Punime të dyshuara brenda zonës së mbrojtur Pishë Poro-Nartë kanë ngritur alarmin për një tjetër përplasje mes zhvillimit, ligjit dhe përpjekjeve për të ruajtur ato pak zona me rëndësi mjedisore në Shqipëri.

Pamje të publikuara të enjten nga Shoqata Ornitologjike Shqiptare (AOS) tregojnë për mjete të rënda dhe ndërhyrje në terren në një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në vendin tonë.

Deri më tani nuk ka pasur reagime nga institucionet dhe nuk ka një konfirmim publik për leje ndërtimi apo dokumentacion mjedisor për këto punime. Në terren, aktiviteti duket i organizuar dhe i vazhdueshëm, ndërsa dyshimet lidhen me projekte të mëdha turistike të përfolura prej kohësh në zonë.

“Po hapin një kantier në zonë të mbrojtur!”

Në një lidhje telefonike për Citizens.al, drejtuesi i AOS, Taulant Bino, tha se kishte qenë vetë në zonë në momentin kur u evidentua aktiviteti.

Sipas tij, dhjetëra kamionë hynin dhe dilnin përmes një rruge të sapo rehabilituar, ndërsa në terren ishin të pranishëm ekskavatorë dhe shumë punonjës.

“Komunikova me një nga punonjësit aty duke i thënë se isha për vëzhgim shpendësh dhe ata më thanë se kishin nisur hapjen e një kantieri,” u shpreh Bino.

Ai shtoi se punonjësit nuk mbanin shenja identifikuese, ndërsa mjetet kishin shënime në italisht, pa elementë që i lidhnin drejtpërdrejt me një kompani të caktuar.

Sipas AOS, ndërhyrjet mund të lidhen me projektet e përfolura zhvillimore në zonën e Zvërnecit, të cilat prej vitit 2024 kanë përmendur si investitor të interesuar dhëndrin e Presidentit Amerikan, Jared Kushner.

Në këtë kontekst është përmendur edhe Kastrati Group si një nga kompanitë që mund të ketë rol ose si nënkontraktor ose si partner zhvillues, ndonëse nuk ka konfirmim zyrtar.

Citizens.al kontaktoi përfaqësuesit për komunikimin me median të kësaj kompanie, të cilët deklaruan se nuk mund të jepnin një përgjigje konkrete pasi “momentalisht shumica e stafit janë ditë pushimi,” duke lënë si mundësi për një reagim për të hënën.

Mbi ngjarjen reagoi edhe Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA), e cila i bëri thirrje autoriteteve ligjzbatuese të ndalojnë “këtë dhunim të pakthyeshëm të zonës së mbrojtur”.

“I kërkojmë qeverisë të ndalojë planet e papublikuara dhe të bëjë transparencë mbi atë që po ndodh në deltën e lumit Vjosa!” citohet në qëndrimin e organizatës.

Në përmbyllje, PPNEA theksoi se, edhe pse qeveria ndryshoi ligjin për Zonat e Mbrojtura për të lejuar ndërtimin e resorteve me 5 yje, edhe ky ligj po shkelet pasi rastet tregojnë se nuk po ndiqet asnjë procedurë.

Çfarë përfaqëson zona Pishë-Poro-Nartë

Zona e denoncuar ndodhet në veri të Vlorës dhe është pjesë e kompleksit ligatinor të Nartës që kufizohet më tej nga delta e Vjosës.

Ajo gëzon statusin “Peizazh i Mbrojtur”, që lejon vetëm aktivitete të kufizuara dhe kërkon procedura të rrepta për çdo ndërhyrje, përfshirë vlerësimin e ndikimit në mjedis dhe konsultimin publik.

Pishë-Poro-Nartë konsiderohet një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në Shqipëri, ku janë regjistruar rreth 200-300 specie, përfshirë shpendë migratorë me rëndësi ndërkombëtare.

Por kjo zonë ka qenë prej vitesh nën presion të vazhdueshëm zhvillimi.

