❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Një bandë muzikore në Gjermani i këndon Revolucionit Flamingo

✇Citizens.al
By: Vjolanda Peca

Protestat e “Revolucionit Flamingo” nuk kanĂ« bĂ«rĂ« jehonĂ« vetĂ«m nĂ« rrugĂ«t dhe lagjet e ShqipĂ«risĂ«. Ato janĂ« dĂ«gjuar edhe qindra kilometra larg, nĂ« mesin e shqiptarĂ«ve tĂ« diasporĂ«s, tĂ« cilĂ«t edhe pse prej vitesh jetojnĂ« jashtĂ« vendit, vazhdojnĂ« ta ndiejnĂ« ShqipĂ«rinĂ« si pjesĂ« tĂ« identitetit tĂ« tyre. TĂ« frymĂ«zuar nga kjo lĂ«vizje, dy artistĂ« shqiptarĂ« qĂ« jetojnĂ« nĂ« Gjermani kanĂ« krijuar kĂ«ngĂ«n “Flamingo”, njĂ« kĂ«ngĂ« qĂ« i bĂ«n thirrje qytetarĂ«ve tĂ« mos heshtin pĂ«rballĂ« padrejtĂ«sive.

Protestat e pĂ«rditshme kanĂ« krijuar terrenin pĂ«r njĂ« revolucion kulturor, duke ndryshuar mendĂ«sinĂ« e qytetarĂ«ve mbi mĂ«nyrĂ«n se si duhet tĂ« qeveriset vendi. TĂ« larguar pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« keqqeverisjes, Ina dhe Kris u frymĂ«zuan nga kĂ«to protesta dhe kĂ«shtu lindi kĂ«nga “Flamingo”, e cila flet pĂ«r revoltĂ«n, kujtesĂ«n, lidhjen me vendin, tokĂ«n, kulturĂ«n dhe njerĂ«zit.

“Ata qĂ« kanĂ« frikĂ« nga populli, ngrenĂ« mure, porta, roje, por harruan se toka nuk bĂ«het e huaj
, vetĂ«m pse dikush e shkroi nĂ« letĂ«r.” -ky Ă«shtĂ« njĂ« ndĂ«r vargjet qĂ« kĂ«ndohet nga kĂ«ngĂ«tarja shqiptare Ina Salaj, pjesĂ« e bandĂ«s “Crimson Roots” nĂ« Gjermani.

Edhe pse Ina dhe bashkëshorti i saj Kris jetojnë prej pesë vitesh në Gjermani, ata thonë se kanë marrë pjesë në protestat e organizuara atje si një mënyrë për të ngritur krye ndaj padrejtësive që i janë bërë bashkëkombësve. Megjithatë, pamundësia për të qenë në Shqipëri i shtyu të protestonin përmes muzikës.

“VendosĂ«m tĂ« protestojmĂ« edhe nĂ«pĂ«rmjet muzikĂ«s, duke qenĂ« se pamundĂ«sia pĂ«r tĂ« qenĂ« çdo ditĂ« nĂ« shesh, nĂ« ShqipĂ«ri, e bĂ«ri edhe mĂ« tĂ« madhe dĂ«shirĂ«n qĂ« zĂ«ri ynĂ« tĂ« dĂ«gjohej pĂ«rmes kĂ«saj kĂ«nge dhe tĂ« motivonte tĂ« gjithĂ« ata qĂ« po pĂ«rpiqen kaq shumĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« kauzĂ«â€, u shpreh kĂ«ngĂ«tarja shqiptare.

‘Crimson Roots’, ose nĂ« shqip ‘RrĂ«njĂ«t e Kuqe’, Ă«shtĂ« njĂ« bandĂ« rock nga Nurembergu, e themeluar nga dy shqiptarĂ«t Ina dhe Kris, bashkĂ«shortĂ«. Muzika e tyre Ă«shtĂ« kryesisht nĂ« anglisht, por pĂ«r kĂ«ngĂ«n “Flamingo” vendosĂ«n tĂ« kĂ«ndojnĂ« nĂ« shqip, duke e ndĂ«rtuar tekstin mbi emocionet qĂ« u ngjallĂ«n nga protestat.

“Teksti u shkrua shumĂ« natyrshĂ«m. Nuk donim ta bĂ«nim shumĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« apo politik, por dĂ«shironim qĂ« tĂ« pĂ«rcillte dhimbjen, dashurinĂ« dhe revoltĂ«n. PĂ«r ne, pjesa mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e tekstit Ă«shtĂ« ideja se njĂ« vend Ă«shtĂ« i gjallĂ« kur njerĂ«zit flasin, protestojnĂ« dhe nuk pranojnĂ« tĂ« ulin kokĂ«n”, tha Ina duke shtuar qĂ« nuk donte tĂ« qĂ«ndronte vetĂ«m spektatore, por gjeti forcĂ«n tĂ« thoshte pse tĂ« mos jem edhe unĂ« pjesĂ« e diçkaje mĂ« tĂ« madhe se vetja.

Edhe titulli i kĂ«ngĂ«s nuk u zgjodh rastĂ«sisht. Flamingoja, e kthyer tashmĂ« nĂ« simbol tĂ« protestave nĂ« ShqipĂ«ri, u bĂ« edhe boshti i kĂ«ngĂ«s. Sipas kĂ«ngĂ«tares, muzika nuk e ndryshon botĂ«n brenda natĂ«s, por mund tĂ« ndikojĂ« te njerĂ«zit dhe t’i motivojĂ« ata tĂ« mos qĂ«ndrojnĂ« indiferentĂ«.

Pavarësisht se larg Shqipërisë, protestat kanë arritur të frymëzojnë shqiptarët e diasporës, duke i kthyer ata në pjesëmarrës aktivë të kauzës, nëpërmjet protestave të organizuara nëpër qytetet ku jetojnë, me publikime dhe komente në rrjetet sociale apo, tashmë, edhe me këngë përmbajtësore të cilat synojnë të forcojnë solidaritetin dhe të motivojë qytetarët të mos heshtin përballë padrejtësive.

Lexo gjithashtu:

The post Një bandë muzikore në Gjermani i këndon Revolucionit Flamingo appeared first on Citizens.al.

↗

“Revolucioni Flamingo”: 30 ditĂ« rezistencĂ« qytetare

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Sot, bĂ«het njĂ« muaj qĂ« mijĂ«ra qytetarĂ« kanĂ« mbushur bulevardin kryesor tĂ« TiranĂ«s nĂ«n petkun e pĂ«rbashkĂ«t tĂ« quajtur “Revolucioni Flamingo”.

Ajo qĂ« nisi nĂ« 31 maj si njĂ« reagim qytetar kunĂ«r ndĂ«rhyrjeve dhe projekteve tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« PishĂ« Poro-NartĂ« dhe ZvĂ«rnec, tanim Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« nga lĂ«vizjet mĂ« tĂ« gjata qytetare tĂ« pas viteve ’90 nĂ« ShqipĂ«ri.

“Revolucioni Flamingo” ka mbledhur nĂ« tĂ« njĂ«jtin shesh aktivistĂ« mjedisorĂ«, qytetarĂ« tĂ« prekur nga problematika tĂ« ndryshme, tĂ« rinj, familje me fĂ«mijĂ« tĂ« vegjĂ«l dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« diasporĂ«s. Me kalimin e ditĂ«ve, krahas mbrojtjes sĂ« natyrĂ«s, protestĂ«s iu shtuan kĂ«rkesa tĂ« tjera politike, nga kundĂ«rshtimi i ndryshimeve nĂ« ligjin pĂ«r zonat e mbrojtura te kundĂ«rshtimi i ligjit pĂ«r investitorĂ«t strategjikĂ«, deri te kĂ«rkesa pĂ«r dorĂ«heqjen e kryeministrit Rama dhe ndryshimin e qeverisĂ«.

“Kjo Ă«shtĂ« mĂ«nyra qĂ« njerĂ«zit qĂ« duan vendin e tyre protestojnĂ«â€

Joni Vorpsi, aktivist mjedisor, pjesë e organizatës mjedisore PPNEA ka qenë në terren që kur makineritë e rënda mësynë në Pishë Poro-Nartë duke hapur rrugët dhe shtruar zhavorr. Sot, edhe pas një muaji në shesh, për Jonin thelbi i protestës mbetet i lidhur me mbrojtjen e natyrës dhe mbi të gjitha është një manifestim i dashurisë për vendin.

“Kjo Ă«shtĂ« mĂ«nyra qĂ« njerĂ«zit qĂ« duan vendin e tyre protestojnĂ«. E gjithĂ« rezistenca Ă«shtĂ« njĂ« manifestim i dashurisĂ« qĂ« rinia dhe qytetarĂ«t kanĂ« pĂ«r natyrĂ«n, pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«â€, u shpreh Vorpsi pĂ«r Citizens.al.

Sipas tij, gjatë këtij muajit protesta ka kaluar disa faza dhe ka marrë dimensione të reja, por pa humbur pikën kryesore të nisjes.

“KĂ«rkesat janĂ« shtuar dhe specifikuar, pro ajo qĂ« ka rĂ«ndĂ«si Ă«shtĂ« qĂ« natyra shqiptare mbetet zemra e protestĂ«s”, thotĂ« Vorpsi.

Aktivisti e konsideron një nga arritjet më të mëdha faktin që çështja e Zvërnecit dhe projekteve në zonat e ndjeshme natyrore u kthye në një debat publik. Sipas tij, qytetarët refuzuan një model vendimmarrjeje ku projekte të mëdha zhvillohen pa konsultim dhe pa përfshirjen e komuniteteve.

“QytetarĂ«t nuk e pranuan kĂ«tĂ« arrogancĂ« dhe i detyruan tĂ« gjithĂ« qĂ« tĂ« flasin pĂ«r kĂ«tĂ« çështje”, thotĂ« Vorpsi.

“ËshtĂ« thyer frika, Ă«shtĂ« krijuar besimi”

PĂ«r aktivisten Arilda Lleshin, njĂ« nga veçoritĂ« kryesore tĂ« kĂ«saj proteste Ă«shtĂ« pĂ«rmasa politike qĂ« ka marrĂ«. Ajo e cilĂ«son “protestĂ«n mĂ« tĂ« madhe politike qĂ« ka parĂ« ShqipĂ«ria nĂ« 35 vite”, duke argumentuar se ndryshon nga protestat e mĂ«parshme, tĂ« cilat kanĂ« pasur objektiva mĂ« specifike.

“KĂ«rkon rrĂ«zimin e njĂ« qeverie, kĂ«rkon qeveri tranzitore, ndryshime nĂ« ligje, shfuqizime ligjesh. NdĂ«rkohĂ« qĂ« protestat e mĂ«parshme si ajo e armĂ«ve kimike ose protesta e studentĂ«ve kanĂ« qenĂ« vetĂ«m specifike, sektoriale dhe nuk kanĂ« arritur deri te identifikimi i thelbit tĂ« problemit. Sot kemi njĂ« protestĂ« me kĂ«rkesa tĂ« qarta politike”, thotĂ« ajo.

Por sipas saj, arritja më e madhe nuk matet vetëm me numra apo me vendime konkrete.

“GjĂ«ja mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« se Ă«shtĂ« thyer frika. ËshtĂ« krijuar besimi te vetvetja. Ka ndryshuar gjendjen psikologjike tĂ« shqiptarĂ«ve”, thotĂ« Lleshi.

Luçiana Kokaj, aktiviste nga Rrjolli u shpreh se është hera e parë që pas 35 vitesh, shqiptarët të ngrihen në këtë masë kundër kësaj klase politike.

“Besoj ne kemi pasur shumĂ« herĂ« arsye qĂ« tĂ« ngrihemi dhe tĂ« jemi nĂ« shesh por nuk ka ndodhur asnjĂ«herĂ« nĂ« kĂ«to pĂ«rmasa dhe besoj qĂ« gjenerata Z po bĂ«n vĂ«rtetĂ« njĂ« punĂ« fanstastike nĂ« gjithĂ« kĂ«tĂ« betejĂ«â€, u shpreh Luçiana pĂ«r Citizens.al.

Sipas saj, kjo ka sjellë parehati te përfaqësuesit shtetërorë.

“Tani po shoh njĂ« intervistĂ« live tĂ« njĂ« prej deputetĂ«ve tĂ« PS dhe ata janĂ« tĂ« gjithĂ« tĂ« shpĂ«rfytyruar, tĂ« tensionuar, i shikon tĂ« gjithĂ« qĂ« janĂ« nĂ« njĂ« gjendje acarimi sepse kishin menduar qĂ« ky ishte sulltanati i tyre dhe mund ta menaxhonin si tĂ« donin me pashallĂ«qet e veta”, argumenton Kokaj.

Për Arilda Lleshin,për shumë kohë qytetarët kanë ndjerë dëshpërim dhe bindjen se nuk mund të ndryshonin asgjë, ndërsa sot protesta ka krijuar një ndjesi tjetër.

“NĂ«se deri tani ishin tĂ« dorĂ«zuar dhe tĂ« dĂ«shpĂ«ruar pĂ«r realitetin, por nuk ndjenin se mund ta ndryshonin, tani kanĂ« shpresĂ«n se mund ta bĂ«jnĂ« dhe besimin te vetja dhe te tĂ« tjerĂ« qĂ« mund ta bĂ«jnĂ«â€, shton ajo.

“Protesta ndryshoi raportin tonĂ« me demokracinĂ«â€

Për aktivistin Edison Lika, ky muaj nuk ka ndryshuar vetëm aktualitetin politik, por edhe mënyrën sesi shqiptarët e shohin njëri-tjetrin dhe raportin e tyre me shtetin.

“Ky muaj ndryshoi shumĂ« gjĂ«ra, jo vetĂ«m nĂ« aktualitet, por edhe nĂ« botĂ«kuptimin e shqiptarĂ«ve me njĂ«ri-tjetrin. Ky na bĂ«ri tĂ« ndryshojmĂ« raportin qĂ« ne kemi me njĂ«ri-tjetrin, pra zhbĂ«ri njĂ« raport mosbesimi qĂ« ne kemi pasur prej vitesh”, shprehet ai.

Sipas tij, një nga efektet më të rëndësishme të protestës është rikthimi i besimit mes qytetarëve dhe ideja se demokracia nuk kufizohet vetëm te procesi zgjedhor.

“Na bĂ«ri ta shohim demokracinĂ« ndryshe, si njĂ« demokraci direkte dhe jo vetĂ«m si njĂ« demokraci pĂ«rfaqĂ«suese. Na bĂ«ri tĂ« ndryshojmĂ« raportin me diasporĂ«n, raport i cili ka qenĂ« vetĂ«m nĂ«, konsiston nĂ« shtetin social tĂ« munguar, pra qĂ« ata thjesht tĂ« bĂ«nin kĂ«tĂ« rolin e financuesit tĂ« familjeve shqiptare dhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si ne e shohin progresin”, thotĂ« Lika.

Ai argumenton se protesta ka sfiduar edhe konceptin e progresit që, sipas tij, është lidhur shpesh vetëm me ndërtime, kulla dhe resorte.

“ShqiptarĂ«t po thonĂ« qĂ« progresi nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m ky. Progresi Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« mbajmĂ« qytetarĂ«t nĂ« vend, tĂ« trajtojmĂ« natyrĂ«n me respekt dhe tĂ« ndĂ«rtojmĂ« njĂ« turizĂ«m tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m qĂ« t’u japĂ« vend tĂ« gjithĂ«ve, jo vetĂ«m njĂ« pakice”, shprehet Lika.

Mes të tjerash, sipas aktivistit Lika, përmes kësaj proteste shqiptarët kanë kapërcyer dualitetin e partive politike që ekzistonte.

“Praktikisht je me njĂ«rĂ«n parti ose me tjetrĂ«n, duket sikur shqiptarĂ«t kanĂ« dalĂ« mbi partitĂ« tanimĂ« dhe politika pĂ«r ta Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme se sa tifozeria pĂ«rkatĂ«se”, shton ai.

“ShumĂ« zĂ«ra, por me njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t”

Aktivistët rendisin disa rezultate që i konsiderojnë si fitore të muajit të parë të protestës. Sipas Arilda Lleshit, ndër to janë heqja e disa gardheve në zona si Rrjolli, Zvërneci dhe Kakome, nisja e hetimeve nga SPAK dhe dorëheqja e deputetes Marjana Koçeku nga grupi parlamentar i Partisë Socialiste.

Për Joni Vorpsin, një tjetër arritje është fakti që qytetarët arritën të vendosin në qendër të vëmendjes çështjen e mbrojtjes së natyrës.

“TĂ« gjitha ditĂ«t kanĂ« qenĂ« tĂ« veçanta. Fryma e protestĂ«s, mospĂ«rfillja nga sulmet e deputetĂ«ve dhe studiove mediatike qĂ« kanĂ« tentuar ta portretizojne kĂ«tĂ« protestĂ« si njĂ« nismĂ« antikombĂ«tare. TĂ« gjitha tezat e tyre kanĂ« rĂ«nĂ«â€, u shpreh Vorpsi pĂ«r Citizens.al.

NjĂ« nga karakteristikat e “Revolucionit Flamingo” ka qenĂ« pĂ«rfshirja e grupeve me profile tĂ« ndryshme. Edison Lika e konsideron heterogjenitetin njĂ« nga pikat mĂ« tĂ« forta tĂ« protestĂ«s.

“NĂ« protestĂ« ka dhjetĂ«ra grupe qĂ« e shohin protestĂ«n sipas mĂ«nyrĂ«s sĂ« tyre dhe e zhvillojnĂ« protestĂ«n sipas mĂ«nyrĂ«s sĂ« tyre. E bukura e kĂ«saj proteste Ă«shtĂ« se asnjĂ«ra prej mĂ«nyrave nuk i imponohet tjetrĂ«n, ama duket se ka pasur njĂ« lloj unisoni nĂ« njĂ« protestĂ« paqĂ«sore,” shprehet ai.

Sipas Luçiana Kokajt fakti që njerëz me shqetësime të ndryshme janë bashkuar tregon se protesta ka kaluar përtej një kauze të vetme.

“Mua mĂ« kanĂ« marrĂ« pronĂ«n, dikujt tjetĂ«r i ka ndodhur njĂ« problem tjetĂ«r, dikush vuan nga spitalet, drejtĂ«sia shumĂ« janĂ« tĂ« shqetĂ«suar sepse natyra shqiptare nuk po respektohet mĂ«. Ne kemi njĂ« vlerĂ« shumĂ« tĂ« madhe pĂ«r tĂ« cilĂ«n krenohemi shumĂ« herĂ« nĂ«pĂ«r tĂ« gjithĂ« botĂ«n. AtĂ« po duan tĂ« na e shkatĂ«rrojnĂ«â€, u shpreh Luçiana.

Aktivistët thonë se protesta nuk do të ndalet. Edison Lika shprehet se kërkesat mbeten të panegociueshme dhe se rezistenca do të vazhdojë.


“Situata nuk mund tĂ« kthehet mĂ« mbrapsht. Nuk mund tĂ« kthehemi nĂ« pikĂ«n zero ku ishim para se tĂ« fillonte protesta”, thotĂ« ai.


Edhe Arilda Lleshi mendon se protesta duhet të vazhdojë të evoluojë dhe të gjejë forma të reja presioni. Sipas saj, diskutimet për hapat e ardhshëm do të bëhen mes grupeve të përfshira në protestë.

“UnĂ« jam e mendimit qĂ« duhen rrethuar institucionet, qĂ« duhen tĂ« mblidhen tĂ« gjithĂ« grupet e interesit, grupet nĂ« protestĂ« dhe Ă« arrihet nĂ« njĂ« konkluzion tĂ« pĂ«rbashkĂ«t se si do tĂ« duhet tĂ« vazhdonte. Deri tani protesta do tĂ« vazhdojĂ« çdo ditĂ« si normalisht”, u shpreh Lleshaj, ndĂ«rsa argumenton se kjo Ă«shtĂ« vala e parĂ« e njĂ« reagimi qytetar qĂ« do tĂ« vazhdojĂ«.

Ndërsa Luçiana Kokaj e sheh këtë proces si një betejë durimi.


“Ne kemi duruar pĂ«r 36 vjet kĂ«tĂ« sistem, klasĂ« politike, gjithĂ« kĂ«to gjĂ«ra tĂ« padrejta qĂ« i janĂ« bĂ«rĂ« qytetarĂ«ve shqiptarĂ«, kĂ«shtu qĂ« besoj se njĂ« muaj rezistencĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e pakta qĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ«. ËshtĂ« çështje force, kush reziston mĂ« shumĂ« do fitojĂ«â€, shprehet Luçiana.

Pyetjes për krijimin e një partie politike si produkt i kësaj proteste, Luçiana i përgjigjet negativisht.


“Jam shumĂ« e lumtur qĂ« pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, njerĂ«zit tĂ« ngrihen jo pĂ«r njĂ« karrige pĂ«r veten por pĂ«r njĂ« ideal, pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe shpresoj shumĂ« fort qĂ« kjo protestĂ« t’ia dali me kĂ«tĂ« qĂ«llim.Nuk besoj qĂ« mund tĂ« dalĂ« njĂ« parti politike nga aty. Nuk shoh njĂ« mundĂ«si tĂ« tillĂ«â€, thotĂ« ajo

Për Edison Likën protesta do të vijojë deri në doreheqje të kryeministrit Rama.

“Sigurisht qĂ« ne do ti shohim tĂ« gjitha format dhe do ti konsiderojmĂ« tĂ« gjitha alternativat e zhvillimit tĂ« protestĂ«s nĂ« vijim. Ne jemi aty ama ky zjarr nuk Ă«shtĂ« se do tĂ« shuhet, por do tĂ« jetĂ« aty dhe do tĂ« vijojĂ« deri nĂ« fund, deri nĂ« dorĂ«heqjen e kyreministrit dhe tĂ«rheqjen e kĂ«tyre pikave qĂ« kemi kĂ«rkuar”, pĂ«rfundoi nĂ« fjalĂ«n e tij Lika.

AktivistĂ«t bien dakord pĂ«r njĂ« pikĂ«, se “Revolucioni Flamingo” ka ndryshuar diçka nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi qytetarĂ«t e shohin fuqinĂ« e tyre pĂ«r tĂ« reaguar.

Si nisi “Revolucioni Flamingo”?

Protesta nisi pasi makineri tĂ« rĂ«nda hynĂ« nĂ« PishĂ« Poro–NartĂ« pĂ«r tĂ« hapur rrugĂ« dhe rrethuar territorin ku planifikohet projekti turistik “ZvĂ«rnec Peninsula”, me banesa, hotele deri nĂ« tetĂ« kate dhe njĂ« port.

Pas presionit mediatik, IKMT bĂ«ri publik emrin e kompanisĂ« “ZvĂ«rnec South Adriatic Development”, duke sqaruar se ajo po kryen punime pĂ«rgatitore mbi bazĂ«n e njĂ« lejeje tĂ« miratuar nga KĂ«shilli KombĂ«tar i Territorit, ndĂ«rsa leja e zhvillimit ende nuk Ă«shtĂ« lĂ«shuar. Sipas dokumenteve tĂ« raportuara nga Citizens.al, kompania kontrollohet nga dy pronarĂ« pĂ«rfitues pĂ«rmes njĂ« rrjeti kompanish nĂ« HolandĂ«.

Më 30 maj, zvarritja e një protestuesi nga roja private gjatë protestës pranë gardhit me tela me gjemba nxiti reagim të gjerë qytetar. Që prej asaj dite protesta vijon çdo mbrëmje.

Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se nuk ka ende njĂ« projekt tĂ« miratuar dhe se makineritĂ« ndodheshin nĂ« terren vetĂ«m pĂ«r studime, pa dhĂ«nĂ« mĂ« shumĂ« transparencĂ«. Projekti Ă«shtĂ« lidhur publikisht me Jared Kushner dhe Ivanka Trump, ndĂ«rsa pronat ku planifikohet zhvillimi janĂ« nĂ« pronĂ«si tĂ« kompanisĂ« “Albania Land Development”, aksionerĂ«t kryesorĂ« tĂ« sĂ« cilĂ«s janĂ« “Sazan Holding” dhe vĂ«llezĂ«rit Al-Khayyat nga Katari, tĂ« cilĂ«t Rama i ka cilĂ«suar investitorĂ«. Deri mĂ« sot nuk Ă«shtĂ« lĂ«shuar leje ndĂ«rtimi.

Ndërkohë, protesta është shndërruar në një lëvizje më të gjerë qytetare, si produkt i pakënaqësive prej vitesh tanimë, ku janë bashkuar shqetësime për korrupsionin, mungesën e transparencës, shëndetësinë, arsimin dhe të drejtat e pronës.

QytetarĂ«t kĂ«rkojnĂ« dorĂ«heqjen e kryeministrit Edi Rama, krijimin e njĂ« qeverie teknike tranzitore, ndryshime kushtetuese e zgjedhore, si dhe shfuqizimin e ligjeve pĂ«r Zonat e Mbrojtura, TrashĂ«giminĂ« Kulturore, “PaketĂ«n e Maleve” dhe Investimet Strategjike. Ata kĂ«rkojnĂ« gjithashtu njĂ« kontratĂ« tĂ« re sociale mes qytetarĂ«ve dhe shtetit, tĂ« hartuar me pjesĂ«marrjen e ekspertĂ«ve dhe qytetarĂ«ve.

Lexo gjithashtu:

The post “Revolucioni Flamingo”: 30 ditĂ« rezistencĂ« qytetare appeared first on Citizens.al.

↗

Rrjetet sociale, hapësira e re e përplasjes politike

✇Citizens.al
By: Vjolanda Peca

Algoritmet e rrjeteve sociale vendosin çdo ditë se çfarë shohin miliona përdorues në ekranet e tyre. Ato analizojnë sjelljen e secilit përdorues, pëlqimet, komentet, shpërndarjet, kohën e publikimit dhe ndërveprimet e mëparshme për të përcaktuar se cilat postime do të marrin më shumë shtrirje. Sa më i lartë angazhimi, aq më shumë rritet mundësia që një përmbajtje të shpërndahet gjerësisht.

Pikërisht algoritmin ka zgjedhur të fajësojë për herë të dytë kryeministri Edi Rama për dukshmërinë që kanë marrë protestat në rrjetet sociale dhe jehonën e tyre jashtë vendit. Megjithatë, gjatë një vëzhgimi të aktivitetit të tij në Facebook, rezulton se vetëm në këtë platformë ai ka publikuar mbi 40 postime, video dhe reagime të drejtpërdrejta lidhur me protestën dhe protestuesit, duke e kthyer këtë çështje në një nga temat kryesore të komunikimit të tij publik.

“Kush mendon se me like dhe followers bĂ«n politikĂ«, ose bĂ«n vetĂ«m politikĂ«, bĂ«n gabim. Me followersa dhe like bĂ«n shĂ«rbimin e atyre oligarkĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« planetit tĂ« cilĂ«t pĂ«rmes algoritmit dhe platformave, pasurohen eksponencialisht çdo ditĂ«â€, -u shpreh kryeministri Rama gjatĂ« mbledhjes sĂ« grupit parlamentar tĂ« PartisĂ« Socialiste mĂ« 20 maj.

Ndërkohë, për vite me radhë, rrjetet sociale kanë qenë një nga armët më të forta të komunikimit politik të Edi Ramës, duke i siguruar avantazh në arritjen e audiencës. Sot, të njëjtat platforma po përdoren nga një brez i ri protestuesish për të sfiduar narrativën e qeverisë, duke e kthyer këtë avantazh në një terren përballjeje.

Deklarata e kryeministrit erdhi pasi debati publik Ă«shtĂ« zhvendosur edhe te raporti mes politikĂ«s dhe oligarkisĂ« vendase. PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, nĂ« protesta po artikulohet gjerĂ«sisht slogani “ShqipĂ«ria e shqiptarĂ«ve, jo e oligarkĂ«ve”, ndĂ«rsa vetĂ« kryeministri ka deklaruar nĂ« tĂ« kaluarĂ«n se nĂ« ShqipĂ«ri nuk ka oligarkĂ«.

Prania e madhe e të rinjve në protesta ka bërë që të mos informohemi më vetëm nëpërmjet mediave tradicionale por edhe nëpërmjet rrjeteve sociale. Qindra përdorues, mes tyre edhe figura me mijëra ndjekës, kanë publikuar vazhdimisht materiale nga protesta, si foto, video, transmetime live duke krijuar një kanal komunikimi të pavarur nga mediat tradicionale.

Sipas ekspertit të IT-së, Besmir Semanaj, ky volum i madh përmbajtjesh krijoi një betejë paralele në hapësirën digjitale, mes rrjeteve sociale dhe mediave tradicionale që sipas protestuesve duhen bojkotuar pasi pronarët e tyre kanë lidhje të drejtërdrejta me qeverinë.

