat sipas tij minojnë mbikëqyrjen parlamentare, besimin publik dhe funksionimin e institucioneve demokratike.

PE shpreh shqetësim për polarizimin e vazhdueshëm politik dhe për diskursin konfrontues politik.

“
tĂ« cilat minojnĂ« mbikĂ«qyrjen parlamentare, besimin publik dhe funksionin efektiv tĂ« institucioneve demokrative”, thuhet nĂ« draf-raport.

PE-n mes të tjerash thekson se korrupsioni mbetet një shqetësim serioz.

“PavarĂ«sisht pĂ«rparimit nĂ« kuadrin ligjor dhe institucional, ShqipĂ«ria duhet tĂ« konsolidojĂ« mĂ« tej rezultatet konkrete nĂ« hetime, ndjekje penale dhe dĂ«nime pĂ«rfundimtare, veçanĂ«risht nĂ« rastet e korrupsionit nĂ« nivele tĂ« larta”, thekson draft-raporti.

Ndërsa nënvizon se korrupsioni duhet adresuar në të gjitha nivelet me qëllim forcimin e besimit të qytetarëve te institucionet shtetërore.

Po ashtu, nĂ« draft-raport thuhet se duhet njĂ« luftĂ« mĂ« efektive kundĂ«r krimit tĂ« organizuar ”pĂ«rfshirĂ« pastrimin e parave dhe rrjetet e trafikut tĂ« drogĂ«s”, ndĂ«rsa bĂ«n thirrje pĂ«r intensifikim tĂ« bashkĂ«punimit me agjencitĂ« e BE-sĂ« si Europol dhe Eurojust.

TĂ« drejtat themelore

Draft-raporti kërkon forcimin e mekanizmave institucionalë për mbrojtjen e pakicave dhe grupeve vulnerabël: romët dhe egjiptianët, personat me aftësi të kufizuar, punëtorët migrantë dhe komunitetin LGBTQI+.

Ai nënvizon nevojën për zbatim efektiv të legjislacionit kundër diskriminimit dhe shpreh shqetësim për retorikën antigjinore në diskursin politik.

Po ashtu, theksohet rëndësia e përmirësimit të aksesit në drejtësi, veçanërisht për grupet e margjinalizuara.

Mjedisi dhe reformat socio-ekonomike

Sipas draft-raportit, Parlamenti Evropian sheh me shqetësim vlerësimin e Komisionit se nuk ka pasur përparim në fushën e mjedisit dhe ndryshimeve klimatike në vitin e shkuar.

Ndërsa shpreh keqardhje për frekuencën e ulët të mbledhjeve të Këshillit Kombëtar të Punës.

“BĂ«n thirrje pĂ«r forcimin e procesit tĂ« konsultimit trepalĂ«sh, pĂ«rfshirĂ« pĂ«rfaqĂ«sim tĂ« duhur tĂ« sindikatave; thekson nevojĂ«n pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur mĂ« tej ngritjen e kapaciteteve tĂ« partnerĂ«ve socialĂ«â€, thuhet nĂ« draft-raport.

Po ashtu, shihen me rëndësi investimet në arsim, në zhvillimin e aftësive dhe inovacion me qëllim rritjen e qëndrueshme.

The post Draft-raporti i PE: Thirrje për mbrojtjen e medias dhe luftë më të fortë kundër korrupsionit appeared first on Citizens.al.

↗

Në vijën e parë, por larg megafonëve: Gratë në aktivizmin mjedisor

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Nga brigjet e Vjosës, në protestat për Valbonën, në kundërshtimin ndaj projektit të Skavicës apo devijimit të Shushicës, lumenjtë e Kaçinarit e Thirrës në Mirditë dhe Kurdarisë e Zall Gjoçajt në Klos e Mat, gratë kanë qenë aty.

KanĂ« organizuar, janĂ« mobilizuar dhe kanĂ« mbajtur gjallĂ« barrĂ«n emocionale tĂ« konfliktit me komunitetin dhe institucionet. Por kur vjen momenti i “megafonit” shpesh zĂ«ri qĂ« dĂ«gjohet Ă«shtĂ« ai i burrave.

Mbrojtja e burimeve natyrore në Shqipëri nuk është vetëm betejë mjedisore. Për shumë vajza dhe gra është një përballje me strukturat e padukshme të një rendi patriarkal, që përcakton se kush ka të drejtë të flasë në emër të komuniteti.

Aktivizmi si akt i dyfishtë rezistence

Mëngjesi i një të shtune të janarit e gjeti Besjana Gurin në timon. Në Vlorë një grup vajzash dhe grash të angazhuara në komunitet e prisnin për të folur për aktivizmin. Aktivizmi këtë herë i dedikohej lumit, ashtu sikurse emri i qendrës që Besjana ka krijuar së fundmi.

Besjana e prezantoi aktivizimin mjedisor pĂ«r mbrojtjen e lumenjve pĂ«rmes fotove artistike dhe narrativĂ«s motivuese. Ishte e kollajtĂ« t’i gjeje shembujt nĂ« tryezĂ«, tĂ« moshave tĂ« ndryshme, por bashkĂ« pĂ«r njĂ« kauzĂ«: pĂ«r lumenjtĂ« dhe mjedisin.

Për Besjanën aktivizmi për mbrojtjen e lumenjve nisi 12 vite më parë, kur u angazhua për mbrojtjen e Vjosës nga hidrocentrali i Kalivaçit.

“MĂ« pas kam qenĂ« nĂ« vijĂ«n e parĂ« tĂ« betejĂ«s pĂ«r t’a mbrojtur si Park KombĂ«tar.” tregon Besjana, e cila e vijoi aktivizimin edhe nĂ« grupet organizatore tĂ« protestave pĂ«r ValbonĂ«n, Gurin e BardhĂ« dhe Zall-Gjoçajn.

Besjana Guri, Qendra LUMI

PĂ«r Kerol Saçajn, aktualisht pedagoge nĂ« departamentin e biologjisĂ« pranĂ« universitetit “Ismail Qemali” nĂ« VlorĂ«, angazhimi nĂ« aktivizmin mjedisor ka nisur kur punonte pranĂ« Basenit tĂ« VjosĂ«s nĂ« sektorin e monitorim-kontrollit dhe dhĂ«nies sĂ« lejeve pĂ«r subjekte qĂ« operojnĂ« pĂ«rgjatĂ« lumit.

“Aty pata mundĂ«sinĂ« tĂ« shoh nga afĂ«r veprimtaritĂ« e ndryshme tĂ« subjekteve dhe ndikimin qĂ« ato kishin nĂ« ekosistemin e VjosĂ«s. Kontakti i drejtpĂ«rdrejtĂ« me problematikat mjedisore dhe pasojat e ndĂ«rhyrjeve njerĂ«zore mĂ« bĂ«ri tĂ« ndĂ«rgjegjĂ«sohem dhe tĂ« angazhohem aktivisht”, tha Kerol pĂ«r Citizens.al.

Sikurse në shumë reagime mjedisore të krijuara së fundmi në Shqipëri, ato vijnë pas ndërhyrjeve të befta në mjedis, pa procese konsultuese apo vënie në dijeni të banorëve.

Reagimi i Majlinda Hoxhës nga Dibra erdhi pikërisht si e tillë.

“Lindi si njĂ« nevojĂ« pĂ«r tĂ« folur kundĂ«r projektit Skavica si njĂ« ndĂ«r projektet mĂ« shkatĂ«rruese pĂ«r DibrĂ«n. NdĂ«rkohĂ« qĂ« çdo ditĂ« e mĂ« shumĂ« pĂ«rballemi me sfida tĂ« reja ose tĂ« vazhdueshme mjedisore, tĂ« cilat duhen adresuar me urgjencĂ«â€, u shpreh Majlinda pĂ«r Citizens.al.

Nisma e saj vullnetare tanimĂ« mban emrin e organizatĂ«s “GARD” qĂ« lobon pĂ«r mbrojtjen e mjedisit.

HapĂ«sira publike si “territor mashkullor”

Ndarja mes privates dhe publikes ka qenë një nga mekanizmat themelorë të organizimit patriarkal. Gruaja, shpeshherë e lidhur me shtëpinë, kujdesin, riprodhimin e burri me pronën, tokën, përfaqësimin publik.

Ndaj edhe lumenjtë, toka, burimet natyrore perceptohen si pjesë e sferës së vendimmarrjes mashkullore.
Kur një grua del në krye të protestës, ajo nuk sfidon vetëm një projekt zhvillimor, por një rend simbolik.

“TĂ« jesh grua aktiviste nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« pĂ«rgjithĂ«si dhe nĂ« zonat rurale apo qytetet e vogla nĂ« veçanti nuk Ă«shtĂ« aspak e lehte,” thotĂ« Besjana.

“Si fillim nuk merresh seriozisht, sepse zakonisht janĂ« komunitete qĂ« dominohen nga burrat. TĂ« duhet shumĂ« kohĂ« qĂ« fjala jote tĂ« ketĂ« peshĂ«â€, vijon Besjana.

Për Majlinda Hoxhën, aktivizmi në komunitete rurale e përforcon edhe më tej këtë qasje.

“ËshtĂ« tepĂ«r e vĂ«shtirĂ« duke pasur parasysh mentalitetin pĂ«rqark dhe limitet qĂ« tĂ« imponohen duke tĂ« rikujtuar qĂ« je grua dhe vendi yt duhet tĂ« jetĂ« diku duke gatuar gjellĂ« apo larĂ« rrobat, jo nĂ« krye tĂ« debatit pĂ«r çeshtje qĂ« prekin tĂ« gjithĂ« komunitetin”, tha Majlinda.

Sipas saj, paragjykimet kanë qenë të pashmangshme, mirëpo e ka ndjerë se duhet të ishte një zë më shumë në atë grup që dominohej nga meshkujt. Njësoj shprehet edhe Besjana.

“Por pĂ«r mua mburoja ka qenĂ« te tĂ« qenurit pjesĂ« e njĂ« ekipi mĂ« tĂ« madh [ku benin pjesĂ« edhe burra], gjĂ« e cila mĂ« ka ndihmuar tĂ« kapĂ«rcej paragjykimet gjinore”, shprehet ajo.

Për Kerol, përvoja është më e butë në territorin ku ajo ka punuar, edhe për shkak se i ka parë këto sfida si motivim për të qenë më këmbëngulëse në aktivizmin e saj.