Një nga projektet më të debatueshme ka qenë dhe mbetet Aeroporti i Vlorës, ndërtimi i të cilit ka nisur pikërisht pa leje të zbardhur ndërtimi në vitin 2021, duke u kundërshtuar nga organizata mjedisore për shkak të ndikimit në habitatet e shpendëve.

Së fundmi, SPAK ka marrë të pandehur tre anëtarë të Komisionit të Vlerësimit të Ofertave për këtë projekt, nën dyshimin për paracaktim të fituesit të koncesionit.

Paralelisht, investime të tjera të përfolura, si resorti turistik në ishullin e Sazanit i lidhur me Kushner, apo dhe ideja për zhvillimin e zonës ligatinore të Zvërnecit me të njëjtin propozim, kanë ngritur shqetësime të reja mbi ndryshimet ligjore që prekin zonat e mbrojtura.

Citizens.al ka raportuar vazhdimisht për këtë çështje duke vënë në pah edhe ndryshimin që pati ligji për portet turistike, i cili tashmë u jep të drejtë “investitorëve strategjikë” të privatizojnë edhe të detin.

Reagimi deri më sot ka qenë i vakët, përgjithësisht nga organizatat mjedisore dhe aktivistë individual. “SOS: Po grabitemi!” ishte një instalacion në rërë që u realizua me këtë qëllim nga artistë si formë ndërgjegjësimi ndaj këtyre “planeve strategjike,”.

Deri në momentin e publikimit të këtij artikulli, nuk ka informacion zyrtar nëse aktivitetet e evidentuara në terren janë të pajisura me leje ndërtimi apo dokumentacion mjedisor.

Po ashtu, mbetet e paqartë nëse ndërhyrjet lidhen me ndonjë nga projektet e njohura apo përfaqësojnë një zhvillim të ri në fazë paraprake.

Në mungesë transparence dhe reagimi institucional, rasti ngre pikëpyetje mbi respektimin e statusit të zonës së mbrojtur dhe procedurave ligjore për zhvillimet në territore me rëndësi të lartë ekologjike.

Lexoni gjithashtu:

• Kur natyra përballet me betonin: Çmimi i lartë i Aeroportit të Vlorës
• Një ishull tërësisht privat: Përmasat reale të projektit në Sazan
• “Ligj me porosi” edhe për Jared Kushner?

The post Kantier ndërtimi në Pishë-Poro-Nartë, organizatat denoncojnë punimet pa leje appeared first on Citizens.al.

Siguria në punë ishte kryefjala e tubimit publik këtë 1 Maj, që bëri bashkë dhjetëra punëtorë, sindikata dhe përfaqësues të shoqërisë civile.

Gjatë vitit të shkuar, 48 punonjës humbën jetën në vendin e punës, ndër të cilat edhe 2 gra dhe qindra të tjerë u plagosën.

Koalicioni Shqiptar për të Drejtat në Punë parashtroi në Sheshin Miqësia vështirësitë me të cilat përballen punëtorët në të gjithë sektorët. Ndërsa siguria në punë ishte çfarë mbizotëroi në fjalime, për shkak të numrit të lartë të humbjes së jetëve.

Esmeralda Hoxha, nga Qendra Aleanca për Zhvillim Gjinor (GADC), u shpreh se këto nuk mund të jenë vetëm statistika.

“48 jetë humbën në vendin e punës në 2025-ën. 48 familje, prindërit nuk u kthyen në shtëpi. 48 familje po rrisin jetimë. 48 gra kryefamiljare tashmë vuajnë për të përmbyllur muajin. Pse? Sepse mbështetja sociale më mbrapa mungon”, deklaroi Hoxha.

Në një deklaratë të përbashkët, të lexuar nga Dritan Shahu, i Sindikatës së Sektorit të Hidrokarbureve nënvizoi se kërkohet veprim i menjëhershëm nga qeveria dhe institucionet përgjegjëse.

“Të rrisin urgjentisht numrin dhe efektivitetin e inspektimeve në punë, veçanërisht në sektorët me risk të lartë; Të vendosin masa ndëshkuese reale dhe të zbatueshme ndaj punëdhënësve që shkelin rregullat e sigurisë”, tha Shahu.