“Pati njĂ« fluks tĂ« koordinuar pĂ«rmbajtjesh qĂ«, sipas vlerĂ«simit tim, synonin tĂ« deformonin algoritmin dhe ta paraqisnin protestĂ«n si tĂ« dhunshme ose me mesazhe qĂ« nuk e pĂ«rfaqĂ«sonin atĂ«. MegjithatĂ«, masiviteti i protestĂ«s e theu kĂ«tĂ« efekt dhe sot shpĂ«rndarja e pĂ«rmbajtjes duket se Ă«shtĂ« rikthyer nĂ« normalitet“, u shpeh eksperti i IT-sĂ«, Semanaj.

Sipas tij, krahas pĂ«rmbajtjeve organike, ka pasur edhe materiale tĂ« sponsorizuara qĂ« synonin t’i jepnin njĂ« drejtim tjetĂ«r algoritmit dhe tĂ« ndikonin nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si zhvillohej debati publik.

“Ato pĂ«rmbajtje tĂ« sponsorizuara synonin tĂ« deformonin algoritmin, tĂ« demotivonin protestuesit dhe tĂ« krijonin njĂ« narrativĂ« tĂ« shtrembĂ«ruar pĂ«r publikun ndĂ«rkombĂ«tar. Edhe pse kjo nuk mund tĂ« konfirmohet zyrtarisht, efekti ishte rritja e konfuzionit dhe polarizimit tĂ« debatit publik,” shtoi eksperti.

Debati pĂ«r algoritmin nuk mbeti vetĂ«m nĂ« nivel deklaratash nĂ« rrjet, por protestuesit i dhanĂ« zĂ« kĂ«saj çështjeje poshtĂ« “shtĂ«pisĂ«â€ sĂ« kryeministrit, nĂ« sheshin e kryeministrisĂ«. NĂ« ditĂ«n e 27-tĂ« tĂ« protestĂ«s, mĂ« 26 qershor, protestuesit bĂ«nĂ« thirrje qĂ« tĂ« raportonin dhe tĂ« mos e ndiqnin mĂ« kryeministrin nĂ« rrjetet sociale.

“Le ta godasim aty ku i dhemb mĂ« shumĂ«â€, u shpreh njĂ«ri prej folĂ«sve, duke ftuar protestuesit qĂ« tĂ« nisnin menjĂ«herĂ« fushatĂ«n e raportimit.

Sipas ekspertit, veprime të tilla mund të ndikojnë në mënyrën se si shpërndahet përmbajtja në platformat sociale.

“Raportimet masive mund tĂ« ulin pĂ«rkohĂ«sisht shtrirjen e njĂ« postimi, ndĂ«rsa reklamat e sponsorizuara rrisin dukshmĂ«rinĂ« e pĂ«rmbajtjeve tĂ« caktuara. NĂ« disa raste pĂ«rdoren edhe materiale tĂ« manipuluara ose tĂ« gjeneruara me AI pĂ«r tĂ« ndikuar perceptimin publik”, u shpeh eksperti i IT-sĂ«, Semanaj.

Kryeministri ka shtuar ndjeshëm ritmin e komunikimit në rrjetet sociale, duke publikuar pothuajse çdo ditë reagime, komente dhe kritika ndaj protestës, një strategji e tillë, sipas ekspertëve, është e qëllimtë pasi mund të ndikojë në mënyrën se si audienca e percepton realitetin, veçanërisht përdoruesit që ekspozohen kryesisht ndaj mesazhit të parë që u shfaqet në ekran.

“NjĂ« strategji e tillĂ« mund tĂ« dominojĂ« vĂ«mendjen e audiencĂ«s. Sa mĂ« shpesh tĂ« postojĂ« njĂ« figurĂ« publike, aq mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« zĂ« nĂ« feed. MegjithatĂ«, ngjarje tĂ« mĂ«dha si protestat masive mund ta zbehin kĂ«tĂ« efekt”, u shpreh Semanaj.

Në këtë përplasje secila palë përpiqet të fitojë terren në betejën për vëmendjen e publikut. Aktiviteti i kryeministrit Rama është intensiv në rrjetet sociale tregon një përpjekje të vazhdueshme për të dominuar hapësirën online dhe për të imponuar këndvështrimin e tij mbi zhvillimet që po ndodhin në vend. Edhe ndryshimi i fotografisë së profilit në Facebook, ku shfaqet një flamingo u interpretua nga shumë përdorues si një mesazh i koduar në kulmin e debatit publik.

Përplasja për vëmendjen në rrjetet sociale është bërë po aq e rëndësishme sa vetë protesta, sepse në epokën digjitale, kush arrin të dominojë rrjedhën e informacionit, fiton një pjesë të rëndësishme të betejës për perceptimin publik.

Pushteti ekonomik dhe politik nuk shfaqet më vetëm përmes parasë apo forcës, por edhe përmes kontrollit të imazheve dhe narrativave.

The post Rrjetet sociale, hapësira e re e përplasjes politike appeared first on Citizens.al.

↗

Kapja e shtetit përmes territorit

✇Citizens.al
By: Doriana Musai

Vjen një moment kur propaganda rrëzohet nga pesha e vet. Mjafton një dokument publik, i lexueshëm nga të gjithë, që fabula të mos arrijë më të mbajë peshën e realitetit. Kjo ndodhi pas rezolutës së Parlamentit Evropian të 17 qershorit 2026, e cila kërkoi shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 në ligjin për zonat e mbrojtura. Për disa ditë, qeveria u përpoq ta tregonte ndryshe historinë. Por vendimi ishte transparent dhe faktet ishin kokëforta. Sipas Hannah Arendt gënjeshtra ka autorë, ndërsa e vërteta dëshmitarë. Në këtë rast, duket se dëshmitarët ishin shumë më tepër se autorët e fabulës së ndërtuar rreth këtij vendimi.

Qysh prej 1 Qershorit, dhjetëra mijëra qytetarë protestojnë përpara Kryeministrisë kundër mënyrës se si po qeveriset vendi. Dy javë më pas erdhi edhe rezoluta e Parlamentit Evropian, e cila i vendosi Shqipërisë një kusht të qartë në rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian: Mbrojtjen e territorit. Por dhjetë ditë pas këtij vendimi, Kuvendi i Shqipërisë vijon të mos mbajë një qëndrim. Avokati i Popullit, hesht. Ndërsa Presidenti i Republikës reagoi vetëm pas 25 ditësh, me një deklaratë të shkruar, pasi kishin folur qytetarët, organizatat, ekspertët, opozita dhe vetë Parlamenti Evropian. Kjo renditje tregon se impulsi politik nuk erdhi nga institucionet, por nga vetë shoqëria.

Por, Rezoluta e Parlamentit Evropian nuk shpjegon pse Shqipëria arriti deri në këtë pikë. Ajo vetëm konfirmon se problemi ekziston por pyetja mbetet:

Si arritëm deri këtu?

NĂ«se e vĂ«rteta mbi pasojat nĂ« territor tashmĂ« Ă«shtĂ« dokumentuar publikisht, pse qeveria vazhdon tĂ« sillet sikur asgjĂ« nuk ka ndodhur? ÇfarĂ« e bĂ«n atĂ« tĂ« besojĂ« se mund tĂ« injorojĂ« njĂ« kritikĂ« kaq tĂ« qartĂ« nga institucionet Evropiane? PĂ«rgjigjja nuk duhet kĂ«rkuar te komunikimi politik i ditĂ«s, por te mĂ«nyra se si Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar marrĂ«dhĂ«nia midis pushtetit, territorit dhe interesit privat.

Për tridhjetë e pesë vjet me radhë, konfliktet mbi territorin kanë pasur pothuajse gjithmonë të njëjtin epilog: qytetarët protestojnë, ekspertët paralajmërojnë, opozita kundërshton, ndërsa projekti ecën përpara. Kjo ka ndodhur me tokën, bregdetin, hapësirat publike, trashëgiminë kulturore dhe, së fundmi, me zonat e mbrojtura. Ky model nuk lindi me debatin për zonat e mbrojtura, por ai është ndërtuar gradualisht gjatë gjithë tranzicionit.

Kryeministri e ka pĂ«rshkruar dikur me shkurtesĂ«n KÇK – “kap ç’tĂ« kapĂ«sh” – pĂ«r tĂ« ironizuar njĂ« kulturĂ« pĂ«rfitimi qĂ« kishte zĂ«nĂ« vend nĂ« jetĂ«n publike. Por kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r territorin, kemi kaluar nĂ« njĂ« fazĂ« tjetĂ«r, pasi nuk kemi mĂ« vetĂ«m individĂ« qĂ« pĂ«rpiqen tĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga dobĂ«sia e shtetit. Jemi pĂ«rballĂ« njĂ« situate ku vetĂ« shteti, i drejtuar nga qeveria, pĂ«rdor instrumentet e tij pĂ«r t’i hapur rrugĂ« kĂ«tij pĂ«rfitimi.

Rasti i Teatrit Kombëtar e bëri të dukshëm për herë të parë këtë mekanizëm. Konflikti nuk ishte vetëm për një ndërtesë historike. Ai zbuloi mënyrën se si shteti përdorte instrumentet e tij për të favorizuar interesin privat mbi tokën publike. Publiku u përjashtua nga vendimmarrja, protesta u injorua dhe, në fund, u dhunua. Me shembjen e teatrit nuk u mbyll një konflikt; u konsolidua një model qeverisjeje territoriale që më pas do të shtrihej në pjesë të tjera të vendit.

NĂ« kĂ«tĂ« dritĂ« duhen parĂ« edhe ndryshimet e vitit 2024 nĂ« ligjin pĂ«r zonat e mbrojtura. Ato nuk prekĂ«n vetĂ«m procedurat; ato ndryshuan vetĂ« kuptimin e mbrojtjes. Ashtu si mĂ« parĂ« ishte riinterpretuar zona e mbrojtur e Ansamblit Historik dhe Kulturor tĂ« TiranĂ«s, edhe kufijtĂ« e zonave natyrore filluan tĂ« trajtohen si vija qĂ« mund tĂ« ridizenjohen me vendim administrativ. Rasti i VjosĂ«-NartĂ«s, ku njĂ« pjesĂ« e territorit u hoq nga mbrojtja pĂ«r ndĂ«rtimin e aeroportit tĂ« VlorĂ«s, krijoi njĂ« precedent domethĂ«nĂ«s: mbrojtja nuk u trajtua mĂ« si njĂ« kufi i pakalueshĂ«m, por si njĂ« kategori e negociueshme. Pas kĂ«tyre ndryshimeve, zonat e mbrojtura nuk u konceptuan mĂ« vetĂ«m si hapĂ«sira qĂ« duhet tĂ« ruhen nga ndĂ«rhyrja e njeriut, por si hapĂ«sira ku ndĂ«rhyrja mund tĂ« konsiderohet e pranueshme nĂ«se etiketohet si “zhvillim”. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, togfjalĂ«shat “zhvillim” dhe “resort turistik elitar” nuk shĂ«rbyen vetĂ«m si objektiva ekonomike; ato u shndĂ«rruan nĂ« instrumente pĂ«r tĂ« riformuluar vetĂ« kuptimin e mbrojtjes.

Paradoksi bëhet i dukshëm. Turisti që pushon në një resort me pesë yje nuk konsiderohet aktivitet njerëzor problematik për zonën e mbrojtur, ndërsa qytetari që kërkon të kalojë disa ditë në një kabinë të vogël druri trajtohet si kërcënim për të njëjtin territor. Në këtë mënyrë nuk mbrohet natyra, por krijohen territore ekskluzive, ku vetë shteti përzgjedh kush hyn, kush përfiton dhe kujt i ndalohet qasja.

NĂ« ZvĂ«rnec ky paradoks mori formĂ«n e tij mĂ« konkrete. TĂ«rheqja zvarrĂ« e njĂ« banori nga persona tĂ« maskuar, pĂ«rtej aktit tĂ« dhunĂ«s, tregoi mĂ«nyrĂ«n se si ushtrohet pushteti nĂ« territore qĂ« formalisht janĂ« private, por qĂ« nĂ« praktikĂ« funksionojnĂ« si zona pĂ«rjashtimi pĂ«r qytetarĂ«t. ShpĂ«rfaqi pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« fytyra pas „interesit privat“, tĂ« dhunojnĂ« nĂ« sytĂ« e policisĂ« pa ju dridhur qerpiku. Pushtet ekstraligjor.

Por Zvërneci nuk është një rast i izoluar. Ai është manifestimi më i dukshëm i një modeli më të gjerë qeverisjeje territoriale, ku vendime me ndikim të madh publik merren në funksion të interesave të ngushta private dhe më pas mbrohen nga aparati institucional i shtetit. Konfliktet që kanë shoqëruar projektet në territor gjatë dekadës së fundit nuk janë episode të shkëputura. Ato janë shprehje të së njëjtës logjikë vendimmarrjeje.

Në Zvërnec shfaqet edhe një nga kontradiktat më të mëdha të tranzicionit shqiptar: e drejta e pronës private. Për qytetarët e zakonshëm ajo ka qenë për dekada e mohuar, e vonuar dhe e cenuar; ndërsa bëhet pothuajse e paprekshme dhe me të drejta absolute kur lidhet me pushtetin politik dhe ekonomik. Gardhi me gjemba nuk ndau vetëm një pronë. Ai ndau interesin publik nga privilegji privat dhe tregoi se territori po fragmentohet në hapësira ku ligji nuk zbatohet njësoj për të gjithë.

Kjo logjikĂ« nuk kufizohet te resortet e kontestuara. Ajo shfaqet nĂ« zhvillime tĂ« ndryshme ku fuqia ekonomike dhe mbĂ«shtetja politike krijojnĂ« privilegje tĂ« paarritshme pĂ«r qytetarin e zakonshĂ«m. Teatri KombĂ«tar, Butrinti, Palasa, DurrĂ«s Marina, LalĂ«zi, Tala dhe Rrjolli etj., janĂ« raste tĂ« ndryshme tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s mĂ«nyrĂ« tĂ« ushtrimit tĂ« pushtetit mbi territorin. Kur shihen veçmas, kĂ«to raste duken si konflikte tĂ« ndryshme. TĂ« marra sĂ« bashku, ato zbulojnĂ« tĂ« njĂ«jtin mekanizĂ«m: kapjen e shtetit pĂ«rmes territorit.  Instrumentet e shtetit – ligji, planifikimi, lejet, institucionet dhe autoriteti publik – nuk pĂ«rdoren mĂ« kryesisht pĂ«r tĂ« mbrojtur interesin e publikut, por pĂ«r tĂ« prodhuar dhe garantuar pĂ«rfitime private nĂ« territor.

Por problemi nuk është prona private. Problemi është shteti.

Në momentin kur arbitri zbret në fushë dhe luan për njërën skuadër, loja pushon së qeni e drejtë. Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit, me kryeministrin dhe disa ministra anëtarë, është krijuar për të mbrojtur interesin publik, sipas kuadrit ligjor të Planifikimit dhe Zhvillimit të territorit. Megjithatë, në debatin për zonat e mbrojtura publiku ka dëgjuar shumë për interesin e investitorëve dhe shumë pak për atë publik. Ky i fundit është përmendur vazhdimisht si përfitues i zhvillimit të pretenduar, por rrallëherë është shpjeguar dhe asnjëherë është provuar.

Kur shteti pushon sĂ« vepruari si rojtar i interesit publik dhe bĂ«het palĂ« me interesa te grupeve apo individĂ«ve, besimi te institucionet fillon tĂ« shembet. Kjo u pa qartĂ« edhe mĂ« 30 maj nĂ« ZvĂ«rnec, kur mbrojtja e interesit privat u perceptua si mbrojtje e vetĂ« shtetit. Ky ndryshim i rolit tĂ« qeverisĂ« – nga mbrojtĂ«se e territorit dhe interesit publik nĂ« mbrojtĂ«se tĂ« interesave private – ka lĂ«nĂ« pasoja tĂ« thella. Ai ka dobĂ«suar shtetin e sĂ« drejtĂ«s, ka cĂ«nuar besimin te institucionet dhe ka krijuar territore ku ligji nuk zbatohet njĂ«soj pĂ«r tĂ« gjithĂ«.

Gardhi i ZvĂ«rnecit u bĂ« simbol pikĂ«risht sepse bĂ«ri tĂ« dukshme atĂ« qĂ« zakonisht mbetet e fshehur: dorĂ«zimin e shtetit ndaj interesit privat dhe, nĂ« kĂ«tĂ« rast, ndaj interesave tĂ« grupeve kriminale. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, debati pĂ«r zonat e mbrojtura nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m debat pĂ«r natyrĂ«n, as vetĂ«m debat pĂ«r turizmin. ËshtĂ« debat pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si merren vendimet mbi tokĂ«n shqiptare, nĂ« interes tĂ« kujt merren ato dhe pĂ«r rolin e shtetit nĂ« mbrojtjen e interesit publik.

ZvĂ«rneci nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m emri i njĂ« vendi. ËshtĂ« emri i njĂ« modeli qeverisjeje, ku territori pushon sĂ« qeni njĂ« e mirĂ« e pĂ«rbashkĂ«t dhe kthehet nĂ« objekt negocimi e privilegji. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse zemĂ«rimi i qytetarĂ«ve nuk buron vetĂ«m nga njĂ« ligj apo nga njĂ« projekt i vetĂ«m. Ata e kuptojnĂ« se nĂ« lojĂ« nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« zonĂ« e mbrojtur.

Në lojë është vetë ideja e Republikës.

Sepse, nëse toka, natyra dhe pasuritë e përbashkëta qeverisen sipas interesit të më të fortit, atëherë kemi pranuar kapjen e shtetit përmes territorit. Nëse jo, territori mbetet ajo që duhet të jetë në një demokraci: një e mirë e përbashkët që administrohet në emër të të gjithëve dhe jo në favor të disave.

Mënyra se si qeveriset territori është mënyra se si qeveriset Republika.

The post Kapja e shtetit përmes territorit appeared first on Citizens.al.

↗

Toka bujqësore për të huajt, ekspertët paralajmërojnë pabarazi dhe rrezik për ish-pronarët

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

NjĂ« projektligj i qeverisĂ«, qĂ« mund t’u hapĂ« rrugĂ«n shtetasve dhe kompanive tĂ« huaja tĂ« blejnĂ« tokĂ« bujqĂ«sore nĂ« ShqipĂ«ri, ka nxitur debat mes ekspertĂ«ve dhe aktivistĂ«ve. Ata shprehin shqetĂ«sime pĂ«r krijimin e pabarazive ndaj shtetasve vendas dhe pĂ«r lĂ«nien nĂ« hije tĂ« procesit tĂ« kompensimit tĂ« ish-pronarĂ«ve.

Drafti u hodh për konsultim publik më 14 maj dhe qëndroi i hapur për 20 ditë pune, deri më 11 qershor 2026. Megjithëse në platformën zyrtare të konsultimit publik është depozituar vetëm një koment, diskutimet jashtë saj kanë qenë më të gjera.

Pse po kundërshtohet projektligji?

Sipas projektligjit, një shtetas i huaj ose një kompani e huaj mund të blejë tokë bujqësore deri në 2ha në një bashki dhe 50 ha në rang vendi, nëse është rezident i përhershëm në Shqipëri për të paktën pesë vite, është i pajisur me leje qëndrimi dhe ka zhvilluar aktivitet bujqësor ose agrobiznes në vend për të paktën tre vite.

Projektligji parashikon gjithashtu raste kur shitja e tokĂ«s bujqĂ«sore tek tĂ« huajt Ă«shtĂ« e ndaluar. NĂ« nenin 5 tĂ« draftit pĂ«rcaktohet se nuk mund tĂ« tjetĂ«rsohet toka qĂ« â€œĂ«shtĂ« objekt i dosjeve pĂ«r kthimin dhe kompensimin e ish-pronarĂ«ve”, sipas legjislacionit nĂ« fuqi.

MegjithatĂ«, relacioni shoqĂ«rues pĂ«rdor njĂ« formulim tjetĂ«r, duke theksuar se “nuk ka pĂ«rfunduar ende procesi i kthimit dhe kompensimit tĂ« ish-pronarĂ«ve nĂ« vend”. Kjo diferencĂ«, sipas juristĂ«ve, nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m gjuhĂ«sore, por mund tĂ« sjellĂ« pasoja nĂ« mĂ«nyrĂ«n e zbatimit tĂ« ligjit.

Avokatja dhe pĂ«rfaqĂ«suesja e qendrĂ«s “Res Publica”, Irena Dule, thotĂ« se dy formulimet nuk kanĂ« tĂ« njĂ«jtin kuptim juridik dhe se mes relacionit dhe dispozitĂ«s sĂ« projektligjit ka njĂ« diferencĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme.

“ËshtĂ« njĂ« gjĂ« tĂ« thuash se nuk ka pĂ«rfunduar procesi i kthimit dhe kompensimit tĂ« pronave, siç parashikon ligji aktual pĂ«r shtetasit shqiptarĂ«. ËshtĂ« krejt tjetĂ«r tĂ« thuash se nuk do tĂ« preket fondi i kthimit dhe kompensimit. KĂ«to nuk janĂ« e njĂ«jta gjĂ«, sepse fondi Ă«shtĂ« dinamik dhe ndryshon me kalimin e kohĂ«s, ndĂ«rsa procesi vazhdon deri nĂ« pĂ«rfundimin e tij”, shprehet Dule.

Ajo shton se asgjë nuk e ndalon Agjencinë e Trajtimit të Pronave që, në momentin kur krijohet një interes për këto toka, të transferojë një pjesë të këtij fondi nga Ministria e Financave. Sipas saj, kjo ndryshon nga rregulli për shtetasit shqiptarë, ku ligji i vitit 1998 e përcaktonte qartë kufizimin se toka shtetërore mund të tjetërsohej vetëm pas përfundimit të procesit të kthimit dhe kompensimit të pronave.

Një tjetër shqetësim që ngre avokatja lidhet me mënyrën e përzgjedhjes së përfituesve. Sipas saj, projektligji përcakton kriteret që duhet të plotësojnë shtetasit dhe kompanitë e huaja për të blerë tokë bujqësore, por nuk parashikon një procedurë konkurruese në rast se ka më shumë aplikantë që i përmbushin këto kushte.

“Ky ligj qĂ« po diskutojmĂ« sot nuk krijon procedura konkurrimi, por thjesht u jep mundĂ«sinĂ« tĂ« huajve tĂ« blejnĂ« tokĂ«. Po kush vendos se kush e fiton? Varet nga njĂ« ministĂ«r, njĂ« kryebashkiak apo kryeministri? NĂ«se kriteret i plotĂ«sojnĂ« 100 persona, cili prej tyre e merr tokĂ«n? A do tĂ« ketĂ« njĂ« garĂ« mes tyre? Ligji nuk e pĂ«rcakton kĂ«tĂ«â€, argumenton Dule.

NĂ« pĂ«rfundim, avokatja vĂ« nĂ« dyshim edhe zbatueshmĂ«rinĂ« e detyrimeve qĂ« projektligji u vendos pronarĂ«ve tĂ« huaj pas fitimit tĂ« tokĂ«s bujqĂ«sore. Neni 7 parashikon qĂ« toka tĂ« pĂ«rdoret vetĂ«m pĂ«r bujqĂ«si ose blegtori dhe tĂ« mos ndryshojĂ« destinacionin, por sipas saj kĂ«to detyrime janĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u monitoruar nĂ« praktikĂ«.

“Pasi kalon pronĂ«sia, Ă«shtĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kontrollosh nĂ«se toka pĂ«rdoret pĂ«r bujqĂ«si apo pĂ«r njĂ« aktivitet tjetĂ«r. MĂ« pas gjithçka mbetet nĂ« varĂ«si tĂ« mekanizmave tĂ« ligjeve tĂ« tjera, tĂ« cilat mund tĂ« ndryshojnĂ«â€, thotĂ« Dule.

Ajo qĂ« cilĂ«sohet si njĂ« nga pikat mĂ« tĂ« paqarta tĂ« projektligjit lidhet me hyrjen nĂ« fuqi dhe efektet e tij nĂ« kohĂ«. NĂ« nenin 12 parashikohet qĂ« ligji, nĂ« rast miratimi, tĂ« hyjĂ« nĂ« fuqi 15 ditĂ« pas botimit nĂ« Fletoren Zyrtare, por t’i shtrijĂ« efektet pas 7 vitesh nga anĂ«tarĂ«simi i RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« Bashkimin Evropian.

Ekspertët shprehen se kjo formulë krijon paqartësi juridike, pasi në parim hyrja në fuqi e një ligji nënkupton edhe nisjen e efekteve të tij. Sipas tyre, shtyrja e efekteve për një moment të ardhshëm nuk është praktikë e zakonshme dhe mund të sjellë vështirësi në interpretim dhe zbatim.

Aktivistët kundër projektligjit

NjĂ« grup aktivistĂ«sh protestuan para MinistrisĂ« sĂ« BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, duke vendosur pankartĂ«n “ShqipĂ«ria nuk Ă«shtĂ« nĂ« shitje”, nĂ« shenjĂ« kundĂ«rshtimi ndaj projektligjit pĂ«r kalimin nĂ« pronĂ«si tĂ« tokĂ«s bujqĂ«sore tek personat fizikĂ« dhe juridikĂ« tĂ« huaj.

Sipas tyre, nisma përbën një hap drejt privatizimit të pasurive publike dhe krijon pabarazi në trajtimin e qytetarëve shqiptarë, në një kohë kur çështja e pronës dhe kompensimit të ish-pronarëve mbetet ende e pazgjidhur.

Në deklaratën e tyre publike, aktivistët theksojnë se projektligji nuk është i domosdoshëm për procesin e integrimit evropian, por përfaqëson një mekanizëm që favorizon kapitalin e huaj në dëm të qytetarëve vendas.

Ata e konsiderojnë tokën bujqësore një pasuri strategjike kombëtare që duhet mbrojtur nga shitja dhe spekulimi, duke i bërë thirrje Kuvendit të mos e miratojë nismën dhe të hapë një debat të gjerë publik mbi mënyrën e menaxhimit të tokës bujqësore në Shqipëri.

“PasuritĂ« publike nuk mund tĂ« shiten pĂ«r interesa tĂ« momentit dhe as tĂ« trajtohen si mall negociues nĂ« emĂ«r tĂ« njĂ« zhvillimi qĂ« nuk u shĂ«rben qytetarĂ«ve”, pĂ«rmbyllet deklarata.

The post Toka bujqësore për të huajt, ekspertët paralajmërojnë pabarazi dhe rrezik për ish-pronarët appeared first on Citizens.al.

↗

“The Albanian Files”, harta e resorteve mbi natyrĂ«n shqiptare

✇Citizens.al
By: Citizens.al

Autorë: Erisa Kryeziu dhe Vjolanda Peca | Citizens.al

“NĂ« njĂ« botĂ« autokratĂ«sh, a mund tĂ« kemi tĂ« paktĂ«n njĂ« autokrat dashamirĂ«s me shije?”

Kjo ishte pyetja që arkitekti holandez Reinier de Graaf i drejtonte kryeministrit Edi Rama në një letër në mars 2025, thuajse dy muaj para zgjedhjeve parlamentare në Shqipëri, ku Rama mori mandatin e katërt të tij qeverisës.

ShqipĂ«ria, shkruante ai, ishte kthyer nĂ« njĂ« “mekĂ« tĂ« arkitekturĂ«s bashkĂ«kohore” dhe nuk mund ta imagjinonte se çfarĂ« do tĂ« ndodhte nĂ«se socialistĂ«t nuk i fitonin zgjedhjet.

“A do tĂ« thahet papritmas ky burim qĂ« duket i pashtershĂ«m pune? A mundet qĂ« “Ushtria e ArkitektĂ«ve” tĂ« detyrohet tĂ« ulĂ« armĂ«t po aq shpejt sa u mobilizua?”, ngrinte ai pyetje nĂ« letrĂ«n e tij.

Duke shfletuar “The Albanian Files”, nĂ« fakt Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« mos mendosh se De Graaf nuk kishte tĂ« drejtĂ«. ShqipĂ«ria duket si njĂ« ekspozitĂ« e hapur ndaj arkitektĂ«ve tĂ« huaj, duke servirur veçanĂ«risht hapĂ«sirat publike, zonat e mbrojtura, dunat e lagunat si hapĂ«sira eksperimentale pĂ«r tĂ« pĂ«rmbushur dĂ«shirat e atij qĂ« vetĂ« De Graaf i sugjeron tĂ« jetĂ« mbret.