“[
] mund tĂ« jetĂ« deri diku sfiduese, pasi herĂ« pas here kĂ«rkon mĂ« shumĂ« kĂ«mbĂ«ngulje pĂ«r tĂ« dĂ«gjuar zĂ«rin tĂ«nd dhe pĂ«r tĂ« fituar tĂ« njĂ«jtin vlerĂ«sim profesional”, u shpreh Kerol.

Kerol Saçaj/Foto nga: Jutta Benzenberg/ Publikuar nga Qendra LUMI, pjesĂ« e rubrikĂ«s “GratĂ« e lumit Vjosa”

Ajo thekson se profesionalizmi dhe vetëbesimi kanë qene mburoja e saj.

“Kur je e sigurt nĂ« atĂ« qĂ« pĂ«rfaqĂ«son dhe e mbĂ«shtetur nĂ« dije dhe argumente, krion njĂ« qĂ«ndirm qĂ« nuk le shumĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r nĂ«nvlerĂ«sim”.

Por edhe në përvojën e saj ka pasur raste kur prioriteti i është dhënë një kolegu mashkull, zakonisht për shkak të moshës apo eksperiencës. Kjo tregon se hierarkitë gjinore shpesh ndërthuren me hierarki të tjera, moshën, statusin, pozicionin institucional.

Për Besjanën, dominimin nga burrat e kemi në raste konkrete të aktivizmit mjedisor dhe jo vetëm. Ajo përmend rastin e protestave kundër devijimit të Shushicës.

“Edhe ato pak gra qĂ« kanĂ« qenĂ« nĂ« protestĂ« nuk mund tĂ« themi qĂ« e kanĂ« drejtuar kauzĂ«n”, sjell nĂ« vĂ«mendje ajo.

Presioni, lodhja dhe kostoja emocionale

Në zonat rurale apo qytetet e vogla, pjesëmarrja e grave në protesta mbetet më e ulët.

“NĂ« njĂ« shoqĂ«ri patriarkale gratĂ« e kanĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« tĂ« jenĂ« zĂ« i fortĂ«,” thotĂ« Besjana.

“PĂ«r rrjedhojĂ« pjesĂ«marrja e tyre nĂ« protesta apo takime publike Ă«shtĂ« mĂ« e vogĂ«l” vijon ajo duke shtuar mĂ« tej se shpesh gratĂ« ndjehen mĂ« tĂ« cĂ«nuara se meshkujt dhe mund tĂ« jenĂ« lehtĂ«sisht tĂ« intimidueshme.

Majlinda shkon më tej duke ndarë se stresi i dy viteve të para e çoi në një gjendje shëndetësore të rënduar.

“U lĂ«ndova aq shumĂ« sa gati u sĂ«mura nga stresi”, tregoi ajo, ndĂ«rsa shtoi se vendosi tĂ« vijojĂ« punĂ«n vetĂ«m me ata qĂ« ishin bashkĂ«punĂ«torĂ« dhe kishin njĂ« vizion mĂ« ndryshe nga komuniteti rural.

Majlinda Hoxha gjatë një proteste në Dibër kundër projektit të Skavicës

Aktivizmi për gratë shpesh është më i kushtueshëm emocionalisht, sepse përballen jo vetëm me presion institucional, por edhe me gjykim social.

Për Kerol, pjesëmarrja e grave në protesta apo takime publike shpesh mund të bëhet më e vështirë për shkak të disa faktorëve socialë dhe kulturorë, si përgjegjësitë familjare, mungesa e kohës, apo pritshmëritë tradicionale që vendosen mbi rolin e tyre në shoqëri.

“NĂ« shumĂ« raste, barra e angazhimeve shtĂ«piake dhe kujdesit pĂ«r familjen bie mĂ« tepĂ«r mbi gratĂ«, duke ua kufizuar mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« qenĂ« aktive nĂ« hapĂ«sira publike,” analizon Kerol.

“NjĂ« tjetĂ«r element mund tĂ« jetĂ« edhe ndjesia e pasigurisĂ« apo mungesa e mbĂ«shtetjes sociale, sidomos nĂ« zona ku angazhimi publik i grave nuk Ă«shtĂ« ende plotĂ«sisht i normalizuar”, vijon ajo.

Mes tĂ« trejave, mbĂ«shtetja familjare del si faktor kyç. Besjana e quan “bekim” qĂ« e ka pasur. Majlinda, ndonĂ«se u kĂ«shillua “tĂ« ruante veten”, nuk u la vetĂ«m.

Gjatë protestës së zhvilluar në Dibër kundër HEC-it Skavica

Kerol gjithashtu thekson mbështetjen e familjes.

“MbĂ«shtetja e tyre ka qenĂ« njĂ« faktor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m qĂ« mĂ« ka dhĂ«nĂ« siguri pĂ«r tĂ« vazhduar pĂ«rpara dhe pĂ«r t’u pĂ«rfshirĂ« pa hezitim nĂ« çështje qĂ« i kam konsideruar tĂ« rĂ«ndĂ«sishme”, ndan Kerol.

Media dhe zëri i grave

Të treja bien dakord se zëri i grave ka qenë i nën-përfaqësuar. Besjana thotë se mungon synimi për ta përfaqësuar këtë zë në media.

“Zeri i grave nĂ« mbrojtjen e lumenjve Ă«shtĂ« pak i pĂ«rfaqesuar, shpesh janĂ« gratĂ« qĂ« hezitojnĂ« tĂ« dalin apo tĂ« prononcohen, ndĂ«rsa nga ana tjetĂ«r mungon synimi i pĂ«rfaqesimit tĂ« kĂ«tij zĂ«ri nga mediat”, u shpreh Besjana.

Megjithatë, ajo shprehet se zëri i saj tashmë është i konsoliduar.

“
 por disa vite mĂ« parĂ« mendoj qĂ« jam parĂ« si njĂ« zĂ« dytĂ«sor nĂ« betejĂ«n pĂ«r mbrojtjen e lumenjve”.

Majlinda shprehet skeptike dhe ka zgjedhur të qëndrojë larg televizioneve.

“NĂ« shoqerinĂ« shqiptare njĂ« grua etiketohet mĂ« shpejt se njĂ« mashkull, qoftĂ« edhe pĂ«r t’u bĂ«rĂ« meme e ditĂ«s”, ndan Majlinda.

Sipas njĂ« studimi tĂ« titulluar “Sfidat e grave mbrotjĂ«se tĂ« tĂ« drejtave tĂ« njeriut nĂ« internet”, kryer nga Instituti pĂ«r Demokraci dhe NdĂ«rmjetĂ«sim tregon se gratĂ« aktiviste punojnĂ« nĂ« njĂ« klimĂ« jo miqĂ«sore. KĂ«rcĂ«nimet, bullizmi janĂ« disa nga fenomenet qĂ« i prekin ato nĂ« hapĂ«sirĂ«n online.

“83% e tĂ« intervistuarave kanĂ« raportuar se janĂ« prekur tĂ« paktĂ«n njĂ« herĂ« nga sulmet online nĂ« punĂ«n qĂ« ato bĂ«jnĂ«,”, thuhet nĂ« raport.

Me zhvendosjen e mediave tanimë në hapësirën online, është zhvendosur edhe gjuha e urrejtjes apo ajo seksiste.

“92% e tĂ« intervistuarave mendojnĂ« se shkeljet dhe abuzimet online nuk trajtohen njĂ«lloj me ato ‘offline’, duke theksuar se abuzimet nĂ« internet raportohen mĂ« pak dhe gjithashtu trajtohen me mĂ« pak seriozitet”.

Kerol, nga ana tjetër mendon se për një kohë të gjatë zëri i grave nuk ka pasur gjithmonë hapësirën e merituar në media, sidomos në çështje publike dhe vendimmarrëse.

“MegjithatĂ«, vitet e fundit vihet re njĂ« ndryshim i dukshĂ«m pozitiv. GratĂ« dhe vajzat po marrin gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« pĂ«rparĂ«si nĂ« raportim dhe prania e tyre nĂ« media Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« e dukshme, veçanĂ«risht kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r angazhime sociale, mjedisore apo kauza lokale”, shprehet ajo.

Lexo gjithashtu:

The post Në vijën e parë, por larg megafonëve: Gratë në aktivizmin mjedisor appeared first on Citizens.al.

↗

Dhuna online në rritje: 71% e raportimeve nga vajzat

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

GjatĂ« vitit 2025, pranĂ« platformĂ«s “iSIGURT.al” u regjistruan 615 raportime pĂ«r incidente nĂ« internet. TĂ« dhĂ«nat e QendrĂ«s KombĂ«tare pĂ«r Internet tĂ« Sigurt pranĂ« CRCA ShqipĂ«ri tregojnĂ« njĂ« rritje me 46% krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Sipas statistikave të përpunuara nga menaxherja e platformës, Borjana Dine, prirja është në rritje të vazhdueshme: nga 93 raportime (2021), në 150 (2022) e më tej 244 (2023).

Muaji me më pak raste mbetet gushti, periudhë që lidhet me pushimet verore dhe përdorim më të kufizuar të rrjeteve nga fëmijët.

Rreth 71% e incidenteve janë raportuar nga vajzat dhe 23% nga djemtë, ndërsa 6% e raportuesve nuk deklarojnë gjininë.

“Kjo [
] tregon se vajzat po raportojnĂ« thuajse tre herĂ« mĂ« shumĂ« se djemtĂ« incidente gjatĂ« lundrimit tĂ« tyre online,” theksohet nĂ« gjetjet kryesore teksa nĂ«nvizohet se nĂ« total kanĂ« raportuar 413 vajza dhe 141 djem.

Një tjetër trend në rritje është targetimi i grupeve të caktuara të fëmijëve, që përbën 13% të rasteve.

Mes qyteteve, Tirana mban peshën më të madhe të referimeve, me 335 raste. Ndërsa qytete të tjera prej të cilave ka pasur më shumë raportime janë Fieri, Durrësi dhe Kukësi.

Sa i takon platformave sociale ku kanĂ« ndodhur incidentet, sipas tĂ« dhĂ«nave nga “iSIGURT.al” kryeson Tik-Tok-u me 82% tĂ« rasteve, ndjekur nga Instagrami me 9% tĂ« rasteve dhe Facebokk me 7% tĂ« rasteve.

