Edhe pse nĂ« skaje tĂ« ndryshme gjeografike, banorĂ«t e Rrjollit (ShkodĂ«r), DurrĂ«sit dhe TiranĂ«s, u bĂ«nĂ« bashkĂ« sot pĂ«rpara Parlamentit, me njĂ« thirrje tĂ« pĂ«rbashkĂ«t: âpo na vjedhin pronĂ«nâ.
NĂ« DurrĂ«s dhe Rrjoll, banorĂ«t kanĂ« kĂ«rkuar sigurimin e padisĂ«, pra ndĂ«rprerjen e punimeve, pĂ«r projektet âTID DurrĂ«sâ dhe âBlue Borgoâ, qe janĂ« planifikuar pĂ«r zhvillim ne kĂ«to zona.
âRrjoll, DurrĂ«s, ZvĂ«rnec, NartĂ«, Sazan, Pogardec, Zall â Gjocaj, ShushicĂ«, Kombinatâ â ishin disa nga zonat qĂ« qytetarĂ«t kishin listuar nĂ« pankarta, ku projekte tĂ« ndryshme publike dhe private po ju marrin pronat dhe burimet natyrore nĂ« emĂ«r tĂ« investitorĂ«ve strategjik apo âinteresit publikâ, qĂ« nĂ« fund i shĂ«rben privatĂ«ve.
Edmond Ăata, qytetar i angazhuar nĂ« Grupmin pĂ«r Kombinatin, njĂ« organizim qytetarĂ«sh tĂ« prekur nga shpronĂ«simet pas tĂ«rmetit, u shpreh se kjo qeverisje ka kohĂ« qĂ« tregohet arrogante me tĂ« drejtĂ«n e pronĂ«s.
âKy Ă«shtĂ« shembull qĂ« po jepni ju sot, se kur cenohen tĂ« drejtat, nuk rrihet nĂ« kafene, por dilet dhe i thuhet qeverisĂ« Stopâ â tha Ăata gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij.
Ai rikujtoi se nga çështjet gjyqësore të ndërmarra nga banorët e Kombinatit, kundër Bashkisë Tiranë, me përfaqësim ligjor nga qendra Res Publicajanë fituar 18 nga 22 raste duke provuar akte ekspertimi të rreme për nivelin e dëmtimit të pallateve.
Teksa banorĂ«t e Kombinatit arritĂ«n tâi ndalin shembjet nĂ« gjykatĂ«, nĂ« DurrĂ«s banorĂ«t janĂ« paralajmĂ«ruar ditĂ«t e fundit se do tĂ« kenĂ« dhjetĂ« ditĂ« kohĂ« pĂ«r tĂ« liruar banesat e tyre, nga data 16 deri mĂ« 26 shkurt.
âNe shtĂ«pitĂ« i kemi nĂ« qendĂ«r tĂ« DurrĂ«sit, kur atje njĂ« metĂ«r katror, te vija e parĂ«, Ă«shtĂ« tre mijĂ« euro metri katror. E dini sa ma kanĂ« llogaritur mua shtĂ«pinĂ« nĂ« qendĂ«r? Me 170 mijĂ« lekĂ« tĂ« vjetra metri katrorâ â u shpreh Rita Kazazi, banore e lagjes sĂ« KalasĂ« nĂ« DurrĂ«s.
Protestat e banorëve të Durrësit kundër projektit TID Durrës kanë nisur që në shtator 2025. Ata kundërshtojnë projektin që në fazën e parë prek rreth 70 familje dhe në një fazë të mëvonshme, mendohet të prekë rreth 100 familje të tjera.
NjĂ«jtĂ« dhe banorĂ«t e Rrjollit kĂ«rkojnĂ« ndĂ«rprerjen e punimeve qĂ« kanĂ« nisur tanimĂ« pĂ«r projektin âBlue Borgoâ, i cili do tĂ« ndĂ«rtohet nga kompania âGener2â. Prej ditĂ«sh ata janĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« pĂ«rleshje tĂ« dhunshme me policinĂ«, teksa kanĂ« tentuar tĂ« ndĂ«rpresin gĂ«rmimet dhe punimet e makinerive dhe janĂ« shoqĂ«ruar me forcĂ« nĂ« polici.
Partitë e reja në mbështetje të komuniteteve
ProtestĂ«n e mbĂ«shtetĂ«n dhe pĂ«rfaqĂ«suesit e forcave tĂ« reja politike. Dorina Prethi nga âShqipĂ«ria BĂ«hetâ kujtoi faktin se kjo parti po proteston prej 68 ditĂ«sh pĂ«rpara kryeministrisĂ«, 24 nĂ« 24 orĂ«.
âKjo Ă«shtĂ« e gjitha ajo qĂ« ne po pĂ«rpiqemi tĂ« tregojmĂ« pĂ«rpara kryeministrisĂ«, se nuk jemi pĂ«r problemin tonĂ« aty. Ne jemi aty pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«!â â tha Prethi gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« saj.
Kryetari i partisĂ« âMundĂ«siaâ u shpreh se pavarĂ«sisht zhgĂ«njimit qĂ« kanĂ« shqiptarĂ«t ndĂ«r vite nga çështja e pronave, nuk duhet tĂ« heqin dorĂ«.
âKush po ndĂ«rton sot jugun? Kush po i ndĂ«rton resortet? Ku janĂ« pronarĂ«t e atyre tokave? JanĂ« tĂ« gjithĂ« jashtĂ« shtetitâ â theksoi Agron Shehaj.
Redi Muçi, nga partia âLĂ«vizja BashkĂ«â pĂ«rmbylli se ShqipĂ«ria gjithmonĂ« e mĂ« shumĂ« po ngjason me vendet e ArabisĂ« apo Katarit, ku ndĂ«rtohet vetĂ«m pĂ«r oligarkĂ«t dhe qytetarĂ«t mĂ« shumĂ« pĂ«rdoren si skllevĂ«r tĂ« sistemit.
Pas mĂ« shumĂ« se tre dekadash kĂ«rkesa, protesta dhe premtime tĂ« pĂ«rsĂ«ritura, projektligji pĂ«r âStatusin e Minatoritâ u rrĂ«zua edhe njĂ« herĂ« sot nĂ« komisionet parlamentare, me votat e mazhorancĂ«s socialiste.
Komisioni Parlamentar për Burimet natyrore, Infrastrukturën dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm ishte komisioni i tretë ku votat e socialistëve i dhanë kartonin e kuq propozimit të deputetes Jorida Tabaku.
Argumenti i përdorur nga Partia Socialiste për të rrëzuar nismën ishte mbivendosja dhe konflikti me kuadrin ekzistues.
âPjesa mĂ« e madhe e tĂ« drejtave qĂ« parashikon ky projektligj janĂ« tashmĂ« tĂ« rregulluara nga ligji pĂ«r sigurimet shoqĂ«rore, ligji pĂ«r nxitjen e punĂ«simit, ligji pĂ«r shĂ«ndetin dhe sigurinĂ« nĂ« punĂ« si dhe nga VKM pĂ«r mbrojtjen nga aksidentet nĂ« punĂ« apo pĂ«r sigurimin shĂ«ndetĂ«sorâ, argumentoi nĂ« Komision deputeti socialist Klevis Jahaj, njĂ«kohĂ«sisht relator i çështjes.
Ai u shpreh mĂ« tej se nuk ka njĂ« analizĂ« tĂ« efekteve ekonomike, duke shprehur se qeveria nuk mund tâi mbulojĂ« kostot prej rreth 1.2 miliardĂ« lekĂ« nĂ« vit pĂ«r 13,300 pĂ«rfitues.
Për deputeten e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku votimi i statusit të minatorit mbetet një vullnet politik, që Partia Socialiste nuk e ka.
âKur shikon qĂ« ke hequr TVSH-nĂ« pĂ«r jahte dhe ke pĂ«rjashtuar hotelet me pesĂ« yje, tani thuhet se do prishet qĂ«ndrueshmĂ«ria fiskale nga statusi i minatorit? QĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« fiskale e prishin sot favoret e Portit tĂ« DurrĂ«sit dhe kontratat koncesionare qĂ« janĂ« vjedhje. Nuk e prish statusi i minatorit,â u shpreh deputetja Tabaku.
Sipas saj, nuk e bĂ«n deputeti propozues analizĂ«n financiare dhe komisioni Ă«shtĂ« pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r tâia nisur qeverisĂ«.
âFatkeqĂ«sisht qeverisĂ« i ka shkuar ditĂ«n e hĂ«nĂ« nĂ« darkĂ«. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse nuk ka njĂ« analizĂ« tĂ« plotĂ« financiareâ, u shpreh Tabaku.
Deputeti i Lëvizjes Bashkë, Redi Muçi u shpreh se profesioni i minatorit ka vështirësi dhe rreziqe të veçanta.
âKĂ«tĂ« e tregojnĂ« shifrat e vdekshmĂ«risĂ« nĂ« vendin e punĂ«s, prandaj propozimi i projektligjit Ă«shtĂ« i domosdoshĂ«m. Statusi i minatorit qĂ« kĂ«rkohet nuk Ă«shtĂ« lĂ«moshĂ«, por njĂ« e drejtĂ« qĂ« duhet venĂ« nĂ« vend qĂ« pĂ«r 35 vjet Ă«shtĂ« injoruarâ, deklaroi Muçi.
Ai shtoi më tej se profesioni më i vështirë në vend nuk ka një status, ndërsa kemi një status të veçantë për deputetët.
âKa deputetĂ« qĂ« do tĂ« dalin me 2 mijĂ« euro pension dhe kĂ«tu relatori foli edhe pĂ«r ndikimin qĂ« miratimi i statusit tĂ« minatorit do tĂ« ketĂ« nĂ« buxhet. Statusi i minatorit pĂ«rcakton edhe njĂ« sĂ«rĂ« pĂ«rfitimesh, mbrojtjesh pĂ«r kĂ«tĂ« kategori qĂ« janĂ« specifike qoftĂ« pĂ«r dĂ«mtimet nĂ« punĂ«, qoftĂ« pĂ«r trajtimin mjekĂ«sor e shumëçka tjetĂ«râ, argumentoi deputeti Muçi.
Deputeti Vullnet Sinaj u shpreh se në vitin 2019, me ligjin 29/2029 janë zgjidhur kërkesat që pretendohen të zgjidhen tanimë me statusin.
âĂshtĂ« njĂ« ligj qĂ« ne atĂ«herĂ« e menduam pĂ«r tĂ« hequr dorĂ« nga statuset e veçanta, i grupuam tĂ« gjitha sektorĂ«t e vĂ«shtirĂ« tĂ« ekonomisĂ« shqiptare nĂ« njĂ« ligj tĂ« pĂ«rbashkĂ«t dhe e bĂ«mĂ« siç e ka gjithĂ« komuniteti evropian qĂ« mos tĂ« kemi statuse tĂ« veçanta pĂ«r secilin sektor, se mund tĂ« ngrihen nesĂ«r edhe kĂ«ta tĂ« baletit tĂ« kĂ«rkojnĂ« edhe kĂ«ta status pĂ«r punĂ«n e tyre se edhe ata vĂ«shtirĂ«si kanĂ« atje, lodhen edhe ataâ, u shpreh deputeti Sinaj.
Një zëri mazhoranca në Komision u shpreh se nuk e venë në dyshim se puna në minierë dhe nëntokë është e vështirë, por këto shqetësime janë zgjidhur me ligjin e 2019-ës.
âKĂ«shtu qĂ« mĂ« mirĂ« nĂ«se keni ndonjĂ« gjĂ« mund tĂ« ndĂ«rhyni pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« ndonjĂ« ndryshim te ai ligji dhe mos ta ktheni nĂ« statuse, pra tĂ« fillojmĂ« metoda tĂ« reja, nĂ« kohĂ«n qĂ« jemi duke kĂ«rkuar anĂ«tarĂ«simin tonĂ« nĂ« BE se sa tĂ« bĂ«jmĂ« statuse tĂ« veçanta pĂ«r secilin sektorâ, pĂ«rfundoi deputeti Sinaj.
Projektligji për statusin e minatorit propozonte pension minimal 130% te pagës minimale, dalje në pension pas 20-25 vitesh punë nëntokë, trajtim shëndetësor falas për sëmundjet profesionale dhe përfitime për familjarët në rast vdekjeje.
Ish-minatorët dhe minatorët kanë protestuar prej vitesh për njohjen e statusit, duke ndërmarrë edhe nismën e nënshkrimit të një peticionit.
Statusi i minatorit: premtim fushatash politike
Në vitin 2009, kur Kryeministri Edi Rama ishte në opozitë, iu premtoi ish-minatorëve të Gurit të Kuq në Pogradec se do të miratonte statusin e minatorëve në 100 ditët e para të qeverisjes së tij.
Në vitin 2013, Edi Rama erdhi në pushtet, dhe ende sot nuk minatorët janë pa status.
Në tetor të vitit 2017, deputeti i Lëvizjes Socialiste për Integrim, Përparim Spahiu, dërgoi në Kuvendin e Shqipërisë një draft për ligjin e statusit të minatorit.
âPĂ«r çdo person do tĂ« paguhet kontribut shtesĂ« nĂ« masĂ«n 5% tĂ« pagĂ«s bruto pĂ«r efekt kontributi. Kontributi shtesĂ« do tĂ« paguhet nĂ« masĂ«n 2% nga punĂ«marrĂ«si dhe 3% nga punĂ«dhĂ«nĂ«si. Diferenca ndĂ«rmjet efektit financiar tĂ« kĂ«tij ligji deri nĂ« plotĂ«simin e moshĂ«s sĂ« pĂ«rfituesve do tĂ« pĂ«rballohen nga buxheti i shtetitâ, u shpreh asokohe deputeti Spahiu.
Mirëpo, mazhoranca socialiste nuk e mbështeti këtë projektligj. Sipas qeverisë së asaj kohe, miratimi i këtij statusi do të sillte efekte negative në skemën e pensioneve dhe në buxhetin e shtetit.
NĂ« prill 2028 nĂ« njĂ« takim me minatorĂ«t, Rama u shpreh se nĂ«se nĂ« mandatin e parĂ« qeverisĂ«s u premtua ulja e moshĂ«s sĂ« daljes nĂ« pension pĂ«r minatorĂ«t, âkĂ«tĂ« mandat kemi premtuar statusin dhe do ta mbajmĂ«â.
Në turin e llogaridhënies në qershor të vitit 2018 në bashkinë e Klosit, ministrja Olta Xhaçka premtoi para banorëve se drafti për projektligjin e statusit të minatorëve ishte duke u shqyrtuar dhe shumë shpejt do ti jepet zgjidhje.
âPo diskutohet, po shqyrtohet dhe shumĂ« shpejt do tĂ« dalim me njĂ« draft qĂ« sĂ«rish do tâi hyjĂ« njĂ« konsultimi publik pĂ«r tĂ« marrĂ« edhe dakordĂ«sinĂ« tuajâ, theksoi Xhaçka.
Në po të njëjtin muaj, minatorët në pension dhe sindikatat që ushtronin veprimtarinë në atë kohë u mblodhën në protestë para Kryeministrisë për të kërkuar statusin, në të kundërt do të nisnin grevën e urisë.
âPĂ«r sa i pĂ«rket statusit ne po bĂ«jmĂ« njĂ« projektligj siç e ka Evropa, njĂ« draft-ligj pĂ«r status pĂ«r tĂ« gjitha kĂ«to statuse pune tĂ« vĂ«shtira qĂ« do tĂ« hyjnĂ« tek kategoritĂ« me njĂ« status tĂ« veçantĂ«â, u shpreh Kryeministri Rama para banorĂ«ve tĂ« Hasit nĂ« tetor 2018, gjatĂ« njĂ« bashkĂ«bisedimi pĂ«r platformĂ«n e bashkĂ«qeverisjes.
Në vitin 2019, çështja e statusit u soll sërish në vëmendje. Ndërkohë që një grup minatorësh protestonin para Kryeministrisë, Federata e Sindikatës së Punonjësve të Industrisë në një deklaratë për mediat u shpreh se së bashku me Qeverinë do të përgatisnin draftin për statusin e minatorit dhe shumë shpejt do të kalohet në kuvend.
Në vitin 2020, minatorët i dërguan Kuvendit një peticion prej 10,700 firmash. Ata kërkuan rritjen e pagave dhe përfitimeve të tjera për minatorët, rritjen e pensioneve, garantimin e kujdesit shëndetësor si dhe sigurimin e jetës. Pas më shumë se tre vitesh nga Kuvendi nuk pati asnjë përgjigje.
Më 30 tetor 2024, Rama u shpreh se statusi është miratuar dhe është e kotë të vazhdohet kjo histori.
âStatusin e minatorit ne e kemi miratuar, ka kohĂ«, nuk Ă«shtĂ« e rastit qĂ« minatorĂ«t dalin nĂ« pension 10 vite para tĂ« tjerĂ«ve. ĂshtĂ« nĂ« status, siç Ă«shtĂ« dalja nĂ« pension para tĂ« tjerĂ«ve, janĂ« edhe tĂ« gjitha pĂ«rfitimet e tjera njĂ«soj si kategoritĂ« e tjera. Ne kemi vetĂ«m me statuset e veçanta, me kompensimet, trajtimin e veçantĂ« pĂ«r drita etj., kemi 270 milionĂ« euro. Tek kĂ«to 270 milionĂ« euro pĂ«rfshihen edhe minatorĂ«tâ, deklaroi ai nĂ« njĂ« takim me pensionistĂ«t.
Hapja e Aeroportit të Vlorës mbetet e paqartë, ndërsa konflikti mes ortakëve të koncesionit ka kaluar nga përplasjet publike në një seri vendimesh gjyqësore të cilat duket se kanë prekur drejtpërdrejt drejtimin e projektit.
NĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp tĂ« mbajtur sot, pĂ«rfaqĂ«suesit ligjorĂ« tĂ« kompanisĂ« âMabco Constructionâ (investitori kryesor i projektit), deklaruan se ajo Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« jashtĂ« vendimmarrjes dhe paralajmĂ«ruan arbitrazh ndĂ«rkombĂ«tar ndaj qeverisĂ« nĂ«se çështja nuk gjen zgjidhje nĂ« gjykatat e vendit.
Dokumentet gjyqĂ«sore tĂ« siguruara nga Citizens.al tregojnĂ« se gjykatat kanĂ« vendosur masa sigurimi qĂ« pezullojnĂ« tĂ« drejtĂ«n e votĂ«s dhe veprimtarinĂ« vendimmarrĂ«se tĂ« Mabco-s si ortak shumicĂ« nĂ« shoqĂ«rinĂ« koncesionare âVlora International Airportâ (VIA), ndĂ«rsa njĂ« proces tjetĂ«r gjyqĂ«sor vijon pĂ«r vlefshmĂ«rinĂ« e transferimit tĂ« aksioneve mes saj dhe ortakut â2A Groupâ.
Kompania kërkoi sot ndërhyrjen e shtetit për të sqaruar situatën, ndërsa nuk dhanë përgjigje për pyetje mbi vlefshmërinë e lejes së ndërtimit, hetimet e SPAK dhe ndikimin e konfliktit gjyqësor në licencimin e aeroportit për operim.
âRrezikohet siguria dhe garancia e aeroportitâ
Në konferencën për shtyp, e cila u mbajt mëngjesin e sotëm në mjediset e një fondacioni privat në zonën e ish-Bllokut, përfaqësuesit ligjorë të Mabco-s deklaruan se, ndonëse zotërojnë 98% të kuotave, aktualisht janë lënë jashtë kontrollit mbi projektin.