“Duke pasur parasysh statusin e qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« ShqipĂ«risĂ« si njĂ« mbĂ«shtetĂ«se e ndriçuar e arkitekturĂ«s, profesioni ynĂ« do tĂ« pĂ«rfitonte shumĂ« nĂ«se vendi nuk do tĂ« zhvillonte mĂ« kurrĂ« zgjedhje dhe nĂ«se ju, pas mandatit tuaj tĂ« pestĂ« radhazi si kryeministĂ«r, thjesht do tĂ« vazhdonit si president i pĂ«rjetshĂ«m – ose ndoshta edhe si mbret”, vijon ai nĂ« letrĂ«n e tij.

Nuk është rastësi që edhe OMA, studioja e Rem Koolhaas dhe Reinier de Graaf, ka hyrë tanimë në panoramën shqiptare.

Por ndĂ«rsa nĂ« kryeqytet debati po zhvillohet rreth kullave dhe densitetit urban, jashtĂ« tij po zhvillohet njĂ« proces mĂ« pak i diskutueshĂ«m: “kolonizimi” gradual i peizazhit natyror nga masterplanet turistike.

“Kingcoast Development”, nĂ« ligatinat e Parkut KombĂ«tar tĂ« DivjakĂ«s

TĂ« dhĂ«nat nga libri “The Albanian Files”, qĂ« prej kryeministrit Rama shĂ«rben edhe si dhuratĂ« nĂ« takimet zyrtare me pĂ«rfaqĂ«sues shtetĂ«rorĂ« tĂ« vendeve evropiane, na sjellin para syve njĂ« arkivĂ« tĂ« projekteve arkitekturore dhe urbane tĂ« planifikuara nĂ« vend. KĂ«to investime private dhe publike po projektohen apo zhvillohen nĂ« afĂ«rsi tĂ« zonave tĂ« mbrojtura, nĂ« laguna, duna bregdetare dhe hapĂ«sira qĂ« deri para pak vitesh ishin pasuri publike natyrore.

Foto: PjesĂ« nga masterplani i “Anupama Kundoo Architects” pĂ«r DivjakĂ«n

“NjĂ« ekosistem urban me biodiversitet tĂ« pasur, ku natyra, inovacioni dhe ndĂ«rgjegjja kolektive ndĂ«rthuren”, thuhet nĂ« nisje tĂ« prezantimit skicor tĂ« njĂ« masterplani dhe zhvillimi tĂ« projektit “Kingcoast Development” nĂ« Parkun KombĂ«tar DivjakĂ«-Karavasta.

I projektuar nga “Anupama Kundoo Architects” dhe zhvillues i projektit Ă«shtĂ« “NIU Invest”, kompani e krijuar nĂ« vitin 2022, nĂ« Berlin tĂ« GjermanisĂ«, e pĂ«rqendruar nĂ« tranzicionin e gjelbĂ«r. Sipas pĂ«rshkrimit tĂ« projekt-idesĂ«, “Kingcoast Development” do tĂ« jetĂ« i vendosur nĂ« zonĂ«n e Parkut KombĂ«tar tĂ« DivjakĂ«s, rreth 35 km i gjatĂ«, dhe LagunĂ«s sĂ« madhe tĂ« KaravastasĂ«, habitat i pelikanit kaçurrel, njĂ« sipĂ«rfaqe toke e rikuperuar nga deti, rreth 8 km e gjatĂ« dhe 4 km e gjerĂ«, e cila do t’i rikthehet pjesĂ«risht detit, duke krijuar kanale dhe rrugĂ« ujore pĂ«r lĂ«vizshmĂ«rinĂ«.

Në tërësi, çfarë planifikohet të ndërtohet është një qytezë e re, me 50 mijë banorë të ndryshëm nga e gjithë bota.

“PĂ«rfshirĂ« komunitete sportive, pĂ«r tĂ« bashkĂ«punuar mbi çështje tĂ« ndryshme globale pĂ«rmes njĂ« qasjeje tĂ« integruar dhe holistike”, thuhet mĂ« tej nĂ« pĂ«rshkrimin e projekt-idesĂ«.

Parku Kombëtar Divjakë-Karavasta është një zonë e mbrojtur në zonën bregdetare të Shqipërisë dhe ka ekosisteme komplekse, të pasura në biodiversitet dhe burime natyrore. Në vitin 2022, parku u zgjerua nga 22,230.2 ha në 22,389.08 ha, ndërsa prej vitit 1995 është zonë e mbrojtur natyrore për shpendët e ujit, si ligatinë me rëndësi ndërkombëtare sipas Konventës së Ramsarit.

Laguna, duna dhe brigje nën presion

Në Orikum, një seri projektesh parashikojnë zhvillimin e resorteve dhe rezidencave.

Projekti “Dunes of Orikum”, qĂ« parashikon ndĂ«rtimin e resorteve dhe rezidencave, Ă«shtĂ« nĂ« fazĂ« pritjeje, ndĂ«rsa nuk bĂ«het e qartĂ« se cili Ă«shtĂ« ndĂ«rtuesi dhe zhvilluesi i kĂ«tij projekti. Projektuesi Ă«shtĂ« kompania “Office Kersten Geers David Van Severen”, themeluar nĂ« vitin 2002 nĂ« Bruksel.

BashkĂ« me “Orikum Oasis”, kĂ«to dy projekte propozojnĂ« ndĂ«rhyrje nĂ« njĂ« territor qĂ« shĂ«rben si barrierĂ« natyrore mes detit dhe tokĂ«s, sikurse Laguna e Orikumit, me origjinĂ« tektonike prej rreth 130 hektarĂ«sh, ndodhur nĂ« pjesĂ«n jugore tĂ« gjirit tĂ« VlorĂ«s dhe rrĂ«zĂ« maleve tĂ« Ceraunit.

Projekti “Orikum Oasis”, i cili sipas “The Albanian Files” Ă«shtĂ« nĂ« vijim, planifikon njĂ« sipĂ«rfaqe prej 500,000 mÂČ, ka si zhvillues “LAXMI Real Estate” dhe partner nĂ« ShqipĂ«ri “iRI shpk”.

“LAXMI Real Estate” administrohet nga familja indiane Sandesara, Chetankumar dhe Nitin Sandesara, pas marrjes sĂ« nĂ«nshtetĂ«sisĂ« shqiptare. Ky nuk Ă«shtĂ« njĂ« emĂ«r i panjohur, pasi kanĂ« qenĂ« tĂ« akuzuar pĂ«r mashtrim bankar me vlerĂ« 700 milionĂ« dollarĂ« dhe kanĂ« qenĂ« nĂ« kĂ«rkim ndĂ«rkombĂ«tar. Sipas njĂ« investigimi tĂ« OCCRP-sĂ«, ata arritĂ«n tĂ« largohen nga ShqipĂ«ria nĂ« vitin 2019.

MĂ« tutje, nĂ« njĂ« skicim dyfaqĂ«sh tĂ« librit, bregore tĂ« diktuara nga ndĂ«rtesat dy-trekatĂ«she qĂ« vijĂ«zohen sipas lakimeve tĂ« njĂ« lapsi, merr jetĂ« “Poro Valona Albania”, e dizajnuar nga “Archea Associati”.

Foto: Master-Plani i “Poro Valona”

Vendndodhja tĂ« lĂ« pĂ«rshtypjen e LagunĂ«s sĂ« PishĂ« Poros, peizazhit tĂ« mbrojtur nĂ« VlorĂ«, ndĂ«rsa katalogu i “ShqipĂ«risĂ« sĂ« ardhshme” e pĂ«rcakton si hapĂ«sirĂ« private. Zhvilluesi i kĂ«tij projekti Ă«shtĂ« “Natura Resort shpk”, me administrator Renis TĂ«rshana, kompani e themeluar nĂ« vitin 2022, e cila merret me ndĂ«rtim, zhvillim tĂ« strukturave me destinacion turizmin.

NĂ« tĂ« njĂ«jtin peizazh, nĂ« “The Albanian Files” shĂ«njohet edhe njĂ« masterplan pĂ«r ZvĂ«rnecin, me projektues tĂ« njĂ«jtĂ«n kompani, “Archea Associati”, dhe me zhvillues “Kastrati Group shpk”. Masterplani ka mbetur nĂ« proces tĂ« dizajnimit tĂ« konceptit. NjĂ« seri hulumtimesh tĂ« Citizens.al tregojnĂ« si planet pĂ«r kĂ«tĂ« zonĂ« kanĂ« ndryshuar.

Masterplane të përgatitura janë edhe për brezin bregdetar të deltës së Vjosës, e cila u la jashtë Parkut Kombëtar në vitin 2023.

Ilustrim grafik i planeve “Umea” dhe “New Apollonia”

Masterplani “UMEA”, projektuar nga studioja MVRDV dhe me zhvillues “UMEA Ingegneria”, parashikon njĂ« koncept zhvillimi pĂ«r 650 ha pranĂ« lumit Vjosa. NjĂ« artikull i mĂ«parshĂ«m i Citizens.al sqaron dy projekte tĂ« planifikuara nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ«.

“Zhvilluesi donte tĂ« krijonte njĂ« destinacion gjatĂ« gjithĂ« vitit: njĂ« vend qĂ« kombinon kohĂ«n e lirĂ«, mikpritjen dhe jetesĂ«n, tĂ« udhĂ«hequr nga peizazhi pĂ«rreth, brenda njĂ« sipĂ«rfaqeje prej 650 hektarĂ«sh”, thuhet nĂ« pĂ«rshkrimin e projektit, ndĂ«rsa janĂ« nĂ« zhvillim tĂ« dizajnit.

Renditja kronologjike këtu ka rëndësi: kufiri i parkut u vendos në vitin 2023; masterplani për të njëjtën zonë erdhi më pas.

Nga Krorëzi në Ksamil

Foto: Projektet e Luca Dini-t “Atara”, “Life Marina” dhe Masterplani i KrorĂ«zĂ«s

Sipas Agjencisë Kombëtare të Turizmit, Krorëza, midis zonës së Shpellë-Lukovës dhe Gjirit të Kakomesë, është një nga plazhet më të paprekura në Shqipëri.

Megjithatë, as këtu nuk mungojnë planet për një qytet turistik me marinë.

“Ky Ă«shtĂ« KrorĂ«zi, njĂ« urbanizim bregdetar i frymĂ«zuar nga fshatrat e vegjĂ«l nĂ« bregdetin italian, tĂ« njohur pĂ«r terrenin e tyre tĂ« pjerrĂ«t dhe tĂ« thyer. NĂ« KrorĂ«z, dizajni pasqyron konturet natyrore tĂ« zonĂ«s, duke krijuar njĂ« peizazh unik arkitektonik, ku shtĂ«pitĂ« dhe shtigjet bashkohen me kodrat, me pamje nga deti”, thuhet nĂ« pĂ«rshkrimin qĂ« i bĂ«het projektit “KrorĂ«z Master Plan”, dizajnuar nga “Luca Dini Design and Architecture”.

“Zbulimi” i kĂ«tyre gjireve Ă«shtĂ« kryer nga Luca Dini pĂ«rmes njĂ« udhĂ«timi me jaht.

Por kjo nuk Ă«shtĂ« e vetmja. ShtatĂ« kilometra bregdet tĂ« virgjĂ«r, dy marina tĂ« mĂ«dha dhe njĂ« fshat, hotel, kazino e disko Ă«shtĂ« çfarĂ« ofron “Life Marina Complex”, pranĂ« SarandĂ«s, njĂ« masterplan tanimĂ« nĂ« fazĂ« konceptimi.

NĂ«se vijon tĂ« ecĂ«sh mĂ« tutje me jaht, si koncept propozues Ă«shtĂ« kompleksi “Atara” nĂ« LukovĂ«. NjĂ« masterplan qĂ« pĂ«rfshin hotele luksoze dhe shtĂ«piza private.

“Atara Ă«shtĂ« projektuar pĂ«r t’u ofruar mysafirĂ«ve njĂ« lidhje intime me natyrĂ«n, ku çdo pamje dhe pĂ«rvojĂ« Ă«shtĂ« kuruar me kujdes pĂ«r t’u pĂ«rzier me mjedisin”, thuhet nĂ« pĂ«rshkrimin pĂ«rmes “cartoons” pĂ«rbri projekt-idesĂ«.

I konsideruar si “Maldivet” e ShqipĂ«risĂ«, edhe pĂ«r Ksamilin duket se ka disa plane.

Studiot e huaja kanë parashikuar katër projekte për këtë zonë.

“Les villages d’Azur”, masterplan i projektuar nga “Emre Arolat Architecture” dhe zhvilluar nga “Onhezmi Marina”, me administrator Arben Çera, shoqĂ«ri e kontrolluar nga kompania “Kupa” e ShkĂ«lqim KupĂ«s.

Megjithatë, me një vendim të 7 nëntorit 2024, ministri Blendi Gonxhja nuk e ka miratuar raportin e vëzhgimit arkeologjik sipërfaqësor për këtë projekt, pasi sipas vendimit bie ndesh me ligjin për trashëgiminë kulturore dhe muzetë, konventën e ratifikuar për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe botërore, VKM-në për shpalljen kompleks ligatinor të Butrintit dhe VNM-në për planin e menaxhimit të integruar për Parkun Kombëtar të Butrintit.

PĂ«rpos kĂ«saj, nĂ« “The Albanian Files” studioja 51N4E ka projektuar “Ksamil Village”, me zhvillues “AnimaCon”, nĂ« pronĂ«si tĂ« Lori HoxhĂ«s, dhuruar nga e Ă«ma, Vjollca Hoxha, nĂ« vitin 2025.

“KatĂ«r Kulla Hotel” Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r projekt nĂ« Ksamil, nĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« prej 1,425 mÂČ, me projektues Nuno Melo Sousa dhe me partnerĂ« shqiptarĂ« “SON Architects”. NdĂ«rsa gjatĂ« publikimit tĂ« librit ka qenĂ« nĂ« proces tĂ« marrjes sĂ« lejes sĂ« ndĂ«rtimit.

Nga Butrinti në Rrjoll

NĂ« “The Albanian Files” hapĂ«sirĂ« zĂ« edhe Parku KombĂ«tar i Butrintit, ku synohet tĂ« ndĂ«rhyhet pĂ«rmes projektit tĂ« qendrĂ«s sĂ« vizitorĂ«ve. NjĂ« projekt i projektuar nga Kengo Kuma, me zhvillues Fondacionin e Menaxhimit tĂ« Butrintit, themeluar nga Ministria e KulturĂ«s dhe AADF-ja pĂ«r menaxhimin e Parkut KombĂ«tar tĂ« Butrintit pĂ«r njĂ« afat 10-vjeçar, me tĂ« drejtĂ« ripĂ«rtĂ«ritjeje.

Foto: Projekti i Kengo Kuma në Butrint

Proces ky i cili ka ngjallur pakënaqësi për mënyrën si menaxhohen parqet kombëtare, jo nga vetë shteti, por përmes fondacioneve. Për këtë, Gjykata Kushtetuese vendosi në favor të menaxhimit të Parkut Kombëtar të Butrintit nga AADF-ja, në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës.

Projekti i Rrjollit, pĂ«r ndĂ«rtimin e projektit turistik “Baks Bay” nga “Gener 2 shpk”, renditet mes tĂ« tjerash nĂ« “The Albanian Files”, si njĂ« projekt nĂ« proces ndĂ«rtimi.

Rrjolli shtrihet mes Lagunës së Vilunit në veri dhe Ranës së Hedhun në jug, ndërsa punimet për resortin turistik kanë ndaluar për shkak të rezistencës së banorëve.

Zona ku po ndĂ«rtohet ishte pjesĂ« e njĂ« brezi tĂ« mbrojtur bregdetar. PĂ«rfshihej nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b tĂ« “Peizazhit tĂ« Mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«â€.

Në këtë nënzonë zbatohej shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synonte ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenonin objektivat e mbrojtjes.

Por, me ndryshimet e Ligjit pĂ«r Zonat e Mbrojtura, nĂ« vitin 2024, u pĂ«rfshi edhe koncepti i “turizmit tĂ« ekselencĂ«s”, i cili parashikon struktura akomoduese me standarde tĂ« larta arkitektonike dhe mjedisore. Ky Ă«shtĂ« mekanizmi ligjor qĂ« e bĂ«n Rrjollin dhe potencialisht raste tĂ« ngjashme tĂ« mundshĂ«m pa shkelur, teknikisht, asnjĂ« ligj. Ligji vetĂ« u ndryshua pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me projektin, jo e kundĂ«rta.

Rana e Hedhun, me kulla prej “rĂ«re” mbi duna

Rana e Hedhun gĂ«zon statusin “Monument Natyre”, si njĂ« dunĂ« bregdetare nĂ« detin Adriatik, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« ShĂ«ngjinit. ËshtĂ« njĂ« plazh i pastĂ«r rreth 4 km, i formuar nga duna rĂ«re, ku mĂ« e madhja Ă«shtĂ« e vendosur nĂ« shpatin e kodrĂ«s dhe arrin lartĂ«sinĂ« deri nĂ« 80 m, ndĂ«rsa tĂ« jep pamjen sikur rĂ«ra derdhet nga mali nĂ« det.

Mirëpo, në këtë zonë parashikohen të ndërtohen kulla, ndërsa janë në proces të marrjes së lejes së ndërtimit. Nuk është ende publik zhvilluesi.

Po ashtu, Ă«shtĂ« projektuar nga Alvaro Siza edhe njĂ« masterplan pĂ«r dunĂ«n, ku zhvillues Ă«shtĂ« “Gruppo IDA” dhe inxhinierĂ« Ilir Trebicka dhe Klodiana Kucuku.

“NĂ« shpatin jugperĂ«ndimor mbi Adriatik, midis Malit tĂ« Zi dhe ShĂ«ngjinit, plani i RanĂ«s sĂ« Hedhun Ă«shtĂ« hartuar pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar dhe organizuar territorin dhe ndĂ«rtesat e tij”, thuhet nĂ« pĂ«rshkrimin qĂ« shoqĂ«ron projekt-idenĂ«.

Foto: PjesĂ« nga Master-Plani i “Valamar Tale”

Nuk mbetet pa u prekur edhe plazhi i Tales. “NjĂ« kapitull i ri fillon nĂ« veri tĂ« ShqipĂ«risĂ«. PrezantojmĂ« Valamar Tale, ku natyra, dizajni dhe stili i jetesĂ«s bashkohen nĂ« harmoni”, thuhet nĂ« rrjetet sociale tĂ« “Balfin Real Estate”.

I quajtur “Master plan design for Valamar Tale”, i projektuar nga “Toyo Ito and Associates, Architects” dhe me zhvillues “Balfin Group”, projekti ndodhet nĂ« fazĂ«n e tretĂ«, atĂ« tĂ« dizajnimit tĂ« masterplanit.

Nga liqeni nĂ« “pyjet” e Drilonit

Foto: PjesĂ« nga projektet “Pyjet e Drilonit” dhe “Koran Village”

Përpos vijës bregdetare, interes për zhvillim paraqet edhe qyteti i Pogradecit, ndërsa ka një peizazh të mbrojtur, sikurse Liqeni i Pogradecit. Parku Ujor Drilon-Tushemisht është shpallur Monument Natyre, sipas informacionit zyrtar të turizmit dhe zonave të mbrojtura në Shqipëri. Zona përfshin burimet karstike të Drilonit, kanalet ujore dhe ekosistemet përreth liqenit të Ohrit.

“BimĂ«sia nĂ« grykĂ«derdhjen e lumit Drilon nĂ« liqenin e Ohrit pĂ«rhapet midis gishtĂ«rinjve tĂ« dridhur tĂ« pallateve tĂ« banimit”, thuhet nĂ« projekt-idenĂ« e “Pyjet e Drilonit”, me zhvillues kompaninĂ« “Kontakt”.

Po ashtu, mbi Liqenin e Pogradecit, EMBT-ja e Miralles Tagliabue ka projektuar “Koran Village” pĂ«r kompaninĂ« “Arlis NdĂ«rtim” dhe “Hotel Millennium” pĂ«r “Millennium Group”.

“Nuk mund tĂ« ketĂ« ndĂ«rtime nĂ« zonat e mbrojtura pa vlerĂ«sim tĂ« thelluar tĂ« ndikimit nĂ« mjedis”

Ekspertët e mjedisit po shprehin shqetësim për një sërë projektesh turistike dhe investimesh të propozuara në disa prej zonave më të rëndësishme natyrore të vendit, duke paralajmëruar se ato mund të sjellin pasoja të pakthyeshme për biodiversitetin dhe ekosistemet e mbrojtura.

Taulant Bino, nga Albanian Ornithological Society (AOS), thotë për Citizens.al se disa nga projektet dhe projekt-idetë e prezantuara vitet e fundit konsiderohen veçanërisht problematike për shkak të vendndodhjes së tyre dhe ndikimeve të pritshme në mjedis.

“Midis tyre resorte nĂ« DivjakĂ«-Karavasta dhe Butrint, pĂ«rkatĂ«sisht nĂ« Parkun KombĂ«tar DivjakĂ«-Karavasta dhe Butrint, Baks Rrjolli, Pogradeci, Poro-VjosĂ«, pĂ«rkatĂ«sisht nĂ« Peizazhin e Mbrojtur BunĂ«-VelipojĂ«, Liqeni i Pogradecit, PishĂ«-Poro-NartĂ«, Orikumi, Tale dhe QafĂ«-Shtama, me shumĂ« gjasa nĂ« Parkun Natyror Karaburun, Kune-Vain dhe QafĂ«-ShtamĂ«â€, rendit Bino.

Ai thekson se çdo projekt i propozuar brenda ose pranĂ« zonave tĂ« mbrojtura duhet t’i nĂ«nshtrohet procedurave tĂ« plota tĂ« VlerĂ«simit tĂ« Ndikimit nĂ« Mjedis dhe VlerĂ«simit tĂ« Duhur Mjedisor, nĂ« pĂ«rputhje me standardet dhe kĂ«rkesat e DirektivĂ«s Evropiane tĂ« Habitateve.

“Duhen anuluar projektet e miratuara dhe duhen pezulluar tĂ« gjitha propozimet e reja deri nĂ« shfuqizimin e ndryshimeve tĂ« vitit 2024 nĂ« Ligjin pĂ«r Zonat e Mbrojtura dhe deri nĂ« pĂ«rfundimin e afateve tĂ« ligjit pĂ«r Investimet Strategjike”, argumenton Bino.

Sipas ekspertit, zhvillimi ekonomik dhe turizmi nuk duhet të vijnë në kurriz të trashëgimisë natyrore të vendit. Për këtë arsye, ai kërkon më shumë transparencë mbi mënyrën se si janë miratuar projektet deri më tani, publikimin e studimeve të ndikimit mjedisor dhe garantimin e një procesi vendimmarrës që përfshin konsultimin publik dhe ekspertizën shkencore.

“TĂ« gjitha projektet duhet tĂ« kalojnĂ« nĂ« lupĂ«n e VlerĂ«simit tĂ« Thelluar tĂ« Ndikimit nĂ« Mjedis dhe VlerĂ«simit tĂ« Duhur, sikurse e kĂ«rkon Direktiva e Habitateve. Nuk mund tĂ« ketĂ« projekte nĂ« Zonat e Mbrojtura pa ndĂ«rhyrjet ligjore tĂ« mĂ«sipĂ«rme, pa transparencĂ«n pĂ«r vendimmarrjen e deritanishme, pĂ«r ndikimet e thelluara nĂ« mjedisin natyror dhe biologjik dhe pa VlerĂ«simin e Duhur Mjedisor”, deklaroi Bino.

Kur projektet vendosen njëra pas tjetrës në hartë, shfaqet një model i qartë: dunat, lagunat, brigjet e virgjëra, pyjet bregdetare dhe zonat e mbrojtura po kthehen në objektiva të zhvillimit turistik, duke i dhënë përparësi interesit privat, karshi atij publik.

Lexo gjithashtu:

The post “The Albanian Files”, harta e resorteve mbi natyrĂ«n shqiptare appeared first on Citizens.al.

↗

Qeveria përballë protestës: etiketime, akuza dhe tentativa për delegjitimim

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

SĂ« fundmi, kryeministri Edi Rama ka intensifikuar njĂ« seri reagimesh publike ndaj protestĂ«s qytetare, fillimisht ndaj influencerĂ«ve, tĂ« cilĂ«t i ka akuzuar se po e komercializojnĂ« protestĂ«n “pĂ«r ca klikime dhe shpĂ«rndarje mĂ« shumĂ«â€, e mĂ« pas ndaj aktivistĂ«ve tĂ« veçantĂ«, duke i cilĂ«suar si aktivistĂ« tĂ« shtirur, mbĂ«shtetĂ«s tĂ« Iranit apo tĂ« ardhur nga opozita.

Teksa kryeministri i ka përshkruar protestat si produkt të emocioneve që mbërrijnë përpara fakteve dhe të algoritmeve që udhëtojnë më shpejt se e vërteta, mjafton një vështrim në postimet e tij për të kuptuar se debati publik po zhvendoset gjithnjë e më shumë nga kërkesat e protestuesve, te etiketimi i individëve që marrin pjesë në të.

Imazhet nga protesta janë shndërruar edhe në poezi nga vetë kryeministri, i cili u ka kushtuar vargje protestuesve të orëve të para të mëngjesit.

HerĂ« pĂ«rmes siluetave tĂ« paqarta, e herĂ« pĂ«rmes emrave dhe fytyrave konkrete, Rama e ka zhvendosur fokusin nga argumentet dhe shqetĂ«simet e ngritura nĂ« shesh drejt profilit politik, bindjeve apo pretendimeve pĂ«r “paligjshmĂ«ri” tĂ« disa prej aktivistĂ«ve.

“Kryeministri po e tejkalon masĂ«n”

PĂ«r Dorian Matliajn, avokat dhe drejtues i qendrĂ«s ligjore “Res Publica”, mĂ«nyra se si kryeministri po komunikon publikisht pĂ«r protestues tĂ« veçantĂ« ngre shqetĂ«sime ligjore dhe etike.

“Po e tejkalon masĂ«n nĂ« shumĂ« drejtime, qoftĂ« me fyerjen, nxitjen e gjuhĂ«s sĂ« urrejtjes apo edhe me krijimin e intimidimit te njerĂ«zit qĂ« ndihen nĂ«n presionin e shtetit, se fundja ai Ă«shtĂ« kryeministri”, tha Matlija pĂ«r Citizens.al.

Matlija e ilustron këtë me një shembull të thjeshtë: nëse dikush kërkon emrin e një personi publik në motorët e kërkimit, gjen shumë informacione dhe mund të krijojë një ide më të plotë për profilin e tij. Por në rastin e një personi anonim, i cili nuk ka pasur më parë ekspozim publik, situata është ndryshe.

Nëse i vetmi informacion i disponueshëm për atë person është një postim i kryeministrit, atëherë ai postim bëhet burimi kryesor mbi të cilin ndërtohet perceptimi publik. Sipas Matliajt, kjo krijon një disbalancë të madhe pushteti dhe ngre shqetësime për ekspozimin e identitetit të individëve nga zyrtarë të lartë publikë.

“TĂ« targetosh dikĂ« politikisht, sepse tĂ« ka targetuar politikisht, Ă«shtĂ« brenda tĂ« drejtave tĂ« kryeministrit. NĂ« momentin qĂ« pĂ«rdor epitete si ‘patriotĂ« tĂ« shtirur’ apo ‘shpirtra tĂ« korruptuar’, e ke tejkaluar masĂ«n”, argumenton avokati.

Sipas tij, në këto postime mund të identifikohen elementë të mundshëm të disa shkeljeve ligjore, që lidhen me publikimin e paautorizuar të imazhit, shpifjen, fyerjen apo abuzimin me pozicionin publik. Megjithatë, Matlija thekson se këto janë çështje që mund të shqyrtohen vetëm nga institucionet përkatëse, si Prokuroria apo gjykatat civile dhe penale, nëse personat e prekur vendosin të bëjnë kallëzim ose padi.

“Kur krijon histori dhe aludime, duhet tĂ« ndahet opinioni nga fakti. TĂ« gjitha kĂ«to raste janĂ« duke u dokumentuar nga aktivistĂ«t”, pĂ«rfundon Matlija.

“Po pĂ«rpiqet t’i krijojĂ« vetĂ« njĂ« kokĂ« protestĂ«s”

Antropologu dhe studiuesi Nebi Bardhoshi argumenton se, qĂ« nĂ« fillim, kryeministri Rama Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur t’i japĂ« protestĂ«s njĂ« drejtim dhe njĂ« figurĂ« udhĂ«heqĂ«se, pasi i duhej njĂ« person ose grup i identifikueshĂ«m me tĂ« cilin tĂ« negocionte, ta sulmonte politikisht apo ta delegjitimonte.

Sipas Bardhoshit, kjo nuk ka ndodhur, pasi organizatorët kanë këmbëngulur se janë vetëm koordinatorë dhe jo drejtues apo përfaqësues politikë të lëvizjes.