“Nga data 16 mars (dita e mbylljes sĂ« TikTok) deri mĂ« 31 dhjetor, pranĂ« iSIGURT.al kanĂ« mbĂ«rritur 208 raportime dhe 337 URL. Kjo tregon se TikTok nuk u mbyll asnjĂ«herĂ« nĂ« ShqipĂ«ri”, thuhet nĂ« gjetjet e prezantuara.

Sipas Altin Hazizajt nga CRCA, bullizmi ndërmjet fëmijëve dhe adoleshentëve është kthyer në formën më të zakonshme të dhunës online.

Pas tij vijnë shantazhi, kërcënimet dhe gjuha e urrejtjes, ndërsa dhuna seksuale mbetet e përhapur, por më pak e raportuar krahasuar me vitet e mëparshme.

Hazizaj paralajmëroi për Citizens.al se ekspozimi i vazhdueshëm ndaj ngacmimeve dhe përmbajtjeve të papërshtatshme po e normalizon dhunën për të miturit.

Sipas tij, fĂ«mijĂ«t dhe adoleshentĂ«t duke u “normalizuar” me forma tĂ« ndryshme tĂ« dhunĂ«s e ngacmimit seksual, fillojnĂ« t’i konsiderojnĂ« ato si pjesĂ« tĂ« pĂ«rditshmĂ«risĂ« nĂ« internet.

“Mos harrojmĂ« qĂ« nĂ« ShqipĂ«ri pornografia me tĂ« rritur shikohet pa asnjĂ« lloj pengese dhe kjo e normalizon edhe mĂ« shumĂ« dhunĂ«n ndaj fĂ«mijĂ«ve, pĂ«rfshi edhe dhunĂ«n seksuale”, shtoi mĂ« tej Hazizaj.

Dhuna digjitale në rritje, ligji në mungesë

Policia e Shtetit konfirmoi për Citizens.al se rastet e referuara janë shtuar pesë vitet e fundit: 122 raste (2021), 127 (2022), 258 (2023), 461 (2024) dhe 439 (2025).

Rastet përfshijnë kërcënime, shantazhe, publikim të të dhënave intime, llogari të rreme dhe gjuhë urrejtjeje.

MegjithatĂ«, ShqipĂ«ria nuk ka ende njĂ« vepĂ«r penale specifike pĂ«r dhunĂ«n digjitale sikurse njihet ndryshe dhuna e lehtĂ«suar nga teknologjia, megjithatĂ«, sipas PolicisĂ« sĂ« Shtetit termi “dhuna online” pĂ«rdoret “pĂ«r tĂ« identifikuar sjellje qĂ« kryhen pĂ«rmes mjeteve digjitale, rrjeteve sociale apo sistemve kompjuterike”.

NĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« dispozite tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«, autoritetet i referojnĂ« rastet te “falsifikimi kompjuterik” sipas nenit 186/a tĂ« Kodit Penal.

“Aktualisht, nĂ« Kodin Penal shqiptar nuk ekziston njĂ« vepĂ«r penale specifike qĂ« tĂ« trajtojĂ« drejtpĂ«rdrejt intimidimin, kĂ«rcĂ«nimet online apo ekspozimin e tĂ« dhĂ«nave intime tĂ« individĂ«ve. NĂ« kĂ«to kushte, Drejtoria pĂ«r Hetimin e Krimeve Kibernetike i referon kĂ«to çështje pĂ«r veprĂ«n penale ‘Falsifikimi kompjuterik’, parashikuar nga neni 186/a”, thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen e PolicisĂ« sĂ« Shtetit.

Sipas Policisë rastet më të shpeshta përfshijnë kërcënimet dhe shantazhet përmes rrjeteve sociale apo aplikacioneve të komunikimit, përndjekje dhe ngacmime të vazhdueshme online, krijimi i llogarive të rreme duke përdorur të dhëna apo fotografi të shtetasve të tjerë, si dhe fyerje, gjuhë urrejtjeje dhe cenim të jetës private në hapësirën digjitale.

Pyetur për kategoritë më të prekura nga dhuna online, Policia u shpreh se më të prekurit nga dhuna online janë të miturit, vajzat dhe gratë dhe gazetarë apo profesionistë të medias.

Lexo gjithashtu:

The post Dhuna online në rritje: 71% e raportimeve nga vajzat appeared first on Citizens.al.

↗

Rindërtimi, Bashkia Tiranë humb një tjetër gjyq me familjet e ish-komunales

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Dy familje që strehoheshin dikur te ish-Komunalja fituan sot në Gjykatën Administrative përballë Bashkisë Tiranë, e cila i kishte përjashtuar nga programi i rindërtimit.

Ndërtesa ku ata ishin vendosur u dëmtua nga tërmeti dhe gjatë vitit 2023 u vendos të shembej.

“Ne kemi çuar 15 raste nĂ« gjykatĂ«, nga kĂ«to janĂ« fituar 5 deri tani dhe 1 Ă«shtĂ« rrĂ«zuar, nuk Ă«shtĂ« pranuar,” tha pĂ«r Citizens.al Gentia Sejrani, avokat i banorĂ«ve dhe pĂ«rfaqĂ«sues i organizatĂ«s “DrejtĂ«si Sociale”.

Përmes vendimit të sotëm, këto familje do të mund të përfitojnë bonus qiraje dhe do të kenë të drejtë për të marrë banesë sipas programit të rindërtimit.

Deri nĂ« vitin 2019, nĂ« ish-konviktet e Komunales nĂ« rrugĂ«n “Myslym Keta” strehoheshin rreth 90 familje. TĂ«rmeti i 26 nĂ«ntorit tĂ« atij viti i detyroi tĂ« shpĂ«rnguleshin, pasi njĂ« nga godinat rezultoi e dĂ«mtuar rĂ«ndĂ«, dhe pĂ«r shkak tĂ« pasigurisĂ« bashkia vendosi ta shembĂ«.

Por, përpos premtimeve për përkrahje sociale, pjesa kryesore e ish-banorëve sot janë jashtë programit të rindërtimit dhe pa bonus qiraje.

“BanorĂ«t tani janĂ« me qira, nĂ« zona tĂ« ndryshme. Nuk pĂ«rfitojnĂ« bonus qiraje, e paguajnĂ« nga xhepi, me plot mundime. Disa po jetojnĂ« edhe te shtĂ«pitĂ« e tĂ« afĂ«rmve tĂ« tyre”, tha Serjani.

Një vendim i qeverisë në vitin 2009, ngarkoi Entin Kombëtar të Banesave për të vijuar procesin e privatizimit të dy ish-konvikteve të Komunales me banorët që ishin strehuar aty.

Në VKM-në e asaj kohe listoheshin të paktën 106 banorë përfitues ndërsa dhjetëra të tjerë thuhet se u lanë jashtë.

Sidoqoftë, një pjesë nuk arriti ta përmbyllë procesin për shkak të mungesës së informacioneve, ndërsa disa të tjerë për shkak të kushteve financiare.

Pikërisht mungesa e titujve të qartë të pronësisë ishte një nga shkaqet që bashkia Tiranë i nxori nga programi i rindërtimit.

Prej janarit të vitit 2024 banorët e mbetur pastrehë dhe pa bonus qiraje kanë protestuar disa herë para bashkisë.

Lexo gjithashtu:

The post Rindërtimi, Bashkia Tiranë humb një tjetër gjyq me familjet e ish-komunales appeared first on Citizens.al.

↗

TiranĂ«-DurrĂ«s sĂ«rish pa tren, “me kĂ«smet” vitin tjetĂ«r

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Premtimi për të udhëtuar me tren nga Tirana në Durrës brenda pak minutash mbetet i parealizuar pavarësisht afateve.

Projekti i propaganduar nga qeveria i rehabilitimit të hekurudhës, i shpallur fillimisht si një nga investimet kryesore të transportit publik në vend, ka ndryshuar disa herë afatet gjatë katër viteve të fundit.

Ndërsa punimet raportohen drejt përfundimit në fund të 2026-ës, testimet dhe nisja e operimit pritet të vonojnë më tej duke e kthyer linjën hekurudhore në një tjetër projekt infrastrukture që mbetet për vite me radhë në pritje.

Treni s’do tĂ« niset as nĂ« 2026-Ă«n, por mundet nĂ« tremujorin e parĂ« tĂ« 2027-Ă«s

“Ne besojmĂ« se do tĂ« mund ta pĂ«rfundojmĂ« tĂ« gjithĂ« projektin nĂ« fillim tĂ« vitit 2024”, shprehej nĂ« vitin 2022 ministrja e atĂ«hershme e InfrastrukturĂ«s, Belinda Balluku – aktualisht e pandehur pĂ«r abuzim me tenderĂ« – gjatĂ« shoqĂ«rimit tĂ« Presidentes sĂ« Komisionit Evropian, Ursula Von Der Leyen, pĂ«r nisjen e punimeve tĂ« hekurudhĂ«s TiranĂ«-DurrĂ«s.

Von Der Leyen reagoi me habi: “Uau, nĂ« fillim tĂ« vitit 2024. Pastaj do tĂ« uleni nĂ« njĂ« tren dhe do tĂ« shkoni nĂ« bregdet”. Habia ishte e qenĂ«sishme, pasi projekti i ka shkelur disa herĂ« afatet e shpallura.

Kur nisën punimet, Balluku deklaroi se ato do të përfundonin brenda 30 muajsh, ose në verën e vitit 2023. Më pas afati u shty për shtatorin e po atij viti.

Në prill 2023, gjatë fushatës për zgjedhjet vendore, Balluku inspektoi sërish kantierin me kryebashkiakun e Tiranës, Erion Veliaj, aktualisht i pandehur për korrupsion, duke deklaruar se hekurudha do të përfundonte në mars 2024.

“[
] Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pasi lidh TiranĂ«n me DurrĂ«sin, por [
] edhe me portin e ri nĂ« Porto Romano pĂ«rmes nyjĂ«s sĂ« Sukthit”, shprehej Balluku.

Në janar 2024, Hekurudha Shqiptare (HSH) i tha Citizens.al se afati ishte shtyrë për në tremujorin e parë të vitit 2025. Sot, sipas Hekurudhës, janë realizuar rreth 90% e punimeve. Afati zyrtar për përfundimin e punimeve mbetet dhjetori 2026, por jo nisja e operimit.