KĂ«shilltarja, Ornela Ăuçi, tha se situata ka pasoja tĂ« drejtpĂ«rdrejta mbi investimin dhe vetĂ« sigurinĂ« e projektit. Sipas saj, VIA ka investuar rreth 120 milionĂ« euro, ku pjesa dĂ«rrmuese ka ardhur nga Mabco si aksionere kryesore: 18 milionĂ« nga asetet e veta dhe pjesa tjetĂ«r nga kredi tĂ« garantuara me pasuritĂ« e saj.
Ăuçi theksoi se Mabco kĂ«rkon angazhimin e njĂ« kompanie auditi ndĂ«rkombĂ«tar si SGS, e cila do tĂ« mund tĂ« verifikojĂ« dhe certifikojĂ« punimet pĂ«r pistĂ«n dhe veprat e tjera tĂ« kryera. Teksa avokati Ervin Metalla e pĂ«rshkroi situatĂ«n si tĂ« paprecedentĂ«.
âKa 98% tĂ« kuotave dhe Ă«shtĂ« e shpronĂ«suar âde factoâ me vendim gjykate,â theksoi ai.
Drejtori juridik i Mabetex nĂ« ZvicĂ«r, Korab Troplica, konfirmoi qĂ«ndrimin e avokatit Metalla se ortaku â2A Groupâ ka marrĂ« kontroll praktik mbi VIA dhe nuk informon as pĂ«r mbledhjet e asamblesĂ«. Ai tha se mundĂ«sia Ă«shtĂ« qĂ« Mabco tâi drejtohet arbitrazhit, megjithĂ«se âvullneti kryesor nuk Ă«shtĂ« kyâ.
Gjatë konferencës, gazetari i pavarur Artan Rama kërkoi qëndrimin e investitorëve ndaj rolit të qeverisë dhe mediave në konflikt. Përfaqësuesit e Mabco-s u shprehën se kërkojnë ndërhyrje të shtetit për të garantuar qartësi dhe korrektësi në një projekt strategjik siç është VIA.
Një tjetër pikë kritike u ngrit nga Joni Vorpsi nga Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA): leja e ndërtimit, e cila rezulton e tejkaluar në afate.
âAktualisht afati 36-mujor i lejes sĂ« ndĂ«rtimit tĂ« VIA ka mbaruar, a keni ndonjĂ« njoftim nga autoritetet pĂ«r kĂ«tĂ« dhe si do tĂ« vazhdohet, do tĂ« aplikohet pĂ«r [zgjatje] lejeje, apo do tĂ« vazhdohet pa leje?â pyeti Vorpsi.
Përfaqësuesit ligjorë e konsideruan këtë si informacion teknik dhe se për këtë nuk kishin informacion të saktë, teksa u justifikuan me idenë se në gjendjen aktuale e kanë të vështirë të marrin informacione nga koncesionari.
âShqetĂ«simi ynĂ« Ă«shtĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« situatĂ« qĂ« po themi, dhe po na pyesni [pĂ«r lejen] teksa ne na Ă«shtĂ« bllokuar edhe e drejta pĂ«r tĂ« marrĂ« informacion, nĂ« thelb as nuk e kuptojmĂ« kur e kanĂ« mbledhjen, as kur e hapin derĂ«n,â tha avokati Metalla.
Foto ilustruese nga VIA gjatë fazës së ndërtimit/Facebook VIA.
Po ashtu, ata deklaruan se nuk kanë dijeni për hetimet e Prokurorisë së Posaçme (SPAK), e cila konfirmoi për mediat në muajin korrik 2025 se po hetonte koncesionin. Edhe pyetja nga Citizens.al nëse konflikti mund të pengojë marrjen e licencës për operimin e aeroportit nuk mori përgjigje konkrete.
Vendimet gjyqĂ«sore dhe pretendimi pĂ«r âpĂ«rjashtimâ nga projekti
Në thelb të përplasjes qëndron kontrolli mbi koncesionarin VIA, e krijuar për zbatimin e kontratës së koncesionit me ministrinë e Infrastrukturës, për ndërtimin dhe operimin e aeroportit të Vlorës.
Dokumentet gjyqësore të siguruara nga Citizens.al tregojnë se konflikti për kontrollin e koncesionarit VIA ka kaluar prej muajsh në procese të njëpasnjëshme sigurimi padie.
Kompania â2A Groupâ (e cila zotĂ«ronte vetĂ«m 2% tĂ« aksioneve) pretendon se nĂ« prill 2025 ka blerĂ« rreth 47% tĂ« kuotave tĂ« ortakut shumicĂ« Mabco, mbi bazĂ«n e njĂ« kontrate shitblerjeje aksionesh.
Por, Mabco e kundërshton vlefshmërinë e kësaj kontrate dhe pretendon se transferimi nuk mund të prodhojë pasoja juridike pa miratimin e kontraktorit, në këtë rast ministrisë së Infrastrukturës.
Sipërmarrësi B. Pacolli gjatë nënshkrimit të kontratës koncesionare VIA dhe qeverisë shqitpare, 2021/Kryeministria.
MosmarrĂ«veshja kaloi nĂ« gjykatĂ« nĂ« tetor 2025, kur â2A Groupâ kĂ«rkoi masĂ« sigurimi padie pĂ«r pezullimin e vendimmarrjes sĂ« asamblesĂ« dhe tĂ« drejtĂ«s sĂ« votĂ«s sĂ« Mabcos si ortak shumicĂ«. Gjykata i pranoi kĂ«rkesĂ«n dhe pezulloi tĂ« drejtĂ«n e votĂ«s sĂ« Mabco-s deri nĂ« sqarimin e çështjes sĂ« pronĂ«sisĂ« sĂ« kuotave.
Sipas përfaqësuesve ligjorë të Mabco-s, vendimi u mor në dhomë këshillimi, pa praninë dhe pa njoftimin e kompanisë, duke e lënë atë praktikisht jashtë kontrollit të shoqërisë.
Mabco e apeloi vendimin duke pretenduar se âpezullimi i sĂ« drejtĂ«s sĂ« votĂ«s sĂ« ortakut shumicĂ« krijon njĂ« pĂ«rjashtim faktik nga shoqĂ«ria dhe rrezikon pĂ«rmbushjen e kontratĂ«s koncesionare pĂ«r aeroportin.â
Gjykata e Apelit ndryshoi vendimin e parë në dhjetor 2025. Megjithatë, sipas dokumenteve dhe pretendimeve të paraqitura nga Mabco, një ditë pas vendimit të Apelit, më 23 dhjetor 2025, Gjykata e Shkallës së Parë vendosi sërish një masë sigurimi ndaj kompanisë.
Këtë herë kërkesa u paraqit nga vetë shoqëria koncesionare VIA dhe 2A Group, duke kërkuar kufizimin e çdo transferimi të kuotave të Mabco-s në shoqëri.
Përfaqësuesit ligjorë të Mabco-s pretendojnë se masa e re rivendosi në praktikë të njëjtin efekt.
Në ankimin tjetër, të depozituar më pas, Mabco argumenton se pezullimi i së drejtës së votës e përjashton praktikisht nga drejtimi i shoqërisë, ndonëse mbetet zotëruese e shumicës së aksioneve (51%, edhe me ndryshimet e pretenduara nga 2A Group) dhe mban detyrimet financiare të projektit.
Pretendimi i Mabco-s pĂ«r âshpronĂ«simâ nĂ« konferencĂ«n e sotme pĂ«r shtyp lidhet pikĂ«risht me kĂ«to vendime gjyqĂ«sore.
Nga ana tjetër, pala kundërshtare në proces gjyqësor pretendon se transferimi i kuotave është i vlefshëm dhe se masat e sigurisë janë të nevojshme deri në zgjidhjen e konfliktit mbi pronësinë.
Dosja tregon se konflikti nuk është vetëm një mosmarrëveshje kontraktuale mes ortakësh, por një bllokim i drejtimit të koncesionarit: gjykata po vendos masa mbi votën, administrimin dhe transferimin e aksioneve ndërsa projekti është ende në ndërtim.
Kjo shpjegon edhe pasigurinë e shprehur në konferencë për operimin e aeroportit, për lejen e ndërtimit dhe për rolin e shtetit në ndërmjetësimin e konfliktit.
Tre organizata ndërkombëtare dhe vendase të mjedisit kanë apeluar që hetimi për kontrabandën e mbetjeve të rrezikshme nga Shqipëria drejt Tajlandës të mos mbetet një rast i izoluar, por të shndërrohet në pikë kthese për politikën shqiptare ndaj mjedisit dhe specifikisht tregtisë së mbetjeve.
NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t, âBasel Action Networkâ (BAN), âEcological Alert and Recovery, Thailandâ (EARTH) dhe Milieukontakt ShqipĂ«ri pĂ«rshĂ«ndetĂ«n veprimet e fundit tĂ« ProkurorisĂ« sĂ« DurrĂ«sit, por theksuan se çështja kĂ«rkon transparencĂ« tĂ« plotĂ« dhe reforma ligjore tĂ« menjĂ«hershme pĂ«r tĂ« ndaluar kontrabandimin e mbetjeve tĂ« tjera tĂ« rrezikshme.
Sipas organizatave, Shqipëria rrezikon të kthehet në burim ose pikë tranziti për tregtinë dhe kontrabandën ndërkombëtare të mbetjeve industriale nëse rasti nuk ndiqet deri në fund.
âI nxisim autoritetet ta trajtojnĂ« kĂ«tĂ« rast si njĂ« pikĂ« kthese, jo vetĂ«m pĂ«r tĂ« ndĂ«shkuar shkeljet e sĂ« kaluarĂ«s, por pĂ«r ta vendosur ShqipĂ«rinĂ« dhe TajlandĂ«n si vende qĂ« nuk do tĂ« tolerojnĂ« mĂ« tĂ« bĂ«hen burim apo pikĂ« tranziti pĂ«r tregtinĂ« e paligjshme tĂ« mbetjeve tĂ« rrezikshme,â citohet nĂ« deklaratĂ« Jim Puckett, drejtuesi i BAN.
Organizatat e cilësojnë çështjen jo thjesht si eksport të paligjshëm, por si një aktivitet të strukturuar kriminal ndërkombëtar, që përfshin trafikim mbetjesh të rrezikshme, shpërdorim detyre dhe mashtrime në deklaratat doganore.
Sipas tyre, hetimi i autoriteteve shqiptare duhet të zbulojë të gjithë zinxhirin institucional që e ka mundësuar aktivitetin, përfshirë përgjegjësitë administrative dhe shtetërore.
Reagimi i organizatave vjen pas veprimeve tĂ« ProkurorisĂ« sĂ« DurrĂ«sit, e cila lĂ«shoi 33 urdhĂ«r-arreste â prej tĂ« cilave u ekzekutuan 20 â lidhur me dĂ«rgesĂ«n e rreth 2,800 tonĂ« mbetjesh tĂ« nisura nga Porti i DurrĂ«sit rreth dy vite mĂ« parĂ« dhe tĂ« refuzuara nga autoritetet tajlandeze.
Mes të arrestuarve dhe emrave të dyshuar si të përfshirë janë drejtues të kompanisë së çelikut Kurum, drejtues aktualë dhe të mëparshëm të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, si dhe punonjës të sektorit të lejeve mjedisore, doganave dhe inspektorateve të kontrollit.
Organizatat vlerësuan gjithashtu rolin e sinjalizuesit anonim që ngriti alarmin fillestar dhe vendimin e linjave detare MSC dhe Maersk për të mos transportuar më ngarkesa të dyshuara.
âTajlanda veproi drejt duke refuzuar kĂ«to dĂ«rgesa, dhe ky rast thekson pse vendet nĂ« zhvillim nuk duhet tĂ« pĂ«rdoren si vende hedhjeje pĂ«r mbetjet industriale tĂ« rrezikshme,â tha Penchom Saetang, drejtuese ekzekutive e EARTH.
Organizatat kërkojnë zbardhjen e plotë të rolit të autoriteteve shtetërore në këtë proces, duke theksuar se publiku duhet të informohet se cilët aktorë institucionalë e kanë mundësuar ose toleruar aktivitetin.
Një nga kërkesat kryesore është hetimi nëse Porti i Durrësit është përdorur si qendër eksporti ose tranziti për mbetje të rrezikshme edhe nga burime të tjera, çka do ta shndërronte rastin nga një incident industrial në një problem sistemik.
Ato kërkojnë gjithashtu informacion të detajuar mbi analizat laboratorike të mbetjeve, krahasimin për përputhjen me aktivitetin industrial të kompanisë Kurum dhe sasinë e eksporteve të mundshme drejt vendeve të tjera, përfshirë këtu Kinën.
ĂĂ«shtja e kontrabandĂ«s sĂ« mbetjeve tĂ« rrezikshme nuk Ă«shtĂ« e re. NĂ« mars 2025 Citizens.al publikoi dĂ«shminĂ« e Jim Puckett dhe sinjalizuesit anonim, tĂ« cilĂ«t paralajmĂ«ruan se ShqipĂ«ria mund tĂ« ishte pjesĂ« e njĂ« skeme mĂ« tĂ« gjerĂ« trafiku mbetjesh dhe se dĂ«rgesa drejt TajlandĂ«s mund tĂ« mos ishte rast i izoluar.
Po ashtu, Citizens.al raportoi më herët se Prokuroria e Durrësit pati mbajtur një vit heshtje lidhur me çështjen, ndërsa ngarkesa prej 102 kontejnerësh qe kthyer në Shqipëri pas refuzimit nga Tajlanda.
Për organizatat mjedisore, çështja e Durrësit nuk është vetëm një hetim penal, por një test për mënyrën se si Shqipëria do të trajtojë ekonominë e mbetjeve dhe përgjegjësinë mjedisore në raport me tregtinë globale.
NjĂ« grup organizatash tĂ« shoqĂ«risĂ« civile i kanĂ« kĂ«rkuar sot Kuvendit tĂ« thĂ«rrasĂ« menjĂ«herĂ« KĂ«shillin e Mandateve dhe tĂ« shqyrtojĂ« brenda afateve ligjore kĂ«rkesĂ«n e ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme pĂ«r tâi hequr imunitetin zĂ«vendĂ«skryeministres sĂ« pezulluar, Belinda Balluku.
Deklarata Ă«shtĂ« firmosur nga organizatat DrejtĂ«si Sociale, QĂ«ndresa Qytetare, Komiteti Shqiptar i Helsinkit, SCiDEV, Tek Bunkeri, HANA â Hand to hand Against Nation Apathy, Qyteti Im dhe ATA.
Sipas këtij grupimi organizatash, ekziston rreziku që procedurat parlamentare për trajtimin e kërkesave të organeve të drejtësisë të kthehen në objekt zvarritjeje, relativizimi ose instrumentalizimi politik.
NĂ« deklaratĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t drejtuar Kuvendit, ata theksojnĂ« se po ushtrojnĂ« tĂ« drejtĂ«n kushtetuese pĂ«r tâiu drejtuar institucioneve publike dhe rolin e tyre si aktorĂ« tĂ« shoqĂ«risĂ« civile nĂ« mbrojtje tĂ« rendit kushtetues dhe interesit publik.
NĂ« reagim kujtohet se imuniteti parlamentar, sipas Nenit 73 tĂ« KushtetutĂ«s, nuk Ă«shtĂ« konceptuar si njĂ« mburojĂ« personale pĂ«r tâiu shmangur drejtĂ«sisĂ«, por si garanci funksionale pĂ«r ushtrimin e mandatit pĂ«rfaqĂ«sues.
âImuniteti nuk mund tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« pengesĂ« procedurale pĂ«r ushtrimin e funksioneve kushtetuese tĂ« organeve tĂ« drejtĂ«sisĂ«â citohet nĂ« deklartĂ«.
Sipas grupimit të organizatave, çdo vonesë e pajustifikuar procedurale, çdo devijim nga procedurat kushtetuese dhe çdo instrumentalizim politik i një kërkese penale rrezikon të cenojë parimin e barazisë para ligjit, shtetin e së drejtës dhe besimin e publikut në institucionet demokratike.
Shoqëria civile lidh këtë çështje edhe me angazhimet e Shqipërisë në procesin e integrimit evropian, duke kujtuar qëndrimet e përsëritura të institucioneve të Bashkimit Evropian mbi rëndësinë e trajtimit në kohë, transparent dhe pa politizim të kërkesave të organeve të drejtësisë, në përputhje me kapitujt 23 dhe 24 të negociatave për anëtarësim.
âQytetarĂ«t shqiptarĂ« presin nga Kuvendi tĂ« ushtrojĂ« kompetencat e tij nĂ« pĂ«rputhje me KushtetutĂ«n, shtetin e sĂ« drejtĂ«s dhe standardet demokratike qĂ« ShqipĂ«ria ka zgjedhur tĂ« ndjekĂ«,â pĂ«rmbyllet deklarata.
Thirrja e shoqërisë civile vjen në një moment tensioni mes qeverisë dhe sistemit të drejtësisë, pas vendimit të Gjykatës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar për pezullimin e Ballukut nga detyra.
Siç është raportuar më herët nga Citizens.al, kryeministri Edi Rama e cilësoi vendimin si tejkalim kompetencash dhe paralajmëroi ndërhyrje në legjislacion, përfshirë ndryshime në Kodin Penal. Ekspertë të drejtësisë e kanë konsideruar një hap të tillë precedent të rrezikshëm, pasi mund të ndikojë në pavarësinë e sistemit gjyqësor dhe të cenojë reformën në drejtësi.
Gjykata Kushtetuese nuk arriti të sigurojë shumicën e votave për ankimin e kryeministrit, duke lënë në fuqi pezullimin nga detyra, ndërsa SPAK ka kërkuar vijimin e procedurave parlamentare për autorizimet përkatëse për masa të tjera sigurimi.
Lufta ndaj korrupsionit ishte ndër zotimet kryesore të qeverisë ndaj partnerëve ndërkombëtar gjatë marrjes së mandatit të katërt, por situata duket se ka përshkallëzuar në një drejtim tjetër.
ShqipĂ«ria mbetet nĂ« grupin e vendeve me korrupsion tĂ« lartĂ« dhe prirja po shkon gjithmonĂ« e mĂ« pĂ«r keq. Indeksi i Perceptimit tĂ« Korrupsionit 2025 i âTransparency Internationalâ e vlerĂ«son ShqipĂ«rinĂ« me 39 pikĂ« nga 100, nĂ«n mesataren globale prej 42 pikĂ«sh dhe larg standardeve tĂ« Bashkimit Europian.
RĂ«nia Ă«shtĂ« me 3 pikĂ« dhe 11 vende nĂ« klasifikim krahasuar me vlerĂ«simin e vitit 2024 (42, vendi 80), i cili ishte vlerĂ«simi mĂ« i lartĂ« i fiksuar ndonjĂ«herĂ« nga raportimet e âTransparency Internationalâ (mĂ« i ulĂ«ti 31, 2013).
Publikimi i raportit vjen në një moment të tensionuar politik: Qeveria socialiste e Kryeministrit Edi Rama ndodhet nën hetime të vazhdueshme nga Prokuroria e Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK), ndërsa përplasja mes ekzekutivit dhe drejtësisë u thellua në fund të vitit 2025 pas çështjes së zëvendëskryeministres Belinda Balluku.
Balluku u pezullua nga detyra me vendim të Gjykatës së Posaçme dhe masa nuk ndryshoi as pasi qeveria iu drejtua Gjykatës Kushtetuese me pretendimin se po cenohej ndarja e pushteteve dhe e drejta e mandatuar nga vullneti i qytetarëve për të udhëhequr vendin.