Mes të tjerash ai ndaloi edhe te sektori hidrokarbur, të cilin përfaqëson, ndërsa kërkoi që naftëtarët të trajtohen me dinjitet.

“Duhet që statusi të ndryshojë, duhet që përfitimi për statusin nga 0.6% që është sot në vit pune mbi pension, të shkojë në 1% siç ka qenë parashikuar në vitin 2017”, deklaroi përfaqësuesi i Sindikatës së Sektorit të Hidrokarbureve.

Njëkohësisht, para Ministrisë së Ekonomisë një tjetër bashkim sindikatash, nën emërtimin Unioni i Sindikatave bëri bashkë punëtorë dhe pensionistë, ndërsa në thirrjet e tyre kërkoheshin të drejta dhe dinjitet në punë.

Edison Hoxha nga Qendra për të Drejtat në Punë, tha për Citizens.al se thirrjet e sotme janë për adresim të menjëhershëm të sigurisë dhe të shëndetit në punë, të punonjësve, veçanërisht në sektorët më të vështirë të ekonomisë.

“Veçanërisht sektori i ndërtimit që është nga sektorët më problematikë dhe ku numri më i madh i personave dhe punonjësve që kanë humbur jetën vjen pikërisht nga ky sektor”, deklaroi Hoxha.

Sipas tij, përpos numrit të lartë të humbjes së jetëve në vitin 2025, të larta janë edhe aksidentet në punë.

“Janë 275 aksidente që kanë ndodhur vetëm gjatë vitit 2025 dhe kjo është një shifër alarmante për tregun e punës që ne kemi këtu. Po ta krahasojmë me vitin 2024 është gati një dyfishim, nga 177 në vitin 2024”, deklaroi Hoxha.

Të pranishëm në tubimin e mbajtur në Sheshin Miqësia ishin edhe punëtorë të pastrim-gjelbërimit dhe të fasonerive, por dhe pse morën pjesë në këtë tubim, shumica e tyre qëndruan me maskë dhe kapele për të mbuluar identitetin, me frikën nga dallimi i tyre prej punëdhënësve.

“Gjatë punës që ne bëjmë, hasim vështirësi, punojmë në shi, në vapë, në pluhur, mes zhurmës së përditshme të Tiranës dhe mbetjeve të rrezikshme”, u shpreh njëri prej tyre.

Ervis Çota nga Lëvizja Rinore Egjyptiane dhe Rome paraqiti të njëjtën situatë për këtë sektor.

“Ka sektorët ku rreziku është i dukshëm, por ka edhe nga ata sektorë që mbeten në hije, janë njerëz të padukshëm. Dhe në fakt punëtorët e pastrimit janë një prej tyre”, u shpreh Çota.

Valentin Macaj nga  Sindikata e Shërbimeve Policore të Shqipërisë tha se paga e punonjësve të policisë edhe pse më e lartë se ajo minimale, nuk plotëson standardet e jetesës dinjitoze.

“80% e punonjësve nuk bëjnë pushime vjetore, janë në kredi”, shtoi Macaj.

Përfaqësues të Sindikatës së Punonjësve të Shërbimit Shëndetësor, të Sindikatës së Bashkuar të Arsimit Shqiptar, të Universiteteve, të Psikologëve po ashtu sollën në shesh shqetësimet e tyre të përditshme dhe bënë thirrje për përfshirje të punonjësve të këtyre sektorëve në vendimmarrje.

Mes të tjerash, Koalicioni Shqiptar për të Drejtat në Punë kërkoi transparencë dhe raportim publik për çdo aksident me vdekje në punë; institucionalizimin e mjekësisë së punës së pjesë e sistemit publik; bërjen efektive këshillat e sigurisë dhe shëndetit në punë; forcimin e dialogut social dhe mbrojtje për punëtorët që denoncojnë shkeljet.

The post 1 Maj: 48 jetë të humbura në 2025, siguria në punë mbetet emergjencë appeared first on Citizens.al.