“Linja pritet tĂ« nisĂ« testimet dhe operimin gjatĂ« tremujorit tĂ« parĂ« tĂ« vitit 2027”, tha HSH pĂ«r Citizens.al.

Sipas HSH-së, vonesat lidhen me procesin e shpronësimeve për ndërtimin e linjës së re drejt Aeroportit Ndërkombëtar të Tiranës (TIA). Ajo citon shtimin e një kontrate për ndërtimin e stacioneve, sistemimin e shesheve dhe elektrifikimin.

Kostot e rikthimit të hekurudhës në jetë

Projekti parashikon rehabilitimin e linjës ekzistuese Tiranë-Durrës, një terminal dhe ndërtimin e një linje të re (Domje-Rinas) drejt TIA, me një distancë totale prej 39 kilometrash.

Ai daton që prej vitit 2016, kur u përzgjodh si një nga projektet prioritare në Samitin e Parisit dhe siguroi financim përmes Kuadrit të Investimeve të Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor.

Po atë vit u mor edhe deklarata mjedisore nga Ministria e Mjedisit. HSH thotë se fillimisht u financuan rreth 72.3 milionë euro nga një marrëveshje kredie me Bankën Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) dhe një granti nga WBIF/BE.

Më pas u miratua edhe një financim shtesë po përmes një kredie nga BERZH, në vlerën rreth 40.7 milionë eurove. HSH sqaroi se ky rifinancim mbulonte indeksimin e çmimeve (29 milionë euro), ndërtimin e stacioneve hekurudhore (10.5 milionë euro) dhe supervizionin e punimeve së bashku me asistencën teknike (1.2 milionë euro).

Sipas HSH-së, vlera e përgjithshme e investimit dhe asistencës teknike arrin në rreth 113 milionë euro, ndërsa deri tani janë shpenzuar 108.9 milionë.

Por, parashikohet edhe njĂ« shtesĂ« tjetĂ«r prej rreth 25 milionĂ« eurosh nĂ« formĂ« granti dhe kredie pĂ«r projektin e elektrifikimit tĂ« linjĂ«s hekurudhore, e cila sipas HSH-sĂ« “do tĂ« jetĂ« njĂ« kontratĂ« e re (kontratĂ« e tretĂ«)”.

Projektet e mbetura rrugës në 2024-ën

Gjatë vitit 2024, rezulton se 210 projekte investimi të parashikuara dhe të buxhetuara nuk nisën të zbatoheshin.

Një raport monitorimi i organizatës Qëndresa Qytetare tregon se mosrealizimi i tyre ka krijuar vonesa shumëvjeçare, duke i privuar qytetarët nga përfitimet infrastrukturore.

“Nga 210 projekt-investime tĂ« parashikuara pĂ«r vitin 2024 dhe tĂ« parealizuara, 112 lidhen me ndĂ«rtimin, mirĂ«mbajtjen apo supervizionin e ujĂ«sjellĂ«sve”, thuhet nĂ« raport.

Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë rezulton me numrin më të lartë të investimeve të parealizuara në Programin Buxhetor Afatmesëm 2024-2026, ku përfshihet edhe rehabilitimi i linjës hekurudhore Durrës-Terminali i pasagjerëve në Tiranë.

“Projektet qĂ« bien mĂ« shumĂ« nĂ« sy pĂ«r mosrealizimin janĂ« ndĂ«rtimi i segmenteve rrugore, linjat hekurudhore dhe ujĂ«sjellĂ«sit”, thekson raporti.

Vlera totale e këtyre projekteve të parealizuara arrin në 11,956,313,051 lekë (rreth 124 milionë euro).

Lexo gjithashtu:

The post TiranĂ«-DurrĂ«s sĂ«rish pa tren, “me kĂ«smet” vitin tjetĂ«r appeared first on Citizens.al.

↗

“Kartoni i kuq pĂ«r minatorĂ«t”, Kuvendi refuzon sĂ«rish statusin

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Pas mĂ« shumĂ« se tre dekadash kĂ«rkesa, protesta dhe premtime tĂ« pĂ«rsĂ«ritura, projektligji pĂ«r “Statusin e Minatorit” u rrĂ«zua edhe njĂ« herĂ« sot nĂ« komisionet parlamentare, me votat e mazhorancĂ«s socialiste.

Komisioni Parlamentar për Burimet natyrore, Infrastrukturën dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm ishte komisioni i tretë ku votat e socialistëve i dhanë kartonin e kuq propozimit të deputetes Jorida Tabaku.

Argumenti i përdorur nga Partia Socialiste për të rrëzuar nismën ishte mbivendosja dhe konflikti me kuadrin ekzistues.

“Pjesa mĂ« e madhe e tĂ« drejtave qĂ« parashikon ky projektligj janĂ« tashmĂ« tĂ« rregulluara nga ligji pĂ«r sigurimet shoqĂ«rore, ligji pĂ«r nxitjen e punĂ«simit, ligji pĂ«r shĂ«ndetin dhe sigurinĂ« nĂ« punĂ« si dhe nga VKM pĂ«r mbrojtjen nga aksidentet nĂ« punĂ« apo pĂ«r sigurimin shĂ«ndetĂ«sor”, argumentoi nĂ« Komision deputeti socialist Klevis Jahaj, njĂ«kohĂ«sisht relator i çështjes.

Ai u shpreh mĂ« tej se nuk ka njĂ« analizĂ« tĂ« efekteve ekonomike, duke shprehur se qeveria nuk mund t’i mbulojĂ« kostot prej rreth 1.2 miliardĂ« lekĂ« nĂ« vit pĂ«r 13,300 pĂ«rfitues.

Për deputeten e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku votimi i statusit të minatorit mbetet një vullnet politik, që Partia Socialiste nuk e ka.

“Kur shikon qĂ« ke hequr TVSH-nĂ« pĂ«r jahte dhe ke pĂ«rjashtuar hotelet me pesĂ« yje, tani thuhet se do prishet qĂ«ndrueshmĂ«ria fiskale nga statusi i minatorit? QĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« fiskale e prishin sot favoret e Portit tĂ« DurrĂ«sit dhe kontratat koncesionare qĂ« janĂ« vjedhje. Nuk e prish statusi i minatorit,” u shpreh deputetja Tabaku.

Sipas saj, nuk e bĂ«n deputeti propozues analizĂ«n financiare dhe komisioni Ă«shtĂ« pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r t’ia nisur qeverisĂ«.

“FatkeqĂ«sisht qeverisĂ« i ka shkuar ditĂ«n e hĂ«nĂ« nĂ« darkĂ«. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse nuk ka njĂ« analizĂ« tĂ« plotĂ« financiare”, u shpreh Tabaku.

Deputeti i Lëvizjes Bashkë, Redi Muçi u shpreh se profesioni i minatorit ka vështirësi dhe rreziqe të veçanta.

“KĂ«tĂ« e tregojnĂ« shifrat e vdekshmĂ«risĂ« nĂ« vendin e punĂ«s, prandaj propozimi i projektligjit Ă«shtĂ« i domosdoshĂ«m. Statusi i minatorit qĂ« kĂ«rkohet nuk Ă«shtĂ« lĂ«moshĂ«, por njĂ« e drejtĂ« qĂ« duhet venĂ« nĂ« vend qĂ« pĂ«r 35 vjet Ă«shtĂ« injoruar”, deklaroi Muçi.

Ai shtoi më tej se profesioni më i vështirë në vend nuk ka një status, ndërsa kemi një status të veçantë për deputetët.

“Ka deputetĂ« qĂ« do tĂ« dalin me 2 mijĂ« euro pension dhe kĂ«tu relatori foli edhe pĂ«r ndikimin qĂ« miratimi i statusit tĂ« minatorit do tĂ« ketĂ« nĂ« buxhet. Statusi i minatorit pĂ«rcakton edhe njĂ« sĂ«rĂ« pĂ«rfitimesh, mbrojtjesh pĂ«r kĂ«tĂ« kategori qĂ« janĂ« specifike qoftĂ« pĂ«r dĂ«mtimet nĂ« punĂ«, qoftĂ« pĂ«r trajtimin mjekĂ«sor e shumëçka tjetĂ«r”, argumentoi deputeti Muçi.

Deputeti Vullnet Sinaj u shpreh se në vitin 2019, me ligjin 29/2029 janë zgjidhur kërkesat që pretendohen të zgjidhen tanimë me statusin.

“ËshtĂ« njĂ« ligj qĂ« ne atĂ«herĂ« e menduam pĂ«r tĂ« hequr dorĂ« nga statuset e veçanta, i grupuam tĂ« gjitha sektorĂ«t e vĂ«shtirĂ« tĂ« ekonomisĂ« shqiptare nĂ« njĂ« ligj tĂ« pĂ«rbashkĂ«t dhe e bĂ«mĂ« siç e ka gjithĂ« komuniteti evropian qĂ« mos tĂ« kemi statuse tĂ« veçanta pĂ«r secilin sektor, se mund tĂ« ngrihen nesĂ«r edhe kĂ«ta tĂ« baletit tĂ« kĂ«rkojnĂ« edhe kĂ«ta status pĂ«r punĂ«n e tyre se edhe ata vĂ«shtirĂ«si kanĂ« atje, lodhen edhe ata”, u shpreh deputeti Sinaj.

Një zëri mazhoranca në Komision u shpreh se nuk e venë në dyshim se puna në minierë dhe nëntokë është e vështirë, por këto shqetësime janë zgjidhur me ligjin e 2019-ës.

“KĂ«shtu qĂ« mĂ« mirĂ« nĂ«se keni ndonjĂ« gjĂ« mund tĂ« ndĂ«rhyni pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« ndonjĂ« ndryshim te ai ligji dhe mos ta ktheni nĂ« statuse, pra tĂ« fillojmĂ« metoda tĂ« reja, nĂ« kohĂ«n qĂ« jemi duke kĂ«rkuar anĂ«tarĂ«simin tonĂ« nĂ« BE se sa tĂ« bĂ«jmĂ« statuse tĂ« veçanta pĂ«r secilin sektor”, pĂ«rfundoi deputeti Sinaj.