Në këtë kontekst, raporti nuk duket më një statistikë teknike, apo thjesht perceptim, pasi përputhet me një realitet institucional që tashmë është bërë konflikt i hapur politik dhe i përditshëm.
ĂfarĂ« tregon raporti?
Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit (CPI) rendit 182 shtete sipas korrupsionit në sektorin publik në një shkallë 0-100. Sa më i ulët rezultati, aq më i dobët konsiderohet integriteti institucional.
CPI nuk është sondazh qytetarësh, por bazohet në vlerësimet e ekspertëve ekonomikë, investitorëve dhe institucioneve ndërkombëtare. Ai mat besimin tek institucionet shtetërore.
Indeksi i korrupsionit sipas Transparency International/Citizens.al
Në rastin e Shqipërisë, besimi te institucionet mbetet i ulët, një prirje e cila duket se po haset në gjithë rajonin e Evropës Lindore dhe Azisë Qendrore.
Sipas Transparency International korrupsioni lidhet drejtpërdrejt me dobësimin e institucioneve demokratike dhe kontrollit mbi pushtetin.
Ballkani Perëndimor ka performancë të dobët me mesataren 39 pikë dhe me problemet kryesore si: Ndërhyrjet politike në drejtësi, vendimmarrja jo transparente dhe përqendrimi i pushtetit.
Vendet renditen si në vijim: Mali i Zi (46); Kosova (43); Maqedonia e Veriut (40); Shqipëria (39); Bosnje Hercegovina (34); Serbia (33);
Raporti përmend edhe rastet kur projekte të mëdha zhvillimore miratohen pa transparencë, duke rritur rrezikun e korrupsionit dhe dëmeve mjedisore. Kjo përfshin pikërisht fusha ku Shqipëria është kritikuar shpesh: investimet strategjike, koncesionet dhe projektet urbane duke u përmendur specifikisht rasti i projektit zhvillimor të Sazanit.
Publikimi i Indeksit të Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 rikthen një realitet që politika shqiptare e diskuton rrallë faktin që korrupsioni nuk matet vetëm me arrestime, por me besimin që institucionet krijojnë te shoqëria.
Raporti flet për një lidhje të zhdrejtë mes korrupsionit dhe llogaridhënies. Sa më e ulët llogaridhënia, aq më i lartë korrupsioni. Ngjashëm kjo reflektohet edhe nga perceptimi nën trysni i institucioneve të drejtësisë, që sipas indeksit kur drejtësia perceptohet nën presion politik institucionet dobësohen dhe besimi publik bie.
Kjo shpjegon edhe paradoksin shqiptar. Në dekadën e fundit janë miratuar shumë ligje anti-korrupsion, është reformuar drejtësia dhe janë kryer hetime të nivelit të lartë. Megjithatë perceptimi nuk përmirësohet, sepse indeksi nuk mat vetëm arrestimet, por mat stabilitetin dhe qasjen institucionale.
Harmonia e peizazhit natyror tĂ« Rrjollit nĂ« VelipojĂ« u thye nga zhurmat e makinerive tĂ« rĂ«nda qĂ« mĂ«synĂ« zonĂ«n javĂ«n e parĂ« tĂ« muajit shkurt. KamionĂ«, ekskavatorĂ« dhe dhjetĂ«ra punonjĂ«s nisĂ«n tĂ« hapnin trasenĂ« e njĂ« rruge tĂ« re qĂ« i bashkohej rrugĂ«s kryesore me synim kantierin e resortit turistik âBlue Borgoâ.
Rrjolli nuk është një fshat tipik turistik bregdetar. Nuk ka bulevard me palma, resorte dhe ndërtesa elitare. Në fakt në shumicën e horizontit të tij është i paprekur.
Ai shtrihet mes Lagunës së Vilunit në veri dhe Ranës së Hedhun në jug. Një brez toke me shkurre dhe pisha të ulëta, duna rëre dhe parcela toke e banesash të shpërndara që për dekada mbijetuan mes bujqësisë sezonale dhe emigracionit.
Të paktë kanë qenë turistët që thyenin vështirësitë e rrugës për ta frekuentuar këtë zonë. Por këto vështirësi janë tejkaluar së fundmi me rrugën e re Shëngjin-Velipojë, e cila të tregon që nga lart për lagunën e cekët, ku ende shihen gjurmë të gjallesave dhe shpendëve ujorë.
Pikërisht kjo ishte arsyeja pse për vite me radhë zona konsiderohej praktikisht e paprekshme nga ndërtimet masive. Ajo ishte pjesë e një brezi ekologjik që lidhte deltën e Bunës me sistemin e dunave të Shëngjinit, një korridor natyror që mbante në këmbë ekosistemin bregdetar të veriut.
Por ky korridor duket se do të thyhet shumë shpejt. Resorti Blue Borgo, një investim prej rreth 280 milionë eurosh nga kompania Gener 2, premton të ngrejë mbi 30 vila dhe 3 hotele deri në 10 kate me shtrirje deri në 146 hektarë.
Projekti i konceptuar nga Stefano Boeri mori dritën jeshile nga qeveria në vitin 2024, por buzë rrugës në Rrjoll tabela informuese u vu vetëm në shkurt të këtij viti. Tabela nuk shoqërohej me një dokument zyrtar lejeje nga Këshillit Kombëtar i Territorit dhe Ujit, pavarësisht se leja në fakt u zbardh nga Agjencia Kombëtare e Zhvillimit të Territorit vetëm në janar.
Një seri vendimmarrjesh të paqarta kanë lënë vend për përplasje dhe kontestime me banorët e zonës. Gener 2 provoi ta hapte kantierin edhe në fillim të vitit 2025, por u tërhoq pas protestave.
Nga tabela e vendosur këtë vit kuptohet se asokohe Gener 2 nuk kishte licencë zbatimi, teksa AZHT-ja nuk e kishte zbardhur ende lejen duke shtuar më shumë kontradiktat për këtë çështje.
Por, konflikti nĂ« Rrjoll nuk Ă«shtĂ« thjesht pĂ«r njĂ« resort. ĂshtĂ« njĂ« konflikt mbi politikat e zhvillimit, statusin e territorit dhe pronĂ«sinĂ«.
Zona ku po ndĂ«rtohet ishte pjesĂ« e njĂ« brezi tĂ« mbrojtur bregdetar. PĂ«rfshihej nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b tĂ« âPeizazhit tĂ« mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«â.
Në këtë nënzonë zbatohej shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synonte ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenonin objektivat e mbrojtjes.
Por, me ndryshimet e Ligjit pĂ«r Zonat e Mbrojtura, nĂ« vitin 2024, u pĂ«rfshi edhe koncepti i âturizmit tĂ« ekselencĂ«sâ,i cili parashikon struktura akomoduese me standarde tĂ« larta arkitektonike dhe mjedisore.
Zona 1b e peizazhit të mbrojtur Bunë-Velipojë/Citizens.al
Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.
Por kjo seri ndryshimesh tregon qartë se teksa qeveria punonte për të tjetërsuar këtë kuadër rregullator, paralelisht sipërmarrësit e tregut imobiliar po hartonin planet për ndërtim, të sigurt se do të kishin rrugë të lirë për ta zbatuar projektin.
Kjo ndodhi në të njëjtën kohë me një tjetër faktor: Rruga e re Shëngjin-Velipojë, e cila nuk është thjesht infrastrukturë, por një sinjal për transformim. Në fakt, aktualisht në zonë po punohet edhe për dy resorte të tjera.
NĂ« terma urbanistikĂ«, kjo Ă«shtĂ« hapja e njĂ« fronti tĂ« ri ndĂ«rtimi: njĂ« âRiviere tĂ« dytĂ«â ose âRiviera e Veriutâ. Por, vlen tĂ« thuhet se nĂ« letra, zyrtarisht, investimi i vetĂ«m strategjik nĂ« zonĂ« Ă«shtĂ« âDukagjini Resortâ. Agjencia Shqiptare e Zhvillimit tĂ« Investimeve ka konfirmuar pĂ«r Citizens.al se âBlue Borgoâ nuk ka njĂ« status investimi strategjik aktiv.
Paralelisht, banorĂ«t e Rrjollit nuk protestojnĂ« vetĂ«m pĂ«r mjedisin. Ata protestojnĂ« pĂ«r pronĂ«sinĂ«. Sipas tyre, parcela kryesore ku po ndĂ«rtohet âBlue Borgoâ pĂ«rfshin toka qĂ« i takojnĂ« tĂ« paktĂ«n 5 fiseve tĂ« zonĂ«s. Ata thonĂ« se toka Ă«shtĂ« kaluar tek investitori pĂ«rmes dokumenteve tĂ« falsifikuara dhe se pĂ«r kĂ«tĂ« ka procese gjyqĂ«sore qĂ« vijojnĂ«.
NĂ« vitin 2025 ata iu drejtuan ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme, ku kĂ«rkuan hetim pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si toka pĂ«rfundoi tek projekti i âGener 2â. Por pas kĂ«saj, vetĂ«m heshtje.
Ilustrim i protestës përpara SPAK/Citizens.al
Një vit më vonë, ata detyrohen sërish të përplasen me kompaninë për të ndaluar fizikisht punimet. Konflikti ka kaluar dukshëm nga një çështje administrative dhe ligjore në një konflikt social: shteti po garanton investimin qindra milionësh teksa banorët kërkojnë veçse njohjen e pronës.
Rasti Blue Borgo ekspozon një problem tipik të zhvillimit bregdetar në Shqipëri: procedurat administrative nuk ecin paralel me realitetin në terren, kantieri hapet para zbardhjes së lejeve, konsultimi publik formalizohet më pas dhe lejet publikohen kur ndërtimi praktikisht ka nisur.
Raste të ngjashme kemi hasur edhe në Tiranë, sidomos kur në lojë janë kompani të mëdha me ndikime të forta ekonomike dhe politike.
Sipas dokumenteve mjedisore, konsultimi publik pĂ«r âBlue Borgoâ ishte zhvilluar nĂ« shtator 2024 dhe statusi i investitorit strategjik u dha nĂ« dhjetor 2024. MegjithatĂ« banorĂ«t thonĂ« se nuk kanĂ« qenĂ« realisht pjesĂ« e procesit dhe e kanĂ« mĂ«suar projektin vetĂ«m kur mbĂ«rritĂ«n ekskavatorĂ«t.
Rrjolli është një rast model për një proces më të madh. Shqipëria nuk po zhvillon vetëm turizëm. Po ndryshon strukturën e pronës dhe përdorimit të bregdetit.
NĂ«se projekti vazhdon, Rrjolli do tĂ« ndryshojĂ« pĂ«rgjithmonĂ« â nga zonĂ« ekologjike dhe gjysmĂ«-bujqĂ«sore nĂ« zonĂ« resortesh. NĂ«se ndalet, do tĂ« krijojĂ« precedent pĂ«r tĂ« gjitha investimet strategjike nĂ« bregdet. Dhe kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse beteja pĂ«r njĂ« fshat tĂ« vogĂ«l nĂ« VelipojĂ« Ă«shtĂ«, nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, njĂ« debat mbi tĂ« ardhmen e gjithĂ« vijĂ«s bregdetare shqiptare.
Përplasjet mes qeverisë dhe sistemit të drejtësisë tashmë janë të qarta, madje kanë përshkallëzuar. Kryeministri Edi Rama ka paralajmëruar ndërhyrje për ndryshime ligjore pas zhvillimeve në çështjen që lidhej me zëvendëskryeministren Belinda Ballukun në Gjykatën Kushtetuese.
Në përfundim të mbledhjes së grupit parlamentar të hënën, Rama deklaroi se do të propozojë ndryshime ligjore për të mos lejuar, sipas tij, ndërhyrjen e pushtetit gjyqësor në atë ekzekutiv.
Qëndrimi vjen pas vendimit të Kushtetueses, e cila la në fuqi pezullimin nga detyra të numrit dy të qeverisë, masë e marrë më herët nga Gjykata e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) për të lehtësuar hetimet ndaj saj.
Drejtuesi i qendrĂ«s ligjore âResPublicaâ, Dorian Matlija shprehet se teknikisht kryeministri mund tĂ« bĂ«jĂ« njĂ« ndĂ«rhyrje tĂ« tillĂ« dhe i quhet e vlefshme, por nga ana politike e cilĂ«son tĂ« shĂ«mtuar.
âMund ta bĂ«jĂ« [ndĂ«rhyrjen], por mund tĂ« ketĂ« subjekte tĂ« interesuara qĂ« mund ta çojnĂ« prapĂ« nĂ« GjykatĂ« Kushtetuese dhe tĂ« ketĂ« pĂ«rplasje. ĂshtĂ« njĂ« tollovi nĂ« vazhdim, qĂ« nuk do zgjidhet kollaj,â tha avokati Matlija pĂ«r Citizens.al.
Sipas tij, âĂ«shtĂ« dilentatizĂ«m tĂ« ndryshosh Kodin e ProcedurĂ«s Penale, ama nĂ«se do tĂ« ndryshojĂ« KushtetutĂ«n, i duhen 94 vetĂ« pĂ«r atĂ« pjesĂ«â.
Një ndërhyrje e tillë rrezikon të krijojë precedent dhe mund të cenojë jo vetëm reformën në drejtësi, por edhe procesin e integrimit evropian të vendit.
âNdĂ«rhyrje nĂ« mes tĂ« lojĂ«sâ
Më 6 shkurt, GJKKO, me kërkesë të SPAK, vendosi pezullimin nga detyra të Belinda Ballukut, e cila përveç postit të zëvendëskryeministres mban edhe postin e ministres së Infrastrukturës dhe Energjisë.
Qeveria e ankimoi vendimin në Gjykatën Kushtetuese me pretendimin se në këtë masë po cenohej vullneti i qytetarëve dhe e drejta për të ushtruar pushtetin ekzekutiv.
Gjykata nuk arriti të sigurojë shumicën e nevojshme të votave për të dhënë një interpretim të qartë për çështjen.
Dalja në një vendim 4 me 4 solli rrëzimin e ankimit, për rrjedhojë pezullimi i saj nga detyra mbeti në fuqi. Megjithatë vlen të theksohet se Balluku vijon të mbajë mandatin e deputetes.
Mandati i deputetit ofron imunitet pĂ«r masa tĂ« sigurisĂ« si arrestimi apo kontrolli i banesĂ«s. PĂ«r kĂ«tĂ« SPAK ka paraqitur nĂ« Kuvend edhe kĂ«rkesĂ«n pĂ«r heqjen e imunitetit, kĂ«rkesĂ« tp cilĂ«n shumica socialiste e mbajti prej muajsh pa shqyrtuar me pretekstin se ânevojitej tĂ« shprehej Gjykata Kushtetueseâ.
Në një reagim publik Kryeministri Rama njoftoi se mazhoranca do të kërkojë zgjidhje përmes ndryshimeve në legjislacion dhe tregoi hapur se qeveria do ta mbrojë Ballukun duke mos ia lëshuar imunitetin.
âDeri nĂ« adresimin ligjor tĂ« zgjidhjes nuk ka asnjĂ« urgjencĂ« pĂ«r tĂ« trajtuar kĂ«rkesĂ«n qĂ« SPAK-u bĂ«ri pas rĂ«nies sĂ« masĂ«s sĂ« pezullimitâ, u shpreh Rama.
Përballë këtyre zhvillimeve, ekonomisti dhe drejtori ekzekutiv i Qendrës Shqiptare për Kërkime Ekonomike (ACER), Zef Preçi, e konsideron problematike çdo ndryshim ligjor gjatë një procesi në zhvillim.
âĂfarĂ«do ndĂ«rhyrje ka efekt vetĂ«m pas miratimit [âŠ] Nuk ka akte me efekt prapaveprues. ĂĂ«shtja do tĂ« hetohet sipas kuadrit ligjor aktualâ, theksoi ai pĂ«r Citizens.al.
Duke paralelizuar situatën me atë të shfaqur edhe në Serbi. Sipas Preçit, një konflikt i tillë institucional mund të ndikojë negativisht në procesin e integrimit evropian të vendit.
Ai shton se mazhoranca mund të synojë zvarritjen procedurale të procesit parlamentar deri në afatet e parashikuara në rregullore.
Ndërsa qeveria ka lënë të kuptohet se nuk e konsideron urgjente shqyrtimin e kërkesës së SPAK për arrestimin e Ballukut, Komisioni Evropian kërkon që Kuvendi të veprojë pa vonesa për procedurat që lidhen me heqjen e imunitetit.
Sipas Brukselit, trajtimi i këtyre çështjeve është përgjegjësi e parlamentit, ndërsa lufta kundër korrupsionit mbetet kusht kyç për avancimin e Shqipërisë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
âNĂ« raportin pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« pĂ«r vitin 2025, Komisioni theksoi se, megjithĂ«se qĂ«ndrueshmĂ«ria e gjyqĂ«sorit Ă«shtĂ« pĂ«rmirĂ«suar, pĂ«rpjekjet e zyrtarĂ«ve publikĂ« ose politikanĂ«ve pĂ«r tĂ« ushtruar presion mbi drejtĂ«sinĂ« mbeten shqetĂ«sim seriozâ, citoi ReportTV njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«si tĂ« KE.
Dy ide âzhvillimiâ po pĂ«rplasen nĂ« Pogradec: njĂ«ra e sheh bregun e Liqenit tĂ« Pogradecit si trashĂ«gimi natyrore e kulturore pĂ«r tâu ruajtur, tjetra e trajton si truall pĂ«r projekte masive turistike. Ky shkrim Ă«shtĂ« njĂ« opinion kritik mbi projektet shumĂ«katĂ«she dhe transformimin urban qĂ« po i kanoset vijĂ«s sĂ« bregut liqenor nĂ« njĂ« zonĂ« tĂ« mbrojtur dhe tĂ« lidhur me statusin e UNESCO-s sĂ« Liqenit tĂ« Ohrit.
1. Jo projektit tĂ« marinĂ«s me ârrokaqiejâ nĂ« Giverny!
Imagjinoni njĂ« projekt kompleksi turistik, me dhjetĂ«ra kulla deri nĂ« 27 kate, tĂ« ngulitura diku midis lumit Seine nĂ« Paris, shtratin e tĂ« cilit do ta grryenin pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« port tĂ« madh pĂ«r motoskafĂ« dhe âjet-skiâ, ose diçka tĂ« ngjashme nĂ« kopshtin e zambakĂ«ve tĂ« ujit tĂ« Monet-it, pothuajse i paprekur pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« shekull, nĂ« fshatin Giverny (FrancĂ«). UdhĂ«tarĂ« nga mbarĂ« bota do tĂ« indinjoheshin dhe do tĂ« protestonin me forcĂ«, qĂ« nga Amerika deri nĂ« Japoni e KinĂ«, sigurisht nĂ«se zoti Xi nuk do tĂ« kishte kundĂ«rshtim.
E pra, kjo është ajo që po kërcënon në heshtje qytetin e vogël të Pogradecit në Shqipëri, në bregun jugor të Liqenit të Ohrit, në kufi me Maqedoninë e Veriut, i listuar në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s për vlerat e tij të jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore.
Pikërisht në këtë qytet, zgjohet çdo mëngjes, ashtu si Monet-i me dritën e mëngjesit, një nga piktorët më të mëdhenj të Shqipërisë, artisti më i madh i gjallë sipas kolegëve të tij, Anastas Kostandini, i njohur me emrin artistik Taso.
Piktori Taso dhe vepra e tij kushtuar Lasgush Poradecit/Facebook.
Pogradecar i lindur (29 Korrik 1954), nĂ« kopshtin e tij artistik, Taso e ka kthyer kĂ«tĂ« âvend tĂ« vogĂ«lâ, me peizazhet, rrugĂ«t dhe banorĂ«t e tij, nĂ« njĂ« xhevahir universal.