Skema e dyshuar në Spitalin Onkologjik ku pacientët me kancer devijoheshin nga sistemi publik drejt klinikave private për përfitime financiare ka marrë një zhvillim të rëndësishëm.

Prokuroria e Tiranës ka dërguar në gjyq gjashtë nga personat e dyshuar, mes tyre zyrtarë të Qendrës Spitalore Universitare Nënë Tereza (QSUT) dhe mjekë, ndërsa hetimet zbulojnë edhe dështime serioze institucionale, si lënia jashtë funksioni e pajisjeve jetike për trajtim.

Rasti rikthen në vëmendje krizën e besimit dhe mungesën e llogaridhënies në sistemin shëndetësor publik.

Përmes një njoftimi për shtyp, Prokuroria e Tiranës tha të enjten se kishte përfunduar hetimet dhe për këtë ka vendosur të dërgojë në gjyq zv.drejtoreshën e QSUT-së, koordinatoren e Spitalit Onkologjik, administratorin e një kompanie farmaceutike dhe një grup mjekësh dhe specialistësh.

Ata akuzohen për vepra si shpërdorim detyre, fshehje të ardhurash dhe tregtim mallrash kontrabandë.

Sipas hetimeve, disa zyrtarë dhe mjekë të Spitalit Onkologjik orientonin pacientët me kancer drejt klinikave private, ku ata detyroheshin të paguanin për shërbime që duhet t’i merrnin falas në spitalin shtetëror.

Në disa raste, pacientët përzgjidheshin nga listat e pritjes dhe devijoheshin qëllimisht, ndërsa personat përgjegjës përfitonin financiarisht.

Fillimisht, çështja u shqyrtua nga Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar për të vlerësuar nëse kishte elementë të korrupsionit të organizuar, por më pas iu kthye Prokurorisë së Tiranës.

Hetimet treguan se një aparaturë e rëndësishme për trajtimin e pacientëve me kancer (kobalto-terapia) në QSUT nuk u vu kurrë në funksion, për shkak të mungesës së infrastrukturës së sigurisë (bunker anti-radioaktiv). Pajisja u instalua në kushte të papërshtatshme dhe mbeti e papërdorur që nga viti 2021, duke krijuar edhe rrezik për personelin.

Po kështu, u zbulua gjithashtu se një koordinator i spitalit orientonte në mënyrë të paligjshme pacientët drejt klinikave private për trajtime që duhet të ofroheshin falas në spitalin shtetëror, duke përfituar financiarisht nga kjo skemë.

Për këtë përgjegjësia bie mbi administratoren e Spitalit Onkologjik në QSUT, Alketa Pere dhe zv.drejtoresha e QSUT-së Brikena Qirjazi, të cilat sipas Prokurorisë nuk kanë marrë masa për parandalimin e kësaj situate duke privuar pacientët nga trajtimi i duhur dhe duke kufizuar alternativat mjekësore.

Një specialiste në QSUT akuzohet se hartoi një ekspertizë të pasaktë për burimet radioaktive, duke çuar në blerjen e një pajisjeje që nuk u përdor kurrë dhe që shkaktoi gjithashtu dëm ekonomik për shtetin.

Ndërkohë, administratori i “Flori Farma”, Florian Marku, njëherazi farmacist, dyshohet se ka kontrabanduar ilaçin “Valamor,” teksa Halil Gashi, administrator i klinikës Megis, dyshohet për punësim të paligjshëm dhe fshehje aktiviteti tregtar.

Spitali Onkologjik është vënë shpesh në qendër të akuzave për abuzime të rënda dhe rrezikim të jetës së pacientëve. Në tetor 2025, një raport i KLSH-së evidentoi probleme serioze, si barna të skaduara, aparatura jashtë funksioni dhe shërbime të pamjaftueshme, duke rrezikuar trajtimin e pacientëve.

Në verën e vitit 2024, një sërë protestash kulmuan para Ministrisë së Shëndetësisë, ku institucioni u etiketua nga protestuesit si “Ministria e Vdekjes”. Në atë kohë, kryeministri Edi Rama shmangu përgjegjësitë për ngjarjen që çoi në shkarkimin dhe hetimin e shtatë mjekëve dhe specialistëve, duke i cilësuar ata “zullumqarët e shëndetit”.