Projektligji për statusin e minatorit propozonte pension minimal 130% te pagës minimale, dalje në pension pas 20-25 vitesh punë nëntokë, trajtim shëndetësor falas për sëmundjet profesionale dhe përfitime për familjarët në rast vdekjeje.

Ish-minatorët dhe minatorët kanë protestuar prej vitesh për njohjen e statusit, duke ndërmarrë edhe nismën e nënshkrimit të një peticionit.

Statusi i minatorit: premtim fushatash politike

Në vitin 2009, kur Kryeministri Edi Rama ishte në opozitë, iu premtoi ish-minatorëve të Gurit të Kuq në Pogradec se do të miratonte statusin e minatorëve në 100 ditët e para të qeverisjes së tij.

Në vitin 2013, Edi Rama erdhi në pushtet, dhe ende sot nuk minatorët janë pa status.

Në tetor të vitit 2017, deputeti i Lëvizjes Socialiste për Integrim, Përparim Spahiu, dërgoi në Kuvendin e Shqipërisë një draft për ligjin e statusit të minatorit.

“PĂ«r çdo person do tĂ« paguhet kontribut shtesĂ« nĂ« masĂ«n 5% tĂ« pagĂ«s bruto pĂ«r efekt kontributi. Kontributi shtesĂ« do tĂ« paguhet nĂ« masĂ«n 2% nga punĂ«marrĂ«si dhe 3% nga punĂ«dhĂ«nĂ«si. Diferenca ndĂ«rmjet efektit financiar tĂ« kĂ«tij ligji deri nĂ« plotĂ«simin e moshĂ«s sĂ« pĂ«rfituesve do tĂ« pĂ«rballohen nga buxheti i shtetit”, u shpreh asokohe deputeti Spahiu.

Mirëpo, mazhoranca socialiste nuk e mbështeti këtë projektligj. Sipas qeverisë së asaj kohe, miratimi i këtij statusi do të sillte efekte negative në skemën e pensioneve dhe në buxhetin e shtetit.

NĂ« prill 2028 nĂ« njĂ« takim me minatorĂ«t, Rama u shpreh se nĂ«se nĂ« mandatin e parĂ« qeverisĂ«s u premtua ulja e moshĂ«s sĂ« daljes nĂ« pension pĂ«r minatorĂ«t, ”kĂ«tĂ« mandat kemi premtuar statusin dhe do ta mbajmĂ«â€.

Në turin e llogaridhënies në qershor të vitit 2018 në bashkinë e Klosit, ministrja Olta Xhaçka premtoi para banorëve se drafti për projektligjin e statusit të minatorëve ishte duke u shqyrtuar dhe shumë shpejt do ti jepet zgjidhje.

“Po diskutohet, po shqyrtohet dhe shumĂ« shpejt do tĂ« dalim me njĂ« draft qĂ« sĂ«rish do t’i hyjĂ« njĂ« konsultimi publik pĂ«r tĂ« marrĂ« edhe dakordĂ«sinĂ« tuaj”, theksoi Xhaçka.

Në po të njëjtin muaj, minatorët në pension dhe sindikatat që ushtronin veprimtarinë në atë kohë u mblodhën në protestë para Kryeministrisë për të kërkuar statusin, në të kundërt do të nisnin grevën e urisë.

“PĂ«r sa i pĂ«rket statusit ne po bĂ«jmĂ« njĂ« projektligj siç e ka Evropa, njĂ« draft-ligj pĂ«r status pĂ«r tĂ« gjitha kĂ«to statuse pune tĂ« vĂ«shtira qĂ« do tĂ« hyjnĂ« tek kategoritĂ« me njĂ« status tĂ« veçantĂ«â€, u shpreh Kryeministri Rama para banorĂ«ve tĂ« Hasit nĂ« tetor 2018, gjatĂ« njĂ« bashkĂ«bisedimi pĂ«r platformĂ«n e bashkĂ«qeverisjes.

Në vitin 2019, çështja e statusit u soll sërish në vëmendje. Ndërkohë që një grup minatorësh protestonin para Kryeministrisë, Federata e Sindikatës së Punonjësve të Industrisë në një deklaratë për mediat u shpreh se së bashku me Qeverinë do të përgatisnin draftin për statusin e minatorit dhe shumë shpejt do të kalohet në kuvend.

Në vitin 2020, minatorët i dërguan Kuvendit një peticion prej 10,700 firmash. Ata kërkuan rritjen e pagave dhe përfitimeve të tjera për minatorët, rritjen e pensioneve, garantimin e kujdesit shëndetësor si dhe sigurimin e jetës. Pas më shumë se tre vitesh nga Kuvendi nuk pati asnjë përgjigje.

Më 30 tetor 2024, Rama u shpreh se statusi është miratuar dhe është e kotë të vazhdohet kjo histori.

“Statusin e minatorit ne e kemi miratuar, ka kohĂ«, nuk Ă«shtĂ« e rastit qĂ« minatorĂ«t dalin nĂ« pension 10 vite para tĂ« tjerĂ«ve. ËshtĂ« nĂ« status, siç Ă«shtĂ« dalja nĂ« pension para tĂ« tjerĂ«ve, janĂ« edhe tĂ« gjitha pĂ«rfitimet e tjera njĂ«soj si kategoritĂ« e tjera. Ne kemi vetĂ«m me statuset e veçanta, me kompensimet, trajtimin e veçantĂ« pĂ«r drita etj., kemi 270 milionĂ« euro. Tek kĂ«to 270 milionĂ« euro pĂ«rfshihen edhe minatorĂ«t”, deklaroi ai nĂ« njĂ« takim me pensionistĂ«t.

Lexo gjithashtu:

The post “Kartoni i kuq pĂ«r minatorĂ«t”, Kuvendi refuzon sĂ«rish statusin appeared first on Citizens.al.

↗

Organizatat e medias: Reforma e RTSH-së të bëhet pa presion politik

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Një grup organizatash shqiptare dhe ndërkombëtare për lirinë e medias dhe mbrojtjen e gazetarëve i kanë bërë thirrje qeverisë shqiptare që reforma për Radio Televizionit Shqiptar (RTSH) të mbështetet në mjete të ligjshme dhe demokratike.

Kjo thirrje vjen pas deklaratave të fundit të Kryemnistrit Edi Rama për performancën dhe financimin e RTSH-së, ku mes të tjerash ai hodhi edhe idenë e pezullimit të financimit apo mbyllje të mundshme të transmetuesit publik.

Sipas organizatave nënshkruese mes tyre Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt, Reporterët pa Kufij (RSF), Aleanca për Median Publike (PMA) dhe partnerët e Media Freedom Radip Response (MFRR), ekziston një konsensus i gjerë se RTSH prej vitesh përballet me probleme serioze strukturore, përfshirë dobësi në qeverisje dhe mbikëqyrje të pavarur, paqëndrueshmëri financiare, rënie të besimit publik dhe mangësi profesionale në përmbushjen e misionit si media e shërbimit publik.

Megjithatë, ato theksojnë se nevoja për reformë nuk duhet të shoqërohet me masa që bien ndesh me standardet evropiane.

“DakordĂ«sia mbi objektivat e reformĂ«s nuk nĂ«nkupton dakordĂ«si mbi çdo instrument tĂ« pĂ«rdorur pĂ«r arritjen e tyre”, thuhet nĂ« deklaratĂ«, ku vihet theksi se financimi i medias publike duhet tĂ« jetĂ« i qĂ«ndrueshĂ«m, i parashikueshĂ«m dhe i mbrojtur nga ndĂ«rhyrja politike.

Sipas deklaratës, shërbimi i medias publike është e ndryshme nga I mediave private.

“Roli i medias publike nuk Ă«shtĂ« tĂ« konkurrojĂ« sipas logjikĂ«s sĂ« tregut, por tĂ« garantojĂ« akses universal nĂ« informacion tĂ« paanshĂ«m, programe kulturore dhe arsimore, si dhe hapĂ«sirĂ« pĂ«r debat demokratik”, thuhet nĂ« deklaratĂ«.

Nisur edhe nga procesi i anëtarësimit të Shqipërisë në BE, dhe nga nevoja për të plotësuar detyrimet e Grup Kapitullit të Parë, Themelore, organizatat theksojnë që është një kërkesë thelbësore demokratike që RTSH-ja të jetë e pavarur, e përgjegjshme dhe e qëndrueshme.

Ata kërkojnë që reforma të ndiqet përmes mekanizmave të qeverisjes dhe llogaridhënies së parashikuar me ligj; të mbrohet financimi i medias nga kushtëzimi politik; përpjekjet reformuese të forcojnë pavarësinë, lirinë editoriale dhe besimin në publik dhe debati pulbik mbi RTSH-në të jetë i bazuar në standarde dhe jo pasiguri institucionale.

Lexo gjithashtu:

The post Organizatat e medias: Reforma e RTSH-së të bëhet pa presion politik appeared first on Citizens.al.

↗

Faqe anonime linçojnë aktivistët e Zall-Gjoçajt

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Faqe anonime nĂ« Facebook dhe Instagram tĂ« quajtura “Zall Gjoçaj” dhe tĂ« hapura sĂ« fundmi, kanĂ« nisur publikimin e njĂ« serie me materiale qĂ« synojnĂ« tĂ« diskreditojnĂ«, DhimitĂ«r Kolecin dhe Jorgj Locajn, aktivistĂ« nga Zall-Gjoçaj dhe fshati Lufaj tĂ« njohur pĂ«r kundĂ«rshtimin e projekteve tĂ« hidrocentraleve tĂ« kompanisĂ« “Seka Hydropower”.

Faqet u aktivizuan mĂ« 2 dhe 5 shkurt 2026 dhe deri mĂ« tani kanĂ« botuar tĂ« paktĂ«n tre video tĂ« montuara, tĂ« cilat marrin pjesĂ« nga intervistat dhe postimet e Kolecit dhe Locajt dhe shoqĂ«rohen me mbishkrime dhe “kundĂ«r-argumente”, tĂ« cilat synojnĂ« t’i portretizojnĂ« aktivistĂ«t si “mashtrues” dhe “gjobaxhinjĂ«â€.

Pavarësisht se faqja në Facebook (link) ka vetëm katër ndjekës dhe ajo në Instagram asnjë (link), videot kanë arritur shikueshmëri nga 9 mijë deri në 30 mijë shikime, çka lë të nënkuptohet se personat pas këtij linçimi mund ta kenë sponsorizuar përmbajtjen (të paktën videot në Facebook), për ta shpërndarë më shumë në rrjet.