Sipas Miguel TorgĂ«s, universali Ă«shtĂ« âvendaliu pa mureâ. PĂ«r ta thĂ«nĂ« ndryshe, kolegu i Tasos, Salvador DalĂ, pĂ«rdori moton e Michel de Montaigne: âNjeriu mund tĂ« arrijĂ« universalĂ«n vetĂ«m duke u nisur nga ultra-vendorjaâ.
MirĂ«po âlokales pa mureâ duan tâi kundĂ«rvihen disa biznesmenĂ« pa kulturĂ« dhe arsim nĂ«pĂ«rmjet njĂ« projekti qĂ« nuk ka asgjĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t me jetĂ«n vendore, duke krijuar pĂ«rkundrazi mure tĂ« larta qĂ« shkatĂ«rrojnĂ« peizazhin dhe çdo aset lokal, dhe duke transformuar atĂ« çka ishte fillimisht njĂ« fshat modest peshkatarĂ«sh nĂ« njĂ« mini-Dubai.
MĂ« e keqja Ă«shtĂ« se kĂ«tĂ« e bĂ«jnĂ« me mbĂ«shtetjen e politikanĂ«ve pa vizion, gjoja nĂ«n pretekstin dhe premtimin, si kudo tjetĂ«r, tĂ« pĂ«rfitimeve ekonomike â nĂ« fakt, kur nuk mund tâu sigurosh pjesĂ«s mĂ« tĂ« madhe tĂ« njerĂ«zve njĂ« jetĂ« tĂ« denjĂ«, u premton âtelebingonâ e turizmit.
2. Kundër trans-peizazhimit global dhe uniform
Siç dihet, liqeni qĂ« rrethon Pogradecin Ă«shtĂ« i regjistruar si TrashĂ«gimi BotĂ«rore e UNESCO-s pĂ«r vlerat e tij natyrore dhe kulturore. Por pĂ«rtej kĂ«saj njohjeje zyrtare, ai Ă«shtĂ« edhe shembulli i pĂ«rsosur i njĂ« socio-ekosistemi virtuoz me dy karakteristika tĂ« tjera tĂ« jashtĂ«zakonshme qĂ« do tâia vlente tâi pĂ«rmendim.
Gati 300 metra i thellë, ky liqen është më i thelli në Ballkan dhe një nga më të vjetrit në botë, madje më i vjetër edhe se vetë njerëzimi. I konsideruar edhe si një nga më të pasurit me specie endemike, liqeni është para së gjithash një fenomen i rrallë gjeologjik: ushqimin kryesor ujor e merr nga një tjetër liqen, 150 metra më lart se ai, Prespa e Madhe (e përbashkët mes Shqipërisë, Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut) nëpërmjet korridoreve nëntokësore karstike. Ndërsa Prespa e Madhe furnizohet vetë, përmes një shiriti të ngushtë toke (Koula) nga Prespa e Vogël, e ndodhur vetëm 3 metra më lart, mes Shqipërisë dhe Greqisë.
UrĂ« lidhĂ«se midis tre vendeve ballkanike, Liqeni i Ohrit vazhdon rrjedhjen e tij nĂ«pĂ«rmjet Drinit tĂ« Zi, duke pĂ«rshkuar MaqedoninĂ« e Veriut dhe mĂ« pas ShqipĂ«rinĂ«, pĂ«r tâu derdhur sĂ« fundi nĂ« Detin Adriatik pranĂ« kufirit midis ShqipĂ«risĂ« dhe Malit tĂ« Zi (njĂ«soj si â nĂ« mĂ«nyrĂ« simbolike â âEmigrimi i ngjalaveâ, kaq domethĂ«nĂ«se pĂ«r shkrimtarin e madh shqiptaro-maqedonas Luan Starova, me origjinĂ« nga Pogradeci).
Kjo mënyrë qarkullimi ujërash në formë kaskade, e ushqyer nga burime nëntokësore ujërash të ëmbla, i jep liqenit një pastërti dhe qartësi të kulluar. Fatkeqësisht, kjo kthjelltësi do të errësohej përgjithmonë nga reflektimi monstruoz dhe i zymtë i mureve gjigante prej xhami dhe betoni.
Projekti i Marinës së Pogradecit/Arlis Ndërtim.
Por ky vend nuk është i jashtëzakonshëm vetëm për veçoritë e tij natyrore dhe faktin që ka mbetur pothuajse i paprekur. Ai është i jashtëzakonshëm edhe për autenticitetin e ruajtur të fshatrave përreth, mentalitetin e banorëve, të cilët ndajnë me njëri-tjetrin të njëjtin stil jetese apo zakone kulinare, në të gjitha brigjet e liqenit.
Dhe askush deri më sot, as në bregun maqedonas në Ohër apo Strugë, shumë herë më të frekuentuar nga turistët pasi bregu i liqenit ka shërbyer dhe shërben si rivierë për një vend pa akses në det, nuk e kishte deformuar kësisoj peizazhin unik socio-kulturor, me të tillë shkatërrim, si projekti i ri i Pogradecit.
Ky projekt i ashtuquajtur zhvillim, i njohur dhe i aplikuar prej vitesh nĂ« bregun e Mesdheut, mund tĂ« pĂ«rshkruhet si âtrans-peizazhimâ. Ashtu si trans-humanizmi, qĂ«llimi i tij Ă«shtĂ« qĂ«, nĂ«n petkun e gjoja perspektivave marramendĂ«se dhe garĂ«s pĂ«r konkurrencĂ« globale nĂ« turizĂ«m, tĂ« maskojĂ« mungesĂ«n e vullnetit politik pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« aksione konkrete pĂ«r tĂ« ruajtur karakterin lokal, pĂ«r tĂ« mbrojtur mjedisin dhe pĂ«rmirĂ«suar jetesĂ«n e banorĂ«ve rreth e qark.
Në fakt, trans-peizazhizmi promovon një lloj uniformiteti global që prodhon vetëm varfëri.
Ky projekt Ă«shtĂ« jo vetĂ«m i papranueshĂ«m dhe pĂ«rbuzĂ«s ndaj banorĂ«ve tĂ« Pogradecit dhe rajonit pĂ«rreth, por duket edhe krejtĂ«sisht i marrĂ«, pasi ndĂ«rtesa e vetme disi e lartĂ« nĂ« qytet (10 kate), e ndodhur jo larg perimetrit tĂ« ndĂ«rtimit, ka maksimumi njĂ« deri nĂ« tre apartamente tĂ« banuara. Por ndoshta qĂ«llimi i tij i vĂ«rtetĂ« nuk Ă«shtĂ« tâi shesĂ« ose tâi japĂ« me qira kĂ«to banesa dhe vende parkimi, por vetĂ«m thjesht tâi ndĂ«rtojĂ«?
3. Këtu rreh zemra e Evropës
Si qytetarĂ« tĂ« kĂ«saj bote kemi jo vetĂ«m tĂ« drejta, por edhe detyrime ndaj objekteve tĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore tĂ« UNESCO-s dhe mĂ« gjerĂ« nĂ« mbrojtje tĂ« njerĂ«zimit, vlerave tĂ« tij dhe planetit nga politikat âzhvillueseâ qĂ« po kĂ«rcĂ«nojnĂ« seriozisht integritetin e tyre dhe tĂ« ardhmen e brezave qĂ« vijnĂ«.
Si qytetarë evropianë, detyrimet janë më të mëdha ndaj kësaj pjese të panjohur, të nënvlerësuar dhe të neglizhuar të Evropës, siç është rajoni i Liqenit të Ohrit.
Sepse, së pari, rajoni ka qenë etapë thelbësore e Via Egnatia-s, e cila lidhte Romën me Bizantin, nga bregu i Adriatikut dhe përmes bregut verior të liqenit, duke kontribuar në përhapjen e krishterimit në të gjithë rajonin. Pikërisht në brigjet e këtij liqeni, dy dishepujt e Kirilit dhe Metodit, Klementi dhe Naumi, thuhet se kanë qenë kontribues të rëndësishëm në krijimin e alfabetit cirilik, i përdorur ende sot nga gjysma lindore e Evropës (ky alfabet u bazua në një tjetër alfabet më të hershëm, glagolitik, i hartuar nga Kirili dhe Metodi, me qëllim ungjillëzimin e popujve sllavë duke filluar nga Kostandinopoja).
Në vitin 886, Klementi themeloi shkollën e tij letrare në Ohër, e konsideruar jo vetëm si universiteti i parë në Ballkan dhe universiteti i parë sllav, por edhe më i lashti në Evropë, duke i paraprirë me gati 1 apo 2 shekuj universiteteve të Parmës, Bolonjës, Oksfordit apo Sorbonës, të cituara si më të vjetrat në Evropë).
Naumit i njohim manastirin e famshëm që mban emrin e tij në bregun jugor të liqenit, aty ku ndodhet dhe varri i tij, i kthyer në një nga vendet më të njohura të pelegrinazhit ortodoks. Vetë Ohri konsiderohet si Jeruzalemi i sllavëve.
Në Ohrin e mrekullueshëm, në fund të shekullit të XIII, në kupolat dhe muret e Kishës së Shën Nënës së Zotit Perivleptos, dy vëllezërit grekë, Michalis Astrapas dhe Eutychios, të formuar si piktorë në Malin e Athosit, thyen traditën e afreskeve bizantine duke sjellë elemente novatore në planin e perspektivës, realizmit, anës emocionale dhe sensibilitetit, të cilat do të revolucionarizonin pikturën evropiane, pasi do të përvetësoheshin dhjetë vjet më vonë në fresket e Kapelës Scrovegni në Padovë nga vetë Giotto, paraardhësi i Rilindjes Italiane.
Ishte përsëri këtu, në pjesën anësore të kësaj kishe, që në vitin 1516 u konceptua pinakoteka e parë, e konsideruar si galeria më e vjetër e artit në botë.
Nuk mbaron me kaq! Në anën tjetër të kreshtave malore që rrethojnë liqenin është Manastiri (Bitola), në Maqedoninë e Veriut, vendi ku ndodhen varrezat më të mëdha ushtarake franceze jashtë territorit të Francës (një tjetër është në Korçë, Shqipëri), dëshmi të kobshme dhe të heshtura të rëndësisë së Frontit Lindor gjatë Luftës së Parë Botërore, i cili luajti një rol jo të vogël në fitoren përfundimtare të Aleatëve, krejt i neglizhuar sot nga kujtesa perëndimore (ashtu si qindra luftëtarët afrikanë që prehen atje, larg vendlindjes së tyre).
Ndërsa në Florinë, Greqi, dhe rrethinat e saj, peizazhet u bënë sfondi dhe burimi i frymëzimit për shumë nga kryeveprat e Theo Angelopoulos, më evropiani i regjisorëve rajonalë.
E pra, nĂ« kĂ«tĂ« âtjetĂ«r EvropĂ«â qĂ« edhe Milan Kundera e la padrejtĂ«sisht nĂ« harresĂ«, ashtu si tĂ« gjithĂ« nĂ« PerĂ«ndim, pikĂ«risht pĂ«r faktin se Ă«shtĂ« tepĂ«r ortodokse dhe myslimane, zemra e tĂ«rĂ« EvropĂ«s rreh kĂ«tu mĂ« fort se kudo.
Dhe këtë zemër, të ardhur nga lashtësia por që është ende gjallë, të vendosur gjeografikisht majtas-poshtë, sepse më afër rrënjëve latine-kristiane dhe greke të qytetërimit evropian, duan ta zëvendësojnë me një zemër artificiale dhe pa shpirt, të shkëputur nga realiteti, për të projektuar nga kompjuteri një uniformitet peizazhesh ku gjithçka në botë të ngjasojë me një ekskavator gjigant global, për të shërbyer si sfond unik për video reklamuese turistike.
Në vend që të ruajmë territorin, ta bëjmë të jetojë më mirë apo ta ringjallim, barbarët përgatiten të shkaktojnë vdekjen e saj përfundimtare përmes një transplanti të kotë dhe pa asnjë perspektivë.
Projekti i Marinës së Pogradecit/Arlis Ndërtim.
Atë çfarë nuk arritën të zhdukin konfliktet e shumta që kanë përfshirë rajonin, nga luftërat ballkanike në fillim të shekullit të XX, me eksperimentet e artilerisë së rëndë apo deportimet dhe masakrat masive e deri te dy luftërat botërore, atë çka kanë dështuar të shkatërrojnë fashizmi, komunizmi, maoizmi dhe, më në fund, stalinizmi, në aspektin e jetës autentike dhe natyrës në brigjet e këtij liqeni, një grusht barbarësh të etur për para ka të ngjarë ta arrijë brenda pak muajsh.
4. Për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm: turizmit stacionar
Shqipëria gati po asfiksohet nga invazionet turistike, që në një farë mënyre i ka provokuar vetvetes: aeroporti i kryeqytetit, edhe pse i zgjeruar së fundmi, është i mbipopulluar gjatë gjithë stinës së verës.
Për të akomoduar turmat në rritje të pushuesve në plazh, një aeroport i dytë është duke marrë formë në jugperëndim të vendit, pranë Vlorës, midis estuarit të Vjosës dhe lagunës së Nartës, dy zona të mbrojtura natyrore, duke shpërfillur rrezikun e ndërprerjes së migracionit të zogjve, për të cilin zona shërben si ndalesë thelbësore.
KufijtĂ« e saj tokĂ«sorĂ« po bĂ«hen gati tĂ« pakalueshĂ«m, rrugĂ«t janĂ« tĂ« mbipopulluara, plazhet tĂ« tejngopuraâŠ
Ăka Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« ardhur keq Ă«shtĂ« fakti se ky fluks turistik nuk vjen nga dĂ«shira pĂ«r tĂ« zbuluar veçoritĂ« unike tĂ« kĂ«tij vendi â mĂ« ka ndodhur shpesh tĂ« dĂ«gjoj dialogje turistĂ«sh nĂ« kthim, teksa presin nĂ« sallonet e aeroportit, tĂ« cilĂ«t pyesin njĂ«ri-tjetrin se çâdo kĂ«tu ky flamur me dy koka shqiponjash, ose pse ka kaq shumĂ« xhami nĂ« kĂ«tĂ« vend evropianâŠ
Jo, arsyeja kryesore është se kostoja e jetesës është ende e ulët në krahasim me diku tjetër në bregun verior të Mesdheut. Dhe kur, ashtu si në Kroaci dhe Mal të Zi, çmimet edhe këtu do të rriten ndjeshëm, rrjedhat turistike do të zhvendosen akoma më në jug, po qe nevoja deri në Mozambik apo Bangladesh.
Ndaj, ky model zhvillimi turistik është pa të ardhme të vërtetë.
Nga ana tjetĂ«r, restoranti mĂ« i njohur nĂ« ShqipĂ«ri, âMrizi i Zanaveâ, pranĂ« LezhĂ«s, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« vendit, shĂ«rben si pikĂ« referimi pĂ«r lĂ«vizjen globale âSlow Foodâ, ashtu si âFustanellaâ nĂ« PetrelĂ«, njĂ« nga mĂ« tĂ« mirĂ«t nĂ« TiranĂ« dhe rrethinat e saj, tĂ« dy shembuj tĂ« agroturizmit qĂ« po pĂ«rhapet nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.
âHani i GĂ«shtenjaveâ, nĂ« lartĂ«sitĂ« e Pogradecit, i konceptuar mbi njĂ« fermĂ« dhe me njĂ« pamje mahnitĂ«se mbi liqen, Ă«shtĂ« njĂ« shembull tjetĂ«r i kohĂ«ve tĂ« fundit.
Nuk mund të lëmë pa përmendur zonën e Përmetit, pranë kufirit jugor me Greqinë, e cila prej kohësh i është përkushtuar ekoturizmit. Këto iniciativa dëshmojnë se një lloj tjetër turizmi është i mundur në Shqipëri.
Shembull i përkryer është qasja tradicionale ndaj turizmit që lëvrohet ende përreth Liqenit të Ohrit, dhe kjo, pavarësisht frekuentimit të madh gjatë stinës së verës.
Ky model turizmi respekton jetĂ«n e banorĂ«ve dhe natyrĂ«n pĂ«rreth, autenticitetin e zonĂ«s, ku secili ruan karakterin dhe veçoritĂ« e veta specifike. Kjo lloj mĂ«nyre e tĂ« bĂ«rit turizĂ«m pĂ«rputhet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rkryer me idenĂ« e âgjendjes statikeâ, tĂ« teorizuar nga ekonomisti anglez John Stuart Mill: zhvillim pa prishur ekuilibrin natyror dhe kulturor, pĂ«rmirĂ«sim pa turbulluar gjithçka, progres pa shkatĂ«rrim â i vetmi progres i vĂ«rtetĂ«.
Ka shumĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« nĂ« zonĂ«n e Pogradecit pĂ«r tĂ« arritur kĂ«tĂ« âmodel statikâ: pĂ«rmirĂ«simi i cilĂ«sisĂ« sĂ« ujit tĂ« lumit qĂ« derdhet nĂ« liqen; rregullimi i trotuareve dhe zonave pĂ«r kĂ«mbĂ«sorĂ«; pistat e biçikletave; sinjalizimi i shtigjeve pĂ«r shĂ«titje dhe i thesarĂ«ve natyrorĂ« dhe kulturorĂ«; zgjerimi i gamĂ«s sĂ« akomodimit tradicional, etj.
Sa do të na pëlqente të gjithëve, p.sh., ideja e krijimit të një muzeu të madh modern dedikuar liqenit, në vendin e projektit famëkeq.
Muze të tillë limnologjikë njihen gjithsej vetëm tre në botë, ndryshe nga muzetë oqeanografikë, të cilët janë të shumtë. Dhe njëri prej të treve ndodhet pikërisht në brigjet e Liqenit Baikal, shumë i ngjashëm me Liqenin e Ohrit, për nga vjetërsia me miliona vjet, biodiversiteti i jashtëzakonshëm, përfshirë speciet endemike, si edhe statusi i Trashëgimisë Botërore.
Pse jo pra njĂ« muze qĂ« pĂ«rshkruan dhe ilustron historinĂ« natyrore dhe kulturore tĂ« liqenit, duke filluar nga gjeologjia dhe biologjia e tij unike (origjina tektonike dhe karstike, mĂ«nyra e furnizimit me ujĂ«, korani, sfungjerĂ«t, algat mikroskopike, kĂ«rmijtĂ«, etj.), duke vazhduar mĂ« tej me vendbanimet e ndryshme nĂ« brigjet e liqenit, siç Ă«shtĂ« banesa qindravjeçare e sapozbuluar pranĂ« Linit, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« bregut shqiptar, e njohur si vendbanimi mĂ« i vjetĂ«r i kĂ«tij lloji nĂ« EvropĂ«, pĂ«r tĂ« pĂ«rfunduar me figurat artistike dhe letrare qĂ« ka nxjerrĂ« ky vend, si fotografi Misto Ăiçi apo piktori Anastas Kostandini, me salla tĂ« dedikuara promovimit tĂ« shkrimtarĂ«ve tĂ« tij tĂ« mĂ«dhenj por pak tĂ« njohur nĂ« botĂ«, si Lasgush Pogradeci dhe Mitrush Kuteli (letĂ«rsia shqiptare nuk fillon dhe mbaron me Ismail KadarenĂ«).
Një muze që mund të sponsorizohej nga vetë UNESCO.
Aktualisht, muzeu i vetëm që prezanton trashëgiminë natyrore dhe kulturore të zonës së Liqenit të Ohrit ndodhet në Strugë, në bregun verior maqedonas.