Përballë mungesës së një lidershipi të identifikueshëm, Bardhoshi thotë se Rama është përpjekur të ndërtojë një profil të protestës si një lëvizje me prirje islamike apo të lidhur me Iranin, duke përfshirë herë pas here referenca ndaj Lëvizjes Vetëvendosje apo shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut.

Sipas tij, kjo synon të krijojë perceptimin se protesta është e orkestruar ose e sponsorizuar nga aktorë të jashtëm, përmes një imazhi negativ që e zhvendos vëmendjen nga kërkesat e saj.

“ËshtĂ« fryma e ‘unĂ« jam avangarda, kĂ«ta janĂ« prapambetja’. Dhe prapambetjen duhet ta gjejĂ« diku. E gjen te Irani, sepse Ă«shtĂ« armik i AmerikĂ«s dhe njĂ« temĂ« globale, ndaj Ă«shtĂ« mĂ« e lehtĂ« ta stigmatizosh. I duhet t’i presĂ« kokĂ«n kĂ«saj lĂ«vizjeje dhe, meqĂ« nuk po e gjen, po pĂ«rpiqet t’ia krijojĂ« vetĂ« njĂ« kokĂ«â€, tha Bardhoshi pĂ«r Citizens.al.

Bardhoshi shton se, nĂ«se bĂ«het fjalĂ« pĂ«r aktorĂ« tĂ« lidhur me lĂ«vizje apo aksione tĂ« paligjshme, kryeministri ka pasur 14 vite nĂ« pushtet pĂ«r t’i dĂ«rguar provat para drejtĂ«sisĂ«.

Sipas tij, publikut po i kërkohet të besojë pretendime që nuk janë provuar juridikisht, ndërkohë që vetë kryeministri ndërton profile politike dhe ideologjike për pjesëmarrësit e protestës.

Bardhoshi thotë se synimi është të krijohet ideja se këta janë drejtuesit e protestës, për ta reduktuar lëvizjen në disa figura të veçanta dhe për të sfumuar përmasën qytetare të saj.

“ËshtĂ« njĂ« kurth qĂ« i paraqet kĂ«to si grupe pro-palestineze, anti-semite, ndĂ«rsa protesta realisht Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« shkarkuar kryeministrin pĂ«r njĂ« mijĂ« e njĂ« mĂ«katet e bĂ«ra”, thotĂ« ai.

“Realisht po kĂ«rkohet njĂ« kontratĂ« e re sociale dhe njĂ« shtet i sĂ« drejtĂ«s”, pĂ«rfundon Bardhoshi.

“AktivistĂ«t tregojnĂ« versionin e tyre”

Në disa raste, aktivistët e përmendur në postimet e kryeministrit apo të përfaqësuesve të mazhorancës kanë dalë publikisht për të kundërshtuar pretendimet ndaj tyre.

Një prej rasteve është ai i aktivistes dhe urbanistes Entela Spahivogli, të cilën kryeministri e akuzoi për një shtesë kati pa leje në një godinë pranë kalasë në Durrës, si dhe e etiketoi si militante të Partisë Demokratike.

Spahivogli thotë për Citizens.al se struktura në fjalë daton që nga viti 1941 dhe se prona i është kthyer familjes së saj vetëm gjatë pesëvjeçarit të fundit, pasi gjatë periudhës komuniste kishte kaluar në pronësi shtetërore. Sipas saj, edhe fotografitë arkivore tregojnë se pjesa e kontestuar ka qenë prej kohësh pjesë e godinës.

Për sa i përket angazhimit politik, Spahivogli thotë se nuk ka qenë kurrë e angazhuar në Partinë Demokratike, as si anëtare dhe as në ndonjë funksion publik brenda saj. Ajo thekson se preferencat politike të çdo qytetari janë personale dhe nuk mund të përdoren për delegjitimimin e pjesëmarrjes në protestë.

Një tjetër rast është ai i aktivistit Arben Kola. Ndryshe nga Spahivogli, e cila u identifikua me foto të qartë, kryeministri publikoi një siluetë të tij, ndërsa deputeti Taulant Balla shpërndau një video ku Kola shprehej se grupe serbe apo greke mund të ishin infiltruar në protestë.

Një ditë më pas, Kola publikoi vetë një video ku sqaroi se, sipas tij, në çdo protestë mund të ketë të infiltruar, por thelbi i asaj që po ndodh është një revoltë qytetare. Ai kundërshtoi tezat e shpërndara nga kryeministri, duke thënë se vëmendja duhet të mbetet te kërkesat e protestës dhe jo te etiketimi i pjesëmarrësve.

Të dy rastet tregojnë se pretendimet e bëra publikisht nga përfaqësues të lartë politikë janë kundërshtuar nga vetë aktivistët e përfshirë, të cilët kanë dhënë versionin e tyre të fakteve.

NĂ« vend qĂ« tĂ« veçojĂ« dhe etiketojĂ« emra tĂ« pĂ«rveçëm, kryeministri do tĂ« duhej t’u pĂ«rgjigjej kĂ«rkesave dhe akuzave tĂ« ngritura nga protestuesit, duke u pĂ«rqendruar te ajo qĂ« kĂ«to protesta kanĂ« vendosur nĂ« qendĂ«r tĂ« vĂ«mendjes prej mĂ« shumĂ« se tre javĂ«sh.

Në fund të fundit, debati publik nuk fiton asgjë kur zhvendoset nga përmbajtja e protestës te individët që e artikulojnë atë.

The post Qeveria përballë protestës: etiketime, akuza dhe tentativa për delegjitimim appeared first on Citizens.al.

↗

“Mos dil mĂ« nĂ« protestĂ«â€: qytetarĂ«t rrĂ«fejnĂ« presionin pas tubimeve

✇Citizens.al
By: Vjolanda Peca

E drejta pĂ«r tĂ« protestuar dhe marshuar nĂ« mĂ«nyrĂ« paqĂ«sore Ă«shtĂ« njĂ« nga liritĂ« themelore tĂ« garantuara nga Kushtetuta e RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«. Por gjatĂ« javĂ«ve tĂ« fundit, ushtrimi i kĂ«saj tĂ« drejte duket se Ă«shtĂ« shoqĂ«ruar me procedime penale, thirrje nĂ« komisariat dhe forma presioni ndaj qytetarĂ«ve qĂ« kanĂ« marrĂ« pjesĂ« nĂ« “Revolucionin Flamingo”.

DhjetĂ«ra mijĂ«ra qytetarĂ« kanĂ« dalĂ« nĂ« shesh pĂ«r tĂ« shprehur pakĂ«naqĂ«sitĂ« e tyre, ndĂ«rsa disa prej protestuesve janĂ« shoqĂ«ruar ose thirrur nĂ« komisariat pĂ«r t’u marrĂ« nĂ« pyetje.

Disa prej tĂ« proceduarve i treguan Citizens.al se janĂ« ndaluar nga persona tĂ« veshur civilĂ« menjĂ«herĂ« pas protestave, nĂ« qoshe rrugĂ«sh, nĂ« lokale apo nĂ« lagjet ku banojnĂ«. Sipas tyre, u Ă«shtĂ« kĂ«rkuar tĂ« identifikohen dhe mĂ« pas janĂ« “kĂ«shilluar” tĂ« mos marrin mĂ« pjesĂ« nĂ« protestĂ«.

Protesta qytetare, e nisur më 31 maj dhe që vijon çdo pasdite në orën 19:00 përballë Kryeministrisë, konsiderohet nga pjesëmarrësit si një mobilizim i rrallë qytetar, pa organizim nga partitë politike. Për shumë prej tyre, kjo ka qenë hera e parë që marrin pjesë në një protestë, ndërsa kontakti me strukturat policore pas tubimeve u ka krijuar pasiguri dhe tension.

Një prej tyre është 32-vjeçari Ledio Aliaj, i biri i një punonjësi administrate. Ai tregon se një të premte, pas përfundimit të protestës, u ndalua nga policia teksa lëvizte me motor. Arsyeja e ndalimit, sipas tij, ishte një kontroll rutinë, por pyetjet që iu bënë nga efektivët kishin të bënin me angazhimin e tij në protestë.

Ledio thotë se pas atij episodi nuk është ndaluar më nga policia, por mesazhet i kanë ardhur në mënyrë të tërthortë, përmes të atit.

“Thuaji çunit tĂ« mos dalĂ« mĂ« nĂ« protestĂ«â€, rrĂ«fen Ledio, ndĂ«rsa shton se nga dita nĂ« ditĂ« pret qĂ« babai i tij tĂ« pushohet nga puna.

Berber me profesion, Ledio tregon se gjatë punës së përditshme dëgjon histori të ngjashme edhe nga klientët e tij, shumë prej të cilëve kanë marrë pjesë në protestat e qershorit.

“Ne ikim tĂ« gjithĂ« nĂ« protestĂ« dhe asnjĂ«ri nuk Ă«shtĂ« zmbrapsur, pavarĂ«sisht tentativave”, shprehet ai.

Një tjetër protestues, i cili kërkon të mbetet anonim, tregon se është ndaluar disa herë nga efektivë policie për shkak të aktivitetit të tij profesional. Ai zotëron një studio dizajni dhe printimi, ku mes shërbimeve që ofron janë edhe pankartat dhe materialet grafike që përdoren në protesta.

“UnĂ« kam studion time, biznesin tim ku bĂ«j dizajn dhe printime tĂ« ndryshme, dhe mĂ« kanĂ« ardhur pesĂ« ditĂ« me radhĂ«, duke mĂ« pyetur pse printoni pankarta pĂ«r protestĂ«, se Ă«shtĂ« e kundĂ«rligjshme”, rrĂ«fen ai.

Sipas tij, pyetjet e përsëritura dhe ndalimet në rrugë nuk kishin lidhje me ndonjë shkelje konkrete, por synonin ta dekurajonin angazhimin e tij.

“PĂ«r sa kohĂ« Ă«shtĂ« i ligjshĂ«m printimi, do tĂ« thotĂ« qĂ« mund tĂ« printoj”, shprehet protestuesi, duke e cilĂ«suar sjelljen e personave civilĂ« si formĂ« intimidimi dhe presioni.

“PavarĂ«sisht angazhimit tim nĂ« protestĂ«, unĂ« do tĂ« vazhdoj fort dhe akoma mĂ« fort çdo ditĂ«, derisa Edi Rama tĂ« ikĂ«â€, shton ai.

PĂ«r avokatin Gent Sejrani, nga qendra “PĂ«r DrejtĂ«si Sociale”, akuzat e ngritura ndaj protestuesve nuk pĂ«rputhen me natyrĂ«n e tubimeve tĂ« zhvilluara deri tani.

“Akuza e PolicisĂ« sĂ« Shtetit ka tĂ« bĂ«jĂ« me pengim tĂ« qarkullimit tĂ« mjeteve tĂ« transportit, si dhe shqetĂ«sim pĂ«r rendin dhe qetĂ«sinĂ« publike. ThĂ«nĂ« kjo, nuk kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me dhunĂ« nga ana e qytetarĂ«ve, pasi mund tĂ« themi se Ă«shtĂ« njĂ« nga protestat mĂ« paqĂ«sore qĂ« ka pasur nĂ« vendin tonĂ«â€, u shpreh avokati Sejrani.

Sipas tij, procedimet e deritanishme nuk mbështeten në shkelje të kryera nga protestuesit, por janë përdorur si taktikë frikësimi.

“Akuza qĂ«, nĂ« analizĂ«n time ligjore, nuk ekzistojnĂ« dhe nuk janĂ« kryer nga ana e protestuesve”, tha Sejrani.

Protesta e njĂ« brezi qĂ« transmeton “live”

“Revolucioni Flamingo” karakterizohet nga njĂ« pjesĂ«marrje e lartĂ« e tĂ« rinjve, brezit Gen Z dhe çifteve tĂ« reja. Pankartat me meme, transmetimet live, fotografitĂ« dhe videot e shpĂ«rndara nĂ« rrjetet sociale kanĂ« shĂ«rbyer si motor i protestĂ«s, duke afruar edhe qytetarĂ« qĂ« nuk kanĂ« mundur tĂ« marrin pjesĂ« fizikisht, pĂ«rfshirĂ« shqiptarĂ« tĂ« diasporĂ«s.

Sokol Gjoka është influencer me rreth 70 mijë ndjekës në TikTok dhe ka qenë pjesëmarrës në protestë pothuajse çdo ditë. Me telefonin në dorë, ai e ka transmetuar protestën drejtpërdrejt për mijëra ndjekës. Por nga rrëfimi i tij, duket se këto transmetime nuk kanë tërhequr vetëm vëmendjen e qytetarëve.

Sokoli u thirr nĂ« komisariat mĂ« 19 qershor, me objekt “bllokim i qarkullimit tĂ« mjeteve” gjatĂ« mbrĂ«mjes sĂ« 16 qershorit.

“MĂ« thanĂ« qĂ« duhet tĂ« vish tĂ« paraqitesh te Rajoni Nr. 1 TiranĂ« pĂ«r arsye tĂ« protestĂ«s dhe tĂ« disa videove qĂ« ke hedhur nĂ« TikTok”, tregon Sokoli pĂ«rmes njĂ« bisede telefonike.

Pasi u paraqit në komisariat si person i proceduar, ai thotë se u pyet për rreth 30 minuta. Në fund, sipas tij, iu kërkua të nënshkruante një deklaratë ku thuhej se kishte qenë në marshim mbrëmjen e 16 qershorit. Sokoli thotë se atë mbrëmje ndodhej në punë dhe nuk kishte marrë pjesë në protestë.

“UnĂ« kam qenĂ« nĂ« punĂ« atĂ« natĂ« pĂ«r tĂ« cilĂ«n u procedova dhe u thashĂ« qĂ« nuk do ta firmos deklaratĂ«n, pasi kam kamerat te puna qĂ« e vĂ«rtetojnĂ« qĂ« kam qenĂ« atje”, u shpreh ai.

Më tej, ai shton se i kupton policët, pasi sipas tij ata po kryejnë detyrën, ndërsa protestat zhvillohen edhe në interes të tyre.

“NjĂ«ri nga policĂ«t mĂ« tha: bĂ«ni mirĂ« qĂ« protestoni”, pĂ«rfundoi Sokoli, i cili nĂ« ditĂ«n e 26-tĂ« tĂ« protestave feston ditĂ«lindjen dhe shpreson ta festojĂ« me njĂ« lajm tĂ« mirĂ«, qĂ« pĂ«r tĂ« do tĂ« ishte dorĂ«heqja e kryeministrit Rama.

Nga një pyetësor i shpërndarë nga Citizens.al, dhjetëra qytetarë u shprehën se nuk janë trajtuar me korrektësi nga autoritetet.

“KĂ«to procedime dhe mĂ«nyra se si Ă«shtĂ« vepruar nga Policia e Shtetit tregojnĂ« qartazi se qĂ«llimi kryesor Ă«shtĂ« intimidimi dhe frikĂ«simi i protestuesve. Theksoj se shumica e tĂ« proceduarve janĂ« tĂ« rinj dhe e kanĂ« marrĂ« vesh qĂ« po procedohen vetĂ«m nĂ«pĂ«rmjet medias, pasi nga ana e PolicisĂ« sĂ« Shtetit nuk janĂ« thirrur apo njoftuar”, u shpreh avokati Gent Sejrani.

Pavarësisht procedimeve, thirrjeve në komisariat dhe rasteve të raportuara të presionit, numri i protestuesve që dalin çdo ditë në shesh vijon të mbetet i lartë. Për pjesëmarrësit, kjo tregon se praktikat e frikësimit nuk kanë arritur të ndalin mobilizimin qytetar

The post “Mos dil mĂ« nĂ« protestĂ«â€: qytetarĂ«t rrĂ«fejnĂ« presionin pas tubimeve appeared first on Citizens.al.

↗

Njësoj si në Shqipëri, diaspora shqiptare vijon protestat në qytete të botës

✇Citizens.al
By: Vjolanda Peca

QĂ« prej 1 qershorit, pasditet dhe mbrĂ«mjet i kanĂ« gjetur me mijĂ«ra protestues sheshin pĂ«rballĂ« kryeministrisĂ«, tĂ« cilĂ«t thĂ«rrasin njĂ«zĂ«ri “Rama nĂ« Burg, Berisha nĂ« Burg”.

Këto protesta masive për nga pjesëmarrja dhe apartiake kanë frymëzuar edhe diasporën shqiptare, e cila që prej 5 qershorit ka organizuar protesta solidarizuese në 26 qytete të Europës dhe Amerikës.

Me të njëjtat thirrje kolektive si në vend, edhe shqiptarët e larguar kanë kërkuar anulimin e ndërhyrjeve në zonën e mbrojtur Pishë Poro-Nartë dhe dorëheqjen e Edi Ramës, e cila sipas tyre në rast se do realizohej do të sillte kthimin e tyre në atdhe. Ata e konsiderojnë emigrimin pasojë të shkaqeve që denoncohen në protesta, duke e lidhur largimin e tyre me korrupsionin, mungesën e mirëqenies ekonomike dhe mënyrën e qeverisjes së vendit.

Mbi 55 protesta janë thirrur nëpër diasporë, duke i dhënë jehonë ndërkufitare problematikave që kanë shtruar në narrativën publike qytetarët që jetojnë në Shqipëri. 13 dhe 14 qershori ishin ditët me mobilizimin më të madh të diasporës, ku u zhvilluan të paktën 33 protesta në qytete të ndryshme të botës. Nga Filadelfia në SHBA, Hamburgu dhe Berlini në Gjermani, Melbourne në Australi, Padova në Itali, Stockhlom të Suedisë, deri në Toronto në Kanada.

Shqiptarët u mblodhën në sheshe publike me pankarta dhe thirrje të ngjashme me ato që dëgjohen çdo mbrëmje para Kryeministrisë në Tiranë.

“NĂ«se do tĂ« ndĂ«rronte sistemi politik do tĂ« kthehesha nĂ« ShqipĂ«ri”

Tre protestuese shqiptare në tre vende europiane që jetojnë në Suedi, Norvegji dhe Gjermani, tregojnë arsyet pse iu bashkuan mobilizimit të diasporës.

29-vjeçarja Silvana Palushi jeton prej tre vitesh në Gjermani dhe ka qenë organizatore dhe pjesëmarrëse aktive në tre protesta të mbajtura, në të cilat shprehu shqetësimin se problematikat që ngrihen nga qytetarët në Shqipëri nuk kufizohen vetëm brenda vendit.

“Ne besojmĂ« se ShqipĂ«ria nuk ka mungesĂ« potenciali dhe as mungesĂ« njerĂ«zish tĂ« aftĂ«. Problemi qĂ«ndron te mĂ«nyra se si organizohet pushteti dhe ekonomia. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, protestat nuk kanĂ« qenĂ« vetĂ«m reagim ndaj njĂ« ngjarjeje tĂ« caktuar, por shprehje e njĂ« pakĂ«naqĂ«sie mĂ« tĂ« thellĂ« ndaj njĂ« realiteti qĂ« pĂ«r shumĂ« qytetarĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« i papranueshĂ«m”, u shpreh Silvana, duke shtuar se ShqipĂ«ria ka nevojĂ« pĂ«r drejtĂ«si sociale.

Teksa kritikët shprehen se shqiptarët që kanë emigruar po jetojnë shumë mirë në vendet përkatëse, sipas Silvanës, shpesh harrohen arsyet pse ata janë larguar.

“NjĂ« pjesĂ« e mirĂ« e diasporĂ«s nuk Ă«shtĂ« larguar sepse e ka dĂ«shiruar emigrimin, por sepse ka ndjerĂ« mungesĂ« mundĂ«sish, pasiguri dhe mungesĂ« perspektive nĂ« vendin e vet. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, kur qytetarĂ«t protestojnĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, shumĂ« emigrantĂ« e shohin veten nĂ« ato kĂ«rkesa dhe ndihen tĂ« pĂ«rfaqĂ«suar prej tyre”, shtoi Palushi.

Nga ana tjetër, Esmeralda Korra jeton në Suedi prej 7 vitesh, por ky fakt nuk e ka shkëputur emocionalisht nga Shqipëria. E nxitur nga protestat në vend, ajo ka organizuar më 13 qershor protestën në Malmö, Suedi. Esmeralda dhe shqiptarët e tjerë kanë bërë të njëjtat kërkesa si në Shqipëri.

“KĂ«rkesat tona ishin nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me ato tĂ« TiranĂ«s, ku do tĂ« veçoja anulimin e menjĂ«hershĂ«m tĂ« ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura, ndalimin e shkatĂ«rrimit tĂ« natyrĂ«s dhe dorĂ«heqjen e kryeministrit Edi Rama si pĂ«rgjegjĂ«s kryesor i kĂ«saj klime rrĂ«nuese”, u shpreh Esmeralda Korra.

Shumë emigrantë nuk i humbasin lidhjet me Shqipërinë pasi kanë familjarë që jetojnë ende në vend, çka përbën një nga arsyet e forta pse diaspora proteston.

“Protestat nĂ« ShqipĂ«ri kanĂ« gjetur njĂ« mbĂ«shtetje kaq tĂ« madhe nĂ« diasporĂ« sepse ne qĂ« kemi ikur nuk kemi harruar si Ă«shtĂ« tĂ« jetosh atje. PrindĂ«rit dhe vĂ«llai im, po ashtu edhe miq tĂ« mi jetojnĂ« ende atje. Duke jetuar nĂ« njĂ« vend si Suedia, ku ligji dhe qytetari respektohen, ne natyrshĂ«m duam tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« pĂ«r vendin tonĂ«â€, tha Korra.

Edhe Ardita Halimi, me origjinë nga Prishtina pavarësisht se ka emigruar në moshën 1 vjeçare dhe jeton në Oslo, Norvegji shprehet se për çështje ardhetarizmi është shumë e ndjeshme, pasi mendon se këto çështje i prekin të gjithë pavarësisht kufijve.

“Fillimisht protestat u organizuan si reagim ndaj çështjes sĂ« tjetĂ«rsimit tĂ« tokave dhe investimeve tĂ« diskutueshme, por me kalimin e kohĂ«s mesazhi u zgjerua edhe drejt pakĂ«naqĂ«sisĂ« pĂ«r keqqeverisjen, mungesĂ«n e transparencĂ«s dhe mĂ«nyrĂ«n se si po menaxhohen interesat publike”, u shpreh Ardita. 

Sipas saj, protestat kanë evoluar nga një reagim ndaj një çështjeje konkrete në një shprehje më të gjerë pakënaqësie ndaj qeverisjes dhe mungesës së transparencës.

“Ajo qĂ« mĂ« shtyu tĂ« dal nĂ« protestĂ« ishte ndjenja e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« dhe pĂ«rkatĂ«sisĂ«. Edhe pse jetoj jashtĂ«, zhvillimet nĂ« ShqipĂ«ri mĂ« prekin dhe mĂ« interesojnĂ«. Kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen e vendit tonĂ«, ndihem e detyruar tĂ« jap kontributin tim, qoftĂ« edhe duke ngritur zĂ«rin nĂ« mĂ«nyrĂ« paqĂ«sore.” pĂ«rfundoi ajo.

Pyetjes nĂ«se do tĂ« ktheheshin nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« rast tĂ« njĂ« ndryshimi tĂ« sistemit politik, tre protestueset e diasporĂ«s i’u pĂ«rgjigjĂ«n pozitivisht, duke e lidhur rikthimin e tyre me nevojĂ«n pĂ«r ndryshime tĂ« thella politike nĂ« vend.

Pjesëmarrja e diasporës i ka dhënë këtij mobilizimi një dimension ndërkombëtar, duke e kthyer atë në një formë komunikimi solidariteti mes shqiptarëve brenda dhe jashtë vendit. Për shumë prej tyre, emigrimi nuk e ka zbehur lidhjen me Shqipërinë, por ka forcuar ndjeshmërinë ndaj problematikave që ata i konsiderojnë si shkaktarë të largimit të tyre.

Protestat e diasporës shqiptare pritet të vijojnë edhe gjatë fundjavës së 27-28 qershorit, me tubime të paralajmëruara në të paktën 11 qytete të Europës dhe Amerikës së Veriut.

Më 27 qershor do të zhvillohen protesta në Amsterdam, Bruksel, Frankfurt, Këln, Oslo, Rennes dhe Romë. Ndërsa më 28 qershor në Londër, Milano, New York dhe Torino. Fundjava e ardhshme pritet të dëshmojë vazhdimësinë e angazhimit të shqiptarëve jashtë vendit në këtë lëvizje qytetare.

Lexo gjithashtu:

The post Njësoj si në Shqipëri, diaspora shqiptare vijon protestat në qytete të botës appeared first on Citizens.al.

↗

Pas 23 ditësh protestë, qytetarët artikulojnë pesë kërkesa ndaj qeverisë

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Pas mĂ« shumĂ« se tre javĂ«sh protestash paqĂ«sore kĂ«rkesat e qytetarĂ«ve janĂ« pĂ«rmbledhur nĂ« disa propozime tĂ« cila u lexuan dje nĂ« emĂ«r tĂ« grupit organizator tĂ« protestĂ«s. Duke dalĂ« kĂ«sisoj me kĂ«rkesa qĂ« sipas tyre janĂ« “legjitime dhe tĂ« panegociueshme”.

Deklarata me pesë kërkesat kryesore u parashtrua në ditën e 23-të të protestës, ndërsa qytetarët këmbëngulin se do të vijojnë të jenë në shesh deri në plotësimin e kërkesave të tyre, ku kryesorja është dorëheqja e kryeministrit Rama.

Protestuesit kërkojnë që pas dorëheqjes së kryeministrit të krijohet një qeveri teknike tranzitore dhe jo partiake.
Mes të tjerash ata kërkojnë ndryshime kushtetuese, ku të gjithë shtetasit shqiptarë të jenë të barabartë para ligjit, si dhe miratimin e këtyre ndryshimev me referendum popullor.

Ndër këto ndryshime ata kërkojnë edhe ndryshimin e Kodit Zgjedhor, ndryshimin e ligjit për financimin e prtive politike, kufizimin e ushtrimit të detyrës së kryeministrit në jo më shumë se dy mandate.

Si pikĂ« tĂ« katĂ«rt dhe ajo cfarĂ« realisht nxori qytetarĂ«t nĂ« shesh Ă«shtĂ« anulimi i ndryshimeve tĂ« bĂ«ra nĂ« ligjin pĂ«r “Zonat e Mbrojtura”, anulimin ndryshimeve tĂ« bĂ«ra nĂ« ligjin pĂ«r “TrashĂ«giminĂ« Kulturore”, shfuqizimin e ligjit “Paketa e Maleve” si dhe shfuqizimin e statusit dhe kuadrit ligjor pĂ«r “Investimet Strategjike”.

Si pikë të fundit, protestuesit kanë kërkuar një kontratë të re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e konsultuar kjo me intelektualë, ekspertë teknikë dhe qytetarë apartiakë, të propozuar nga sheshi i protestës.

Rama përgjigjet me linçim

Që prej nisjes së protestës, kryeministri Edi Rama reagimet e tij i ka pasur përmes rrjeteve sociale, shpesh duke u marrë personalisht me protestuesit, me qëllim zhbërjen e kauzës.

Mjafton njĂ« “xhiro” nga faqja nĂ« Facebook e kryeministrit Rama pĂ«r tĂ« parĂ« aktivistĂ« e qytetarĂ« pjesĂ«marrĂ«s nĂ« protestĂ« tĂ« nxjerrĂ« me foto dhe tĂ« shoqĂ«ruar me tekst ironik, duke i pĂ«rshkruar pjesĂ«marrĂ«sit dhe aktivistĂ«t me terma qĂ« sugjerojnĂ« ekstremizĂ«m, manipulim apo mungesĂ« pĂ«rfaqĂ«simi.

NĂ« njĂ« reagim pas njĂ« marshimi tĂ« protestuesve, ai shkroi se “njĂ« grup vendos se ka tĂ« drejtĂ« tĂ« frikĂ«sojĂ« tĂ« tjerĂ«t pĂ«r hir tĂ« atdheut”, duke e krahasuar sjelljen e tyre me forma tĂ« intimidimit dhe linçimit publik.

NĂ« postime tĂ« tjera, Kryeministri ka ironizuar protestĂ«n pĂ«rmes memeve dhe komenteve satirike, duke e quajtur atĂ« “revolucioni imagjinar i flamingove”, ndĂ«rsa aktivistĂ«t qĂ« kundĂ«rshtojnĂ« projektet turistike nĂ« zonat e mbrojtura i ka pĂ«rfshirĂ« shpesh nĂ« narrativa tallĂ«se dhe pĂ«rçmuese.