Në komente vërehen reagime skeptike nga qytetarë që kërkojnë shpjegime për motivet e publikimeve.

Citizens.al vuri re se faqja “Zall-Gjoçaj” ndĂ«rvepronte ngushtĂ« me dy faqe tĂ« tjera anonime: “BukuritĂ« Zall-Gjoçaj” (link) dhe “Alisa Interact” (link).

E para shpërndante të njëjtat video, ndërsa e dyta nuk kishte postime, por dukej se shërbente si profil mbështetës në komentet dhe përgjigjet ndaj qytetarëve.

Këto faqe nuk kanë transparencë mbi administratorët apo qëllimin e tyre teksa struktura e ndërveprimit sugjeron një veprimtari të koordinuar për të linçuar aktivistët në fjalë.

“Presion pĂ«r tĂ« na heshtur”

I pyetur nga Citizens.al, DhimitĂ«r Koleci hodhi dyshimin se pas sulmeve mund tĂ« qĂ«ndrojĂ« kompania “Seka Hydropower”, ose persona tĂ« lidhur me tĂ«. Kompania nĂ« fjalĂ« ka ndĂ«rtuar hidrocentralin nĂ« Zall-Gjoçaj.

“Dalin me profile false, i ndryshojnĂ« herĂ« pas here, njĂ«herĂ« nxjerrin bukuritĂ« e Zall-Gjoçajt, njĂ«herĂ« njĂ« emĂ«r tjetĂ«r, nuk dimĂ« se kush janĂ«,” tha Koleci, “ËshtĂ« presion i hapur pĂ«r tĂ« na dĂ«mtuar si aktivistĂ«.”

Citizens.al kontaktoi administratorin e “Seka Hydropower”, Bardhyl Muçeku, pĂ«r tĂ« pyetur nĂ«se kishte dijeni tĂ« situatĂ«s, por ai mohoi diçka tĂ« tillĂ«, duke u shprehur se ishte kundĂ«r kĂ«saj fushate linçimi.

Nga ana tjetĂ«r, Koleci theksoi se nuk ka pasur asgjĂ« personale me drejtuesit apo njerĂ«zit pas kompanisĂ« “Seka Hydropower”, dhe e gjithĂ« kjo fushatĂ« po ndodh me qĂ«llim dĂ«mtimin e figurĂ«s sĂ« tij publike dhe demoralizimi i komunitetit qĂ« ka kundĂ«rshtuar hidrocentralet.

“Ky nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m problem personal. Kam familje dhe reputacion nĂ« shoqĂ«ri,” shtoi ai.

AktivistĂ« tĂ« angazhuar nĂ« mbrojtjen e Zall-Gjoçajt thanĂ« pĂ«r Citizens.al se sulmet nĂ« rrjetet sociale nisĂ«n menjĂ«herĂ« pas vendimit tĂ« GjykatĂ«s sĂ« LezhĂ«s, e cila mĂ« 28 janar pushoi çështjen penale pĂ«r shpifje dhe fyerje, tĂ« ngritur nga “Seka Hydropower” ndaj DhimitĂ«r Kolecit, Jorgji Locajt dhe Adem XhokolĂ«s, qĂ« tĂ« tre banorĂ« tĂ« zonĂ«s.

Sipas aktivistëve, ky zhvillim shënoi një zhvendosje të presionit nga gjykata drejt rrjeteve sociale.

“Pas vendimit, u aktivizua njĂ« faqe nĂ« Facebook, qĂ« publikon materiale tĂ« pĂ«rsĂ«ritura, video, fotografike dhe me shkrime duke akuzuar publikisht aktivistĂ«t pĂ«r mashtrim dhe shpifje,” thanĂ« aktivistĂ«t e Zall-Gjoçajt pĂ«r Citizens.al.

Padia e kompanisë kishte të bënte me deklaratat publike të tre banorëve gjatë protestave, ku ata ngrinin shqetësime për ndikimin e hidrocentraleve në lumenjtë Flim dhe Urakë.

Pas shqyrtimit të fushatës linçuese, Dhimitër Koleci dhe aktivistë të tjerë të Zall-Gjoçajt depozituan një ankesë pranë Komisionerit për Mbrojtjen e të Dhënave Personale.

Ankesa ka të bëjë me përpunim të paligjshëm të të dhënave, cenim të privatësisë dhe dëmtim të reputacionit.

Sipas ankesës, materialet filmike janë nxjerrë jashtë kontekstit dhe janë ripërdorur në mënyrë selektive për të ndërtuar një narrativë diskredituese. Aktivistët kanë kërkuar fshirjen e përmbajtjeve, gjetjen dhe marrjen e masave administrative ndaj personave përgjegjës.

“UnĂ« do ta vazhdoj betejĂ«n, nuk do tĂ« ndalem, ata nuk do ta arrijnĂ« atĂ« qĂ« duan tĂ« arrijnĂ«. UnĂ« jam me zĂ«, me figurĂ«, ata janĂ« tĂ« fshehur!” theksoi Koleci.

Lexoni gjithashtu:

The post Faqe anonime linçojnë aktivistët e Zall-Gjoçajt appeared first on Citizens.al.

↗

Ndalimi i TikTok-ut bie, por beteja kushtetuese vazhdon

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Gjykata Kushtetuese vendosi sot tĂ« mos japĂ« njĂ« vendim pĂ«rfundimtar pĂ«r çështjen e ndalimit tĂ« platformĂ«s sociale Tik-Tok. Ajo dha kohĂ« shtesĂ« pĂ«r palĂ«t e pĂ«rfshira duke konsideruar se kishte ende pyetje pĂ«r t’u shteruar.

Kështu, gjykata la afat deri më 12 shkurt për dorëzimin e komenteve dhe shpjegimeve shtesë, ndërsa seanca për konkluzionet përfundimtare u caktua për më 23 shkurt, në orën 10:00.

Vendimi pritet të përcaktojë jo vetëm fatin e aktit që ndaloi përkohësisht TikTok-un, por edhe standardin kushtetues mbi kufizimin e platformave digjitale nga pushteti ekzekutiv.

Tërheqja e qeverisë dhe vijimi i procesit në Kushtetuese

Seanca për shqyrtimin e ndalimit të përdorimit të platformës sociale TikTok nga qeveria shqiptare u mbajt paraditen e së enjtes në Gjykata Kushtetuese, por u parapri nga një zhvillim i papritur politik.

Dy ditë para seancës, qeveria miratoi vendimin Nr. 62, me të cilin shfuqizoi aktin e një viti më parë që ndalonte aksesin në TikTok.

Sipas vendimit të datës 3 shkurt, Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), në bashkëpunim me entet rregullatore, duhet të ndërmarrë veprimet për heqjen e masave kufizuese, duke respektuar legjislacionin për mbrojtjen e të dhënave personale.

Padia në Gjykatën Kushtetuese kundër vendimit të qeverisë ishte depozituar nga Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative në Shqipëri (BIRN Albania) dhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), në mbrojtje të lirisë së medias dhe të shprehjes.

Përfaqësuesit e qeverisë argumentuan në seancën e Kushtetueses se shqyrtimi i çështjes është i panevojshëm, pasi vendimi që ndalonte TikTok-un tashmë është shfuqizuar.

“Vendimi e humb efektin e tij nĂ« afatin 12-mujor,” tha Herold Jonuzaj si pĂ«rfaqĂ«sues i qeverisĂ«, teksa shtoi se ai “do tĂ« shfuqizohej automatikisht brenda 6 marsit 2026.” Sipas tij, shfuqizimi ishte pjesĂ« e njĂ« procesi negociimi me platformĂ«n pĂ«r vendosjen e filtrave tĂ« kĂ«rkuar.

Avokati i palës paditëse, Franc Terihati, këmbënguli se çështja duhet të shqyrtohet pavarësisht vendimit të qeverisë për ta shfuqizuar ndalimin e platformës. Ai theksoi se akti normativ që e ndaloi Tik-Tok-un ka cenuar disa të drejta kushtetuese, përfshirë lirinë e shprehjes, të shtypit, të drejtën për informim dhe lirinë ekonomike.

PĂ«r kĂ«tĂ« Terihati e konsideroi â€œĂ§Ă«shtje me interes madhor publik” ndaj dhe gjykata duhet tĂ« shprehet nĂ«se vendimi ka qenĂ« ose jo kushtetues gjatĂ« kohĂ«s qĂ« ka qenĂ« nĂ« fuqi.

Edhe përfaqësuesit e AGSH ngritën shqetësimin për rrezikun e një precedenti të krijuar. Ata e cilësuan gjithashtu problematike shfuqizimin e aktit vetëm 48 orë para seancës gjyqësore.

“ÇfarĂ« ndodh nĂ«se çështja pushohet dhe pasnesĂ«r KĂ«shilli i Ministrave rimblidhet pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« akt tjetĂ«r tĂ« ri tĂ« ngjashĂ«m?” u shpreh Isa Myzyraj nga AGSH duke theksuar se nga Gjykata Kushtetuese kĂ«rkohej vendosja e njĂ« standardi pĂ«r raste tĂ« tilla edhe pĂ«r qeveritĂ« e ardhshme.

Trupa e Gjykatës Kushtetuese pyeti se cilat kishin qenë pasojat e ardhura nga mbyllja e platformës, pyetje së cilës përfaqësuesit e organizatave iu përgjigjën duke theksuar se pasojat kanë qenë konkrete, veçanërisht gjatë periudhës parazgjedhore.

Drejtorja ekzekutive e BIRN Albania, Kristina Voko, iu referua raportit përfundimtar të OSBE-ODIHR, ku evidentohej se kufizimi i platformës cenoi të drejtën e kandidatëve për të informuar dhe të qytetarëve për të marrë informacion.

Voko përmendi gjithashtu marrëveshjen ekzistuese mes Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA) dhe TikTok, e cila kishte shërbyer si mekanizëm funksional për adresimin e ankesave të qytetarëve.

“AMA nĂ« raportin e saj vjetor dhe nĂ« rezolutĂ«n drejtuar parlamentit thotĂ« qĂ« ka qenĂ« njĂ« praktikĂ« shumĂ« e mirĂ«â€, tha Voko.