Në të njëjtën periudhë u diskutua edhe për mundësinë e dhënies së autorizimeve për mjekët e sektorit publik që të punojnë në klinika private, një masë për të cilën mbetet e paqartë niveli i zbatimit.

Lexoni gjithashtu:

• Skandali i Onkologjikut, sërish protesta tek “Ministria e Vdekjes”
• Onkologjiku: KLSH ekspozon mungesa në barna, staf dhe pajisje

The post 6 të pandehur për skemën e zhvatjes ndaj pacientëve me kancer te Onkologjiku appeared first on Citizens.al.

Shqipëria ka humbur tre vende në raportin vjetor të lirisë së medias të Reporterëve pa Kufij (RSF), duke u renditur e 83-ta nga 180 vende të përfshira në indeks.

Një vit më parë, vendi ynë u rendit i 80-ti, ndërsa në vitin 2024 ishte i 99-ti.

Sipas indeksit, në Shqipëri liria e shtypit dhe pavarësia e medias kërcënohen nga konfliktet e interesit midis botës së biznesit dhe asaj politike, si dhe nga një kuadër ligjor i mangët dhe një sistem rregullator i politizuar.

“Gazetarët janë viktima të akteve të intimidimit nga politikanët dhe krimi i organizuar”, thuhet në raport teksa theksohet se mediat më me ndikim në sektorin privat janë në pronësi të një numri të vogël kompanish me lidhje politike, veçanërisht në sektorë si ndërtimi.

“Ndërkohë që në vend ekzistojnë qindra media online, vetëm një numër i vogël prej tyre kanë një model të qëndrueshëm biznesi me financim transparent”, thekson raporti.

Sa i takon kontekstit politik, raporti nënvizon se gazetarët përballen me presion politik, veçanërisht gjatë zgjedhjeve.

“Politikanët kufizojnë pavarësinë editoriale duke politizuar organet rregullatore të medias dhe duke emëruar drejtuesit e mediave publike”, thuhet në raport.

Ndërkohë, vihet në dukje se gazetarët kritikë ndaj autoriteteve shpesh i nënshtrohen sulmeve që synojnë t’i diskreditojnë, si nga qeveria, ashtu edhe nga opozita.

Raporti përmend edhe vendimin e qeverisë për të bllokuar TikTok-un në vitin 2025, si dhe vendimin e Gjykatës Kushtetuese për këtë akt. Po ashtu, sipas tij, gazetarët që hetojnë krimin dhe korrupsionin janë veçanërisht objekt kërcënimesh.

“Krimi i organizuar përbën një nga kërcënimet më të mëdha për sigurinë e gazetarëve”, thekson raporti.

Ndërsa vihet në dukje se, edhe pse policia ka ndërmarrë së fundmi hapa për të hetuar sulmet ndaj gazetarëve, pandëshkueshmëria për këto krime, e kombinuar me përpjekjet politike për t’i diskredituar gazetarët, ka krijuar një klimë që mund të nxisë sulme të mëtejshme.

“Gazetaret, të cilat përbëjnë shumicën e profesionit, përballen me ngacmime online dhe, në disa raste, me diskriminim me bazë gjinore brenda redaksive, ndonëse ka pasur përparim në këtë drejtim”, thekson më tej raporti.

Sipas raportit, vetë-censura është e përhapur. Megjithatë, mediat kanë krijuar një platformë për vetërregullim etik, “e para e këtij lloji në Shqipëri”.

Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë përcolli gjetjet e raportit dhe u shpreh përmes një deklarate se siguria e gazetarëve dhe kërcënimet nga krimi i organizuar mbeten shqetësuese.

“Klima e pandëshkueshmërisë për sulmet ndaj gazetarëve është e papranueshme dhe kërkon reagim të menjëhershëm institucional”, tha AGSH.