Një pjesë e komunikimit të tij është fokusuar edhe te individë të veçantë të përfshirë në protestë. Në disa raste ai ka publikuar fotografi, video apo komente të protestuesve, duke iu drejtuar personalisht dhe duke sugjeruar se ata po manipulohen nga aktorë të tjerë politikë ose publikë. Së fundmi, në një postim kushtuar një protestuesi të vetëm në shkallët e Kryeministrisë, Rama argumentoi se qytetarët që protestojnë mbeten të vetmuar pasi shfrytëzohen nga ata që i nxisin.

Kjo qasje është kritikuar nga organizatorët e protestës dhe disa pjesëmarrës, të cilët e konsiderojnë si përpjekje për të delegjitimuar lëvizjen përmes etiketimit dhe diskreditimit publik të aktivistëve, në vend të një debati mbi shqetësimet që ata kanë ngritur për zonat e mbrojtura, investimet strategjike dhe mënyrën e zhvillimit të vendit.

Lexo gjithashtu:

The post Pas 23 ditësh protestë, qytetarët artikulojnë pesë kërkesa ndaj qeverisë appeared first on Citizens.al.

↗

NĂ« “The Albanian Files” gjendet ShqipĂ«ria qĂ« po vizaton Edi Rama

✇Citizens.al
By: Lorin Kadiu

KetĂ« javĂ« kam lexuar njĂ« libĂ«r qĂ« shumĂ« qytetarĂ« nuk ja dinĂ« ekzistencĂ«n. NjĂ« botim i rĂ«ndĂ« prej 800 faqesh, ku pas kopertinĂ«s dikush ka shkruar, me dorĂ«n e Kryeministrit, “
 nga njĂ« vrasĂ«s Flamingosh”.

NdĂ«rsa shfletoj, pak mĂ« tutje dĂ«gjohen thirrjet e mijĂ«ra njerĂ«zve qĂ« marshojnĂ« çdo ditĂ«, disa prej tyre me flamingo nĂ« duar, shpendi qĂ« u bĂ« simbol i çdo gjĂ«je qĂ« kjo qeveri dhe kastĂ« politike i ka zhvatur dhe shkatĂ«rruar vendit. Kryeministri e di mirĂ« kĂ«tĂ«, e megjithatĂ« prapĂ« zgjodhi t’i shkruajĂ« ato fjalĂ«.

Se si më ra në dorë ky libër është më vete një histori e shkurtër, që tregon një fotografi të qartë të Shqipërisë që ai po pikturon.

3 Qershor. Festivali “Bread&Heart” (BukĂ« dhe ZemĂ«r), hap edicionin e dytĂ« kĂ«tĂ« mbrĂ«mje. Axhenda nis nĂ« orĂ«n 18:00, me njĂ« ekspozitĂ« nĂ« QendrĂ«n pĂ«r Hapje dhe Dialog (COD), galerinĂ« qĂ« Rama ka krijuar brenda kryeministrisĂ«, me paratĂ« e taksapaguesve, projektuar nga 51N4E, njĂ« nga 60 studiot pĂ«r tĂ« cilat do thellohemi mĂ« tej. Performanca fillon, nĂ« njĂ« skenĂ« tĂ« cilĂ«n performuesit e kanĂ« ndĂ«rtuar pĂ«r veten.  

NĂ« orĂ«n 19:00, tĂ« ftuarit, kryesisht arkitektĂ« tĂ« huaj, do shkojnĂ« tek Vila e Kuqe. NĂ« program premtohet “mikpritje shqiptare” dhe prezantimi i librit “The Albanian Files” (Dosjet e ShqipĂ«risĂ«), i redaktuar nga Anneke Abhelakh. Libri pĂ«rmban nga njĂ« kapitull pĂ«r secilĂ«n nga 60 studiot ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« arkitekturĂ«s qĂ« po punojnĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, me nĂ« sfond muret e kuqe tĂ« vilĂ«s, Kryeministri Rama po jep njĂ« intervistĂ« pĂ«r CNN, ku i nervozuar po i pĂ«rgjigjet pyetjeve tĂ« gazetares mbi resortin nĂ« NartĂ« dhe protestat masive qĂ« kanĂ« nisur prej katĂ«r ditĂ«sh. “Nuk ka projekt”, thotĂ« me tone kĂ«rcĂ«nuese, “janĂ« lajme tĂ« rreme, ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« nĂ«n njĂ« sulm hibrid nga ata qĂ« nuk duan tĂ« shohin ç’po ndodh vĂ«rtetĂ« kĂ«tu”. Aty nis tĂ« tregojĂ« se ç’po ndodh vĂ«rtetĂ« pas shpinĂ«s sĂ« tij. “Qindra nga arkitektĂ«t mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« botĂ«s janĂ« kĂ«tu sot, prej kĂ«tij libri, kaq tĂ« trashĂ«, plot me projektet e ShqipĂ«risĂ« sĂ« re qĂ« shumĂ« njerĂ«z nuk e duan tĂ« ndodhĂ«â€.

NĂ« njĂ« shpĂ«rthim emocional, si orvatje pĂ«r tĂ« justifikuar dhe relativizuar atĂ« qĂ« planifikohet nĂ« NartĂ«,  na tregoi pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, diçka mĂ« tĂ« madhe se Narta. Vizionin e tij pĂ«r ShqipĂ«rinë 

9 Qershor. Dita e dhjetĂ« e protestave. Pasi kisha ndjekur intervistĂ«n e Kryeministrit pĂ«r CNN, u takova me njĂ« grup gazetarĂ«sh evropianĂ« qĂ« po vizitonin ShqipĂ«rinĂ«. I pyeta, gjysmĂ« me shaka, nĂ«se dikush prej tyre mund ta ngacmojĂ« Kryeministrin pĂ«r librin e kuq, ju thashĂ« qĂ« mendoj se edhe shqiptarĂ«t kanĂ« tĂ« drejtĂ« ta lexojnĂ«. NjĂ« prej tyre, gazetarja irlandeze Flor Mac Carthy ia bĂ«ri kĂ«tĂ« pyetje drejtpĂ«rdrejt pak orĂ« mĂ« pas. ShkĂ«mbimi mes tyre gjendet si “livestream” nĂ« faqen e Kryeministrit, i xhiruar dhe i montuar nga ekipi i tij i PR. Ai thotĂ« se nuk e di se ç’po ndodh tamam me shpĂ«rndarjen dhe se nuk ka nga njĂ« kopje pĂ«r tĂ« gjithĂ« gazetarĂ«t e pranishĂ«m. Pasi e pyet pse mendon se ajo e meriton ta ketĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r tani, vendos t’i japĂ« kopjen e tij.

NĂ« njĂ« shfaqje pĂ«r kamerat, ai nĂ«nshkruan: “PĂ«r lulen time irlandeze, nga njĂ« vrasĂ«s flamengosh”, duke shtuar se shpreson qĂ« bashkĂ«shorti i saj tĂ« mos e keqkuptojĂ«. MĂ« vonĂ«, Flor Mac Carthy mĂ« tha qĂ« u ndje nĂ« siklet nga gjithĂ« situata, por ma dhuroi librin duke shtuar se e bĂ«ri pĂ«r gazetarĂ«t shqiptarĂ«, pasi ajo mendon se duhet ta dinĂ« ç’ka brenda.

Kjo nuk Ă«shtĂ« thjesht histori e njĂ« pasditeje tĂ« çuditshme qershori. ËshtĂ« edhe tregues i mekanizmit, njĂ« vend qĂ« qeveriset si performancĂ« e vĂ«nĂ« nĂ« skenĂ« pĂ«r njĂ« audiencĂ« qĂ« zakonisht Ă«shtĂ« e huaj. I njĂ«jti mekanziĂ«m, nĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« madhe gjendet nĂ« libĂ«r, dhe pĂ«r ta parĂ« qartĂ« duhet ta analizojmĂ«, ta vendosim pĂ«rballĂ« asaj qĂ« po ndĂ«rtohet, tĂ« pyesim kush paguan, kush zotĂ«ron dhe nga vijnĂ« paratĂ« (hetimet e fundit tĂ« SPAK ndihmojnĂ« veçanĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« tĂ« fundit).

Dosjet shqiptare

Libri tregon si rekrutimi i arkitektĂ«ve dhe studiove qĂ« po transformojnĂ« vendin kalon nĂ« shumĂ« pak duar. Arkitekti Belg Xaveer De Geyter, i studios XDGA shkruan nĂ« kapitullin rezervuar studios sĂ« tij se nĂ« vitin 2004, nĂ« kafenenĂ« e universitetit Berlage nĂ« Roterdam, hyn njĂ« “person i gjatĂ«â€ qĂ« prezantohet si kryebashkiaku i TiranĂ«s. Dy dekada dhe 29 projekte mĂ« pas, firma e De Geyter vazhdon projekton pĂ«r TiranĂ«n dhe VlorĂ«n. NjĂ« marinĂ« prej 300,000m2 pĂ«r Grupin BALFIN me brenda njĂ« hotel Mariott, kazino dhe rezidenca qĂ« shtrihen mbi tĂ« njĂ«jtĂ«n vijĂ« ku vite mĂ« parĂ«, e njĂ«jta studio, kishte projektuar lungomaren.

Studio milaneze Baukuh pĂ«rshkruan takime tĂ« ngjashme, nĂ« njĂ« nga pasazhet mĂ« interesante tĂ« librit. NjĂ« nga arkitektĂ«t e tyre, Pier Polo Tamburelli, student po nĂ« universitetin Berlage, shkruan si e takoi kryebashkiakun me njĂ« grup studentĂ«sh, qĂ« kujton se i  argĂ«toi me barsoleta “tĂ« tregtarĂ«ve venecianĂ« qĂ« guxonin tĂ« refuzonin mikpritjen shqiptare”. Pak muaj mĂ« pas e pyet drejtpĂ«rdrejtĂ«: “A do tĂ« ndĂ«rtosh nĂ« TiranĂ«?”..  

Vite mĂ« pas, nĂ« gusht 2013 (kur Rama bĂ«het KryeministĂ«r), tĂ« njĂ«jtĂ«t arkitektĂ« kujtojnĂ« si Rama i mblodhi pĂ«r tĂ« diskutuar “tĂ« ardhmen e mandatit tĂ« tij”, nĂ« njĂ« ecje nĂ« plazhin e DurrĂ«sit, shoqĂ«ruar nga njĂ« tufĂ« socialistĂ«sh me rrobabanjo. Bukuh kujton se gazetat opozitare shkruan nĂ« atĂ« kohĂ« se Rama ja ka dhĂ«nĂ« gjithĂ« bregdetin miqve tĂ« tij tĂ« huaj.

NdĂ«rsa rrugĂ«timi i Stefano Boerit nis ndryshe, por mbĂ«rrin nĂ« tĂ« njĂ«jtin vend. NĂ« 2008, pĂ«rpara se tĂ« zhvillonte projekte nĂ« ShqipĂ«ri ai shkruan njĂ« ese ku e quan kryebashkiakun e TiranĂ«s si njĂ« nga tre politikanĂ«t “qĂ« janĂ« tĂ« aftĂ« tĂ« ndryshojnĂ« botĂ«n”. PesĂ« vite mĂ« pas, Rama bĂ«het kryeministĂ«r dhe Boeri fiton konkursin pĂ«r tĂ« hartuar dy nga projektet mĂ« tĂ« kontestuara tĂ« kryeqytetit: Planin Urbanistik “Tirana 2030” dhe Tirana Riverside.

Foto: Projektet “Tirana 2030” dhe “Tirana River Side tĂ« studios Stefano Boeri

Historia përsëritet në kapitujt e tjerë ku Arkitektët, me fjalët e tyre, nuk e përshkruajnë veten si të punësuar, por të zgjedhur për të zhvilluar projekte në Shqipëri.

Le ta marrim nga fillimi. ParathĂ«nia e RamĂ«s hapet me fjalĂ«n “dosje”, tĂ« cilĂ«s ia thĂ«rret kuptimin nga dosjet e survejimit komunist, sipas tij ato janĂ« dosjet e shkruara pĂ«r njerĂ«zit pa i pyetur. “Instrumente frike”, i quan ai, ndĂ«rsa pĂ«r dosjet e tij, thotĂ« se janĂ« e kundĂ«rta.

Pak faqje mĂ« tej, redaktorja Anneke Abhelakh bĂ«n tĂ« njĂ«jtin truk, me njĂ« fjalĂ« tjetĂ«r. Hyrjen e saj e ndĂ«rton rreth fjalĂ«s “shok” (comrade), qĂ« ajo e lidh me fjalĂ«n “dhomĂ«â€, si hapĂ«sirĂ« e pĂ«rbashkĂ«t. PĂ«r ta shtruar thjesht, kĂ«to dy pasazhe mundohen tĂ« na flasin pĂ«r njĂ« vend ku arkitektĂ«t, zhvilluesit dhe shteti, bashkĂ«jetojnĂ« si njĂ« familje e lumtur.

Por Abhelakh e thotĂ« hapur se nuk mund ta ndajĂ« arkitekturĂ«n nga pushteti. Zhvilluesin e pĂ«rshkruan thjesht: “investitor, nismĂ«tar, negociator, ndonjĂ«herĂ« spekulator”. Dhe tregon si u ndĂ«rtua vetĂ« libri: 60 studiot plotĂ«suan secila pyetĂ«sorin e vet, me njĂ« fushĂ« ku duhej tĂ« vendosnin zhvilluesin (apo porositĂ«sin). Por çdo studio vendosi vetĂ« nĂ«se do ta mbushte atĂ« fushĂ«, ose jo.

Kjo shpjegon shifrat dhe sfondin që do të lexojmë tani.

Databaza qĂ« ndĂ«rtova pĂ«r ta shkruar kĂ«tĂ« artikull, pĂ«rdor si burim 60 tabelat teknike me 523 projekte tĂ« afishuara nga studiot, tĂ« dhĂ«nat janĂ« kryqĂ«zuar me dhjetĂ«ra artikuj tĂ« Citizens.al nĂ« rubrikĂ«n “Tirana Vertikale”, qĂ« pĂ«rpiqet tĂ« shpjegojĂ« ndĂ«rtimet nĂ« kryeqytet. 

Nga “The Albanian Files”, deri tani 57 projekte janĂ« ndĂ«rtuar, 53 po ndĂ«rtohen, 47 presin lejen, ndĂ«rsa fati i shumĂ« tĂ« tjrave nuk bĂ«het i ditur. Miliona metra katrorĂ« ndĂ«rtim, nĂ« TiranĂ« dhe zonat mĂ« tĂ« lakmuara tĂ« bregdetit, nga veriu nĂ« jug.  NĂ« 41% tĂ« projekteve nuk pĂ«rmendet fare porositĂ«si, kjo edhe sepse shtatĂ« nga studiot kanĂ« zgjedhur tĂ« mos tregojnĂ« zhvilluesit nĂ« asnjĂ« prej projekteve tĂ« tyre.

Mes tyre Ă«shtĂ« edhe Bolles+Wilson, studio e dytĂ« mĂ« e madhe e librit me 36 projekte, ku nĂ« asnjĂ« rast nuk identifikohet zhvilluesi. Studio pranon se Ă«shtĂ« ftuar drejtpĂ«rdrejt nga Kryeministri pĂ«r konkursin e parĂ« ndĂ«rkombĂ«tar. Kur i pĂ«rgjigjet pyetjes sĂ« redaktores, pĂ«r si arkitekti duhet tĂ« pĂ«rfshijĂ« publikun nĂ« atĂ« qĂ« ndĂ«rton, shprehet se konsultimi â€œĂ«shtĂ« politikisht korrekt, por çdo anije ka nevojĂ« pĂ«r kapiten”. Studio e pranon vetĂ« qĂ« nuk ka fituar asnjĂ« konkurs nĂ« ShqipĂ«ri, por vetĂ« kryeministri i ka dĂ«rguar investitorĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« fasadĂ«n e kullĂ«s COIN, qĂ« nuk i kishte pĂ«rmbushur pritshmĂ«ritĂ« e tij estetike.

Foto: Fasada e “Coin”, “Tirana Intercontinental” dhe fshati qiellor prej floriri i Bolles +Willson

NjĂ« studio qĂ« klient ka kryesisht shtetin, “ka mĂ«suar nga humbjet” dhe ka arritur tĂ« bĂ«jĂ« mbi 30 ndĂ«rtesa nĂ« Korçë dhe projekte me komisionim direkt. NĂ« fund, as nuk e merr mundimin t’i listojĂ« zhvilluesit dhe porositĂ«sit, pasi duket se ka tĂ« paktĂ«n sinqeritetin tĂ« mos shtiret sikur publiku po konsultohet.

Kjo vijĂ« sinqeriteti shtrihet nĂ« gjithĂ« librin. Studiove as nuk ju kĂ«rkohet ta justifikojnĂ« mekanizmin dhe shumica as nuk pĂ«rpiqen. Studio spanjolle ARQUITECTURA-G, madje e lavdĂ«ron procesin e lejeve si “dukshĂ«m mĂ« tĂ« shpejtĂ« dhe me mĂ« pak kufizime”, se kudo tjetĂ«r, tĂ« nxitur nga “njĂ« vizion i qartĂ«, qĂ« vjen nga kryeministrit”. Firma izraelite Avner Yashar, i jep meritĂ« “pĂ«rfshirjes dhe pĂ«rkushtimit tĂ« Kryeministrit dhe qeverisĂ« nĂ« formĂ«simin e projekteve qĂ« po zhvillohen”.

VetĂ«m njĂ« nga studiot e çon sinqeritetin nĂ« njĂ« nivel tjetĂ«r. Kuehn Mlvezzi me seli nĂ« Berlin dhe Paris, e pĂ«rshkruan RamĂ«n si dikush qĂ« “po kuron ShqipĂ«rinĂ« si njĂ« ekspozitĂ« artistike” dhe vĂ«ren se “tĂ« punosh nĂ«n njĂ« shtetar tĂ« zgjedhur demokratikisht si kurator, “prodhon ndjesi tĂ« rrallĂ« pĂ«rzierje mes pushtetit demokratik dhe vendimmarrjes kuratoriale”.

Një rast i çuditshëm është ai i zviceranit Valerio Olgiati, prezent në Shqipëri prej 21 vitesh, me 5 projekte: vetëm një i ndërtuar, Ardia Palace, brenda Parkut të Liqenit, ndërtuar nga Perxhola shpk. Po aty, një tjetër projekt, shumë herë më i madh po fillon tani nga ndërtimi: Grand Park Skyline në rrugën Adem Jashari.

Këtu ja vlen të ndalemi pak, pasi historia e kësaj cope territori pranë Parkut të Liqenit, e shpjegon më së miri mekanizmin.

Rruga gjendet aty ku deri pak vite mĂ« parĂ« ishte vendosur Garda e Republikes, njĂ« tokĂ« qĂ« Kryebashkiaku Veliaj premtoi se do ja rikthente qytetarĂ«ve nĂ« vitin 2018. Projekti quhet “Grand Park Skyline”, me tre kulla 40, 51 dhe 71 katĂ«she. Kompania qĂ« po e ndĂ«rton quhet X-One, dhe e ka marrĂ« lejen nĂ« korrik 2024, pak muaj para se Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) tĂ« hapte negociatat pĂ«r BibliotekĂ«n KombĂ«tare. Negociatat me KISH i siguruan kompanisĂ« X-One 12 copĂ«za toke publike njĂ« pjesĂ« tĂ« tĂ« cilave as nuk i zotĂ«ronte ligjĂ«risht kur nisĂ«n bisedimet. Garancia e kĂ«tij pazari: nĂ«se X-One nuk e ndĂ«rton BibliotekĂ«n dhe ngre vetĂ«m kullat, do paguajĂ« vetĂ«m 2% tĂ« vlerĂ«s sĂ« projektit.

Foto: Kulla Adria Palace dhe “Grand Park Skyline” tĂ« arkitektit Oligati pranĂ« liqenit tĂ« TiranĂ«s

E njëjta zonë mban edhe kullën e Nova Construction, pronari i së cilës është një nga njëzet personat nën urdhër-arrestin e SPAK nën akuzat për pastrim parash nga trafiku i kokainës. Kulla e tretë që mbyll ansamblin i përket Artech, një kompani që shfaqet pas shumë prej projekteve të arkitektëve të huaj në libër.

Ky Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« shembull se si po tjetĂ«rsohet toka e çmuar publike nĂ« TiranĂ« qĂ« u premtua se do i rikthehej qytetarĂ«ve si njĂ« “park i gjelbĂ«r, pa kulla”, nga vetĂ« kryebashkiaku.

Ky nuk është një rast i izoluar. KISH po përdor të njëjtën formulë për Stadiumin Selman Stermasi, Pallatin e Kongreseve, Jetimoren Zyber Hallulli, Pallatin e Sportit, vila qeveritare në Velipojë dhe Vlorë. Pas projekteve gjenden të njëjtat emra projektuesish ndërsa shumë projektë po dështojnë të thithin investitorë.

Edhe vila ku Kryeministri dha intervistĂ«n pĂ«r CNN ndjek njĂ« logjikĂ« tĂ« ngjashme, me vetĂ« shtetin si klient. Vila Nr. 5, njĂ« pronĂ« e klasifikuar si “aset i sigurisĂ« kombĂ«tare” u rindĂ«rtua pĂ«r rreth gjashtĂ« milionĂ« euro me tre kontrata tĂ« akorduara pa garĂ« tĂ« hapur. Ofertuesit nuk zhgĂ«njyen, secili kĂ«rkoi buxhetin maksimal projektuesi 98.5%, ndĂ«rtuesi 99% dhe supervizimi  (qĂ« u arrestua dy muaj mĂ« pas nga SPAK) 95%. Sekreti u justifikua mbi njĂ« procedurĂ« prokurimesh qĂ« mbulon tenderat pĂ«r çështje tĂ« mbrojtjes dhe sigurisĂ«.

Studio qĂ« u pagua nga qeveria pĂ«r tĂ« projektuar VilĂ«n nuk i Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjur asnjĂ«herĂ« kĂ«rkesave tĂ« pĂ«rsĂ«ritura pĂ«r informacion nga Citizens.al. Por nga ana tjetĂ«r, shfaqet Bofill Taller de Arquitectura, njĂ« nga 60 kontribuesit e librit, qĂ« shprehet se i dhuroi qeverisĂ« shqiptare njĂ« koncept pĂ«r vilĂ«n. Sot, materialet promovuese tĂ« festivalit BukĂ« e ZemĂ«r e paraqesin objektin  pa asnjĂ« hezitim si “Vila No. Red nga Bofill Arquitectura”. PĂ«r tĂ« kuptuar kĂ«tĂ« zemĂ«rgjerĂ«si mjafton tĂ« lexosh si Bofill e pĂ«rshkruan takimin me klientin e tyre. Studio shkruan se fillimisht menduan se po shkonin tĂ« takonin njĂ« politikan, “shumĂ« shpejt u bĂ« e qartĂ« qĂ« nĂ« fakt po takonim njĂ« artist”, i cili e shĂ«tit TiranĂ«n “sikur tĂ« ishte njĂ« galeri e hapur”.

Në bregdet shifrat bëhen shqetësuese

Disa nga projektet e dosjeve kanĂ« pĂ«rmasa gjigande. NjĂ« “eko-resort” i projektuar nga CEBRA, ende i pandĂ«rtuar nĂ« DurrĂ«s, shtrihet nĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe prej 1.46 milionĂ« metrash katrorĂ« dhe “Livadh Resorts nĂ« HimarĂ« qĂ« shtrihet nĂ« 242,000m2.  “Orikum Oasis’ i studios XDGA, pĂ«r kompaninĂ« LAXMI Real Estate, zĂ« 500 mijĂ« metra katrorĂ« nĂ« bregdetin e jugut dhe vazhdon tĂ« figurojĂ« si projekt “nĂ« zhvillim”. Po e njĂ«jta studio ka projektuar edhe marinĂ«n e VlorĂ«s pĂ«r BALFIN, qĂ« shtrihet nĂ« 300 mijĂ« metra katrorĂ«.

Bregdeti, duket se është territori ku mekanizmi bëhet më i dhunshëm. Një vlerësim mjedisor i vitit 2021 për zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë, evidentonte mbi 1,500 hektarë tokë për zhvillim privat brenda lagunës. 600 hektarë zotërohen nga një bankë, 309 nga një bashkim shoqërish që fitoi koncensionin e Aroportit të Vlorës dhe 150 nga kompania Adhenis, në pronësi të Artur Shehut, sot i shpallur në kërkim nga SPAK. E njëjta kompani, në libër rezulton si zhvillues i dy projekteve të studios XDGA që po ndërtohen në Vlorë (Lungomare 2 dhe Pier Restorant).

PĂ«r NartĂ«n dhe ZvĂ«rnecin, Dosjet Shqiptare tregojnĂ« se planet dhe pazaret kanĂ« nisur vite mĂ« parĂ«. Libri liston dy projekte tĂ« Archea Associati, tĂ« komisionuara nĂ« 2022. “ZvĂ«rnec master plan,” me zhvillues Kastrati Group, dhe “Poro Valona,” me zhvillues Natura Resort shpk.

Edhe Parku KombĂ«tar i DivjakĂ«s, ka planin e tijnĂ« kĂ«tĂ« katalog prej 2024. “Kingscoast development,” i projektuar nga arkitektja indiane Anupama Kundoo pĂ«r kompaninĂ« NIU Invest, Ă«shtĂ« nĂ« fazĂ«n e “master planit”  pĂ«r t’u kthyer nĂ« resort me njĂ« “vizion bashkĂ«jetese” me ligatinĂ«n.

Foto: Projekti “Kingcoast” dhe njĂ« nga masterplanet e NartĂ«s, nga studiot Kundoo dhe Archea

Projektet pĂ«r deltat dhe lagunat nuk mbarjonĂ« me kaq. BALFIN, kompania pas MarinĂ«s sĂ« VlorĂ«s porositi nĂ« heshtje njĂ« master-plan nga njĂ« studio qĂ« Ă«shtĂ« pjesĂ« e familjes sĂ« lumtur tĂ« librit. 639 hektarĂ« nga MVRDV pĂ«r njĂ« projekt tĂ« quajtur UMEA. NjĂ« tjetĂ«r projekt i tyre nĂ« anĂ«n tjetĂ«r tĂ« deltĂ«s Ă«shtĂ« “New Apolonia” prej 600 hektarĂ«sh nga firma globale e resorteve WATG, i cili parashikon 1.52 milionĂ« metra katrorĂ« ndĂ«rtim tĂ« ri dhe njĂ« popullsi prej 45,755 banorĂ«sh. E pyetur nga Citizens.al pak ditĂ« mĂ« parĂ«, kompania i hodhi poshtĂ« si koncepte tĂ« parealizuara, pĂ«rgatitur pĂ«r njĂ« panair pasurish tĂ« patundshme nĂ« Mynih, edhe pse kishte hapur 13 NIPT-e kompanish, tĂ« emĂ«rtuara sipas vetĂ« lagjeve tĂ« projektit gjigand.

Hetimet e SPAK po zbulojnë lidhjet e parave të kokainës me kullat e Tiranës, por treguan dhe për një dokument të falsifikuar nga periudha osmane që përvetëson lagunën e Nartës, nëntë vila të sekuestruara në Palasë dhe dy të tjera të padeklaruara që i përkasin zyrtarëve të lartë të qeverisë.

Dosjet e Shqipërisë nuk ndalen këtu. Këto janë disa nga projektet që janë propozuar, me të njëjtin mekanizëm dhe aktorë, nëse hetimet apo humbja e pushtetit total nuk ja pengojnë rrugën.  

NĂ« Gjipe, gjirin qĂ« nga shumĂ« njihet si plazhi i fundit i virgjĂ«r i jugut, MVRDV ka skicuar prej 2016-Ă«s njĂ« projekt tĂ« quajtur thjesht “Gorge(ous)”, me njĂ« hotel prej xhami mbi kanion. Projekti nuk ka zhvillues, nuk tregon kur do tĂ« ndĂ«rtohet, por mbetet njĂ« emĂ«r i listuar nĂ« faqet e librit.

Rana e Hedhun, zonĂ« e mbrojtur dunash nĂ« veri, Álvaro Siza  e ka projektuar nĂ« njĂ« “master plan” pĂ«r kompaninĂ« Gruppo IDA, ndĂ«rsa pak faqe mĂ« tutje, Valerio Olgiati ka skicuar “kulla” nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n zonĂ«. Ende pa zhvillues, ky projekt kullash gjendet pranĂ« lagunĂ«s sĂ« Kune-Vainit qĂ« mban edhe planin e komisionuar nga BALFIN pĂ«r Toyo Ito-n.

Foto: Projekti “Gorgeous” mbi Gjipe, Kullat e Oligatit dhe Sizas nĂ« Shengjin.