Ky muze, i themeluar në vitin 1928 nga Nikola Nezlobinski, një mjek rus i internuar pas Revolucionit të vitit 1917, ndodhet sot në gjendje jo të mirë megjithë pozicionin e tij të jashtëzakonshëm gjeografik, në Gjirin e Kockave, në Peƥtan. Gjithashtu, koleksionet arkeologjike të muzeut të vogël në Pogradec meritojnë një ambient më mbresëlënës.
Po ashtu, ai i dedikuar Misto Ăiçit, i vendosur aktualisht nĂ« banesĂ«n e tij familjare, pĂ«r tĂ« mos folur pĂ«r shtĂ«pinĂ« e Lasgush Pogradecit, pothuajse e mbyllur shumicĂ«n e kohĂ«s.
Ky lloj muzeu mund të tërhiqte një shtresë tjetër turistësh, përfshirë ata përtej kufirit dhe gjithë vendeve sllave, për të cilët ndalesa e fundit është zakonisht manastiri i Shën Naumit.
Ky muze do tĂ« favorizonte pĂ«r rrjedhojĂ« edhe dialogun midis dy brigjeve, duke nderuar kĂ«shtu edhe Luan StarovĂ«n, shkrimtar i ushqyer pikĂ«risht nga gjithĂ« kĂ«to identitete lokale, tĂ« cilave u kushtoi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« veprĂ«s sĂ« tij, mendimtar largpamĂ«s i cili druhej se âBallkani do tĂ« mbetet i mallkuar pĂ«r sa kohĂ« qĂ« kufijtĂ« e tij nuk do tĂ« harrohenâ.
Muzeu mund të konceptohet në formën e një hapësire të vetme, të ajrosur dhe të hapur, me fasada transparente si vetë ujërat e liqenit, në mënyrë që të mos pengojë perspektivën dhe pamjen e liqenit nga qyteti apo të qytetit nga bregu i liqenit.
HapĂ«sira duhet tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« presĂ« ekspozita tĂ« pĂ«rkohshme dhe tĂ« promovojĂ« figura artistike, letrare dhe shkencore tĂ« anĂ«s tjetĂ«r tĂ« liqenit (Vangel KodĆŸoman, vĂ«llezĂ«rit Miladinov, Nikola NezlobinskiâŠ).
Me një fjalë, krejt e kundërta e projektit aktual, i cili është opak, mbytës, si ndonjë Perde e Hekurt në breg të liqenit, apo si port-avion funebër i një flote që përgatitet ta gllabërojë liqenin, para të cilit flota franceze aktive gjatë Luftës së Parë Botërore e Ohrit dhe Prespës do të dukej në retrospektivë jo më kërcënuese se ajo e anijeve tradicionale të peshkimit.
Së fundi, një muze që do të nxirrte në dritë sfidat e ruajtjes së kësaj trashëgimie, rrezikun nga peshkimi i tepruar, nga ndotjet minerale, ndërtimet e pakontrolluara, ulja e niveleve të liqeneve, tashmë të dukshme në të dy liqenet e Prespës.
NdĂ«rsa vijat bregdetare kudo po tĂ«rhiqen pĂ«r shkak tĂ« ngritjes sĂ« niveleve tĂ« detit si rezultat i ngrohjes globale, nĂ« liqene po ndodh e kundĂ«rta: ato tĂ«rhiqen, siç Ă«shtĂ« shembulli konkret nĂ« liqenet e PrespĂ«s, tĂ« cilat rrezikojnĂ« tharjen, ashtu siç ndodhi me Detin AralâŠ
Një grup organizatash shqiptare dhe ndërkombëtare për lirinë e medias dhe mbrojtjen e gazetarëve i kanë bërë thirrje qeverisë shqiptare që reforma për Radio Televizionit Shqiptar (RTSH) të mbështetet në mjete të ligjshme dhe demokratike.
Kjo thirrje vjen pas deklaratave të fundit të Kryemnistrit Edi Rama për performancën dhe financimin e RTSH-së, ku mes të tjerash ai hodhi edhe idenë e pezullimit të financimit apo mbyllje të mundshme të transmetuesit publik.
Sipas organizatave nënshkruese mes tyre Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt, Reporterët pa Kufij (RSF), Aleanca për Median Publike (PMA) dhe partnerët e Media Freedom Radip Response (MFRR), ekziston një konsensus i gjerë se RTSH prej vitesh përballet me probleme serioze strukturore, përfshirë dobësi në qeverisje dhe mbikëqyrje të pavarur, paqëndrueshmëri financiare, rënie të besimit publik dhe mangësi profesionale në përmbushjen e misionit si media e shërbimit publik.
Megjithatë, ato theksojnë se nevoja për reformë nuk duhet të shoqërohet me masa që bien ndesh me standardet evropiane.
âDakordĂ«sia mbi objektivat e reformĂ«s nuk nĂ«nkupton dakordĂ«si mbi çdo instrument tĂ« pĂ«rdorur pĂ«r arritjen e tyreâ, thuhet nĂ« deklaratĂ«, ku vihet theksi se financimi i medias publike duhet tĂ« jetĂ« i qĂ«ndrueshĂ«m, i parashikueshĂ«m dhe i mbrojtur nga ndĂ«rhyrja politike.
Sipas deklaratës, shërbimi i medias publike është e ndryshme nga I mediave private.
âRoli i medias publike nuk Ă«shtĂ« tĂ« konkurrojĂ« sipas logjikĂ«s sĂ« tregut, por tĂ« garantojĂ« akses universal nĂ« informacion tĂ« paanshĂ«m, programe kulturore dhe arsimore, si dhe hapĂ«sirĂ« pĂ«r debat demokratikâ, thuhet nĂ« deklaratĂ«.
Nisur edhe nga procesi i anëtarësimit të Shqipërisë në BE, dhe nga nevoja për të plotësuar detyrimet e Grup Kapitullit të Parë, Themelore, organizatat theksojnë që është një kërkesë thelbësore demokratike që RTSH-ja të jetë e pavarur, e përgjegjshme dhe e qëndrueshme.
Ata kërkojnë që reforma të ndiqet përmes mekanizmave të qeverisjes dhe llogaridhënies së parashikuar me ligj; të mbrohet financimi i medias nga kushtëzimi politik; përpjekjet reformuese të forcojnë pavarësinë, lirinë editoriale dhe besimin në publik dhe debati pulbik mbi RTSH-në të jetë i bazuar në standarde dhe jo pasiguri institucionale.
Autor: Dr. Armea Xhaho, Eksperte e Qeverisjes Vendore
Në kushtet kur decentralizimi dhe forcimi i autonomisë vendore janë pjesë e reformave kryesore institucionale në Shqipëri, aftësia e bashkive për të planifikuar dhe ofruar shërbime cilësore mbetet një element i rëndësishëm i qeverisjes vendore. Kuadri ligjor parashikon matjen dhe raportimin e performancës në njësitë e vetëqeverisjes vendore, si pjesë e mekanizmave të transparencës dhe llogaridhënies. Megjithatë, ngritja formale e strukturave administrative nuk mjafton pa sisteme funksionale dhe të qëndrueshme, të cilat duhet të jenë të kuptueshme dhe të aksesueshme edhe për shoqërinë civile dhe median.
NĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, projekti âBashki tĂ« Fortaâ (BtF), i financuar nga Agjencia Zvicerane pĂ«r Zhvillim dhe BashkĂ«punim dhe Qeveria e SuedisĂ« dhe i zbatuar nga Helvetas, ka mbĂ«shtetur qĂ« prej vitit 2019 bashkitĂ« e vendit nĂ« ndĂ«rtimin dhe konsolidimin e njĂ« sistemi tĂ« strukturuar pĂ«r matjen e performancĂ«s vendore.
Sistemi i Matjes dhe Raportimit së Performancës është një mekanizmin kombëtar dhe vendor për mbledhjen, përpunimin dhe analizimin e të dhënave mbi ofrimin e shërbimeve nga bashkitë. Treguesit e performancës përbëjnë thelbin e sistemit, pasi përmes tyre objektivat e politikave dhe të shërbimeve përkthehen në rezultate të matshme dhe të krahasueshme. Raportet e performancës bashkiake materializojnë këtë proces, duke sintetizuar të dhënat dhe analizën në një dokument që shërben si bazë për informim, vendimmarrje dhe llogaridhënie.
Evolucioni i raporteve të performancës ka kaluar nga një qasje me fokus financiar drejt një formati të ri të orientuar nga rezultatet dhe shërbimet. Ky proces kulmoi me hartimin e Raportit të Parë Kombëtar të Performancës për Nivelin Vendor në vitin 2024, duke krijuar bazën për krahasueshmëri dhe transparencë ndërbashkiake. Raportet e Performancës së bashkive ofrojnë një pasqyrë të qartë dhe të strukturuar mbi performancën e bashkive në 11 fushat kryesore të vlerësimit për vitet 2023-2024: arsimi parauniversitar, menaxhimi i infrastrukturës së ujitjes dhe kullimit, administrimi i pyjeve dhe kullotave, menaxhimi i mbetjeve, mbrojtja nga zjarri, mbrojtja sociale, burimet njerëzore, transparenca, barazia gjinore, integrimi në BE, menaxhimi financiar.
Përmes treguesve të standardizuar dhe të krahasueshëm, bashkitë mund të identifikojnë me saktësi arritjet dhe mangësitë në ofrimin e shërbimeve publike, të optimizojnë përdorimin e burimeve të kufizuara dhe të mbështesin vendimmarrjen mbi bazën e të dhënave. Së fundmi, performanca po merr një rol gjithnjë e më të rëndësishëm, pasi instrumente të tilla si Grantet me Bazë Performance krijojnë incentiva për të lidhur cilësinë e rezultateve me përfitime konkrete financiare për bashkitë.
Raportimi i performancës ndihmon në lidhjen e planifikimit strategjik, buxhetimit dhe vlerësimit të rezultateve në një cikël të integruar të menaxhimit publik, në përputhje me praktikat e përdorura në vendet e Bashkimit Evropian.
Matja dhe publikimi i performancĂ«s sĂ« bashkive nuk janĂ« thjesht njĂ« detyrim ligjor, por njĂ« instrument strategjik pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e qeverisjes vendore. NĂ« realitetin shqiptar, ku besimi i qytetarĂ«ve ndaj institucioneve publike vendore Ă«shtĂ« shpesh i lĂ«kundur, matja dhe publikimi i performancĂ«s luan njĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« ndĂ«rtimin e njĂ« kulture transparence dhe llogaridhĂ«nieje. NĂ« frymĂ«n e transparencĂ«s qĂ« kĂ«rkon Ligji nr. 119/2014 âPĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimitâ, i ndryshuar, matja e performancĂ«s sĂ« institucioneve publike pasqyrohet pĂ«rmes publikimit tĂ« informacionit mbi shĂ«rbimet e ofruara dhe standardet e cilĂ«sisĂ«, duke i dhĂ«nĂ« qytetarĂ«ve njĂ« pasqyrĂ« tĂ« qartĂ« mbi nivelin e shĂ«rbimit qĂ« marrin.
Roli i shoqërisë civile dhe medias
Përfshirja e shoqërisë civile, medias dhe institucioneve akademike konsiderohet një element i rëndësishëm për funksionimin e sistemit të performancës. Monitorimi në nivel vendor fiton më shumë kuptim kur rezultatet analizohen dhe komunikohen në mënyrë të kuptueshme për publikun. Në këtë kuadër, organizatat partnere të projektit, Instituti për Shkencë, Edukim dhe Politika Zhvillimi (ISHEP) dhe organizata LIBURNETIK, kanë ofruar asistencë teknike për forcimin e kapaciteteve të bashkive dhe të shoqërisë civile në fushën e menaxhimit të performancës vendore.
Si pjesë e kësaj qasjeje, janë organizuar trajnime rajonale me pjesëmarrjen e 35 përfaqësuesve të mediave dhe organizatave të shoqërisë civile, të fokusuara në sistemin e matjes së performancës së bashkive dhe përdorimin e Raportit Vendor të Performancës si instrument për monitorim dhe analizë publike.
Këto aktivitete shërbyen si platforma informuese për prezantimin e Sistemit të Matjes dhe Raportimit Vendor të Performancës dhe për diskutimin e kuadrit ligjor, institucional dhe praktik të këtij procesi. Pjesëmarrësit u njohën me lidhjen mes matjes së performancës, përdorimit të të dhënave në vendimmarrje dhe përmbushjes së kërkesave që lidhen me procesin e integrimit evropian dhe angazhimet ndërkombëtare të Shqipërisë.
Performanca vendore dhe integrimi evropian
Në kontekstin shqiptar, nevoja për ngritjen e një sistemi funksional dhe të qëndrueshëm për matjen e performancës së bashkive nuk është vetëm një kërkesë e brendshme për përmirësim të qeverisjes vendore, por një domosdoshmëri që lidhet drejtpërdrejt me procesin e integrimit evropian dhe angazhimet ndërkombëtare të vendit. Institucionalizimi i matjes së performancës në nivel vendor është një kusht thelbësor për përmbushjen e standardeve ndërkombëtare të qeverisjes së mirë. Sipas praktikave të Bashkimit Evropian për menaxhimin e fondeve, matja e performancës së institucioneve dhe projekteve pasqyrohet drejtpërdrejt në përmbushjen e standardeve vlerësuese të BE-së, ku cilësia e planifikimit, përgatitja e portofolit të projekteve dhe kapaciteti për zbatim lidhen ngushtë me sigurimin dhe përdorimin efektiv të fondeve evropiane, veçanërisht në nivel vendor.
Bashkitë që disponojnë struktura funksionale për matjen dhe raportimin e performancës janë më të besueshme për partnerët ndërkombëtarë, më të afta për të përthithur fonde të bazuara në performancë dhe më konkurruese në aplikimet për fonde IPA dhe programe të tjera të BE-së. Konsolidimi i mëtejshëm i Sistemit të Matjes së Performancës në bashki përfaqëson një hap thelbësor për një qeverisje vendore më të hapur, më të përgjegjshme dhe të orientuar drejt rezultateve. Në këtë proces, shoqëria civile dhe media luajnë një rol të rëndësishëm në analizimin dhe komunikimin e të dhënave, duke kontribuar në forcimin e llogaridhënies dhe nxitjen e një debati publik të informuar mbi qeverisjen dhe shërbimet publike në nivel vendor.
Faqe anonime nĂ« Facebook dhe Instagram tĂ« quajtura âZall Gjoçajâ dhe tĂ« hapura sĂ« fundmi, kanĂ« nisur publikimin e njĂ« serie me materiale qĂ« synojnĂ« tĂ« diskreditojnĂ«, DhimitĂ«r Kolecin dhe Jorgj Locajn, aktivistĂ« nga Zall-Gjoçaj dhe fshati Lufaj tĂ« njohur pĂ«r kundĂ«rshtimin e projekteve tĂ« hidrocentraleve tĂ« kompanisĂ« âSeka Hydropowerâ.
Faqet u aktivizuan mĂ« 2 dhe 5 shkurt 2026 dhe deri mĂ« tani kanĂ« botuar tĂ« paktĂ«n tre video tĂ« montuara, tĂ« cilat marrin pjesĂ« nga intervistat dhe postimet e Kolecit dhe Locajt dhe shoqĂ«rohen me mbishkrime dhe âkundĂ«r-argumenteâ, tĂ« cilat synojnĂ« tâi portretizojnĂ« aktivistĂ«t si âmashtruesâ dhe âgjobaxhinjĂ«â.
Pavarësisht se faqja në Facebook (link) ka vetëm katër ndjekës dhe ajo në Instagram asnjë (link), videot kanë arritur shikueshmëri nga 9 mijë deri në 30 mijë shikime, çka lë të nënkuptohet se personat pas këtij linçimi mund ta kenë sponsorizuar përmbajtjen (të paktën videot në Facebook), për ta shpërndarë më shumë në rrjet.
Në komente vërehen reagime skeptike nga qytetarë që kërkojnë shpjegime për motivet e publikimeve.
Citizens.al vuri re se faqja âZall-Gjoçajâ ndĂ«rvepronte ngushtĂ« me dy faqe tĂ« tjera anonime: âBukuritĂ« Zall-Gjoçajâ (link) dhe âAlisa Interactâ (link).
E para shpërndante të njëjtat video, ndërsa e dyta nuk kishte postime, por dukej se shërbente si profil mbështetës në komentet dhe përgjigjet ndaj qytetarëve.
Këto faqe nuk kanë transparencë mbi administratorët apo qëllimin e tyre teksa struktura e ndërveprimit sugjeron një veprimtari të koordinuar për të linçuar aktivistët në fjalë.
âPresion pĂ«r tĂ« na heshturâ
I pyetur nga Citizens.al, DhimitĂ«r Koleci hodhi dyshimin se pas sulmeve mund tĂ« qĂ«ndrojĂ« kompania âSeka Hydropowerâ, ose persona tĂ« lidhur me tĂ«. Kompania nĂ« fjalĂ« ka ndĂ«rtuar hidrocentralin nĂ« Zall-Gjoçaj.
âDalin me profile false, i ndryshojnĂ« herĂ« pas here, njĂ«herĂ« nxjerrin bukuritĂ« e Zall-Gjoçajt, njĂ«herĂ« njĂ« emĂ«r tjetĂ«r, nuk dimĂ« se kush janĂ«,â tha Koleci, âĂshtĂ« presion i hapur pĂ«r tĂ« na dĂ«mtuar si aktivistĂ«.â
Citizens.al kontaktoi administratorin e âSeka Hydropowerâ, Bardhyl Muçeku, pĂ«r tĂ« pyetur nĂ«se kishte dijeni tĂ« situatĂ«s, por ai mohoi diçka tĂ« tillĂ«, duke u shprehur se ishte kundĂ«r kĂ«saj fushate linçimi.
Nga ana tjetĂ«r, Koleci theksoi se nuk ka pasur asgjĂ« personale me drejtuesit apo njerĂ«zit pas kompanisĂ« âSeka Hydropowerâ, dhe e gjithĂ« kjo fushatĂ« po ndodh me qĂ«llim dĂ«mtimin e figurĂ«s sĂ« tij publike dhe demoralizimi i komunitetit qĂ« ka kundĂ«rshtuar hidrocentralet.
âKy nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m problem personal. Kam familje dhe reputacion nĂ« shoqĂ«ri,â shtoi ai.
AktivistĂ« tĂ« angazhuar nĂ« mbrojtjen e Zall-Gjoçajt thanĂ« pĂ«r Citizens.al se sulmet nĂ« rrjetet sociale nisĂ«n menjĂ«herĂ« pas vendimit tĂ« GjykatĂ«s sĂ« LezhĂ«s, e cila mĂ« 28 janar pushoi çështjen penale pĂ«r shpifje dhe fyerje, tĂ« ngritur nga âSeka Hydropowerâ ndaj DhimitĂ«r Kolecit, Jorgji Locajt dhe Adem XhokolĂ«s, qĂ« tĂ« tre banorĂ« tĂ« zonĂ«s.
Sipas aktivistëve, ky zhvillim shënoi një zhvendosje të presionit nga gjykata drejt rrjeteve sociale.
âPas vendimit, u aktivizua njĂ« faqe nĂ« Facebook, qĂ« publikon materiale tĂ« pĂ«rsĂ«ritura, video, fotografike dhe me shkrime duke akuzuar publikisht aktivistĂ«t pĂ«r mashtrim dhe shpifje,â thanĂ« aktivistĂ«t e Zall-Gjoçajt pĂ«r Citizens.al.