Vendimi fillestar për mbylljen e TikTok u kundërshtua nga mbi 20 organizata të medias dhe shoqërisë civile, që e cilësuan atë si kufizim ekstrem të lirisë së shprehjes.

Në mars 2025, ankimimi për shpalljen antikushtetuese të vendimit u pranua për shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese, edhe pse kërkesa për pezullim nuk u miratua.

Lexo gjithashtu:

The post Ndalimi i TikTok-ut bie, por beteja kushtetuese vazhdon appeared first on Citizens.al.

↗

Reagime: Institucione dhe organizata dënojnë gjuhën e urrejtjes në Big Brother VIP

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Rrjeti i Organizatave tĂ« Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara dĂ«noi dje gjuhĂ«n e urrejtjes sĂ« pĂ«rdorur ndaj gazetarit Stenaldo MĂ«hilli, person me aftĂ«si tĂ« kufizuar nĂ« shikim, gjatĂ« programit “Big Brother Albania VIP”.

Sipas organizatave, gjuha e pĂ«rdorur Ă«shtĂ« e papranueshme dhe pĂ«rbĂ«n shkelje tĂ« rĂ«ndĂ« tĂ« parimeve tĂ« barazisĂ« dhe dinjitetit njerĂ«zor. “PĂ«rbĂ«n ableizĂ«m, njĂ« formĂ« diskriminimi qĂ« buron nga premisa se personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara janĂ« mĂ« pak tĂ« vlefshĂ«m se personat pa aftĂ«si tĂ« kufizuara”, thuhet nĂ« deklaratĂ«n e tyre.

Organizatat theksuan se kjo është gjithashtu gjuhë urrejtjeje, pasi nuk cenon vetëm individin, por edhe komunitetin e personave me aftësi të kufizuara.

“Duke pĂ«rcjellĂ« mesazhin se jetĂ«t tona janĂ« mĂ« pak tĂ« denja pĂ«r t’u jetuar se ato tĂ« tĂ« tjerĂ«ve, veçanĂ«risht duke marrĂ« parasysh audiencĂ«n e gjerĂ« tĂ« kĂ«tij programi”, thuhet mĂ« tej nĂ« deklaratĂ«n e organizatave.

MĂ« tej, ato theksuan se njĂ« gjuhĂ« e tillĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rdorur historikisht pĂ«r tĂ« izoluar dhe pĂ«rjashtuar personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, “duke i penguar ata tĂ« marrin pjesĂ« nĂ« shoqĂ«ri nĂ« baza tĂ« barabarta me tĂ« tjerĂ«t. Ajo ushqen stigma dhe paragjykim”.

Njëjtë reagoi edhe Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë, të cilët u shprehën se është një mesazh i rrezikshëm që cenon dinjitetin njerëzor dhe ushqen paragjykimet ndaj personave me aftësi të kufizuara.

“Shoqata e tĂ« VerbĂ«rve tĂ« ShqipĂ«risĂ« (SHVSH) dĂ«non me forcĂ« gjuhĂ«n e pĂ«rdorur ndaj konkurrentit tĂ« verbĂ«r, Stenaldo MĂ«hilli, ku verbĂ«ria u etiketua si “dĂ«nim” apo “mallkim” (“Ty tĂ« ka dĂ«nuar Zoti / tĂ« ka mallkuar Zoti”)”, u shpreh shoqata.

Rrjeti i organizatave kĂ«rkuan qĂ« produksioni i “Big Brother Albania VIP” tĂ« marrĂ« masa pĂ«r pĂ«rjashtimin e pjesĂ«marrĂ«sve qĂ« pĂ«rdorin gjuhĂ« urrejtjeje, si dhe ndĂ«rhyrjen e Autoritetit tĂ« Mediave Audiovizive (AMA).

Sipas Suela LalĂ«s, drejtuese e Fondacionit “SĂ« Bashku” qĂ« advokon pĂ«r tĂ« drejtat e personave me aftĂ«si tĂ« kufizuara, do tĂ« dĂ«rgojnĂ« brenda ditĂ«s sĂ« sotme edhe njĂ« ankesĂ« zyrtare pranĂ« Autoritetit tĂ« Mediave Audiovizive dhe Komisionerit pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi pĂ«r tĂ« marrĂ« masa administrative.

Në një reagim publik, Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dënoi gjuhën e përdorur dhe kërkoi vëmendje më të shtuar në transmetimin publik për të parandaluar situata që shkojnë drejt gjuhës së urrejtjes.

“KMD gjithashtu shpreh shqetĂ«simin mbi paragjykimet dhe stereotipet negative qĂ« rĂ«ndojnĂ« sidomos tek njerĂ«zit mĂ« tĂ« pamundur, prandaj kĂ«rkon nga Operatori qĂ« tĂ« garantojĂ« moscĂ«nimin e dinjitetit njerĂ«zor”, u shpreh Komisioneri pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi.

Komisioneri ftoi televizionin Top Channel dhe produksionin e “Big Brother VIP” tĂ« analizojnĂ« protokollet e formatit dhe tĂ« krijojnĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r diskutim mbi personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara dhe zĂ«rat e tyre.

The post Reagime: Institucione dhe organizata dënojnë gjuhën e urrejtjes në Big Brother VIP appeared first on Citizens.al.

↗

Dekriminalizimi i pjesshĂ«m dhe rreziku i “statusit” tĂ« gazetarit

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Në orët e para të së mërkurës, Kuvendi miratoi një paketë të gjerë ndryshimesh në Kodin Penal, të cilat qeveria i prezantoi si harmonizim me standardet evropiane.

Mes rreth 50 neneve të ndryshuara ishte edhe neni 120, që lidhet me shpifjen. Për këtë nen, organizatat e medias dhe gazetarët kishin kërkuar dekriminalizim të plotë.

Sipas tyre, dekriminalizimi i plotë do të shmangte ndjekjet penale dhe paditë SLAPP ndaj gazetarëve, mediave, aktivistëve apo qytetarëve që kritikojnë pushtetin në interes publik. Por çfarë ndodhi dhe cili ishte rezultati përfundimtar i kësaj çështjeje?

Nga dekriminalizimi i shpifjes te “rregullimi” i profesionit tĂ« gazetarit

NĂ« Komisionin Parlamentar pĂ«r Çështjet Evropiane dhe PunĂ«t e Jashtme, deputetja e PartisĂ« Demokratike, Jorida Tabaku, prezantoi njĂ« nismĂ« personale pĂ«r dekriminalizimin e shpifjes, tĂ« konsultuar me grupet e interesit. Por, propozimi i saj u rrĂ«zua.

NĂ« tĂ« njĂ«jtin komision, deputetĂ« tĂ« PartisĂ« Socialiste sollĂ«n nĂ« diskutim njĂ« tjetĂ«r element: rregullimin e profesionit pĂ«rmes “statusit” tĂ« gazetarit.

Deputeti Balla theksoi se “nĂ« asnjĂ« vend tĂ« EvropĂ«s nuk je gazetar vetĂ«m se vetĂ«shpallesh apo vĂ« njĂ« bexh”. PĂ«rmes kĂ«tij qĂ«ndrimi ai kĂ«rkoi hartimin e njĂ« ligji pĂ«r tĂ« rregulluar dhe regjistruar profesionin e gazetarit.

Deputetja Klodiana Spahiu e mbështeti këtë qasje, duke e krahasuar me rregullimin e profesioneve të tjera sikurse shëndetësia.

Organizatat e medias dhe vetë gazetarët reaguan njëzëri kundër kësaj qasjeje.

Ata kërkuan dekriminalizim të plotë të shpifjes, sikurse qe kërkuar vazhdimisht edhe nga BE-ja, si dhe heqje dorë nga çdo ide për regjistrimin e gazetarëve apo krijimin e një statusi formal.

Sipas tyre, lidhja e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« penale tĂ« shpifjes vetĂ«m me gazetarĂ«t “e regjistruar dhe tĂ« njohur” krijon pĂ«rjashtim dhe cenon lirinĂ« e shprehjes, veçanĂ«risht nĂ« njĂ« vend qĂ« “nuk ka dhe nuk duhet tĂ« ketĂ« njĂ« sistem ligjor pĂ«r regjistrimin e gazetarĂ«ve”.

Blerjana Bino, studiuese dhe përfaqësuese e Rrjetit të Gazetarëve të Sigurt për Shqipërinë (SafeJournalists), theksoi se gazetaria nuk është e drejtë më vete për një kategorie profesionale, por një funksion i garantuar dhe i mbrojtur nga liria e shprehjes.

“Gazetaria [
] mbrohet pĂ«r shkak tĂ« asaj qĂ« bĂ«n: informon publikun, kontrollon pushtetin dhe kontribuon nĂ« debatin mbi çështje me interes publik,” u shpreh Bino.

Sipas saj, standardet evropiane e mbrojnë gazetarinë si veprimtari, jo si profesion që kërkon njohje shtetërore. Një sistem që kushtëzon mbrojtjen ligjore me regjistrim formal rrezikon ta shndërrojë një të drejtë universale në privilegj të kushtëzuar.

Isa Myzyraj nga Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë e cilësoi këtë qasje si një ndërhyrje të rrezikshme shtetërore.

“Kjo qasje [
] kur lidhet me pĂ«rfitimin e njĂ« garancie penale, nuk Ă«shtĂ« reformĂ«, por kontroll,” tha Myzyraj pĂ«r Citizens.al.

Ai vuri në dukje se Kodi Penal nuk përcakton se cili institucion do të regjistrojë gazetarët, duke hapur rrugën për një ligj të ardhshëm mbi statusin e tyre.

Sipas Myzyrajt, pĂ«rdorimi i ligjit penal pĂ«r tĂ« parapĂ«rgatitur kĂ«tĂ« terren pĂ«rbĂ«n mjet presioni ndaj medias. Ai e quajti “kornizĂ« tĂ« rrezikshme konceptuale” e cila â€œĂ«shtĂ« futur qĂ«llimisht nĂ« Kodin Penal pĂ«r t’i hapur rrugĂ« regjistrimit tĂ« gazetarĂ«ve”.

Pedagogu dhe studiuesi i medias, Elvin Luku, vlerëson se pas ndryshimeve të fundit në Kodin Penal pozicioni i gazetarit është rënduar.