MĂ« interesant Ă«shtĂ« kapitulli i Luca Dini-t. VetĂ« projektuesi vjen nga bota e jahteve, dhe kapitulli i tij e tregon kĂ«tĂ« qartĂ«. Harta e projekteve tĂ« tij nĂ« bregdetin shqiptar Ă«shtĂ« vizatuar si njĂ« udhĂ«tim me jaht, me ilustrime nĂ« formĂ« “comics” qĂ« e shoqĂ«rojnĂ« lexuesin nga njĂ« gji nĂ« tjetrin. I pari, master-plani “Life Marina Complex,” qĂ« pĂ«rfshin shtatĂ« kilometra bregdet tĂ« virgjĂ«r pranĂ« SarandĂ«s, kompleksin “Atara” nĂ« LukovĂ« dhe njĂ« qytet mĂ« njĂ« marinĂ« nĂ« “KrorĂ«z”. Tre destinacione tĂ« udhĂ«timit tĂ« arkitektit me jaht ende pa njĂ« zhvillues tĂ« emĂ«rtuar.

NjĂ« tjetĂ«r plan e ka shtruar terrenin e itinerarit tĂ« jahtit, “Lukova PUITD,” njĂ« studim territorial nga studio XDGA pĂ«r 45 kilometra katrorĂ«, i financuar nga banka gjermane KfW dhe Fondi Shqiptar i Zhvillimit, qĂ« mbulon tĂ« gjithĂ« brezin LukovĂ«-Borsh-Qeparo-Piqeras. Studimi â€œĂ«shtĂ« konkluduar”, pra korniza ligjore tashmĂ« ekziston.

Foto: Projektet e Luca Dini-t “Atara”, “Life Marina” dhe Masterplani i KrorĂ«zĂ«s

Edhe larg detit, mekanzimi nuk ndalet. NĂ« Pogradec, mbi Liqenin e Pogradecit, EMBT-ja e Miralles Tagliabue ka projektuar “Koran Village” pĂ«r kompaninĂ« Arlis NdĂ«rtim, dhe “Hotel Millennium” pĂ«r Millennium Group.

AsgjĂ« nga kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« skandal i veçantĂ«. ËshtĂ« i njĂ«jti mekanizĂ«m: qeveria i shtron rrugĂ«n arkitektĂ«ve tĂ« huaj, ata shfrenojnĂ« fantazinĂ« nĂ«n vizionin e Kryeministrit dhe pĂ«r t’i ndĂ«rtuar paratĂ« gjenden, nĂ« çdo mĂ«nyrĂ«.  KĂ«ta aktorĂ« nĂ« publik bĂ«jnĂ« vetĂ«m performancĂ«n, ndĂ«rsa punĂ«t i kryejnĂ« nĂ« dhoma tĂ« mbyllura.

Vazhdimisht kthehem te dedikimi, “NjĂ« vrasĂ«s flamengosh”, mund tĂ« jetĂ« fjalia e vetme e plotĂ«sisht e sinqertĂ« qĂ« dikush ka shkruar nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r. NjĂ« shaka e shkruar me dorĂ«, nga njĂ« njeri qĂ« e dinte saktĂ«sisht ç’kuptim kishte shpendi pĂ«r njerĂ«zit qĂ« marshonin kundĂ«r tij dhe gjithsesi e gjeti me vend ta shkruante.

ParathĂ«nia e shkruar nga vetĂ« Kryeministrit mundet ta shpjegojĂ«, tĂ« paktĂ«n pjesĂ«risht, vizionin e tij pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«.  Ajo hapet me njĂ« pretendim pĂ«r zotin dhe lirinĂ«. Ai i quan kontribuesit e librit pjesĂ« e diçkaje “tĂ« lirĂ« nga rehatia mbytĂ«se e mbi rregullimit,” njĂ« “liri nga ‘jo’ nĂ« tĂ« gjitha format e saj.” NjĂ« “jo” qĂ« mijĂ«ra njerĂ«z po e bĂ«ratsin nĂ« shesh dhe ai refuzon me arrogancĂ« ta dĂ«gjojĂ«. Ky libĂ«r, kur e lexon me kujdes, duket si njĂ« festĂ« e gjatĂ« prej tetĂ«qind faqesh e zhdukjes sĂ« “jo”-sĂ«.

NĂ« hapjen e vetĂ« festivalit, Rama iu drejtua familjes sĂ« tij tĂ« arkitektĂ«ve si “fĂ«mijĂ«t e privilegjuar tĂ« Zotit” dhe “tĂ« vetmit tĂ« cilĂ«ve Zoti u ka dhĂ«nĂ« shansin tĂ« luajnĂ« Zot.”

Nëse zot janë ata, ne të tjerët kush jemi? Duke dëgjuar qytetarët që për 22 netë rresht thërrasin dorëheqjen e tij, mendoj se më në fund e kuptova. Ne nuk jemi qytetarët e Shqipërisë së tij, jemi audienca e saj.

Lexo edhe:

Dy plane të fshehta resortesh në Darëzezë dhe deltën e Vjosës

Dokumentet e quajtura “Sazan” zbulojnĂ« “masterplanin e fshehtĂ«â€ tĂ« ZvĂ«rnecit

“BukĂ« e ZemĂ«r”, nĂ« shtĂ«pinĂ« e qelqtĂ« tĂ« Edi RamĂ«s

The post NĂ« “The Albanian Files” gjendet ShqipĂ«ria qĂ« po vizaton Edi Rama appeared first on Citizens.al.

↗

32 mijë firma në KQZ për trajtimin shëndetësor të fëmijëve

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Mbi 32 mijë firma të qytetarëve shqiptarë u dorëzuan sot në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve në mbështetje të nismës ligjor për të garantuar trajtim shëndetësor të fëmijëve 0-18 vjeç brenda dhe jashtë vendit.

NĂ«nshkrimet u mlodhĂ«n pĂ«rgjatĂ« tre muajve nĂ« qytete tĂ« ndryshme tĂ« vendit dhe kishte si qĂ«llim qĂ« tĂ« sigurojĂ« qĂ« asnjĂ« fĂ«mijĂ« tĂ« mos mbetet pa trajtim mjekĂ«sor pĂ«r shkak tĂ« pamundĂ«sive ekonomike, duke u mbĂ«shtetur te donacionet e qytetarĂ«ve, pĂ«rmes platformĂ«s “Gofund”.

Përfaqësuesit e grupit nismëtar thanë se mbështetja e mbi 32 mijë qytetarëve përbën një mesazh për institucionet se trajtimi shëndetësor i fëmijëve duhet të garantohet nga shteti, sidomos kur kurimi kërkohet jashtë Shqipërisë dhe kostot janë të papërballueshme për familjet.

Pas dorëzimit të firmave në KQZ, ato do tu nënshtrohen procesit të verifikimit dhe më pas shkon në Kuvend ku ndiqet në tre komisione, atë të ligjit, të financave dhe shëndetësisë. Në rastin më të mirë, për të kaluar më pas në votim në kuvend.

“Nga ky moment, vendimmarrja kalon nĂ« duart e deputetĂ«ve, tĂ« cilĂ«t kanĂ« mundĂ«sinĂ« tĂ« mbĂ«shtesin njĂ« nismĂ« qĂ« synon tĂ« garantojĂ« mĂ« shumĂ« siguri dhe mbĂ«shtetje pĂ«r familjet shqiptare”, thuhet nĂ« reagimin e grupit nismĂ«tar.

NjĂ« nismĂ« e lindur nga kĂ«rkesat pĂ«r ndihmĂ« pĂ«rmes “GoFund”

Janë të shumta rastet që hasim në rrjetet tona sociale ku familjarët, nga pamundësia ekonomike, ndërmarrin fushata për të mbledhur të ardhura me qëllim kurimin e fëmijëve jashtë vendit, në rastet kur nuk ju jepet asnjë shpresë në sistemin shëndetësor shqiptar.

Sot fati i tyre varet nga zemërgjerësia e qytetarëve, të cilët rreken të dhurojnë sa munden.

Tre muaj më parë, shkak për këtë nismë u bë rasti i një fëmije nga Korca, i cili arriti të kurohej jashtë shtetit falë një fushate mbledhjesh fondesh.

Më pas, grupi nismëtar erdhi në Tiranë, mbështetur edhe nga Qëndresa Qytetare për të mbledhur firma, për të udhëtuar më pas në Durrës, në Shkodër dhe Elbasan.

Sipas avokates Evis Miço, pjesë e Nismës për Fëmijët projektligji trajton fëmijët si një kategori të veçantë dhe parashikon procedura më të shpejta për sigurimin e trajtimit mjekësor.

“Ka njĂ« ligj ekzistues qĂ« Ă«shtĂ« ai i sigurimit tĂ« detyrueshĂ«m shĂ«ndetĂ«sor, i cili trajton si tĂ« gjithĂ« shtetasit e tjerĂ« edhe fĂ«mijĂ«t, por ky projektligj i trajton fĂ«mijĂ«t si njĂ« target grup i posaçëm”, u shpreh Evis Miço.

Për Ardit Konomin, inxhinier në profesion dhe pjesë e Nismës për Fëmijët, Shqipëria ka vonuar prej kohësh krijimin e një mekanizmi të tillë.

“Ka pasur shumĂ« raste ShqipĂ«ria, fĂ«mijĂ«sh, familjesh, prindĂ«rish, gjyshĂ«rish qĂ« kanĂ« kaluar peripeci tĂ« rĂ«nda, nĂ« tentativĂ« pĂ«r tĂ« siguruar alternativĂ« mjekĂ«sore pĂ«r kĂ«ta fĂ«mijĂ«. Ky projektligj zgjidh ekzaktĂ«sisht kĂ«tĂ« lloj krize, kĂ«tĂ« lloj situate shumĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« qĂ« krijohet”, u shpreh Konomi.

Kjo nismë u mirëprit edhe nga Avokati i Popullit, i cili në takimin me nismëtarët gjatë kohës që ishin në proces të mbledhjes së nënshkrimeve u shpreh se nuk ka asnjë vend aq të varfër sa të mos garantojë shëndetin e fëmijëve të vet.

“Nuk do kishte nevojĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« ligj, por fatmirĂ«sisht ju po e çoni pĂ«rpara kĂ«tĂ« ligj. Ne tĂ« gjithĂ« si institucion jemi nĂ« mbĂ«shtetje totale tĂ« kĂ«saj nisme. Ne do tĂ« ushtrojmĂ« ato kompetenca kushtetuese qĂ« kemi pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar Kuvendit qĂ« do tĂ« dĂ«gjohemi vetĂ«m pĂ«r kĂ«tĂ« çështje duke ju ftuar dhe ju qĂ« ta parashtrojmĂ« kĂ«tĂ« problematikĂ« nĂ« Kuvendin e ShqipĂ«risĂ«â€, u shpreh gjatĂ« takimit me nismĂ«taret nĂ« 1 qershor, Avokati i Popullit, Endri Shabani.

Lexo gjithashtu:

The post 32 mijë firma në KQZ për trajtimin shëndetësor të fëmijëve appeared first on Citizens.al.

↗

Je ndaluar, shoqëruar apo marrë në pyetje pas protestës? Plotëso formularin.

✇Citizens.al
By: Citizens.al

Ditët e fundit shumë qytetarë janë shoqëruar në komisariatin e policisë për shkak të pjesëmarrjes në protesta. Citizens.al dëshiron të dijë përvojën tuaj dhe arsyet kryesore të procedimit.



The post Je ndaluar, shoqëruar apo marrë në pyetje pas protestës? Plotëso formularin. appeared first on Citizens.al.

↗

“Kjo nuk Ă«shtĂ« rruga e duhur”: ShkencĂ«tarĂ«t kĂ«rkojnĂ« ndalimin e projekteve nĂ« Vjosë–NartĂ«

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

NjĂ« grup studiuesish shqiptarĂ« dhe tĂ« huaj zhvilluan kĂ«tĂ« fundjavĂ« njĂ« vizitĂ« shkencore nĂ« zonĂ«n e mbrojtur PishĂ« Poro–NartĂ«, nĂ« vijim tĂ« shqetĂ«simeve dhe debatit publik tĂ« shkaktuar nga projektet e zhvillimit turistik tĂ« planifikuara nĂ« kĂ«tĂ« territor.

Pas vizitĂ«s nĂ« terren, studiuesit kĂ«rkuan ndalimin e menjĂ«hershĂ«m tĂ« ndĂ«rhyrjeve zhvillimore nĂ« zonĂ«, duke argumentuar se Vjosë–Narta pĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga ekosistemet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme natyrore nĂ« ShqipĂ«ri dhe EuropĂ«.

Profesori Aleko Miho tha se modeli i zhvillimit të propozuar për këtë territor nuk është rruga e duhur dhe se aktivitetet që cenojnë biodiversitetin dhe integritetin e zonës duhet të ndalen menjëherë.

“Kjo nuk Ă«shtĂ« rruga e duhur e zhvillimit. BĂ«jmĂ« thirrje qĂ« kĂ«to lloj aktivitetesh zhvillimore nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« tĂ« ndalohen menjĂ«herĂ«. Kjo zonĂ« meriton prej vitesh tĂ« jetĂ« pjesĂ« e Parkut KombĂ«tar tĂ« VjosĂ«s dhe tĂ« shihet njĂ« zhvillim nĂ« pĂ«rputhje me kĂ«rkesat e mjedisit, ku nĂ« bazĂ« tĂ« jetĂ« zhvillimi i qĂ«ndrueshĂ«m”, u shpreh Miho.

Profesori Friedrich Schiemer nga Universiteti i Vjenës theksoi rëndësinë e veçantë të deltës së Vjosës për biodiversitetin dhe vlerësoi se mospërfshirja e të gjithë kompleksit natyror në parkun kombëtar mbetet një problem që duhet adresuar.

“ËshtĂ« e qartĂ« se kemi njĂ« numĂ«r tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m habitatesh dhe ky diversitet duhet tĂ« ruhet. Nuk bĂ«het fjalĂ« vetĂ«m pĂ«r flamingot, por pĂ«r njĂ« pasuri shumĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« speciesh dhe habitatesh tĂ« rrezikuara”, tha Schiemer.

Sipas tij, komuniteti shkencor mund të ndihmojë në gjetjen e modeleve të zhvillimit që ruajnë natyrën dhe njëkohësisht krijojnë mundësi ekonomike për komunitetet lokale.

Akademiku Perikli Qiriazi solli në vëmendje disa prej vlerave më të veçanta natyrore të Zvërnecit dhe Nartës, duke veçuar dunat ranore, lagunat dhe ekosistemet ujore të zonës.

Ai ndaloi veçanërisht te laguna e Limopuos, duke theksuar rëndësinë e saj si një rezervuar i rrallë me ujë të ëmbël në mes të një kompleksi lagunor me ujë të kripur.

“Lagunat janĂ« tĂ« kripura dhe ruajnĂ« komunikimin me detin, ndĂ«rsa ky Ă«shtĂ« njĂ« liqen me ujĂ« tĂ« Ă«mbĂ«l. ËshtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« nĂ« mes tĂ« njĂ« mjedisi tĂ« kripur tĂ« kemi njĂ« sipĂ«rfaqe kaq tĂ« madhe me ujĂ« tĂ« Ă«mbĂ«l”, tha Qiriazi.

Ai përmendi gjithashtu kodrat molasike të Zvërnecit, të formuara nga procese natyrore bregdetare, si një tjetër element me vlerë të rrallë gjeologjike dhe peizazhore.

“Resortet mund ta kthejnĂ« natyrĂ«n e mbrojtur nĂ« qytet turistik”

Profesori i Universitetit të Tiranës, Ferdinand Bego, tha se gjatë vizitës në terren grupi i studiuesve konstatoi ndërhyrje të dukshme në territor, përfshirë pastrimin e vegjetacionit dhe nivelimin e sipërfaqeve.

“PĂ«r dy apo tre ditĂ« aktivitet tĂ« njĂ« firme qĂ« pretendohet se ka marrĂ« leje pĂ«r studime gjeologjike, ne pamĂ« se ishte pastruar vegjetacioni, ishin sheshuar dunat dhe ishin hapur sheshe ndĂ«rtimi”, tha Bego.

Sipas tij, pavarësisht deklaratave se nuk ekziston ende një projekt konkret, fakti që janë dhënë leje zhvillimore tregon se planet për ndërtime ndodhen në një fazë të avancuar.

“Resortet turistike qĂ« shiten si modele zhvillimi mund tĂ« kthehen nĂ« zona urbane tĂ« veshura me emrin ‘luxury resorts’. Ekosistemet natyrore dhe habitatet e krijuara pĂ«r qindra e mijĂ«ra vite rrezikojnĂ« t’ia lĂ«nĂ« vendin qyteteve dhe fshatrave turistike qĂ« do tĂ« jenĂ« qendra tĂ« mirĂ«fillta banimi”, u shpreh ai.

Bego paralajmëroi se një zhvillim i tillë mund të sjellë humbjen e një pasurie natyrore me rëndësi jo vetëm për Shqipërinë, por edhe për brezat e ardhshëm.

“Sado i bukur tĂ« shitet dhe sado t’i vishen emra si ‘Dubai’ apo ‘Maldive’, njĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« e sigurt: ShqipĂ«ria dhe shqiptarĂ«t nuk kanĂ« pĂ«r tĂ« fituar gjĂ«, por do tĂ« humbasin njĂ« thesar tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m natyror qĂ« pĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga ekosistemet mĂ« tĂ« ruajtura nĂ« rajon”, tha ai.

Protesta e flamingove është protestë për gjithë biodiversitetin

Taulant Bino nga AOS Albania tha se simbolika e flamingove nuk duhet parë si mbrojtje e një specieje të vetme, por si një alarm për të gjithë ekosistemin.

“Kjo protestĂ« po quhet e flamingove si simbolikĂ«, por Ă«shtĂ« edhe protesta e pelikanĂ«ve dhe e shumĂ« gjallesave tĂ« tjera. ËshtĂ« protesta e atyre qĂ« duan ta mbrojnĂ« dhe ta trashĂ«gojnĂ« kĂ«tĂ« pasuri ndĂ«r breza”, tha Bino.

Ai bëri të ditur se gjatë vizitës në zonë u vunë re flamingo në prag të sezonit të folezimit, si dhe specie të tjera të rëndësishme shpendësh.

Sipas tij, kĂ«rcĂ«nimet pĂ«r Vjosë–NartĂ«n nuk lidhen vetĂ«m me projektet nĂ« ZvĂ«rnec, por edhe me zhvillime tĂ« tjera tĂ« planifikuara pĂ«rgjatĂ« gjithĂ« kompleksit natyror tĂ« deltĂ«s sĂ« VjosĂ«s.

“NĂ«se lejohet tĂ« zhvillohet kĂ«shtu ZvĂ«rneci, atĂ«herĂ« janĂ« nĂ« kĂ«rcĂ«nim edhe tĂ« gjitha zonat e tjera tĂ« mbrojtura, si Butrinti, Karavastaja apo Buna–Velipoja”, pĂ«rfundoi Bino.

Zona e Mbrojtur PishĂ« Poro–NartĂ« pĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga komplekset mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme lagunore dhe bregdetare nĂ« ShqipĂ«ri, me vlera tĂ« larta ekologjike, peizazhore dhe socio-ekonomike.

Kompleksi përfshin laguna, kripore, ligatina, pyje bregdetare me pishë, habitate dunore dhe kodra bregdetare, të cilat mbështesin një biodiversitet të pasur dhe shërbejnë si zona të rëndësishme për migrimin, ushqimin dhe folezimin e shpendëve.

NĂ« muajin maj 2026 nisĂ«n ndĂ«rhyrje paraprake nĂ« kuadĂ«r tĂ« projektit pĂ«r zhvillimin e njĂ« resorti turistik nĂ« territorin e zonĂ«s sĂ« mbrojtur. KĂ«to zhvillime shkaktuan reagime tĂ« forta publike dhe çuan nĂ« nisjen e protestave qĂ« mĂ« pas u shndĂ«rruan nĂ« atĂ« qĂ« sot njihet si “Revolucioni Flamingo”.

Edhe pse protesta nisi si një lëvizje për mbrojtjen e zonave të mbrojtura, me kalimin e javëve ajo është zgjeruar drejt kërkesave për më shumë transparencë, llogaridhënie dhe dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.

Lexo gjithashtu:

The post “Kjo nuk Ă«shtĂ« rruga e duhur”: ShkencĂ«tarĂ«t kĂ«rkojnĂ« ndalimin e projekteve nĂ« Vjosë–NartĂ« appeared first on Citizens.al.

↗

Pas Zvërnecit, Rrjollit dhe Dardhës, bie edhe gardhi i Kakomesë

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

Protesta qĂ« nisi fillimisht si revoltĂ« ndaj punimeve nĂ« zonĂ«n e mbrojtur Pishë–Poro–NartĂ« vazhdon tĂ« nxisĂ« reagime nĂ« disa zona tĂ« vendit, ku qytetarĂ«t po kundĂ«rshtojnĂ« rrethimet dhe kufizimin e aksesit nĂ« natyrĂ« dhe burime.

Pas rrëzimit të gardheve në Zvërnec, Rrjoll dhe Librazhd, paraditen e së dielës banorë të zonës së Sarandës shembën pjesën e mbetur të gardhit në Kakome, i cili prej më shumë se 20 vitesh kufizonte aksesin e qytetarëve drejt bregdetit.     

“Populli shqiptar ka nisur tĂ« ndĂ«rtojĂ« ShqipĂ«rinĂ« e Re. ShqipĂ«rinĂ« ku gangsterĂ«t nuk ngrenĂ« dot gardhe me tela me gjemba, nuk kĂ«rcĂ«nojnĂ« e nuk dhunojnĂ« dot banorĂ«t, nuk u grabitin dot pronĂ«n me falsifikimet e kadastrĂ«s”, u shpreh deputeti Redi Muçi nĂ« njĂ« reagim nĂ« rrjetet sociale pĂ«r ngjarjen.

Edhe pse dy ditë më parë punonjës të Bashkisë Himarë kishin hequr portën hyrëse të rrethimit, kjo nuk i ndali protestuesit të zhvillonin protestën e paralajmëruar dhe të largonin edhe pjesën tjetër të gardhit. Aksionit iu bashkuan banorë nga Nivica, Vlora dhe zona të tjera përreth.

“Nuk e merrni KakomenĂ« sa tĂ« ketĂ« Nivica djem!”, “Rama nĂ« burg, Berisha nĂ« burg!”, “PoshtĂ« kusarĂ«t!” ishin disa nga thirrjet qĂ« u dĂ«gjuan gjatĂ« protestĂ«s.

“DjersĂ«n e gjyshĂ«rve tanĂ« po e marrin padrejtĂ«sisht, dhe kjo Ă«shtĂ« gjynah i madh. JanĂ« pĂ«r burg! Berisha, Rama, na hapĂ«n rrugĂ«t e GreqisĂ« dhe ne u larguam. Pse? QĂ« tĂ« pasuroheshin ata”, tha pĂ«r Citizens.al Marika Jorgji.

Sipas banorĂ«ve, protesta lidhet me njĂ« konflikt pronĂ«sie tĂ« pazgjidhur prej mĂ« shumĂ« se dy dekadash. Ata pretendojnĂ« se tokat nĂ« Kakome janĂ« trashĂ«gimi e familjeve vendase, ndĂ«rsa kompania “Riviera”, e cila ka ushtruar aktivitet nĂ« zonĂ«, pretendon se i ka fituar ato nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ligjshme pĂ«rmes blerjes. BanorĂ«t kanĂ« paralajmĂ«ruar se protestat do tĂ« vijojnĂ« deri nĂ« zgjidhjen pĂ«rfundimtare tĂ« çështjes.

“Fatos Nano, Sali Berisha dhe Edi Rama e kanĂ« mbajtur tĂ« bllokuar kĂ«tĂ« çështje pĂ«r interesa personale. Turp!”, u shpreh Sofokli Thoma gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij, duke shprehur zhgĂ«njimin pĂ«r mungesĂ«n e njĂ« zgjidhjeje nga qeveritĂ« dhe forcat politike qĂ« kanĂ« qenĂ« nĂ« pushtet ndĂ«r vite.

Gardhet bien një nga një

Tërheqja zvarrë e një protestuesi në Zvërnec nga punonjës të sigurisë private, ndërsa Policia e Shtetit ishte e pranishme në protestën e 30 majit, u bë shkak për nisjen e protestave në Tiranë, të cilat tashmë vijojnë prej tre javësh.

Ajo që nisi si lëvizje qytetare për mbrojtjen e mjedisit dhe kundërshtimin e projekteve të ndërtimit në Zvërnec, është shndërruar në një valë më të gjerë protestash. Protesta ka kaluar përtej kauzës mjedisore, duke artikuluar hapur kërkesën për dorëheqjen e qeverisë.

Dy javĂ« pas ngjarjes nĂ« ZvĂ«rnec, mĂ« 13 qershor, banorĂ«t e Rrjollit, tĂ« cilĂ«t kanĂ« protestuar prej mĂ« shumĂ« se njĂ« viti pĂ«r çështjen e pronave tĂ« tyre, rrĂ«zuan gardhin rrethues tĂ« vendosur nĂ« zonĂ«n ku parashikohet ndĂ«rtimi i projektit turistik “Baks Bay”.

Gardhi rrethues Ă«shtĂ« vendosur nga kompania “Gener 2”, nĂ« pronĂ«si tĂ« familjes Ulaj, e cila ka sjellĂ« makineri nĂ« zonĂ«. Kompania Ă«shtĂ« pajisur me leje ndĂ«rtimi nĂ« vitin 2024 dhe projekti parashikon ndĂ«rtimin e 35 blloqeve rezidenciale me 1 deri nĂ« 10 kate lartĂ«si, nĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe prej 147.2 hektarĂ«sh.

Banorët pretendojnë se toka i është kaluar investitorit përmes dokumenteve të falsifikuara dhe se për këtë çështje vijojnë procese gjyqësore.

NjĂ« ditĂ« mĂ« pas, mĂ« 14 qershor, banorĂ«t e fshatit DardhĂ« nĂ« BashkinĂ« Librazhd ngritĂ«n shqetĂ«simin se burimi i ujit tĂ« pijshĂ«m “Gurra e BardhĂ«â€, nga i cili furnizohet komuniteti, ishte rrethuar me gardh nga kompania “Lucente Koncesionare”, qĂ« operon hidrocentralin nĂ« zonĂ«. Sipas tyre, rrethimi po ua kufizonte aksesin nĂ« burimin e ujit.

Të dielën, në shenjë proteste, banorët rrëzuan gardhin me tela, duke kërkuar rikthimin e aksesit të lirë në burimin që e konsiderojnë jetik për fshatin.

EkspertĂ« tĂ« ndryshĂ«m kanĂ« analizuar mĂ«nyrĂ«n se si qytetarĂ«t po kundĂ«rshtojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« pĂ«rdorimin e hapĂ«sirave publike nĂ« funksion tĂ« interesave private, duke argumentuar se kjo nuk Ă«shtĂ« thjesht historia e njĂ« “gardhi”, por e njĂ« modeli qeverisjeje dhe menaxhimi tĂ« territorit.

“Ky Ă«shtĂ« ndoshta momenti kur gardhi pushon sĂ« qeni njĂ« strukturĂ« fizike dhe shndĂ«rrohet plotĂ«sisht nĂ« njĂ« instrument pushteti. Sepse nuk pĂ«rcakton mĂ« vetĂ«m kush hyn dhe kush del. PĂ«rcakton edhe se kush ka tĂ« drejtĂ« tĂ« ushtrojĂ« autoritet dhe kush jo”, shkruan urbanistja Doriana Musai nĂ« njĂ« editorial pĂ«r Citizens.al.

Lexo më shumë:

The post Pas Zvërnecit, Rrjollit dhe Dardhës, bie edhe gardhi i Kakomesë appeared first on Citizens.al.

↗

Hetimi për korrupsion lidhur me resortin shqiptar të dhëndrit të Trump të çon në Holandë

✇Citizens.al
By: Citizens.al

Artikull i publikuar nga “Follow the Money”, pĂ«rkthyer nga origjinali.

Dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, po zhvillon një resort ekskluziv në Shqipëri, i financuar përmes kompanive guaskë holandeze dhe kapitalit nga Katari. Pas protestave të ashpra, autoritetet shqiptare kundër korrupsionit po shqyrtojnë tani projektin. Si shtrihet gjurma e parave nga bregdeti shqiptar deri në Amsterdam?

Pas ditësh protestash të ashpra, SPAK hapi këtë javë një hetim mbi një resort luksoz të Jared Kushner, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump. Projekti gjigant po zhvillohet në një zonë ekologjikisht të ndjeshme në bregdetin shqiptar. Hetimi përqendrohet në parregullsi lidhur me dhënien e tokës dhe konflikte të mundshme interesi.