Padia e kompanisë kishte të bënte me deklaratat publike të tre banorëve gjatë protestave, ku ata ngrinin shqetësime për ndikimin e hidrocentraleve në lumenjtë Flim dhe Urakë.
Pas shqyrtimit të fushatës linçuese, Dhimitër Koleci dhe aktivistë të tjerë të Zall-Gjoçajt depozituan një ankesë pranë Komisionerit për Mbrojtjen e të Dhënave Personale.
Ankesa ka të bëjë me përpunim të paligjshëm të të dhënave, cenim të privatësisë dhe dëmtim të reputacionit.
Sipas ankesës, materialet filmike janë nxjerrë jashtë kontekstit dhe janë ripërdorur në mënyrë selektive për të ndërtuar një narrativë diskredituese. Aktivistët kanë kërkuar fshirjen e përmbajtjeve, gjetjen dhe marrjen e masave administrative ndaj personave përgjegjës.
âUnĂ« do ta vazhdoj betejĂ«n, nuk do tĂ« ndalem, ata nuk do ta arrijnĂ« atĂ« qĂ« duan tĂ« arrijnĂ«. UnĂ« jam me zĂ«, me figurĂ«, ata janĂ« tĂ« fshehur!â theksoi Koleci.
Pas tre ditĂ«sh pĂ«rplasje tĂ« dhunshme me policinĂ« kundĂ«r zhvillimit tĂ« resortit âBlue Borgoâ nĂ« zonĂ«n mes ShĂ«ngjinit dhe VelipojĂ«s, banorĂ«t e Rrjollit u mblodhĂ«n sot para ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme (SPAK) ku kĂ«rkuan ndĂ«rhyrjen e drejtĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« zgjidhur konfliktin e pronĂ«sisĂ« sĂ« tokave ku po zhvillohet projekti.
NjĂ«soj si rreth njĂ« vit mĂ« parĂ« ata protestuan me pankarta para sĂ« njĂ«jtĂ«s godinĂ«, me tĂ« njĂ«jtĂ«n kĂ«rkesĂ«: Pezullimin e punimeve dhe hetimin e dokumentacionit qĂ« i kaloi pronĂ«sinĂ« kompanisĂ« âGener 2â, tĂ« cilin ata e konsiderojnĂ« tĂ« bĂ«rĂ« me falsifikime.
Një vit më pas, sipas banorëve dhe avokatëve të tyre, nuk ka asnjë informacion nëse janë kryer veprime konkrete hetimore. Pas protestës së sotme, avokati Ndue Pjetra tha se SPAK ia ka deleguar çështjen Gjykatës dhe Prokurorisë së Shkodrës.
âProces i zvarritur qĂ«llimishtâ
Avokati i banorĂ«ve, Ndue Pjetra, i tha Citizens.al se zvarritja e deritanishme e procesit ka qenĂ« e qĂ«llimshme. Sipas tij, kjo i jep kohĂ« Fatmir ShpellzĂ«s, tĂ« dyshuar pĂ«r falsifikim dokumentesh pronĂ«sie, âtĂ« rregullojĂ« aktetâ.
Pjetra kĂ«rkoi pĂ«rfshirjen e Inspektorati KombĂ«tar i Mbrojtjes sĂ« Territorit (IKMT), pĂ«r tĂ« verifikuar nĂ«se kompania âGener 2â, qĂ« po punon nĂ« terren, po vepron nĂ« pĂ«rputhje me ligjin.
âNĂ«se rezulton se gjithçka Ă«shtĂ« nĂ« rregull, banorĂ«t do tĂ« tĂ«rhiqen nga kauza,â tha ai teksa shtoi se ata kanĂ« depozituar njĂ« padi civile nĂ« GjykatĂ«n e ShkodrĂ«s pĂ«r prishje tĂ« pronĂ«sisĂ« dhe njohje tĂ« saj nĂ« favor tĂ« banorĂ«ve, tĂ« cilĂ«t pretendojnĂ« se e zotĂ«rojnĂ« prej rreth 100 vitesh.
Prek Molla, banor i zonës, tha se të hënën, më 9 shkurt, ata do të paraqiten në institucionet e drejtësisë në Shkodër me qëllim që të kërkohet pezullimi i punimeve deri në një vendimmarrje përfundimtare.
Avokati Klodian Reçi ngriti shqetĂ«simin pĂ«r mungesĂ«n e kontrolleve institucionale. Ai paralelizoi reagimin e shpejtĂ« tĂ« IKMT-sĂ« ndaj ndĂ«rtimeve tĂ« vogla dhe private me mungesĂ«n e verifikimeve pĂ«r njĂ« projekt qĂ« shtrihet nĂ« rreth 146 hektarĂ« nga njĂ« investitor strategjik ânuk shkon as pĂ«r verifikimeâ.
Protesta u mbĂ«shtet edhe nga pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« partive opozitare, pĂ«rfshirĂ« âLĂ«vizja BashkĂ«â dhe âMundĂ«siaâ. Ata ishin tĂ« pranishĂ«m edhe nĂ« protestĂ«n e zhvilluar njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« nĂ« Rrjoll, ku pati edhe njĂ« person tĂ« lĂ«nduar.
âMe firmĂ«n e saj, Belinda Balluku po u shkatĂ«rron jetĂ«n njerĂ«zve,â deklaroi Redi Muçi para SPAK-ut duke e cilĂ«suar konfliktin si pjesĂ« tĂ« njĂ« problemi tĂ« zgjatur 35-vjeçar tĂ« pronĂ«sisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.
Barbara Doda nga partia âMundĂ«siaâ, shprehu mbĂ«shtetjen pĂ«r banorĂ«t.
Projekti i âGener 2â parashikon njĂ« investim prej 280 milionĂ« eurosh pĂ«r ngritjen e 33 strukturave akomoduese dhe shĂ«rbimi, me objekte nga 3 deri nĂ« 10 kate mbi tokĂ« dhe njĂ« kat nĂ«ntokĂ«, pĂ«rfshirĂ« struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.
Zona e zhvillimit parashikohet nĂ« rreth 146 hektarĂ« me distancĂ« rreth 2 kilometra larg monumentit natyror âRana e Hedhunâ. Ajo bĂ«n pjesĂ« nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b tĂ« âPeizazhit tĂ« mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«â.
Në këtë nënzonë zbatohet shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synon ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenojnë objektivat e mbrojtjes.
Me ndryshimet e Ligjit pĂ«r Zonat e Mbrojtura, nĂ« vitin 2024, u pĂ«rfshi edhe koncepti i âturizmit tĂ« ekselencĂ«sâ i cili parashikon struktura akomoduese me standarde tĂ« larta arkitektonike dhe mjedisore.
Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.
Vendndodhja e projektit brenda zonĂ«s sĂ« mbrojtur âLumi i BunĂ«s-Velipojeâ/Citizens.al
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, njĂ« vlerĂ«sim i bĂ«rĂ« nga AKM ka dalĂ« nĂ« pĂ«rfundimin se projekti âBlue Borgoâ nuk bie nĂ« kundĂ«rshtim me legjislacionin pĂ«r zonat e mbrojtura.
NĂ« njĂ« reagim publik mĂ« 5 shkurt, kompania âGener 2â deklaroi se projekti âBlue Borgoâ, i zhvilluar nga kompania tjetĂ«r pjesĂ« e grupit âAba Blue Borgoâ (Aba Holding), Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me tĂ« gjitha aktet ligjore dhe nĂ«nligjore nĂ« fuqi.
Sipas kompanisĂ«, nga faza e konceptimit deri nĂ« marrjen e lejes pĂ«rfundimtare tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« dhjetor 2025, janĂ« ndjekur tĂ« gjitha procedurat ligjore. âGener 2â thotĂ« se janĂ« zhvilluar dĂ«gjesa publike dhe se nuk Ă«shtĂ« cenuar asnjĂ« e drejtĂ« pronĂ«sie.
Kompania i cilëson të pabazuara dhe dezinformuese pretendimet për paligjshmëri. Ajo shprehet e vendosur ta vijojë projektin brenda afateve, duke e konsideruar projektin një stacion të rëndësishëm turistik për zonën.
Prej më shumë se një viti, konflikti mes banorëve që pretendojnë pronësinë e tokave dhe kompanisë që ka marrë lejen e ndërtimit mbetet pezull. Asnjë institucion i drejtësisë nuk ka dhënë ende një vendim përfundimtar.
âKur do tâu vijĂ« radha kĂ«tyre çështjeve?â pyeti avokati Reçi, âKur tĂ« kenĂ« vdekur dhe ato qĂ« kanĂ« qenĂ« para tyre, apo vetĂ«m pasi resortet tĂ« jenĂ« ndĂ«rtuar dhe tĂ« mos zhbĂ«hen mĂ«?â
Gjykata Kushtetuese vendosi sot tĂ« mos japĂ« njĂ« vendim pĂ«rfundimtar pĂ«r çështjen e ndalimit tĂ« platformĂ«s sociale Tik-Tok. Ajo dha kohĂ« shtesĂ« pĂ«r palĂ«t e pĂ«rfshira duke konsideruar se kishte ende pyetje pĂ«r tâu shteruar.
Kështu, gjykata la afat deri më 12 shkurt për dorëzimin e komenteve dhe shpjegimeve shtesë, ndërsa seanca për konkluzionet përfundimtare u caktua për më 23 shkurt, në orën 10:00.
Vendimi pritet të përcaktojë jo vetëm fatin e aktit që ndaloi përkohësisht TikTok-un, por edhe standardin kushtetues mbi kufizimin e platformave digjitale nga pushteti ekzekutiv.
Tërheqja e qeverisë dhe vijimi i procesit në Kushtetuese
Seanca për shqyrtimin e ndalimit të përdorimit të platformës sociale TikTok nga qeveria shqiptare u mbajt paraditen e së enjtes në Gjykata Kushtetuese, por u parapri nga një zhvillim i papritur politik.
Dy ditë para seancës, qeveria miratoi vendimin Nr. 62, me të cilin shfuqizoi aktin e një viti më parë që ndalonte aksesin në TikTok.
Sipas vendimit të datës 3 shkurt, Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), në bashkëpunim me entet rregullatore, duhet të ndërmarrë veprimet për heqjen e masave kufizuese, duke respektuar legjislacionin për mbrojtjen e të dhënave personale.
Padia në Gjykatën Kushtetuese kundër vendimit të qeverisë ishte depozituar nga Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative në Shqipëri (BIRN Albania) dhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), në mbrojtje të lirisë së medias dhe të shprehjes.
Përfaqësuesit e qeverisë argumentuan në seancën e Kushtetueses se shqyrtimi i çështjes është i panevojshëm, pasi vendimi që ndalonte TikTok-un tashmë është shfuqizuar.
âVendimi e humb efektin e tij nĂ« afatin 12-mujor,â tha Herold Jonuzaj si pĂ«rfaqĂ«sues i qeverisĂ«, teksa shtoi se ai âdo tĂ« shfuqizohej automatikisht brenda 6 marsit 2026.â Sipas tij, shfuqizimi ishte pjesĂ« e njĂ« procesi negociimi me platformĂ«n pĂ«r vendosjen e filtrave tĂ« kĂ«rkuar.
Avokati i palës paditëse, Franc Terihati, këmbënguli se çështja duhet të shqyrtohet pavarësisht vendimit të qeverisë për ta shfuqizuar ndalimin e platformës. Ai theksoi se akti normativ që e ndaloi Tik-Tok-un ka cenuar disa të drejta kushtetuese, përfshirë lirinë e shprehjes, të shtypit, të drejtën për informim dhe lirinë ekonomike.
PĂ«r kĂ«tĂ« Terihati e konsideroi âçështje me interes madhor publikâ ndaj dhe gjykata duhet tĂ« shprehet nĂ«se vendimi ka qenĂ« ose jo kushtetues gjatĂ« kohĂ«s qĂ« ka qenĂ« nĂ« fuqi.
Edhe përfaqësuesit e AGSH ngritën shqetësimin për rrezikun e një precedenti të krijuar. Ata e cilësuan gjithashtu problematike shfuqizimin e aktit vetëm 48 orë para seancës gjyqësore.
âĂfarĂ« ndodh nĂ«se çështja pushohet dhe pasnesĂ«r KĂ«shilli i Ministrave rimblidhet pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« akt tjetĂ«r tĂ« ri tĂ« ngjashĂ«m?â u shpreh Isa Myzyraj nga AGSH duke theksuar se nga Gjykata Kushtetuese kĂ«rkohej vendosja e njĂ« standardi pĂ«r raste tĂ« tilla edhe pĂ«r qeveritĂ« e ardhshme.
Trupa e Gjykatës Kushtetuese pyeti se cilat kishin qenë pasojat e ardhura nga mbyllja e platformës, pyetje së cilës përfaqësuesit e organizatave iu përgjigjën duke theksuar se pasojat kanë qenë konkrete, veçanërisht gjatë periudhës parazgjedhore.
Drejtorja ekzekutive e BIRN Albania, Kristina Voko, iu referua raportit përfundimtar të OSBE-ODIHR, ku evidentohej se kufizimi i platformës cenoi të drejtën e kandidatëve për të informuar dhe të qytetarëve për të marrë informacion.
Voko përmendi gjithashtu marrëveshjen ekzistuese mes Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA) dhe TikTok, e cila kishte shërbyer si mekanizëm funksional për adresimin e ankesave të qytetarëve.
âAMA nĂ« raportin e saj vjetor dhe nĂ« rezolutĂ«n drejtuar parlamentit thotĂ« qĂ« ka qenĂ« njĂ« praktikĂ« shumĂ« e mirĂ«â, tha Voko.
Në mars 2025, ankimimi për shpalljen antikushtetuese të vendimit u pranua për shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese, edhe pse kërkesa për pezullim nuk u miratua.
Projekti i kompanisĂ« âGener 2â pĂ«r tĂ« kthyer njĂ« pjesĂ« tĂ« bregdetit mes ShĂ«ngjinit dhe VelipojĂ«s nĂ« njĂ« resort luksoz me emrin âBlue Borgoâ ka nxitur sĂ«rish pĂ«rplasje me banorĂ«t e zonĂ«s.
Prej së hënës dhjetëra banorë të Baks-Rrjollit në Shkodër, të cilët pretendojnë se ndërtimi po bëhet duke shkelur mbi të drejtat e tyre për pronën, janë në protestë.
Ata kërkojnë që punimet të pezullohen deri në një vendim nga gjykata. Përplasja mes tyre, policisë dhe grupit të investitorëve vijon prej vitit të shkuar, kur edhe atëherë kompania provoi të niste punimet në zonë.
Nga njëra anë qëndron një leje ndërtimi e firmosur nga qeveria dhe një investitor strategjik. Nga ana tjetër, dhjetëra familje që pretendojnë se investimi po bëhet pa pëlqimin e tyre, mbi toka të grabitura përmes dokumentesh të falsifikuara.
Përplasja me policinë dhe përshkallëzimi i çështjes
Të martën, rreth 30-40 banorë u shoqëruan në komisariat pasi bllokuan rrugën Shëngjin-Velipojë dhe u përpoqën të ndalnin punimet. Protesta vijoi edhe sot, ngjashëm, me bllokim të rrugës çka u shoqërua sërish me përplasje me policinë.
Pas rreth një ore pritjeje për ambulancë, një prej protestuesve, i cili humbi ndjenjat, u transportua me urgjencë për në spital.
BanorĂ«t paralajmĂ«ruan se tĂ« enjten do tĂ« udhĂ«tojnĂ« drejt TiranĂ«s pĂ«r tâiu drejtuar StrukturĂ«s sĂ« Posaçme Anti-Korrupsion, ku prej marsit tĂ« vitit tĂ« kaluar kanĂ« depozituar njĂ« kallĂ«zim pĂ«r çështjen e pronĂ«sisĂ«, pa marrĂ« ende njĂ« pĂ«rgjigje publike.
Paralelisht, nĂ« zonĂ«, kompania âGener 2â vijon punimet. MakineritĂ« e saj kishin hapur trasenĂ« e rrugĂ«s dytĂ«sore pĂ«r nĂ« kantier. KamionĂ« dhe makineri tĂ« rĂ«nda po lĂ«viznin dherat, teksa njĂ« grup punonjĂ«sish qĂ«ndronin nĂ« anĂ«, pĂ«rballĂ« protestuesve.
Pas përplasjeve dhe sinjalizimeve të banorëve, buzë rrugës ishte vënë një tabelë, e cila pavarësisht se fliste për projektin, nuk shoqërohej me lejen e zbardhur dhe firmosur të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU).
Zona e Baks-Rrjollit në Velipojë ku pritet të ngrihet resorti Blue Borgo/Citizens.al
Tabela tregonte se investimi pĂ«rllogaritet nĂ« vlerĂ«n prej rreth 26.8 miliardĂ« lekĂ« (280 milionĂ« euro) dhe se kompania âGener 2â kishte marrĂ« licencĂ« zbatimi pĂ«r projektin (NZ. 4586/34) mĂ« 16 shtator 2025. Kjo nĂ«nkupton se kompania kur provoi tĂ« hapte kantierin nĂ« mars 2025 nuk kishte licencĂ«.
NĂ« letĂ«r, KKTU e ka dhĂ«nĂ« lejen e ndĂ«rtimit tĂ« resortit mĂ« 17 dhjetor 2024 â e zbardhur vetĂ«m nĂ« janar 2026 nĂ« web-faqen e AgjencisĂ« sĂ« Zhvillimit tĂ« Territorit. Vendimi parashikon 33 struktura akomoduese dhe shĂ«rbimi, me objekte nga 3 deri nĂ« 10 kate mbi tokĂ« dhe njĂ« kat nĂ«ntokĂ«, pĂ«rfshirĂ« struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.
Zona e zhvillimit parashikohet nĂ« rreth 146 hektarĂ« mes âRanĂ«s sĂ« Hedhunâ dhe Rrjollit.
Sipas Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit, pĂ«r projektin âBlue Borgoâ qe zhvilluar konsultim publik nĂ« shtator 2024, nĂ« kuadĂ«r tĂ« procedurave pĂ«r VlerĂ«simin e Ndikimit nĂ« Mjedis (VNM).
Konsultimi është pasqyruar në përmbledhjen jo-teknike të raportit mjedisor, ku projekti prezantohet si zhvillim turistik me ndikim të menaxhueshëm në mjedis.
Tabela e vendosur nĂ« kantierin e resortit âBlue Borgoâ/Citizens.al
NĂ« dhjetor 2024, projekti ka pĂ«rfituar statusin e investitorit strategjik pĂ«r strukturĂ« akomoduese me pesĂ« yje, duke i hapur rrugĂ« pĂ«rparĂ«sive procedurale dhe mbĂ«shtetjes institucionale. MegjithatĂ«, referuar njĂ« korrespondence tĂ« Citizens.al me AgjencinĂ« Shqiptare tĂ« Zhvillimit tĂ« Investimeve (AIDA), deri nĂ« maj 2025, âi vetmi projekt me status aktivâ ishte projekti âDukagjini Resortâ me subjekt âDukagjini Groupâ.
Sidoqoftë, këto vendimmarrje janë marrë paralelisht me një konflikt të hapur pronësie në zonë, i cili po kundërshtohet nga banorët dhe është ende në proces gjyqësor, duke e kthyer projektin në një nga rastet më të debatuara të zhvillimit turistik të momentit për bregdetin në veri.
Konflikti i pronës: Ligjshmëri formale, konflikt real
Thelbi i përplasjes nuk lidhet vetëm me përmasën e projektit, por me pronësinë e tokës. Banorët pretendojnë se parcela të trashëguara prej dekadash janë regjistruar në emër të palëve të treta përmes dokumenteve të falsifikuara dhe më pas janë shitur te investitori.