“Gazetari dĂ«nohet si kur gĂ«njen me qĂ«llim, ashtu edhe kur vepron nĂ« mirĂ«besim,” u shpreh ai duke pĂ«rmendur termin ligjor “informacion nĂ« mirĂ«besim”.

Sipas ndryshimeve, në rast refuzimi për të hequr një publikim, gazetari duhet të provojë para gjykatës përpjekjet për verifikim, duke rrezikuar ekspozimin e burimeve.

Luku thotë se me ndryshimet e fundit shpifja lidhet nominalisht me gazetarin.

“PĂ«r ta pĂ«rjashtuar nga pĂ«rgjegjĂ«sia, e cenon rĂ«ndĂ« pavarĂ«sinĂ« e tij,” thekson ai.

Pedagogu Luku shton se KiE dhe Gjykata Evropiane inkurajojnĂ« dekriminalizimin e shpifjes, por ndĂ«rkohĂ« vetĂ«m 4 prej 27 vendeve tĂ« BE-sĂ« e kanĂ« kaluar shpifjen nĂ« proceset civile. Nga ana tjetĂ«r ai propozoi qĂ« rolin e regjistrimit tĂ« gazetarĂ«ve ta luajnĂ« unionet aktuale ose ato tĂ« reja “me kushtet qĂ« tĂ« jenĂ« jo mĂ« pak se tre, ose mbi tre”.

“Regjistrimi tĂ« jetĂ« njĂ« akt formal, njĂ« lloj vetĂ«deklarimi, jo diplomĂ« apo njĂ« licencĂ«,” argumentoi Luku, sipas tĂ« cilit vetĂ«rregullimi i sektorit kĂ«rkon emancipim.

Regres ligjor dhe pasiguri

AleksandĂ«r Çipa, kryetar i Unionit tĂ« GazetarĂ«ve ShqiptarĂ«, e cilĂ«son paketĂ«n e miratuar sĂ« fundmi si regres krahasuar me ndryshimet e para 14 viteve.

“Me ndryshimet [
] ne mendojmĂ« se Ă«shtĂ« rĂ«nduar penalizimi i shpifjes dhe kjo ndoshta si reagim ligjbĂ«rĂ«sish nga kĂ«rkesa populiste dhe prej disa OJQ-sh”, tha Çipa pĂ«r Citizens.al

Sipas tij, amendimet aktuale rrisin rrezikun penal, sidomos pĂ«r gazetarĂ«t investigativĂ« dhe “freelancer”-Ă«t, duke i ekspozuar ndaj kĂ«rkesave pĂ«r verifikim burimesh nga organet e drejtĂ«sisĂ« – gjithmonĂ« nĂ«se pĂ«rballen me padi pĂ«r shpifje.

Çipa ngre pyetje thelbĂ«sore mbi konceptin e statusit tĂ« gazetarit, i cili me formulimin e ri lĂ« hapĂ«sira ambigue si pĂ«r shembull pĂ«r regjistrimin: kush e certifikon, kush e pĂ«rcakton, mbi çfarĂ« baze dhe nĂ« cilin dokument zyrtar ekziston?

Ai thekson se në ligje nuk kanë vlera nënkuptimet dhe për këtë kujtoi se në Shqipëri janë debatuar shpesh dy modele: ai i Urdhrit të Gazetarëve dhe modeli evropian i vetërregullimit, por asnjëri nuk është ndërtuar realisht.

Sipas tij, vetërregullimi i strukturuar dhe gjithëpërfshirës mbetet alternativa e vetme dhe e duhur, por jo përmes presionit të Kodit Penal.

PĂ«r kĂ«tĂ« propozon mbajtjen e njĂ« “Kongresi KombĂ«tar tĂ« vetĂ«rregullimit mediatik,” i cili tĂ« zgjedhĂ« mĂ« pas njĂ« kĂ«shill me mekanizma ekzekutivĂ«.

“Kjo arkitekturĂ« mund tĂ« pĂ«rfshijĂ« çdo organizatĂ«, çdo entitet dhe grup interesi, pĂ«rfshi edhe ente apo struktura monitoruese qĂ« ka skena e shoqĂ«risĂ« sonĂ«,” u shpreh Çipa.

Lexo gjithashtu:

The post Dekriminalizimi i pjesshĂ«m dhe rreziku i “statusit” tĂ« gazetarit appeared first on Citizens.al.

↗

“Seka Hydropower” s’u paraqit, pushohet padia ndaj banorĂ«ve tĂ« Zall-Gjoçajt

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Tre muaj pasi i paditi pĂ«r shpifje dhe fyerje, kompania qĂ« ka ndĂ«rtuar dhe operon hidrocentralet nĂ« zonĂ«n e Zall-Gjoçajt duket tĂ« jetĂ« tĂ«rhequr. Gjykata e LezhĂ«s vendosi sot tĂ« pushojĂ« çështjen ndaj tre banorĂ«ve tĂ« zonĂ«s pasi pĂ«rfaqĂ«suesit e “Seka Hydropower” nuk u paraqitĂ«n.

“Ne kĂ«rkojmĂ« drejtĂ«si dhe e drejta do tĂ« dalĂ« njĂ« ditĂ«â€, tha DhimitĂ«r Koleci, pas vendimit.

Mosparaqitja e “Seka Hydropower,” si paditĂ«se, ndodhi edhe pse ishte renĂ« dakord pĂ«r seancĂ«n e sotme nga tĂ« dyja palĂ«t.

“Gjykata vendosi pushimin e gjykimit, sepse vete kodi i procedurĂ«s penale parashikon qĂ« nĂ«se nuk paraqitet kĂ«rkuesi apo pĂ«rfaqĂ«suesi i tij ligjor gjykimi pushohet”, u shpreh pĂ«r Citizens.al Tauland Asllanaj, avokat i dy prej tre banorĂ«ve tĂ« paditur.

Të paditurit ishin Dhimitër Koleci, Adem Xhokola dhe Jorgji Locaj. Ajo bazohej në deklaratat për mediat dhe komunikimet e banorëve gjatë protestave, ku ata ngritën shqetësime për ndikimin e hidrocentraleve në lumin Flim dhe Urakë.

MĂ« 26 nĂ«ntor 2025, ishte zhvilluar seanca e pajtimit ku kompania pati kĂ«rkuar qĂ« banorĂ«t tĂ« kĂ«rkonin falje pĂ«r deklarata e tyre publike. KĂ«rkesĂ« qĂ« ishte refuzuar nga banorĂ«t, tĂ« cilĂ«t theksonin se padia ishte njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r t’i intimiduar pĂ«r angazhimin si aktivistĂ« kundĂ«r projekteve tĂ« hidrocentraleve.

“PalĂ«t nuk gjetĂ«n dakordĂ«sinĂ« dhe pĂ«r kĂ«tĂ« shkak u la seanca sot,” tregoi avokati Asllanaj.

“JanĂ« rregullat proceduriale qĂ« nĂ« momentin qĂ« dĂ«shton seanca e pajtimit dhe vijon gjykimi thĂ«rritet edhe njĂ« pĂ«rfaqĂ«sues i ProkurorisĂ«â€, vijoi ai.

Sipas avokatit Asllanaj kjo ishte një përpjekje për të intimiduar aktivistët. Ai argumentoi se padia ishte e targetuar te personat më të zëshëm në protesta.

“Diskutimet apo pretendimet pĂ«r shprehje fyese lidheshin thjesht me pretendimet e banorĂ«ve pĂ«r tĂ« gĂ«zuar tĂ« drejtĂ«n pĂ«r ujĂ«â€, tha avokati.

Kompania pretendonte se këto deklarata i kanë dëmtuar imazhin. Ndërkohë, banorët dhe aktivistët e shihnin çështjen si një padi tipike SLAPP, e përdorur për të frenuar protestat dhe zërin kundërshtues të komunitetit. Kjo pasi nëse ata shpallen fajtor rrezikojnë një gjobë të konsiderueshme nga 50,000 deri në 3,000,000 lekë.

“Kemi pĂ«rballĂ« njĂ« firmĂ« tĂ« fuqishme qĂ« Ă«shtĂ« e lidhur me shtetin, nuk janĂ« njerĂ«z tĂ« thjeshtĂ«â€, u shpreh DhimitĂ«r Koleci pas pushimit tĂ« çështjes.

“Rasti i kĂ«saj firme, kishte avokat atĂ« qĂ« ka Belinda Balluku. Ajo qĂ« i ka dhĂ«nĂ« licencĂ«n dhe ka formosur pĂ«r kĂ«to HEC-e,” tregoi mĂ« tej Koleci.

Për çështjen e hidrocentraleve në Zall-Gjoçaj, banorët janë në procese gjyqësore.

Kronologjia e ndjekjes së çështjes në rrugë ligjore:

‱ 2019 – Gjykata Administrative rrĂ«zoi kĂ«rkesĂ«n pĂ«r pezullimin e punimeve.
‱ 2020 – Gjykata Administrative rrĂ«zoi padinĂ« pĂ«r ndalimin e HEC-eve.
‱ 2021 – Gjykata anuloi licencĂ«n e dhĂ«nĂ« nga Enti Rregullator i EnergjisĂ« (ERE) pĂ«r HEC-in “Zajs” brenda Parkut KombĂ«tar Zall-Gjoçaj.
‱ 2021 – Gjykata rrĂ«zoi padinĂ« kundĂ«r institucioneve qĂ« dhanĂ« lejet.
‱ 2021 – Apeli lĂ« nĂ« fuqi vendimin pĂ«r anulimin e licencĂ«s sĂ« ERE-s ndaj HEC-it “Zajs”.
‱ 2022 – ERE zbaton vendimin dhe i heq licencĂ«n HEC-it “Zajs”.
‱ 2022 – Gjykata e LartĂ« konfirmon pĂ«rfundimisht heqjen e licencĂ«s kompanisĂ« “Seka HydropoĂ«er” pĂ«r njĂ« nga HEC-et.
‱ 2025 – Gjykata Administrative e Apelit lĂ« nĂ« fuqi ndĂ«rtimin e HEC-eve nĂ« Zall-Gjocaj.

Lexo gjithashtu:

The post “Seka Hydropower” s’u paraqit, pushohet padia ndaj banorĂ«ve tĂ« Zall-Gjoçajt appeared first on Citizens.al.

❌