Nga një vështrim në regjistrin tregtar rezulton se projekti menaxhohet nga pikëpamja fiskale përmes kompanive guaskë holandeze. Por çfarë bëjnë saktësisht këto kompani.

Model klasik

Një publikim i fundit në Fletoren Zyrtare të Shqipërisë zbuloi se një strukturë e përbërë nga pesë kompani guaskë me seli në Amsterdam përbën qendrën administrative të resortit. Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar Zvernec South Adriatic Development drejton projektin nga pikëpamja juridike dhe financiare.

Kjo njësi zotëron lejen përkatëse, strukturon aksionet dhe kanalizon fondet drejt ishullit shqiptar të Sazanit dhe gadishullit të Zvërnecit. Në fund të vitit 2024, qeveria miratoi zhvillimin e kësaj zone nga firma e kapitalit privat të Kushnerit, Affinity Partners.

NjĂ« nga pesĂ« kompanitĂ« guaskĂ« – Blue Industries Investment Holding B.V. – Ă«shtĂ« nĂ« pronĂ«si tĂ« aksionerĂ«ve shqiptarĂ«, sipas dokumenteve qeveritare shqiptare tĂ« shqyrtuara nga Follow the Money. Por, pĂ«r shkak se secili aksioner individual zotĂ«ron mĂ« pak se 25 pĂ«r qind tĂ« projektit, ata nuk janĂ« tĂ« detyruar tĂ« bĂ«jnĂ« publik identitetin e tyre.

“Holanda, si furnizuese e kompanive guaskĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« nyje e rĂ«ndĂ«sishme nĂ« transferimin dhe fshehjen e parave qĂ« vijnĂ« nga jashtĂ« vendit”, tha Lotte Rooijendijk, nga Transparency International nĂ« HollandĂ«.

“ËshtĂ« njĂ« model klasik”, thotĂ« Lotte Rooijendijk nga Transparency International nĂ« HollandĂ«. “NĂ« praktikĂ« shikon se shumĂ« tĂ« ashtuquajtur UBO-s (pronarĂ« pĂ«rfitues pĂ«rfundimtarĂ«) fshihen pas kĂ«tyre strukturave. E pamĂ« kĂ«tĂ« te Panama Papers dhe tani te ky projekt: Holanda, si furnizuese e kompanive guaskĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« hallkĂ« e rĂ«ndĂ«sishme nĂ« zhvendosjen e parave tĂ« huaja jashtĂ« sistemit tĂ« dukshĂ«m financiar. FalĂ« rregullave aktuale evropiane, ne nuk mund tĂ« shohim gjithmonĂ« as se kush janĂ« personat e pĂ«rfshirĂ«. Zyrat holandeze tĂ« trusteve janĂ« çelĂ«si nĂ« kĂ«tĂ« proces.”

Një rus dhe një bullgar

Zyra pas kompanive B.V. Ă«shtĂ« kompania holandeze me seli nĂ« Amsterdam Dutch Trust Management (DTM). Kjo zyrĂ« Ă«shtĂ« nĂ« pronĂ«si tĂ« Nikita Vinogradov (MoskĂ«, 1991) dhe bullgares Zoya Gyurova (1988). Rusi Vinogradov ka qenĂ« drejtues pĂ«r RusinĂ« nĂ« firmĂ«n “Strik Attorneys at Law dhe Tax Advisors”, ku edhe Gyurova punonte si juriste. Kompania e lidhur me tĂ« “Strik Tax and Legal” ende i liston tĂ« dy si partnerĂ« nĂ« departamentin e kontabilitetit.

Sipas faqes sĂ« internetit tĂ« DTM, kompania ofron shĂ«rbime administrative dhe ndihmon nĂ« krijimin e shoqĂ«rive zotĂ«ruese (holding) Ajo vlerĂ«son tĂ« drejtĂ«n tregtare tĂ« HolandĂ«s si “jashtĂ«zakonisht fleksibĂ«l” dhe Ă«shtĂ« e specializuar nĂ« kompani B.V. dhe fondacione. Kjo zyrĂ« relativisht e vogĂ«l fokusohet kryesisht te kompanitĂ« e EvropĂ«s Qendrore, zotĂ«rimet financiare dhe kompanitĂ« shumĂ«kombĂ«she indiane.

Se si projekti i resortit tĂ« Kushnerit pĂ«rfundoi pikĂ«risht te DTM nuk Ă«shtĂ« e qartĂ«. Zyra gjithashtu nuk i Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjur pyetjeve tĂ« “Follow the Money”.

Nga regjistri tregtar rezulton se DTM kishte disa klientë shqiptarë. Në vitin 2025, zyra u vu sërish në qendër të vëmendjes pasi një prej këtyre klientëve u përjashtua nga tenderët publikë. Ai kishte dorëzuar dokumente të falsifikuara lidhur me një tender në Tiranë. Përmes një shoqërie holandeze, të krijuar nga DTM, përfitimet nga kjo veprimtari përfunduan te palë të lidhura me aksionerë bullgarë dhe rusë.

Puna e trusteve i sjell nĂ« çdo rast Vinogradovit dhe GyurovĂ«s tĂ« ardhura tĂ« konsiderueshme. NjĂ« raport financiar vjetor tregon se Gyurova ka derdhur katĂ«rqind mijĂ« (euro) nĂ« njĂ« shoqĂ«ri zotĂ«ruese personale, tĂ« cilĂ«n ajo e krijoi nĂ« kohĂ«n kur mori detyrĂ«n nĂ« “Dutch Trust Management”. Edhe Vinogradov ka njĂ« “holding” tĂ« tijin, por qĂ« prej vitit 2022 ai nuk publikon mĂ« raporte financiare vjetore.

Konflikt interesi

Fakti qĂ« projekti i Kushnerit nuk i bĂ«n tĂ« njohur njĂ« pjesĂ« tĂ« aksionerĂ«ve nuk do tĂ« thotĂ« se Ă«shtĂ« e paqartĂ« se cilĂ«t janĂ« aktorĂ«t e mĂ«dhenj pĂ«rkrah Kushnerit. Dokumentet e bĂ«ra sĂ« fundmi tĂ« disponueshme tregojnĂ« se njĂ« nga pesĂ« kompanitĂ« holandeze B.V., “Universal Properties Projects B.V.”, kohĂ«t e fundit ka transferuar njĂ« pjesĂ« tĂ« konsiderueshme tĂ« interesave tĂ« saj nĂ« projektin e resortit te grupi nga Katari Al-Khayyat Group, nĂ« pronĂ«si tĂ« vĂ«llezĂ«rve Moutaz dhe Mohammed Al-Khayyat. KĂ«tĂ« e zbuloi sĂ« fundmi platforma shqiptare Citizens.al.

Ky transferim është i pazakontë, sepse Al-Khayyat Group ka interesa biznesi që lidhen me vendimmarrjet politike të vjehrrit të Kushnerit. Sipas New York Times, Al-Khayyatët e nisën bashkëpunimin me Kushnerin në kohën kur qeveria Trump lehtësoi sanksionet ndaj Sirisë. Përmes kësaj, grupi Al-Khayyat fitoi akses në kontrata ndërtimi me një vlerë totale prej rreth dymbëdhjetë miliardë eurosh.

VetĂ« Kushner i hedh poshtĂ« akuzat pĂ«r konflikt interesi. “Ajo qĂ« tĂ« tjerĂ«t e quajnĂ« konflikt interesi, Steve [Witkoff] dhe unĂ« e quajmĂ« pĂ«rvojĂ« dhe marrĂ«dhĂ«nie qĂ« kemi ndĂ«rtuar nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n”, tha ai vitin e kaluar pĂ«r televizionin CBS.

Një miliard euro për ishullin

Kushner, i cili si një përfaqësues i afërt i vjehrrit të tij takohet me krerë shtetesh, sipas deklarimeve të tij ra në gjurmët e zonës gjatë një pushimi. Nga një jaht, ai dhe bashkëshortja e tij, Ivanka Trump, e panë për herë të parë ishullin shqiptar në vitin 2021. Ata mbetën të mahnitur nga bukuria e tij, i tha ai gazetës The Guardian.

“Isha thjesht shumĂ« i habitur qĂ« diçka e tillĂ« ekzistonte nĂ« mes tĂ« Mesdheut dhe ende nuk ishte zhvilluar.” Ai e shfrytĂ«zoi mundĂ«sinĂ« dhe pas negociatave me qeverinĂ«, Kushner dhe bashkĂ«punĂ«torĂ«t e tij vendosĂ«n njĂ« miliard euro pĂ«r ishullin.

Përfaqësues të lëvizjes mjedisore shqiptare ngritën menjëherë alarmin kur qeveria e kryeministrit socialist Edi Rama ndryshoi në vitin 2024 ligjin për zonat e mbrojtura natyrore, me qëllim që ta bënte të mundur projektin. Këtë e thotë Joni Vorpsi nga organizata shqiptare për mbrojtjen e natyrës PPNEA.

“NdĂ«rkohĂ«, 400 hektarĂ« tokĂ« nga zona e mbrojtur natyrore Vjosa-NartĂ« janĂ« rrethuar me tela me gjemba. Aty jetojnĂ« specie tĂ« rrezikuara si foka mesdhetare, dhe ajo Ă«shtĂ« njĂ« ndalesĂ« e rĂ«ndĂ«sishme nĂ« rrugĂ«n e migrimit tĂ« flamingove. Tani lejohet tĂ« ndĂ«rtohet?!”

Hetimi pĂ«r korrupsion pĂ«rqendrohet te ndryshimi i ligjit qĂ« bĂ«ri tĂ« mundur projektin. Vorpsi mendon se çelĂ«si qĂ«ndron te kompanitĂ« guaskĂ« holandeze. “Se nga vijnĂ« saktĂ«sisht tĂ« gjitha paratĂ«, nuk e dimĂ«, por kemi njĂ« ide.”

Rreziqe për kontrollin demokratik

Pavarësisht polemikave, qeveria shqiptare vazhdon ta mbështesë publikisht projektin. Kryeministri Edi Rama ka thënë disa herë se investimet e huaja janë thelbësore për zhvillimin ekonomik të vendit. Ai kundërshton kritikat ndaj ndryshimit të legjislacionit për natyrën rreth Zvërnecit. Rama deklaron se qeveria po ndjek vetëm procedurat standarde.

Në të njëjtën kohë, grupet opozitare dhe aktivistët mjedisorë theksojnë se kombinimi i investimeve të mëdha të huaja, kontrollit të dobët institucional dhe strukturave komplekse të pronësisë holandeze përbën rreziqe të mëdha për kontrollin demokratik.

Ndërkohë, Komisioni Evropian është përfshirë në debat. Resorti me përmasa të mëdha mund të pengojë bisedimet e anëtarësimit të Shqipërisë, nëse rezulton se vendi shkel rregullat mjedisore evropiane. Shqipëria do të binte në kundërshtim me direktivat evropiane për shpendët dhe habitatet, për shkak të heqjes së pjesshme të statusit të mbrojtur të zonës.

Vorpsi nga PPNEA shpreson qĂ« ky presion nga Brukseli tĂ« vazhdojĂ«. “Protestat janĂ« rritur jashtĂ«zakonisht shumĂ« gjatĂ« javĂ«ve tĂ« fundit, por ende nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« publik identiteti i tĂ« gjithĂ« aksionerĂ«ve nĂ« kĂ«tĂ« strukturĂ«. NdĂ«rkohĂ« qĂ« kryeministri Rama sillet sikur nuk po ndodh asgjĂ«, bregdeti ynĂ« i mbrojtur po nxirret nĂ« shitje.”

Qeveria e Shqipërisë, Dutch Trust Management dhe Affinity Partners nuk iu përgjigjën pyetjeve të Follow the Money.

Lexo gjithashtu:

The post Hetimi për korrupsion lidhur me resortin shqiptar të dhëndrit të Trump të çon në Holandë appeared first on Citizens.al.

↗

Diaspora nĂ« shesh: “ShqipĂ«ria nuk Ă«shtĂ« pronĂ« private”

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Prej orĂ«sh nĂ« udhĂ«tim shqiptarĂ« nga Gjermania, Anglia, Franca, Austria e vende tĂ« tjera evropiane marshuan sot nĂ« bulevardin “DĂ«shmorĂ«t e Kombit” nĂ« TiranĂ« nĂ« ditĂ«n e 21-tĂ« tĂ« protestĂ«s.

“Ne jemi ata qĂ« sakrifikuam çdo gjĂ« pĂ«r familjet tona qĂ« tĂ« mbijetojnĂ« nĂ« kĂ«tĂ« vend qĂ« ju i harruat”, ishte mesazhi i tyre i shpalosur nĂ« njĂ« banderolĂ« tĂ« madhe qĂ« pĂ«rshkonte mes pĂ«r mes bulevardin ndĂ«rsa brohoritjet e tyre ushtonin pĂ«r njĂ« “ShqipĂ«ri tĂ« Re”.

Elton Papa nga Berati ka 26 vite në emigrim. Ai tha për Citizens.al se ajo çfarë e shqetëson është korrupsioni i lartë në Shqipëri.

“Nuk mundem mĂ« jashtĂ« duhet tĂ« kthehem nĂ« vendin tim, dua tĂ« rregullohet vendi im. Mjaft mĂ«! TĂ« kthehen kalamajtĂ« e mi kĂ«tu. Nuk dua as post, asnjĂ« gjĂ«. Do tĂ« punoj vetĂ«. Dua drejtĂ«si, nuk dua korrupsion. Kaq!” u shpreh ai, ndĂ«rsa qĂ«ndronte pas banderolĂ«s sĂ« diasporĂ«s.

Njëjtë si Elton edhe Miri Leçini, nga Kavaja ka emigruar jashtë vendit prej vitit 1995, duke mos gjetur asnjë arsye për tu kthyer në Shqipëri.

“22 vite nĂ« Greqi. Nga Greqia se nuk u bĂ« vendi im kurrĂ« emigrova nĂ« Gjermani. Nuk dua qĂ« rinia tĂ« largohet nga kĂ«tu, tĂ« heqĂ« atĂ« qĂ« kemi hequr ne, tĂ« ikin nĂ«pĂ«r male e nĂ«pĂ«r gomone. Prandaj uroj qĂ« tĂ« shkulet me rrĂ«njĂ« e me dhĂ«mballĂ« ky sistem”, tha Miri Leçini pĂ«r Citizens.al.

Thirrjet “Diaspora Ă«shtĂ« kĂ«tu” kumbuan mes mijĂ«ra qytetarĂ«ve tĂ« cilĂ«t zhurmuan sheshet dhe bulevardin kĂ«tĂ« tĂ« shtunĂ«, ndĂ«rsa pankartat me mesazhe drejtuar qeverisĂ« shqiptare ishin tĂ« shumta.

“Pankarta Ă«shtĂ« se atdheun nuk e kemi nĂ« shitje, nuk e falim, nuk e japim me qira, nuk e nxjerrim as nĂ« Pazar. Dhe unĂ« i kĂ«rkoj djalit tim, ia le amanet qĂ« ta mbrojĂ« dhe ky mĂ« ka dhĂ«ne besĂ«n qĂ« do ta mbrojĂ« deri nĂ« vdekje”, u shpreh njĂ« nga qytetarĂ«t e pranishĂ«m.

Sipas tij, arsyeja pse ka dalë të protestojë është për të larguar këtë kasë politike.

“Prej 36 vitesh na vjedhin, na rrahin, na burgosin, na detyrojnĂ« tĂ« ikim nga vendi dhe presin qĂ« ne tĂ« lodhemi. KĂ«ta nuk janĂ« lodhur gjithĂ« kĂ«to vite duke na vjedhur. Ne do tĂ« qĂ«ndrojmĂ« kĂ«tu derisa t’jua marrim edhe qindarkĂ«n e fundit qĂ« i kanĂ« vjedhur kĂ«tij populli”, u shpreh qytetari protestues.

Një tjetër qytetar i ardhur nga Birmingami në Mbretërinë e Bashkuar tha për Citizens.al se ka ardhur të shesh për të protestuar për një jetë më të mirë.

“ShpresojmĂ« qĂ« ajo jetĂ« mĂ« e mirĂ« tĂ« bĂ«het kĂ«tu nĂ« vendin tonĂ«. TĂ« ndĂ«rrojĂ« kjo qeveri qĂ« ka kaq vjet qĂ« e ka bĂ«rĂ« si pronĂ« private ShqipĂ«rinĂ« dhe tĂ« na vijĂ« njĂ« mĂ« e mirĂ«â€, deklaroi ai.

Për Nadir Hotin, një tjetër qytetar protestues në shesh, Zvërneci ishte vetëm pika që mbushi kupën dhe e derdhi.

“Mendoj qĂ« ka ardhur momenti ti themi mjaft kĂ«saj, ka ardhur momenti qĂ« 36 vjet mjaftojnĂ«, mashtrime dhe vjedhje. Ka ardhur koha pĂ«r njĂ« ShqipĂ«ri tĂ« re, pĂ«r njĂ« politikĂ« tĂ« pastĂ«. Mendoj qĂ« EvropĂ«n mund ta bĂ«jmĂ« kĂ«tu vetĂ«â€, deklaroi Hoti pĂ«r Citizens.al

Ndërsa janë bërë tre jave prej nisjes së protestës sheshi vijon të mbushet, duke shënuar këtë të shtunë pjesëmarrjen më të madhe për shkak edhe të pjesëmarrjes së diasporës.

Për mjekun Ermal Pashaj, pjesa më e madhe e diasporës që sot janë në shesh nuk kanë gjetur zgjidhje mjekësore në Shqipëri.

“Edhe kolegĂ«t nĂ«pĂ«r spitale thonĂ« qĂ« ku Ă«shtĂ« qeveria mĂ« e mirĂ« edhe shĂ«rbimi Ă«shtĂ« mĂ« i mirĂ«. Jo more jo. ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« lule dhe atĂ« po nuk e bĂ«mĂ« ne nga kĂ«tu brenda nuk ka pĂ«r tĂ« na e sjellĂ« njeri as ndonjĂ« pelikan dhe as ndonjĂ« shqiponjĂ« qĂ« do tĂ« fluturojĂ« nga lart. Ne jemi shqiponjat e kĂ«tij vendi. Ne duhet ta bĂ«jmĂ« kĂ«tĂ« vend”, u shpreh mjeku Ermal Pashaj.

Paraditen e së shtunës, para socialistëve Rama u shpreh se nuk do të japë dorëheqjen, e cila sipas tij do të ishte rruga më e lehtë. Ai u shpreh se kontratën e ka me popullin që i dha 83 mandate 1 vit më parë, me destinacionin për ta çuar vendin në BE.

“NjĂ« qeveri nuk e dorĂ«zon kurrĂ« timonin te zhurma. NjĂ« grup udhĂ«heqĂ«s nuk i jepet zhurmĂ«s dhe sa mĂ« shumĂ« zhurma zmadhohet, aq mĂ« shumĂ« njĂ« grup udhĂ«heqĂ«s forcon identitetin e vet, duke bashkuar tĂ« gjithĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« destinacionit. S’jemi pĂ«r tĂ« fituar numrin e klikimeve tĂ« ditĂ«s, por ShqipĂ«rinĂ« nĂ« BE”, tha Rama.

Sipas tij protestën po e sponsorizojnë faktorë të shumtë për të fituar klikime.

Sipas tij, Narta dhe Zvërneci u kthyen në vëmendjen e botës jo për shkak të çështjes mjedisore, por sepse protesta u lidh me emrin e Jared Kushner dhe me hijen e vjehrrit të tij, presidentit amerikan Donald Trump.

Tërheqja zvarrë e protestuesve në Zvërnec nga forcat e sigurisë private, ndërkohë që Policia e Shtetit ishte e pranishme në protestën e 30 majit, ka nxjerrë në shesh prej tre javësh qytetarët. Ajo që nisi si protestë për zonat e mbrojtura, tanimë është kthyer në një protestë mbarëkombëtare, për ndryshim të sistemit qeverisës dhe dorëheqje të kryeministrit Edi Rama.

Lexo gjithashtu:

The post Diaspora nĂ« shesh: “ShqipĂ«ria nuk Ă«shtĂ« pronĂ« private” appeared first on Citizens.al.

↗

Nga Ramizi te Ramizmi-“Kap ç’tĂ« kapĂ«sh” si sistem ekonomik dhe politik

✇Citizens.al
By: Citizens.al

Nga Armando Memushi*

MĂ« 13 tetor 2024, nga Berlini, Edi Rama njoftoi nĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r AgjencinĂ« Reuters synimin e vet pĂ«r njĂ« mandat tĂ« katĂ«rt nĂ« krye tĂ« qeverisĂ« shqiptare: “Besoj se mĂ« duhet tĂ« kandidoj, sepse ka punĂ« pĂ«r tĂ« mbaruar. Dhe nĂ« kĂ«to tre mandate kemi bĂ«rĂ« gjĂ«ra tĂ« mrekullueshme”. PĂ«r tĂ« dĂ«shmuar arritjet gjatĂ« 11 viteve tĂ« qeverisjes sĂ« tij, ai pĂ«rmendi se vendi kishte “kapĂ«rcyer tavanin e 10 milionĂ« turistĂ«ve”.

VetĂ«m njĂ« ditĂ« mĂ« pas, nga Stockholm-i, Akademia MbretĂ«rore Suedeze e Shkencave njoftoi se do tĂ« nderonte tre ekonomistĂ« dhe politologĂ« (Acemoglu, Johnson dhe Robinson) me Çmimin Nobel “pĂ«r studime se si formohen institucionet dhe se si ato ndikojnĂ« nĂ« mirĂ«qenie”.

Studiuesit kanë shqyrtuar sistemet politike dhe ekonomike që kolonët europianë vendosën të ndërtonin (ose ruanin) në shoqëritë e kolonizuara prej tyre duke filluar nga shekulli XVI. Sipas tyre, ato sisteme janë një faktor shpjegues i dallimeve midis ish-kolonive, si për sa i përket ecurisë historike të zhvillimit ashtu edhe mirëqenies së sotme ekonomike.

NĂ« vendet ku rrethanat mundĂ«suan vendosjen e vetĂ«m pak kolonĂ«ve europianĂ«, ata ngritĂ«n ose ruajtĂ«n sisteme politike dhe ekonomike shfrytĂ«zuese, synimi i tĂ« cilave ishte sjellja e pĂ«rfitimeve afatshkurtra pĂ«r njĂ« elitĂ« tĂ« vogĂ«l vendase nĂ« kurriz tĂ« popullsisĂ« sĂ« gjerĂ«. Nga ana tjetĂ«r, nĂ« ato vende ku u zhvendosĂ«n pĂ«r tĂ« jetuar shumĂ« kolonĂ«, ata ngritĂ«n ose ruajtĂ«n institucione gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se, tĂ« cilat do tĂ« mundĂ«sonin pĂ«rfitime afatgjata pĂ«r tĂ« gjithĂ« nĂ« ‘mĂ«mĂ«dheun’ e ri.

Tre nobelistët kanë treguar se si kolonitë me sisteme zhvatëse përjetuan një zhvillim ekonomik relativisht të ngadaltë dhe janë sot vende më pak të begata se simotrat e tyre me sisteme gjithëpërfshirëse.

Shqipëria e 35 viteve të fundit nuk ka qenë një vend i kolonizuar. Madje qysh prej largimit nga pushteti të Ramiz Alisë dhe Partisë së Punës, vendi u shndërrua (të paktën, formalisht) në një demokraci përfaqësuese shumëpartiake me një ekonomi të mbështetur te tregu. Por, ngjashëm me shumë nga kolonitë e shqyrtuara nga nobelistët e vitit 2024, në Shqipëri është ngritur dhe ruajtur një sistem politik dhe ekonomik shfrytëzues.

Në shumë vende ish-komuniste (Rusia është shembulli par excellence), institucionet e dobëta të tranzicionit kanë mundësuar përqendrimin në rritje të pushtetit ekonomik dhe politik në duart e një elite me lidhjet e duhura. Në disa raste këto ishin lidhje të trashëguara prej periudhës diktatoriale.

Kjo Ă«shtĂ« lehtĂ«suar edhe nga politikat e befta dhe tĂ« prera neoliberale qĂ« u zbatuan nĂ« kĂ«to vende pĂ«r tĂ« mundĂ«suar kalimin e shpejtĂ« nga njĂ« ekonomi e komanduar nĂ« njĂ« ekonomi tregu, tĂ« njohura edhe si “terapia e shokut”. Gjithsesi, nĂ« ShqipĂ«ri (ndryshe nga Rusia) mekanizmi kryesor i kĂ«tij pĂ«rqendrimi nuk ka qenĂ« privatizimi i shpejtĂ« i ndĂ«rmarrjeve shtetĂ«rore nĂ« sektorĂ« strategjikĂ«, ku njĂ« grup i vogĂ«l individĂ«sh arritĂ«n tĂ« blejnĂ« herĂ«t asete shumĂ« tĂ« vlefshme shtetĂ«rore me çmime jashtĂ«zakonisht tĂ« lira.

Në rastin shqiptar, kjo ka ndodhur me anë të patronazhit, klientelizmit dhe kapjes së shtetit. Të zgjedhurit i kanë shpërndarë burimet ekonomike jo sipas mekanizmave meritokratike të mundësive të barabarta, por në këmbim të mbështetjes politike. Më tej akoma, shteti dhe procesi ligjvënës janë vendosur në shërbim të marrjes së përfitimeve ekonomike private.

Në këtë mënyrë, rrethi vicioz i përqendrimit është ushqyer me zbatim të dobët dhe përzgjedhës të ligjit, pasiguri për pronën private, informalitet dhe infiltrim të burimeve financiare kriminale, si edhe konkurrencë të kufizuar në tregje (në rënie edhe në politikë). Cilatdo qofshin rrugët, duke marrë nën kontroll pushtetin ekonomik dhe politik kjo elitë e ka pasur më të lehtë ndërtimin dhe ruajtjen e një sistemi zhvatës, të orientuar drejt përfitimeve afatshkurtra për pak të privilegjuar përkundër zhvillimit të qendrueshëm dhe mirëqenies afatgjatë për të gjithë.

Prania e këtij sistemi vihet re së pari në qasjen zhvatëse ndaj burimeve të përbashkëta natyrore. Gjatë 35 viteve, në të gjithë vendin ka pasur raste të panumërta të shfrytëzimit të paqendrueshëm dhe/ose abuziv të pasurive të nëntokës, pyjeve dhe pasurive ujore. Abuzimet në minierën e kromit në Bulqizë, humbja e sipërfaqeve pyjore në Qarkun e Korçës dhe urbanizimi në zonën e mbrojtur të Vjosë-Nartës janë vetëm disa prej tyre.

Për më tepër, këto pasuri janë përdorur pothuajse tërësisht për nxjerrjen dhe eksportin e lëndëve të para të papërpunuara, duke humbur kështu vlerën e shtuar që do të mbetej në ekonomi prej përpunimit në vend.

Modeli zhvatës shfaqet edhe në përdorimin e burimeve njerëzore, qofshin ato në trajtën e punës së paguar apo të aftësive sipërmarrëse. Në 35 vite, vendi është përballur me probleme serioze në sistemin arsimor, i cili përtej fasadës së arritjeve mbetet i nënfinancuar, i keqqeverisur, me rezultate të dobëta e në rënie në testimet ndërkombëtare, si edhe pa lidhje të mira me tregjet e punës.

Njëkohësisht, Shqipëria ka përjetuar edhe një emigrim masiv të popullsisë, ku mbizotëron largimi i personave të kualifikuar në moshë pune. Si rrjedhojë, ekonomia shqiptare është mbështetur gjerësisht në shfrytëzimin e punës së lirë (edhe asaj të imigrantëve që kanë zëvendësuar të larguarit) dhe me prodhimtari të ulët. Për më tepër, dobësitë ose mungesa tërësore e sindikatave dhe institucionet e dobëta të mbikëqyrjes së tregjeve kanë mundësuar nivele shumë të larta të informalitetit dhe mbrojtje të kufizuar të punës.

Prania e një sistemi që nuk krijon mundësi të barabarta nuk ka qenë nxitëse as për talentin sipërmarrës. Mjedisi vendas ka krijuar besimin se lidhjet me politikën dhe shkelja e ligjit janë faktorë të rëndësishëm përcaktues të suksesit.