Pikërisht kjo çështje është objekt i një procesi gjyqësor ende në zhvillim. Banorët kërkojnë që, në kushtet e një konflikti të hapur pronësie, punimet të ndalen deri në një vendim përfundimtar, për të shmangur një situatë të pakthyeshme.
Megjithatë, leja e ndërtimit nuk parashikon asnjë klauzolë pezullimi në rast kontestimi gjyqësor, duke e zhvendosur konfliktin nga salla e gjyqit në terren, mes banorëve dhe policisë.
Kompania âGener 2â reagoi vitin e shkuar duke theksuar pĂ«rmes njĂ« njoftimi pĂ«r shtyp se âpretendimet janĂ« spekulimeâ dhe se ajo garantonte se âgjatĂ« gjithĂ« procesit, nuk ka shkelur tĂ« drejtat e pronĂ«s sĂ« askujtâ.
Sipas lejes, subjekti zhvillues i projektit Ă«shtĂ« shoqĂ«ria âABA Blue Borgoâ, e themeluar nĂ« janar 2024. Por, ajo Ă«shtĂ« pjesĂ« e grupit âGener 2â, nĂ« pronĂ«si si aksioner kryesor tĂ« sipĂ«rmarrĂ«sit Bashkim Ulaj.
Pamje e zonës bregdetare të Rrjollit dhe zona që parashikohet të merret për shfrytëzim nga resorti Blue Borgo.
Dokumentet tregojnë ndryshime të shpeshta në strukturën e ortakëve dhe transferime kuotash gjatë viteve 2024-2025, një element që banorët e përdorin si argument shtesë për të shtuar pretendimet për abuzime të mundshme.
Rasti i Rrjollit ndjek një model të njohur në zhvillimet turistike të viteve të fundit: projekte të mëdha të miratuara në nivel qendror, mbi toka me histori të paqarta pronësie, ku banorët përballen përpara faktit të kryer.
Ndërsa shteti e konsideron projektin si investim strategjik, banorët mbeten përballë vetëm një alternative: Zhvendosjes së pretendimeve në rrafshin juridik, çka nënkupton largimin nga prona.
Në mungesë të një reagimi publik nga SPAK apo nga qeveria që ka miratuar lejen, përplasja duket se do të thellohet pasi asnjë prej banorëve nuk duket se do të tërhiqet.
Rrjeti i Organizatave tĂ« Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara dĂ«noi dje gjuhĂ«n e urrejtjes sĂ« pĂ«rdorur ndaj gazetarit Stenaldo MĂ«hilli, person me aftĂ«si tĂ« kufizuar nĂ« shikim, gjatĂ« programit âBig Brother Albania VIPâ.
Sipas organizatave, gjuha e pĂ«rdorur Ă«shtĂ« e papranueshme dhe pĂ«rbĂ«n shkelje tĂ« rĂ«ndĂ« tĂ« parimeve tĂ« barazisĂ« dhe dinjitetit njerĂ«zor. âPĂ«rbĂ«n ableizĂ«m, njĂ« formĂ« diskriminimi qĂ« buron nga premisa se personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara janĂ« mĂ« pak tĂ« vlefshĂ«m se personat pa aftĂ«si tĂ« kufizuaraâ, thuhet nĂ« deklaratĂ«n e tyre.
Organizatat theksuan se kjo është gjithashtu gjuhë urrejtjeje, pasi nuk cenon vetëm individin, por edhe komunitetin e personave me aftësi të kufizuara.
âDuke pĂ«rcjellĂ« mesazhin se jetĂ«t tona janĂ« mĂ« pak tĂ« denja pĂ«r tâu jetuar se ato tĂ« tĂ« tjerĂ«ve, veçanĂ«risht duke marrĂ« parasysh audiencĂ«n e gjerĂ« tĂ« kĂ«tij programiâ, thuhet mĂ« tej nĂ« deklaratĂ«n e organizatave.
MĂ« tej, ato theksuan se njĂ« gjuhĂ« e tillĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rdorur historikisht pĂ«r tĂ« izoluar dhe pĂ«rjashtuar personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, âduke i penguar ata tĂ« marrin pjesĂ« nĂ« shoqĂ«ri nĂ« baza tĂ« barabarta me tĂ« tjerĂ«t. Ajo ushqen stigma dhe paragjykimâ.
Njëjtë reagoi edhe Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë, të cilët u shprehën se është një mesazh i rrezikshëm që cenon dinjitetin njerëzor dhe ushqen paragjykimet ndaj personave me aftësi të kufizuara.
âShoqata e tĂ« VerbĂ«rve tĂ« ShqipĂ«risĂ« (SHVSH) dĂ«non me forcĂ« gjuhĂ«n e pĂ«rdorur ndaj konkurrentit tĂ« verbĂ«r, Stenaldo MĂ«hilli, ku verbĂ«ria u etiketua si âdĂ«nimâ apo âmallkimâ (âTy tĂ« ka dĂ«nuar Zoti / tĂ« ka mallkuar Zotiâ)â, u shpreh shoqata.
Rrjeti i organizatave kĂ«rkuan qĂ« produksioni i âBig Brother Albania VIPâ tĂ« marrĂ« masa pĂ«r pĂ«rjashtimin e pjesĂ«marrĂ«sve qĂ« pĂ«rdorin gjuhĂ« urrejtjeje, si dhe ndĂ«rhyrjen e Autoritetit tĂ« Mediave Audiovizive (AMA).
Sipas Suela LalĂ«s, drejtuese e Fondacionit âSĂ« Bashkuâ qĂ« advokon pĂ«r tĂ« drejtat e personave me aftĂ«si tĂ« kufizuara, do tĂ« dĂ«rgojnĂ« brenda ditĂ«s sĂ« sotme edhe njĂ« ankesĂ« zyrtare pranĂ« Autoritetit tĂ« Mediave Audiovizive dhe Komisionerit pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi pĂ«r tĂ« marrĂ« masa administrative.
Në një reagim publik, Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dënoi gjuhën e përdorur dhe kërkoi vëmendje më të shtuar në transmetimin publik për të parandaluar situata që shkojnë drejt gjuhës së urrejtjes.
âKMD gjithashtu shpreh shqetĂ«simin mbi paragjykimet dhe stereotipet negative qĂ« rĂ«ndojnĂ« sidomos tek njerĂ«zit mĂ« tĂ« pamundur, prandaj kĂ«rkon nga Operatori qĂ« tĂ« garantojĂ« moscĂ«nimin e dinjitetit njerĂ«zorâ, u shpreh Komisioneri pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi.
Komisioneri ftoi televizionin Top Channel dhe produksionin e âBig Brother VIPâ tĂ« analizojnĂ« protokollet e formatit dhe tĂ« krijojnĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r diskutim mbi personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara dhe zĂ«rat e tyre.
Prokuroria e Durrësit ka ndërmarrë një hap domethënës në hetimin e kontrabandës së mbetjeve të rrezikshme që kishin origjinë Shqipërinë rreth dy vite më parë, duke lëshuar 33 urdhër-arreste ndaj drejtuesve të kompanive të përfshira dhe zyrtarëve të institucioneve përgjegjëse për mbikëqyrjen mjedisore dhe doganore.
Ky Ă«shtĂ« zhvillimi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« skandalin me jehonĂ«n mĂ« tĂ« madhe ndĂ«rkombĂ«tare qĂ« ka njohur ndonjĂ«herĂ« ShqipĂ«ria sa i takon çështjeve tĂ« mjedisit. ĂĂ«shtja nĂ« fjalĂ« Ă«shtĂ« ndjekur nĂ« vazhdimĂ«si nga Citizens.al me raportime tĂ« zgjeruara dhe dĂ«shminĂ« e plotĂ« se si u sinjalizua nĂ« fillim rasti.
Hetimi, bazuar në ekspertimet që tashmë kanë konfirmuar natyrën e rrezikshme të mbetjeve industriale, zbuloi se sasia prej mbi 2,800 tonë mbetjeje e dërguar në mënyrë të dyshimtë përmes 102 kontejnerësh drejt Tajlandës u eksportua në shkelje të ligjit mjedisor dhe procedurave doganore.
Ekspertimi i kryer â me vonesa shqetĂ«suese â nĂ« Itali i klasifikoi kĂ«to mbetje si pluhur me pĂ«rmbajtje tĂ« lartĂ« metalike dhe substancash tĂ« dĂ«mshme tĂ« ardhura nga furrat industriale (kategoria EAFD).
Sipas njoftimit zyrtar, masat e sigurisĂ« pĂ«rfshijnĂ« drejtues dhe punonjĂ«s tĂ« kompanive âKĂŒrĂŒm Internationalâ dhe âSokolaj shpkâ, zyrtarĂ« publikĂ« dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« institucioneve qĂ« kishin detyrĂ« kontrollin mjedisor dhe doganor nĂ« Portin e DurrĂ«sit.
Prokuroria ka ngritur ndaj tyre akuza për shpërdorim detyre, falsifikim dokumentesh, transport të paligjshëm, kontrabandë dhe pastrim parash.
Nga alarmi ndërkombëtar te konkretizimi i hetimeve
Rasti u bë publik në vitin 2024, kur autoritetet tajlandeze refuzuan ngarkesën dhe kthyen mbetjet në Shqipëri, duke i bërë thirrje qeverisë shqiptare për hetime transparente dhe të pavarura.
Citizens.al raportoi se mbetjet e kthyera përfunduan në Porto Romano, ndërsa institucionet shqiptare shmangën për muaj me radhë dhënien e informacionit mbi përbërjen e tyre dhe përgjegjësitë ligjore.
Në mars 2025, Citizens.al publikoi dëshminë e Jim Puckett, drejtues i Basel Action Network (BAN), i cili paralajmëroi se Shqipëria po shfaqte shenjat e një skeme trafiku mbetjesh, pasi ky mund të mos ishte një rast i izoluar.
Puckett akuzoi autoritetet shqiptare për zvarritje të hetimeve dhe mungesë vullneti për të ndjekur zinxhirin e plotë të përgjegjësisë, përfshirë aktorët shtetërorë.
Gjykata, me kërkesë të Prokurorisë, miratoi më 3 shkurt 2026, rreth dy vite më vonë, 33 masa sigurie: 26 me burg dhe 7 me arrest shtëpie.
Sipas prokurorisë, kontrabanda u mundësua përmes falsifikimit të dokumenteve, shmangies së kontrolleve mjedisore dhe doganore përmes lejeve të dhëna në shkelje të ligjit.
Në fokus të hetimit janë vënë zyrtarë dhe ish-zyrtarë të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit (AKM), Doganës së Durrësit dhe struktura të përfshira në administrimin e portit.
Mes të arrestuarve janë drejtuesja aktuale e AKM-së, Marjeta Përlala, ish-drejtuesja Arta Dollani dhe tre punonjës nga sektori i lejeve të kësaj agjencie.
Gjithashtu janë arrestuar pesë punonjës të Doganës së Durrësit, dy inspektorë të Autoritetit Portual, administratori dhe dy punonjës të koncesionarit që operon terminalin lindor të portit.
Nga kompanitĂ« e pĂ«rfshira, Ă«shtĂ« kĂ«rkuar arrestimi i administratorĂ«ve tĂ« KĂŒrĂŒm, Erdal Demir dhe Yusuf Sezai KĂŒrĂŒm, si dhe katĂ«r drejtorĂ«ve pĂ«rgjegjĂ«s tĂ« sektorit tĂ« mjedisit, prodhimit, transportit dhe shitjeve tĂ« saj.
Nga âSokolaj shpkâ janĂ« arrestuar pronarĂ«t Gjovana dhe Doni Sokolaj, si dhe kontabilistja e kompanisĂ«. Paralelisht Ă«shtĂ« kĂ«rkuar arrestimi edhe i zotĂ«ruesve, administratorĂ«ve dhe punonjĂ«sve tĂ« disa kompanive ndĂ«rmjetĂ«se si âBajrami Nâ, âJoti Speditionâ dhe âAlliance Resourceâ.
Citizens.al pati raportuar më herët për heshtjen njëvjeçare të Prokurorisë së Durrësit, duke ngritur dyshime për mungesë transparence dhe llogaridhënie në një çështje me pasoja të rënda mjedisore dhe shëndetësore.
Argumenti kryesor lidhej me zvarritjen e kryerjes së analizave të ngarkesës së 102 kontejnerëve, të cilat ishin provuar më parë në Tajlandë se përmbanin lëndë të rrezikshme.
Lëshimi i 33 urdhër-arresteve shënon zhvillimin më të rëndësishëm për zbardhjen e kësaj çështjeje, por ajo nuk i jep fund pikëpyetjeve mbi rastin, rolin e institucioneve, kontrollin real dhe mbi të gjitha propagandën.
Gjithashtu vĂ« nĂ« diskutim njĂ« çështje tjetĂ«r: ĂfarĂ« do tĂ« bĂ«het me ngarkesĂ«n? Ku do tĂ« vendoset pĂ«rfundimisht ajo dhe si do tĂ« veprohet me tĂ«, nĂ«se do tĂ« duhet tĂ« asgjĂ«sohet?
Kujtojmë se qeveria e mohoi kategorikisht kontrabandën në fjalë dhe dha informacione për të vetëm pasi çështja mori jehonë ndërkombëtare.
TashmĂ« rasti mbetet njĂ« test pĂ«r drejtĂ«sinĂ« shqiptare, e cila ka bĂ«rĂ« hapa tĂ« konsiderueshme me strukturat e reja â Struktura e Posacme Anti-Korrupsion â por qĂ« mbetet tâi tregojĂ« konkretisht nĂ«se i ka fituar tĂ« plota standardet e drejtĂ«sisĂ«.
NĂ« seancĂ«n e sotme plenare, Kuvendi pritet tĂ« miratojĂ« ngritjen e NĂ«nkomisionit pĂ«r Zhvillim tĂ« QĂ«ndrueshĂ«m me shtatĂ« anĂ«tarĂ«, edukimi dhe formimi arsimor i tĂ« cilĂ«ve zbulon mospĂ«rputhje tĂ« thellĂ« me fushĂ«n e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« sĂ« nĂ«nkomisionit. Nisma e propozuar nga deputetja Anila Denaj (PS), synon realizimin e objektivave pĂ«r zhvillim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m dhe agjendĂ«n 2030 tĂ« OKB-sĂ«, tĂ« tilla si ndryshimet klimatike, mbrojtja e ekosistemeve tokĂ«sore dhe mbrojtja e oqeaneve. AsnjĂ« prej deputetĂ«ve tĂ« propozuar [Ilva Gjuzi (PS), Blendi Himçi (PD), Besa Spaho (PS), Klevis Jahaj (PS), Bora Muzhaqi (PS), Klodiana Ăapja (PD), Kliti Hoti (PD)] nuk rezulton tĂ« jetĂ« diplomuar, apo arsimuar nĂ« Fakultetin e Shkencave tĂ« NatyrĂ«s, ose nĂ« Universitetin BujqĂ«sor tĂ« TiranĂ«s, si tĂ« vetmet institucione qĂ« mund tĂ« ofrojnĂ« ekspertizĂ«n e duhur pĂ«r vendime tĂ« qĂ«ndrueshme dhe racionale nĂ« favor tĂ« realizimit tĂ« objektivave 2030.
Nënkomisioni i ri varet nga Komisioni i Përhershëm Parlamentar për Burimet Natyrore, Infrastrukturën dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm, që për fat të keq manifeston të njëjtën mospërputhje të kontekstit arsimor të dymbëdhjetë deputetëve-anëtarë të tij.
Komisionet e përhershme parlamentare, krahas  shqyrtimit paraprak të projektakteve, monitorojnë dhe funksionimin e ministrive. Kësisoj, komisioni dhe nënkomisioni i përhershëm për Zhvillimin e Qëndrueshëm mbulojnë çështje të energjisë, biodiversitetit dhe mbrojtjes së mjedisit. Rrjedhimisht, funksionimi i tyre ndikohet, jo vetëm nga qëndrimet politike, por edhe nga sfondi arsimor i deputetëve-anëtarë. Nëse arsimimi i tyre nuk përputhet me fushën e ekspertizës së komisionit, ekziston rreziku i vendimmarrjeve të komanduara politikisht dhe ideologjikisht mbi çështje thellësisht dhe qartësisht shkencore dhe racionale.
Shqipëria ka një ndarje gjinore parlamentare të kënaqshme, krahasuar me disa prej vendeve te BE. Por duket se nuk ka rregulla për ndarjen e deputetëve nëpër komisione në varësi edhe të sfondit arsimor të tyre. Prej kohësh, në ligjin zgjedhor janë vendosur kuota të detyrueshme për të garantuar një përfaqësim të ekuilibruar gjinor në jetën dhe vendimmarrjen politike. Vetë Kuvendi, nëpërmjet shërbimeve të tij, ofron të dhëna për deputetët. Por këto janë të varfëra, pasi kufizohen në raportimin e statistikave sipas gjinisë dhe grup-moshave, por asnjëherë mbi formimin dhe sfondin arsimor të deputetëve.
Konkretisht, anĂ«tarĂ«t e propozuar tĂ« nĂ«nkomisionit pĂ«r Zhvillim tĂ« QĂ«ndrueshĂ«m (gjithsej shtatĂ«) qĂ« pritet tĂ« miratohet nĂ« seancĂ«n e sotme plenare (edhe si pjesĂ«marrĂ«s pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« njĂ« legjislaturĂ«) janĂ« inxhinierĂ« ndĂ«rtimi, juristĂ«, arkitektĂ«, financierĂ« (mes tyre edhe njĂ« mjek). KĂ«shtu, ekspertiza e tyre nuk pĂ«rputhet me ekspertizĂ«n e nĂ«nkomisionit. Si mundet njĂ« deputet â inxhinier ndĂ«rtimi â tĂ« marrĂ« vendime tĂ« qĂ«ndrueshme pĂ«r pyjet pa i njohur ato?! Si mundet tĂ« mbrojĂ« oqeanet dhe burimet detare njĂ« financier?!
Historikisht, partitĂ« politike, por edhe organizatat jofitimprurĂ«se mbĂ«shtetĂ«se tĂ« tyre, nuk kanĂ« zhvilluar programe pĂ«r diversifikimin e formimit arsimor dhe ngritjen e pĂ«rfaqĂ«simit shkencor tĂ« listĂ«s sĂ« kandidatĂ«ve pĂ«r deputetĂ«. Listat shumĂ« emĂ«rore me renditje tĂ« fiksuar, tĂ« ashtuquajtura âtĂ« mbylluraâ mund tĂ« shĂ«rbenin pĂ«r tĂ« kontrolluar personalitetin profesional tĂ« kandidatĂ«ve pĂ«r deputetĂ«, por nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, ato kanĂ« shĂ«rbyer si streha pĂ«r tĂ« grumbulluar kandidatĂ« tĂ« besuar politikĂ«. Ndaj dhe shpĂ«rndarja nĂ«pĂ«r komisione i shĂ«rben sĂ« njĂ«jtĂ«s logjikĂ«.
Monitorimi dhe vlerësimi i vazhdueshëm i formimit arsimor të deputetëve ndikon drejtpërdrejt në zbehjen e diktatit politik dhe ideologjik në vendimmarrje, duke i bërë deputetët më të pavarur dhe demokracinë më funksionale. Dhe këtu nuk është fjala që të imponosh kuota të pabazuara në meritokraci, por për të kundërtën e saj: për të mbështetur një meritokraci të papërfaqësuar. Kjo do të rrisë besimin e publikut ndaj përfaqësuesve të tyre në Kuvend.
Me rastin e Ditës Botërore të Ligatinave, që shënohet çdo 2 shkurt, Citizens.al publikon këtë opinion shkencor të profesor Aleko Mihos, pedagog dhe studiues i ekosistemeve pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës.
Në këtë analizë, Prof. Miho ndalet te roli jetik i ligatinave për biodiversitetin, klimën dhe zhvillimin njerëzor, duke ofruar një pasqyrë historike dhe shkencore mbi gjendjen e tyre në Shqipëri.
Ai sjell të dhëna mbi tkurrjen e këtyre ekosistemeve, shërbimet ekologjike që ofrojnë dhe presionet gjithnjë në rritje nga aktiviteti njerëzor.
Artikulli vjen si një thirrje për reflektim dhe përgjegjësi institucionale, në një kontekst ku mbrojtja dhe menaxhimi i qëndrueshëm i ligatinave mbetet një nga sfidat kryesore mjedisore në vend.
Autor: Prof. Aleko Miho | Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës.
ĂfarŃ janŃ ekosistemet ligatinore dhe sa tŃ pŃrfaqŃsuara janŃ ato nŃ vendin tonŃ?
Dy shkurti është Dita Botërore e Ligatinave (Wetlands), e cila përkon me datën e miratimit të Konventës për Ligatinat në 1971, ose Konventës RAMSAR, si njihet ajo sot rëndom, për faktin se miratimi u bë në qytetin iranian Ramsar në brigjet e Detit Kaspik.
Në kuptimin e ngushtë të fjalës, ligatinat, tokat e lagëta, ose si njihen ato shpesh, kënetat, janë hapësira që përmbyten rregullisht nga uji, qoftë dhe përkohësisht. Përmbytja bën që fundi i këtyre ekosistemeve të dallohet për mungesën e oksigjenit, dhe për proceset anaerobe.
Në këto kushte bimësia është e veçantë, e përshtatur në sasinë e madhe të ujit, por në kushtet e mungesës së oksigjenit. Por në kuptimin e gjerë, me termin ligatina nënkuptohen edhe gjithë hapësirat ujore që ndikojnë drejtpërdrejt në formimin, ushqimin dhe mbajtjen gjallë të zonave kënetore, si hapësirat lumore, liqenore, burimet dhe ujëmbledhësit.
Kuptimi i dytë është ai që lidhet shumë sot me rëndësinë e këtyre ekosistemeve në mbarë botën, por dhe me masat e ruajtjes, ripërtëritjes, dhe shfrytëzimit të qëndrueshëm të tyre.
Para viteve â60, ligatinat mbulonin mĂ« shumĂ« se 2,300 km2, e barabartĂ« me rreth 8% tĂ« territorit shqiptar, kjo falĂ« pasurive tĂ« shumta ujore, reshjeve, klimĂ«s, relievit tĂ« sheshtĂ« etj.
Vlen të kujtojmë këtu hapësirat kënetore të Maliqit (Korçë), përgjatë gjithë Ultësirës Bregdetare deri në Vurg (Sarandë) etj. Mbi gjysma e kësaj hapësire kënetore u thå në vitet 1960-1970 dhe u kthye në tokë bujqësore.
U sistemuan gjithashtu gjithë rrjedhjet e lumenjve që ushqenin këto hapësira; një rrjet i gjerë kanalesh kulluese, dhe shumë stacione pompimi (hidrovorë) mbajnë edhe sot këto toka në gjendje të tharë dhe i mbrojnë ato nga përmbytja.
Megjithatë, hapësirat e lagëta në Shqipëri mbulojnë rreth 970 km2, ose rreth 3% të gjithë territorit të vendit (400 km2 në zonën bregdetare). Pjesën më të madhe të tyre e zënë liqenet, lagunat bregdetare dhe ujëmbledhësit.
Bëhet fjalë për mbi 1300 zona kënetore të shpërndara në të gjithë vendin, ku bëjnë pjesë komplekset lagunore bregdetare dhe deltat lumore; shumë zona kënetore gjenden gjithashtu përgjatë brigjeve lumore, liqenore, ujëmbledhësve, burimeve etj.
ShŃrbimet ekologjike qĂ« ofrojnŃ ligatinat dhe rŃndŃsia pŃr ruajtjen e larmisĂ« biologjike
Kushdo që i njeh nga afër këto lloj mjedisesh, vëren menjëherë se në to jeta gëlon.
Prodhimtaria bimore neto e këtyre ekosistemeve është ndër më të lartat në planet, duke u renditur pas pyllit tropikal të shiut.
Prodhimtaria në zonat kënetore shkon deri në 2 kg/m2/vit (200 kv/ha/vit); kujtoj se prodhmtaria në tokat bujqësore të kujdesura mirë nga njeriu është mesatarisht më pak se 3 herë (rreth 650 g/m2/vit ose 65 kv/ha/vit).
Përveç përvetimit të bollshëm të dyoksidit të karbonit, ato ndihmojnë edhe në qarkullimin e lëndëve të tjera ushqyese (sidomos në reduktimin e azotit); për rrjedhojë këta ekosisteme ndihmojnë dukshëm edhe në zbutjen e klimës dhe të ngrohjes globale.
Ato strehojnë habitate të pasura dhe të mbrojtura për biodiversitetin, duke ruajtur brenda një hapësire shumë të kufizuar lloje të shumta të ujërave të ëmbla, por dhe të ujërave detare dhe të njelmëta.
Si hapĂ«sira shumĂ« prodhuese, mundĂ«sojnĂ« ushqim tĂ« bollshĂ«m dhe mbrojtje pĂ«r popullata tĂ« dendura shpendĂ«sh, me shumĂ« rĂ«ndĂ«si gjatĂ« rrugĂ«ve migratore. Ligatinat janĂ« vendet ku shumohen shumĂ« lloje peshqish dhe molusqesh â tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r peshkimin dhe akuakulturĂ«n.
Ekosistemet kënetore janë të rëndësishme për funksionin normal të biosferës dhe kontrollin e erozionit bregdetar dhe zbutjen nga përmbytjet; janë veçanërisht të dobishme për parandalimin e humbjeve të jetës dhe pronës duke zbutur përmbytjet dhe duke mbrojtur tokën nga stuhitë.
Ligatinat janë gjithmonë zona tranzitore mes rrjedhës ujore të një lumi dhe brigjeve të tij, apo ndërmjet pasqyrës ujore të një liqeni apo deti dhe brigjeve të tyre, me një lidhje të ndërsjelltë mes tyre; si të tilla ndihmojnë në formimin, ruajtjen dhe shëndoshjen e vijës bregore të këtyre ekosistemeve; ato ndihmojnë në mbajtjen e ujit, dhe zbutjen hovit nga përmbytjet.
Ligatinat janë të vetmet mjedise ku lëndët e azotuara reduktohen në azot molekular, i cili rikthehet përsëri në atmosferë, duke ndihmuar kështu në ruajtjen e përbërjes atmosferike gjatë 400-500 milion viteve të fundit.
Ligatinat gjithashtu formojnë ujëmbledhës natyrorë dhe ndihmojnë në ruajtjen e cilësisë së dëshirueshme të ujit. Këto mjedise ndihmojnë në filtrimin e prurjeve me ujëra të ëmbla, duke mbrojtur mjedisin bregdetar dhe jetën detare.
Ndihmojnë shumë edhe në pastrimin e ujit nga lëndët ndotëse, metale të rëndë, lëndë organike etj. Kjo dukuri e njohur si fitopastrim, përdoret sot në botën e zhvilluar në pastrimin e ujërave nëpërmjet ndërtimit të kënetave artificiale.
Qytetërimi është zhvilluar shpesh në afërsi të këtyre mjediseve ujore. Për bollëkun që ato ofrojnë, njeriu gjithmonë ka ndërtuar vendbanimet e veta pranë këtyre zonave, kujtojmë këtu qytetet antike të Butrintit, Orikut, Apollonisë, Lezhës, Shkodrës, etj.
Këto zona mbeten gjithmonë si vende të tërheqëse dhe çlodhëse për shumë vizitorë vendas dhe të huaj, mjedise me rëndësi për turizmin natyror, por edhe për turizmin kulturor, në kërkim të gjurmëve të hershme të zhvillimit njerëzor.
Ndikimi i njeriut në ekosistemet ligationre
Nga ana tjetër, ekosistemet ligatinore janë sot nën ndikimin e turizmit, peshkimit dhe akuakulturës, përftimit të kripës, industrisë, veprimtarisë portuale dhe transportit detar, urbanizimit dhe bujqësisë.
Jo rrallë këto shkaktojnë ndryshime në mjedisin fizik, përfshirë dhe në gjeomorfologji ose kripësi, në vlerat e oksigjenit të tretur, etj.; sëbashku, këto mund të shkaktojnë varfërimin e biodiversitetit dhe të shërbimeve të të ekosistemit, nga shqetësime në vijën bregdetare e deri te pakësimi i prodhimeve të detit.
Kjo është arsyea që zonat kënetore kanë qënë dhe mbeten ekosisteme shumë dobishme për botën e gjallë në përgjithësi, por edhe për vetë mbijetesën e njeriut. Si të tilla ato janë vende ushqimi, riprodhimi dhe strehë për një botë të pasur shtazore, veçanërisht për peshqit dhe shpendët ujorë dimërues ose migrues, disa prej tyre të rrezikuar globalisht.
Kuptimi i shkaqeve dhe pasojave të këtyre presioneve antropogjene ndihmon në përcaktimin e strategjive efektive të menaxhimit që minimizojnë pasojat negative dhe promovojnë përdorimin e qëndrueshëm të burimeve të vlefshme.
Për këtë njohja, dhe më tej shfrytëzimi si duhet, ruajtja dhe mbrojtja e tyre shihet me përparësi nga legjislacioni kombëtar dhe konventat ndërkombëtare, përfshirë këtu dhe Direktivën Kuadër Ujit (WFD, 60/2000), Konventën Ramsar, Konventën e Bernës, Konventën e Barcelonës, IUCN, WWF etj.
Qasja ligjore pŃr mbrojtjen dhe menaxhimin e qĂ«ndrueshĂ«m tŃ ligatinave nŃ vendin tonŃ?
Ligatinat dallohen për larmi habitatesh me vlera natyrore dhe biologjike; por ato janë ekosisteme mjaft të ndërlikuara dhe njëkohësisht të brishta ndaj ndikimit të njeriut.
Kjo është arsyeja që ato janë në vëmendje të veçantë në Direktivën Kuadër të Ujërave (WFD, 60/2000).
Një pjesë e mirë e tyre në Shqipëri kanë sot një status mbrojtje, si Park Kombëtar (Butrinti, Divjakë-Karavasta, Prespa, Lura, Vjosa, Dajti, Thethi etj.), si Rezervate Natyrore (Kune-Vaini, Patok-Fushëkuqe, etj.), si Peizazh i Ujor/Tokësor (Pogradeci, Rrushkulli, Pishë-Poro, Shkodra-Buna-Velipoja, Orikumi, etj.).
ShqipĂ«ria ka sot 4 zona tĂ« mĂ«dha qĂ« bĂ«jnĂ« pjesĂ« nĂ« listĂ«n e KonventĂ«s Ramsar: Butrinti-Ăuka-Stillo (SarandĂ«), Karavasta-Divjaka (LushnjĂ«) dhe Liqeni i ShkodrĂ«s-Lumi Buna-Velipoja (ShkodĂ«r) dhe Prespa.
Në tërësi, njohja e gjithë përbërësve biologjikë të ekosistemeve ujorë ndihmon më mirë pushtetin vendor dhe qendror në vend në shfrytëzimin e qëndrueshëm të pasurive ujore, në ruajtjen e ekosistemeve me habitate të pasura në lloje, me lloje të rralla dhe endemike, me habitate të brishta etj.
Kjo mund të ndihmojë për të shmangur shfrytëzimin e skajshëm, pa kriter, drejt një shfrytëzimi të qëndrueshëm, në sektorë të tillë si peshkimi dhe akuakultura, gjuetia, në urbanizimin e skajshëm, në vjeljen e bimëve aromatiko-mjekësore dhe produkteve të tjera, në ndërtimin e HEC-eve në lumenj etj.
Por dhe në masa mbrojtëse për të shmangur ndotjen nga urbanizimi dhe turizmi i pakontrolluar, nga përdorimi i keq i tokës dhe shpyllëzimet, nga bujqësia dhe blegtoria e pa kontrolluar, nga industria, nga trafiku dhe portet, etj.
Gjithë këto kërkesa burojnë që nga vetë Kushtetuta jonë, legjislacioni mjedisor vendas, por dhe nga shumë detyrime ndaj konventave ndërkombëtare, si dhe kërkesave të BE të miratuara nga Shqipëria.
âTa shijojmĂ« Sazanin pa na e marrĂ« Ivanka!â Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« batutĂ« tĂ« pĂ«rhapur tashmĂ« mes atyre qĂ« udhĂ«tojnĂ« drejt jugut tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ironia, megjithatĂ«, pasqyron njĂ« shqetĂ«sim real pĂ«r planet e zhvillimit turistik tĂ« lidhura me familjen Trump nĂ« zonat e mbrojtura tĂ« bregdetit shqiptar.
Postimet e Ivanka Trump, vajzës së Presidentit Amerikan në rrjetet sociale, shoqëruar me këngë tradicionale shqiptare, u komentuan gjerësisht në media gjatë fundit të muajit janar. Por përtej debatit mediatik dhe atij online me reagime emocionale, aksionet konkrete në terren kanë qenë të pakta.
PikĂ«risht, pĂ«r tĂ« thyer heshtjen, njĂ« grup aktivistĂ«sh dhe artistĂ«sh udhĂ«tuan tĂ« shtunĂ«n drejt ZvĂ«rnecit. NĂ« rĂ«rĂ«n pranĂ« lagunĂ«s sĂ« NartĂ«s, ata u kujdesĂ«n pĂ«r disa orĂ« qĂ« tĂ« shpalosnin njĂ« mesazh artistik me mbishkrimin âSOS, po grabitemi!â, tĂ« shoqĂ«ruar me vizatime shpendĂ«sh dhe gjallesash karakteristike tĂ« zonĂ«s sĂ« mbrojtur VjosĂ«-NartĂ« dhe Karaburun-Sazan.
Aksioni simbolik, që u ndoq nga Citizens.al, u zhvillua pranë Manastirit të Zvërnecit, në një territor ku biodiversiteti ishte i dukshëm me sy të lirë. Flamingot, çafkat e bardha dhe shpendë të tjerë migratorë e bëjnë zonën një nga pikat më të rëndësishme ekologjike në vend, mjaft të frekuentuar nga turistët e natyrës dhe ata që udhëtojnë për kamping.
Elsa Paja, një nga aktivistet, na tregoi se ideja lindi nga frika për pasojat e projekteve të paralajmëruara. Sipas saj, bashkimi i artistëve dhe aktivistëve ishte një reagim i drejtpërdrejtë ndaj ndjenjës së përjashtimit nga vendimmarrja.
âDikush vjen nga jashtĂ« dhe tĂ« grabit tokĂ«n! Arsyet pse kjo nuk duhet tĂ« ndodhĂ« janĂ« tĂ« shumta, sa na lindi nevoja pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« diçka,â rrĂ«feu ajo pĂ«r Citizens.al
Komuniteti lokal: âJemi kundĂ«râ
Por, në Zvërnec, kundërshtimi nuk vjen vetëm nga aktivistët. Blendon Mërtiri, peshkatar prej mbi 30 vitesh në Grykën e Dajlanit, e sheh zhvillimin e paralajmëruar si kërcënim për mënyrën e jetesës.
Prej një viti ai dhe peshkatarët e tjerë të zonës janë pa leje peshkimi, të pezulluara nga Ministria e Bujqësisë. Megjithatë, ai çdo ditë gjendet pranë varkave të ankoruara në lagunë.
âMe Zotin dhe me Trumpin nuk merremi. Por nĂ«se na thonĂ« tĂ« ikim se Ă«shtĂ« investim strategjik, çfarĂ« bĂ«het me ne?!â pyet ai me ironi.
Sipas MĂ«rtirit, turistĂ«t vijnĂ« nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« pĂ«r natyrĂ«n e egĂ«r, jo pĂ«r resorte luksoze tĂ« parashikuara pĂ«r tâu ngritur nga propozimi i paraqitur prej dhĂ«ndrit tĂ« Donald Trump, Jared Kushner.
MĂ«rtiri ngre gjithashtu shqetĂ«simin pĂ«r pronĂ«sinĂ« e tokĂ«s, duke theksuar se shumĂ« parcela tĂ« zonĂ«s sĂ« ZvĂ«rnecit janĂ« tĂ« ndara sipas ligjit â7501â dhe disa tĂ« papajisura me dokumente pronĂ«sie. ShqetĂ«simi kryesor mbetet te mĂ«nyra e shpronĂ«simit. Ai thotĂ« se deri mĂ« sot nuk ka pasur asnjĂ« informacion.
âEdhe Aeroport (Aeroporti i VlorĂ«s nĂ« AkĂ«rni), edhe resort⊠do na vijĂ« e mira nĂ« derĂ«, mirĂ«qenie e madheâŠâ ironizoi Blendoni.
Një tjetër banore, Rita Xhaho, tha për Citizens.al se lajmin për ndërtimet e mundshme të resorteve në Zvërnec dhe Sazan e kishte mësuar nga televizioni. Për të, ndryshimi i peizazhit mjedisor do të thotë humbje e kujtimeve dhe e lidhjes personale me zonën.
âNga televizioni e morĂ«m vesh, qĂ« do bĂ«hen, ndĂ«rtimet, qĂ« do ti bej ajo, vajza e Trumpit,â theksoi Rita.
Zonat e Mbrojtura nën rrezik
Marina Xhaho, nga âQendra pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«riâ (PPNEA), e cila ishte pjesĂ« e grupit tĂ« aktivistĂ«ve, paralajmĂ«ron se çdo ndĂ«rhyrje me ndĂ«rtime rrezikon shkatĂ«rrimin e habitateve ku folezojnĂ« specie tĂ« mbrojtura.
Sipas saj, zona e mbrojtur Vjosë-Nartë strehon flamingot, pelikanët kaçurrelë, sqepbizët, kalorësit, pulëbardhat dhe dhjetëra lloje të tjera shpendësh ujorë.
Më 22 shkurt 2024, Kuvendi miratoi me votat e shumicës socialiste ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, duke hapur rrugën për zhvillime turistike dhe investime në zona që më parë ishin të paprekshme. Përpjekjet për shfuqizimin e ligjit u rrëzuan nga Gjykata Kushtetuese.
Planet e propozuara nga kryeministri Rama në bashkëpunim me Kushner për Sazanin dhe Zvërnecin kanë hasur kundërshtim të gjerë: 41 organizata mjedisore nga 28 shtete i kërkuan publikisht qeverisë shqiptare pezullimin e këtyre nismave.
PPNEA ka paralajmëruar se rreth 14 kilometra vijë e egër bregdetare, aktualisht zonë e mbrojtur, rrezikon të shndërrohet në rrugë asfalti, ndriçim artificial dhe ndërtesa luksoze.
Sipas mjedisorĂ«ve, rreziku nuk kufizohet vetĂ«m nĂ« jug. Ndryshimet ligjore dhe nisma si âPaketa e Maleveâ e zgjerojnĂ« logjikĂ«n e ndĂ«rhyrjes edhe nĂ« zona tĂ« tjera tĂ« mbrojtura nĂ« vend, duke vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje vetĂ« konceptin e mbrojtjes sĂ« aseteve natyrore.
Login