Të njëjtin ndikim frenues për sipërmarrjen ka pasur edhe shkalla e lartë e informalitetit dhe konkurrenca e pandershme prej firmave informale. Pengesë e rëndësishme ka qenë edhe vështirësia e sigurimit të burimeve financiare të nevojshme për nisjen dhe/ose rritjen e bizneseve, përtej kanaleve problematike të shfrytëzimit të financimeve shtetërore dhe të pastrimit të parave. Në 35 vite, Shqipëria ka vuajtur një krizë të rëndë të skemave piramidale, nuk ka arritur të zhvillojë ende tregje të mirëfillta të kapitalit, si dhe i ka përdorur remitancat sidomos për shpenzime konsumi dhe strehim.

Qasja zhvatëse është shfaqur edhe në përdorimin e kapitalit fizik. Ajo ka nisur qysh në ditët e para të Shqipërisë paskomuniste me shkatërrimin ose shitjen e rrëmujshme, me çmime jashtëzakonisht të lira, të pasurive të ndërmarrjeve shtetërore. E njëjta vijoi (në mënyrë më domethënëse) në 35 vitet që pasuan në rrugë të tjera të shfaqjes së patronazhit, klientelizmit dhe kapjes së shtetit: ndërtimi dhe menaxhimi i keq i infrastrukturës publike, praktikat jokonkurruese dhe korruptive në prokurimet publike dhe marrëveshjet për koncesione/PPP (në lidhje, zbatim dhe monitorim), si edhe keqmenaxhimi i ndërmarrjeve shtetërore.

Krahas përdorimit të faktorëve të prodhimit, sistemi shfrytëzues vërehet edhe te prirjet e zhvillimit të sektorëve të ekonomisë. Struktura e ekonomisë shqiptare ka ndryshuar gjatë 35 viteve, duke e zhvendosur gradualisht prodhimin (dhe punësimin) nga bujqësia dhe industria e tekstileve dhe këpucëve, që punon me material porositësi/fason, drejt shërbimeve (ku mbizotëron turizmi) dhe ndërtimit.

PavarĂ«sisht kĂ«tyre zhvillimeve, produktiviteti dhe vlera e shtuar nĂ« ekonomi kanĂ« vijuar tĂ« jenĂ« tĂ« ulĂ«ta. KĂ«shtu, turizmi ka ofruar njĂ« nivel tĂ« ulĂ«t sofistikimi tĂ« shĂ«rbimit (dhe tĂ« ardhurash), ka qenĂ« mjaft i pĂ«rqendruar nĂ« bregdet dhe gjatĂ« periudhĂ«s qershor-shtator, si dhe ka ndikuar negativisht nĂ« mjedis dhe bujqĂ«sinĂ« vendase. NĂ« fakt, ShqipĂ«ria ka shfaqur njĂ« varĂ«si nĂ« rritje nga importi i ushqimeve dhe rrezikon t’a kthejĂ« turizmin nĂ« ‘industrinĂ« e re minerare’ tĂ« vendit: njĂ« sektor qĂ« pĂ«rdor burimet natyrore pĂ«r t’i ‘eksportuar’ pa shfrytĂ«zuar mirĂ« potencialin e vlerĂ«s sĂ« shtuar dhe tĂ« lidhjes me sektorĂ«t e tjerĂ« tĂ« ekonomisĂ«.

Nga ana tjetër, sektori i ndërtimit ka ardhur duke u zgjeruar, edhe falë rritjes së turizmit. Por, krahas ndikimit pozitiv në rritjen ekonomike (ashtu si turizmi), zgjerimi intensiv i ndërtimit ka sjellë ndikim negativ në mjedis dhe shëndetin e popullsisë, përkeqësim të konflikteve për pronësinë, si dhe rritje të çmimeve dhe qirave në tregjet e pasurive të paluajtshme (sidomos në bregdet dhe Tiranë). Gjithashtu, rritja e shpejtë e këtij sektori duket të jetë ushqyer edhe përmes infiltrimit të burimeve financiare me origjinë kriminale dhe pastrimit të tyre nëpërmjet ndërtimit.

SĂ« fundi, vlen tĂ« theksohet se shoqĂ«ri tĂ« tilla me sisteme politike dhe ekonomike zhvatĂ«se nuk janĂ« tĂ« prirura tĂ« ndryshojnĂ« lehtĂ«. Sipas tre nobelistĂ«ve tĂ« vitit 2024, elita e privilegjuar nuk ka nxitje pĂ«r tĂ« ndryshuar gjendjen. Tekefundit, askush nuk do t’ua kompensonte atyre pĂ«rfitimet e humbura nga ndĂ«rtimi i njĂ« sistemi tĂ« ndryshĂ«m, me institucione qĂ« do tĂ« mundĂ«sonin pĂ«rfitime afatgjata pĂ«r tĂ« gjithĂ«. E megjithatĂ«, ndonjĂ«herĂ« demokratizimi ndodh. Mobilizimi i popullsisĂ« mund tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim pĂ«r revolucion, i cili mund tĂ« jetĂ« edhe mĂ« i madh kur protestat janĂ« paqĂ«sore (sepse iu bashkohen mĂ« shumĂ« njerĂ«z).

PĂ«rballĂ« kĂ«tij kĂ«rcĂ«nimi dhe nĂ« kushtet e humbjes sĂ« besueshmĂ«risĂ« nĂ« sytĂ« e shumicĂ«s, elita e privilegjuar nuk mundet t’a kapĂ«rcejĂ« gjendjen e krijuar nĂ«pĂ«rmjet premtimeve tĂ« reja pĂ«r reforma. E vetmja rrugĂ« mbetet dorĂ«zimi i pushtetit dhe vendosja e njĂ« sistemi mĂ« demokratik


*Armando Memushi është ekonomist, mësimdhënës dhe ish-diplomat me mbi 13 vite përvojë në akademi, diplomaci dhe shoqërinë civile. Ka dhënë mësim në ekonomi, ka zhvilluar kërkim shkencor në fushën e Analizës Ekonomike të së Drejtës dhe Sjelljes së Konsumatorit, si dhe ka udhëhequr ekipe dhe procese në administratën diplomatike shqiptare, përfshirë drejtimin e ekipit konsullor në Romë gjatë pandemisë.

The post Nga Ramizi te Ramizmi-“Kap ç’tĂ« kapĂ«sh” si sistem ekonomik dhe politik appeared first on Citizens.al.

↗

Revolucioni Flamingo dhe kufijtĂ« e provĂ«s pĂ«r “luftĂ«n hibride”

✇Citizens.al
By: Blerjana Bino

Protesta qytetare e njohur si Revolucioni Flamingo është një nga mobilizimet qytetare më të rëndësishme të viteve të fundit në Shqipëri. Në thelb të saj qëndron pakënaqësia me mënyrën si funksionon sistemi aktual i pushtetit politik dhe ekonomik, dhe me mënyrën se si merren vendimet për pasuritë publike dhe natyrore. Protesta nisi nga shqetësimet për ndërhyrjet dhe projektin e propozuar turistik të lidhur me Jared Kushner në zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë, por tashmë është zgjeruar në një kërkesë më të gjerë politike për një sistem qeverisjeje më të përgjegjshëm, më të hapur, dhe në shërbim të interesit publik.

Teksa protesta ka hyrĂ« nĂ« ditĂ«n e 20, shqetĂ«simet dhe kĂ«rkesat e qytetarĂ«ve nuk janĂ« adresuar nĂ« thelb. Kryeministri Edi Rama ka zgjedhur qĂ« prej fillimit ta paraqesĂ« mobilizimin kryesisht pĂ«rmes njĂ« kornize tjetĂ«r: si rezultat tĂ« “luftĂ«s hibride”, ndikimit tĂ« huaj keqdashĂ«s, llogarive tĂ« automatizuara dhe instrumentalizimit nga aktorĂ« si Irani, Rusia, aktorĂ« greqishtfolĂ«s apo rrjete tĂ« tjera ideologjike dhe anti-Trump. Kjo kornizĂ« e zhvendos debatin nga shkaqet e pakĂ«naqĂ«sisĂ« qytetare te origjina e supozuar e amplifikimit online.

SĂ« fundmi, sipas raportimeve mediatike, ka qarkulluar njĂ« raport konfidencial i kompanisĂ« Blackbird.AI. Raporti analizon narrativat online rreth projektit tĂ« propozuar tĂ« Jared Kushner nĂ« ZvĂ«rnec dhe e vendos analizĂ«n brenda njĂ« dataset-i tĂ« titulluar “Kushner Investment in Albania”. Ai identifikon narrativa negative ndaj projektit, aktorĂ« qĂ« i kanĂ« amplifikuar ato, si dhe sinjale tĂ« mundshme koordinimi apo sjelljeje tĂ« dyshimtĂ« nĂ« hapĂ«sirĂ«n online. Sipas tĂ« njĂ«jtave raportime, dokumenti po shpĂ«rndahet privatisht, ndĂ«rsa nuk dihet kush e ka porositur apo financuar. Ai nuk Ă«shtĂ« paraqitur zyrtarisht nga ndonjĂ« institucion shqiptar, nuk shoqĂ«rohet me njĂ« metodologji tĂ« detajuar publike qĂ« lejon verifikim tĂ« pavarur dhe nuk i Ă«shtĂ« nĂ«nshtruar njĂ« procesi tĂ« hapur shqyrtimi. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, raporti kĂ«rkon njĂ« lexim tĂ« kujdesshĂ«m: çfarĂ« mat realisht, çfarĂ« na tregon dhe çfarĂ« nuk provon.

Blackbird.AI Ă«shtĂ« kompani private e bazuar nĂ« SHBA qĂ« punon nĂ« fushĂ«n e “narrative intelligence”, pra analizĂ«s sĂ« mĂ«nyrĂ«s si pĂ«rhapen narrativat online, cilĂ«t aktorĂ« i amplifikojnĂ«, si lidhen rrjetet mes tyre dhe ku mund tĂ« shfaqen sinjale manipulimi, dezinformimi apo koordinimi. Produkte tĂ« tilla pĂ«rdoren zakonisht pĂ«r tĂ« kuptuar rreziqe reputacionale, fushata influence dhe lĂ«vizjen e pĂ«rmbajtjes nĂ« hapĂ«sira digjitale. Ky Ă«shtĂ« konteksti nĂ« tĂ« cilin duhet lexuar edhe raporti pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«: si analizĂ« e qarkullimit online tĂ« narrativave, jo si hetim mbi origjinĂ«n apo organizimin e protestĂ«s.

Nga pikĂ«pamja kohore, narrativa politike e “luftĂ«s hibride” i ka paraprirĂ« raportit. Raporti nuk e futi kĂ«tĂ« tezĂ« nĂ« debat, por po qarkullon tani si material qĂ« mund t’i japĂ« mbĂ«shtetje analitike dhe faktike tĂ« pretenduar njĂ« teze qĂ« ishte artikuluar mĂ« herĂ«t nga Kryeministri dhe mazhoranca. Kjo kronologji ka rĂ«ndĂ«si edhe sepse metodologjia e raportit pĂ«rmend relevancĂ«n e narrativave ndaj “interesave tĂ« klientit”. MegjithatĂ«, nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« kush Ă«shtĂ« klienti, si Ă«shtĂ« paguar raporti dhe pĂ«r çfarĂ« qĂ«llimi Ă«shtĂ« porositur. NĂ« njĂ« debat publik pĂ«r njĂ« protestĂ« qytetare tĂ« kĂ«tyre pĂ«rmasave, porositĂ«si dhe qĂ«llimi i raportit bĂ«hen pjesĂ« e diskutimit, sepse ngrejnĂ« pikĂ«pyetje nĂ«se dokumenti Ă«shtĂ« vlerĂ«sim i pavarur apo analizĂ« e ndĂ«rtuar sipas interesave tĂ« klientit. Pa ditur kush e kĂ«rkoi analizĂ«n, me çfarĂ« pyetjeje kĂ«rkimore dhe pĂ«r cilin interes, raporti nuk mund tĂ« trajtohet si vlerĂ«sim neutral i protestĂ«s.

Dokumenti e kornizon objektin e analizĂ«s si debat rreth investimit tĂ« lidhur me Jared Kushner nĂ« ShqipĂ«ri dhe rreth “narrativave negative” ndaj projektit. Ky dallim Ă«shtĂ« thelbĂ«sor. Revolucioni Flamingo Ă«shtĂ« protestĂ« qytetare me fushĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« se reputacioni online i njĂ« investimi. Ajo ka ngritur shqetĂ«sime pĂ«r ndryshimet ligjore nĂ« zonat e mbrojtura, konsultimin publik, transparencĂ«n, pronĂ«n publike, cilĂ«sinĂ« e vendimmarrjes, rolin e institucioneve dhe marrĂ«dhĂ«nien mes investimit privat dhe interesit publik. Raporti nuk i analizon kĂ«to çështje nĂ« substancĂ«; ai sheh kryesisht narrativat digjitale qĂ« janĂ« krijuar rreth projektit tĂ« propozuar tĂ« Kushner nĂ« ZvĂ«rnec.

Raporti evidenton narrativa konspirative, gjuhë antisemitike, korniza anti-Trump, anti-izraelite dhe anti-perëndimore, si dhe forma të mundshme amplifikimi të koordinuar. Këto gjetje duhen marrë seriozisht sepse tregojnë se rreth një proteste qytetare mund të krijohen shtresa përmbajtjeje që e dëmtojnë vetë kauzën. Kur mbi shqetësimet për zonat e mbrojtura, pronën publike dhe llogaridhënien ngjiten teori konspirative, gjuhë urrejtjeje apo interpretime të huaja për kontekstin shqiptar, debati zhvendoset nga substanca e protestës. Për mediat, aktivistët dhe qytetarët, kjo do të thotë se duhet bërë dallim mes kritikës legjitime ndaj projektit dhe përmbajtjeve që e përdorin protestën për qëllime të tjera politike ose ideologjike.

Raporti është i dobishëm sepse tregon si një protestë vendore mund të dalë nga konteksti i saj fillestar sapo hyn në qarkullimin ndërkombëtar online. Revolucioni Flamingo nisi nga shqetësime për zonat e mbrojtura, pronën publike, transparencën dhe llogaridhënien. Por lidhja e çështjes me emra si Trump, Kushner apo Izrael bëri që protesta të merrej edhe nga aktorë dhe audienca jashtë Shqipërisë, të cilët e lexojnë atë përmes interesave dhe përplasjeve të tyre politike. Kjo zhvendosje ka rëndësi sepse mund të ndryshojë mënyrën si kuptohet protesta. Një mobilizim qytetar për qeverisjen e pasurive publike mund të paraqitet jashtë vendit si pjesë e betejave politike që nuk janë të protestuesve shqiptarë. Raporti ndihmon për të parë këtë shtresë të debatit: mënyrën si kauza amplifikohet, riformulohet dhe përdoret nga aktorë që nuk kanë qenë burimi i pakënaqësisë qytetare në Shqipëri.

Pika ku raporti nuk e mban peshën e pretendimit politik lidhet me kalimin nga amplifikimi te autorësia. Raporti mund të tregojë se narrativa të caktuara janë ripostuar, zmadhuar ose deformuar nga llogari të huaja dhe rrjete të dyshimta. Ai nuk provon se këta aktorë e krijuan protestën, e organizuan, e drejtuan ose e mbajtën gjallë. Një video nga protesta mund të shpërndahet nga një llogari e huaj dhe të futet në një kornizë anti-Trump apo pro-ruse. Kjo tregon përdorimin e një ngjarjeje ekzistuese, por jo origjinën e saj.

Për të mbështetur pretendimin se Revolucioni Flamingo është produkt i aktorëve të huaj, do të duheshin prova të forta që shkojnë përtej rrjeteve sociale: lidhje me organizatorë vendas, financim, udhëzime, koordinim të thirrjeve për protestë, ndikim mbi logjistikën, kontroll mbi mesazhet kryesore dhe efekt i matshëm mbi pjesëmarrjen në terren. Raporti nuk paraqet një zinxhir të tillë provash. Ai mat postime, angazhime online dhe rrjete shpërndarjeje. Këto të dhëna shpjegojnë vetëm qarkullimin online të përmbajtjes, kryesisht në një platformë si X, por jo origjinën shoqërore dhe politike të protestës.

Vetë raporti pranon se shqetësimet që qëndrojnë në bazë të protestës janë reale. Ai e vendos nisjen e polemikës te çështjet e qeverisjes dhe mjedisit, përpara se të analizojë se si aktorë të jashtëm i kanë amplifikuar ato në hapësirën online. Ky pranim është i rëndësishëm sepse vendos një kufi të qartë për leximin e raportit: ai mund të flasë për mënyrën si një krizë reale është shfrytëzuar, riformuluar ose zmadhuar nga aktorë të ndryshëm, por nuk e kthen vetë krizën në produkt të atyre aktorëve. Prania e amplifikimit të jashtëm nuk e zhbën bazën qytetare të pakënaqësisë dhe nuk u jep përgjigje arsyeve që e kanë nxitur protestën.

NjĂ« kufizim metodologjik lidhet me peshĂ«n e X-it nĂ« analizĂ«. Raporti deklaron se mbulon X, Telegram, media online, Reddit dhe TikTok. MegjithatĂ«, provat mĂ« tĂ« forta pĂ«r rrjete, koordinim dhe sjellje “bot-like” duken tĂ« pĂ«rqendruara te X. Kjo platformĂ« kap mirĂ« aktorĂ«t ndĂ«rkombĂ«tarĂ«, komentuesit gjeopolitikĂ« dhe llogaritĂ« e politizuara amerikane. Mobilizimi qytetar nĂ« ShqipĂ«ri zhvillohet edhe nĂ« komunitete lokale, media vendase, Instagram, TikTok, Facebook, WhatsApp, takime fizike dhe hapĂ«sira proteste. NjĂ« analizĂ« e dominuar nga X mund tĂ« tregojĂ« ndĂ«rkombĂ«tarizimin e debatit, por jep pak pĂ«r organizimin qytetar nĂ« terren. Kjo krijon rrezik qĂ« ndĂ«rkombĂ«tarizimi i debatit tĂ« duket mĂ« pĂ«rfaqĂ«sues se vetĂ« mobilizimi vendas.

Etiketimet e raportit pĂ«r llogari “tĂ« pĂ«rafruara me narrativat ruse”, aktivitetin nĂ« gjuhĂ«n greke dhe llogaritĂ« me fokus Iranin kĂ«rkojnĂ« lexim proporcional. Raporti pĂ«rfshin aktorĂ« tĂ« ndryshĂ«m nĂ«n kategori tĂ« gjera dhe nuk e bĂ«n gjithmonĂ« tĂ« qartĂ« dallimin mes shpĂ«rndarjes sĂ« mesazheve tĂ« ngjashme, qĂ«ndrimit kritik ndaj projektit dhe koordinimit tĂ« mirĂ«filltĂ«. Kjo e kufizon peshĂ«n shpjeguese tĂ« gjetjeve, sidomos kur vetĂ« aktiviteti greqisht pĂ«rbĂ«n mĂ« pak se 1 pĂ«r qind tĂ« diskutimit total. Edhe referencat pĂ«r llogari apo agregatorĂ« me fokus Iranin mbeten nĂ« nivelin e qarkullimit online tĂ« narrativave dhe nuk mjaftojnĂ« pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur pretendime mĂ« tĂ« gjera pĂ«r drejtim shtetĂ«ror, ndĂ«rhyrje kibernetike apo ndikim tĂ« provuar mbi protestĂ«n nĂ« ShqipĂ«ri. Kjo nuk pĂ«rjashton mundĂ«sinĂ« qĂ« aktorĂ« tĂ« huaj apo rrjete tĂ« dyshimta ta kenĂ« shfrytĂ«zuar protestĂ«n pĂ«r qĂ«llimet e tyre; kĂ«rkon qĂ« njĂ« pretendim i tillĂ« tĂ« mbĂ«shtetet me prova tĂ« qarta, tĂ« verifikueshme dhe tĂ« lidhura drejtpĂ«rdrejt me mobilizimin nĂ« ShqipĂ«ri.

Raporti ka edhe njĂ« mangĂ«si tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« qasje: fokusohet te narrativat kundĂ«r projektit dhe kundĂ«r qeverisĂ«, pa analizuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n thellĂ«si narrativat pro-projektit, amplifikimin e mesazheve zyrtare, sulmet ndaj protestuesve apo pĂ«rpjekjet pĂ«r t’i paraqitur qytetarĂ«t si tĂ« manipuluar. Manipulimi i debatit publik mund tĂ« vijĂ« nga mĂ« shumĂ« se njĂ« drejtim. NjĂ« analizĂ« e plotĂ« e mjedisit informativ do tĂ« duhej tĂ« shihte koordinimin, pĂ«rzgjedhjen dhe manipulimin nĂ« tĂ« gjitha drejtimet.

Mangësia më e madhe e raportit është se e trajton protestën kryesisht si fenomen të qarkullimit online dhe lë në hije kontekstin e qeverisjes që e ka ushqyer atë. Revolucioni Flamingo është nxitur nga pyetje konkrete për ndryshimet ligjore në zonat e mbrojtura, transparencën e lejeve dhe vendimeve, konsultimin publik, përdorimin e pronës publike, hetimet institucionale, rolin e SPAK-ut dhe raportin mes interesit publik dhe investimit privat.

KĂ«to çështje kĂ«rkojnĂ« dokumente, pĂ«rgjigje institucionale dhe llogaridhĂ«nie. NjĂ« raport mbi narrativat online mund t’i pĂ«rmendĂ« si sfond, por nuk mund t’i zĂ«vendĂ«sojĂ« dhe as ta zhvendosĂ« vĂ«mendjen prej tyre.

Raporti mund të shërbejë për një qëllim të kufizuar, por të rëndësishëm: të paralajmërojë publikun se një kauzë reale mund të deformohet nga aktorë që nuk kanë lidhje me shqetësimet qytetare në Shqipëri. Prania e gjuhës antisemitike, kornizave konspirative dhe instrumentalizimit gjeopolitik duhet marrë seriozisht. Media, aktivistët dhe qytetarët kanë interes ta mbrojnë debatin nga këto përmbajtje, sepse ato e largojnë vëmendjen nga thelbi i protestës dhe krijojnë hapësirë për delegjitimim politik.

Në të njëjtën kohë, institucionet nuk mund ta përdorin rrezikun e instrumentalizimit online si zëvendësim për përgjigjet që u detyrohen qytetarëve. Edhe nëse një pjesë e debatit është amplifikuar nga llogari të huaja, kjo nuk i jep përgjigje çështjeve që ndezën mobilizimin.

NjĂ« debat i ndershĂ«m publik duhet tĂ« ndajĂ« qartĂ« tri nivele. Niveli i parĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rmbajtja e protestĂ«s: mjedisi, prona publike, konsultimi, ligji dhe llogaridhĂ«nia. Niveli i dytĂ« Ă«shtĂ« mjedisi informativ: si qarkullojnĂ« narrativat, kush i amplifikon, cilat pĂ«rmbajtje janĂ« problematike dhe ku ka sjellje tĂ« dyshimtĂ«. Niveli i tretĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi politik i kĂ«tij raporti apo raporteve tĂ« tjera: mĂ«nyra si njĂ« dokument konfidencial mund tĂ« shĂ«rbejĂ« pĂ«r tĂ« forcuar njĂ« narrativĂ« zyrtare mbi “luftĂ«n hibride”. PĂ«rzierja e kĂ«tyre niveleve prodhon mĂ« shumĂ« mjegull dhe nuk ofron qartĂ«si pĂ«r publikun.

Revolucioni Flamingo duhet gjykuar mbi bazën e arsyeve që nxorën qytetarët në protestë dhe mbi përgjigjet që qeveria dhe aktorët politikë japin për ato arsye. Amplifikimi online mund të shpjegojë si një protestë u bë pjesë e debatit ndërkombëtar. Ai nuk shpjegon pse qytetarët vazhdojnë me qëndrueshmëri protestën e tyre.

Lexo edhe:
Në ditën e 19-të, protesta shkon në Parlament

Parlamenti Evropian kërkon ndalimin e ndërtimeve në zonat e mbrojtura

The post Revolucioni Flamingo dhe kufijtĂ« e provĂ«s pĂ«r “luftĂ«n hibride” appeared first on Citizens.al.

↗

Në ditën e 19-të, protesta shkon në Parlament

✇Citizens.al
By: Entenela Ndrevataj

Qindra protestues sot vendosën të ndryshojnë itinerarin e protestës për të marshuar drejt Parlamentit, aty ku mbahej seanca e radhës. Gjatë marshimit, qytetarët u ndeshën me deputetet të cilët po largoheshin.

NĂ«n thirrjet pĂ«r revolucion, ata akuzuan pĂ«r korrupsion deputete tĂ« mazhorancĂ«s si Blendi Çuçi apo Mirela Kumbaro, tĂ« cilĂ«t sapo ishin larguar nga Parlamenti. I vetmi deputet qĂ« ndaloi pĂ«rballĂ« qytetarĂ«ve protestues ishte Ardit Bido. Ai ju afrua grupit tĂ« qytetarĂ«ve, por hasi nĂ« kundĂ«rshti pĂ«r komunikim me ta. Protestuesit e pritĂ«n me thirrjet “O hajdut” ndĂ«rsa Bido u pĂ«rgjigj sĂ« kĂ«to thirrje vijnĂ« “nga turma qĂ« ka njĂ« egĂ«rsi publike”. Deputeti Bino u largua nĂ«n praninĂ« e forcave tĂ« policisĂ«, pa u shĂ«nuar incidente.

Më pas, protesta u zhvendos përballë Kryeministrisë, aty ku zhvillohet rishtas prej 19 ditësh.

“MĂ« dhemb nĂ« shpirt, kur shoh qĂ« njerĂ«zit dergjen nĂ« spiatle private, sepse pĂ«r fat tĂ« keq, kostot nĂ« spitalet shtetĂ«rore , nuk kanĂ« asnjĂ« diferencĂ« me ato privatet”, tha Rosella Pulatani nĂ« fjalĂ«n e saj pĂ«rballĂ« KryeministrisĂ«.

“Ky Ă«shtĂ« bilanci i qeverisĂ«: spitalet bosh, rinia jashtĂ«, dhe xhepat bosh”, u shpreh njĂ« tjetĂ«r protestues.

Pavarësisht kërkesave për dorëheqje, Kryeministri Edi Rama ka vijuar të komentojë protestën në rrjetet e tij sociale si një organizim të nxitur nga shpifja dhe dizinformimi. Ai e konsideroi atë një demonstrim politik të skamur në ide, të varfër në argumenta dhe të degraduar në fjalor.

MĂ« pas, ai kĂ«rkoi bashkĂ«bisedim me “flamingot” duke iu referuar protestuesve, tĂ« cilĂ«t “nuk e humbasin bukurinĂ« e tyre nĂ«se angazhohen nĂ« diskutimin e dobishĂ«m pĂ«r tĂ« ardhmen e zonĂ«s dhe rrugĂ«n e zhvillimit tĂ« ShqipĂ«risĂ«â€.

Grupi i flamingove iu pĂ«rgjigj kĂ«rkesĂ«s sĂ« Edi RamĂ«s pĂ«r bashkĂ«bisedim, me njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« thjeshtĂ« “nĂ« gjuhĂ«n e flamingove”: “Rama, jepe dorĂ«heqjen”.

“ZĂ«ri i flamingove” arrin te Parlamenti Evropian: Ndaloni ndĂ«rtimet nĂ« zonat e mbrojtura

Parlamenti Evropian miratoi rezolutĂ«n pĂ«r Raportin e Komisionit Evropian mbi ShqipĂ«rinĂ« pĂ«r vitin 2025, duke shprehur shqetĂ«sim tĂ« thellĂ« pĂ«r zhvillimet e fundit nĂ« Peizazhin e Mbrojtur PishĂ« Poro–NartĂ«, i njohur edhe si Vjosë–NartĂ«.

Eurodeputetët u kërkuan autoriteteve shqiptare të shfuqizojnë ndryshimet e vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, të cilat lejojnë zhvillimin e infrastrukturës turistike në shkallë të gjerë brenda këtyre territoreve dhe dobësojnë mekanizmat e mbrojtjes mjedisore.

Në rezolutë kërkohet gjithashtu një moratorium i menjëhershëm për procedurat e reja të lejeve, punimet ndërtimore dhe ndërhyrjet zhvillimore brenda zonave të mbrojtura, derisa të shfuqizohen dispozitat e papajtueshme të Ligjit të ndryshuar për Zonat e Mbrojtura dhe të garantohet përputhja e plotë me standardet e BE-së për mbrojtjen e natyrës.

Parlamenti Evropian shprehu shqetësim edhe për Ligjin për Investimet Strategjike. Sipas rezolutës, procedurat e përshpejtuara të lejeve dhe dobësimi i kontrollit mjedisor rrezikojnë të kenë pasoja negative në zonat e mbrojtura dhe territoret e tjera ekologjikisht të ndjeshme.

The post Në ditën e 19-të, protesta shkon në Parlament appeared first on Citizens.al.

❌