Blerjana Bino, nga Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt në Shqipëri, u shpreh se renditja e vendit pasqyron një mjedis mediatik të formësuar nga faktorë të njohur, por gjithnjë e më të konsoliduar.

“Ndryshimi nuk mund të vijë nga ndërhyrje të izoluara apo formale, por nga thyerja e këtij normalizimi përmes zbatimit real të standardeve, rritjes së llogaridhënies dhe krijimit të kushteve ku gazetaria në interes publik mund të funksionojë pa presion të vazhdueshëm”, u shpreh Bino.

Lexoni gjithashtu:

• Përkeqësohet liria e shtypit, Shqipëria humb tre vende
• Liria e shtypit në Shqipëri: Progres në letër, vështirësi në terren
• RSF: Liria e Medias në Shqipëri për herë të parë në rënie prej 2013

The post Shqipëria bie në indeksin e lirisë së medias: Presione nga politika dhe krimi appeared first on Citizens.al.

Moti i mirë ka hapur zyrtarisht sezonin turistik, dhe Kukësi, një nga portat natyrore drejt veriut dhe Kosovës, duhej të hynte në këtë periudhë me një nga asetet e tij më të rëndësishëm, liqenin. Por në vend të kësaj, sezoni i këtij viti po vijon me një krizë të përsëritur mjedisore.

Sipërfaqe të tëra të liqenit janë mbuluar nga mbetje plastike, në një panoramë që bie ndesh drejtpërdrejt me imazhin turistik që zona përpiqet të ndërtojë. Pikërisht në momentin kur vizitorët shtohen dhe vëmendja ndaj territorit rritet, ndotja bëhet më e dukshme, dhe më e pakontestueshme.

Megjithatë, edhe në këtë situatë, për të njëjtin liqen qarkullojnë dy narrativa që nuk përputhen.

Nga njëra anë, kanalet zyrtare të bashkisë Kukës, pamjet e fundit të publikuara prej saj (datë 24 prill) dhe kryetarit Albert Halilaj paraqesin një situatë të menaxhuar dhe nën kontroll sa i përket mbeturinave në liqenin e Fierzës.

Fotografi me një sipërfaqe ujore relativisht e pastër, ndërhyrje me varkë dhe mbishkrime që sugjerojnë për reagim në kohë. Por, nga ana tjetër, raportimet mediatike dhe publikimet e aktivistëve mjedisorë tregojnë një realitet tjetër.

Masa të dendura plastike që mbulojnë sipërfaqe të konsiderueshme të liqenit, veçanërisht në zonat ku derdhen përrenj dhe degë të lumenjve që e furnizojnë liqenin e Fierzës.

Ky kontrast nuk është thjesht estetik, por është thelbi për mënyrën se si duhet kuptuar kriza e mbetjeve në këtë liqen, raportuar vazhdimisht edhe me materiale të zgjeruara nga Citizens.al

Një liqen, dy pamje të papajtueshme

Raportimet e fundit dokumentojnë një “panoramë të rëndë mjedisore në Kukës”, ku liqeni shfaqet si një vendgrumbullim ujor i mbetjeve që vijnë nga rrjedha e sipërme dy degëve të Drinit.

Në pamjet e qarkulluara në media dhe rrjetet sociale, plastika krijon shtresa të vazhdueshme, duke bllokuar sipërfaqen dhe duke ndikuar drejtpërdrejt në ekosistem.

Komunikimi publik i institucioneve duket sikur e shmang këtë panoramë të plotë. Ai zgjedh fragmente të realitetit që janë më të menaxhueshme vizualisht dhe politikisht. Një strategji komunikimi e njohur kjo në Shqipëri ku krizat edhe kur nuk mund të mohohen dot, kornizohen për t’u minimizuar.

Por raportimet e bëra nga aktivisti Arben Trota, kanë përmbysur qartësisht këtë kornizë. Përmes disa videosh të botuara në Facebook ai ka denoncuar për një situatë tejet të rëndë në Gostil, Shtiqën dhe anën e lumit Luma ku një valë e madhe mbetjesh janë grumbulluar në breg.

“S’është vetëm Ramhasi [zona qendrore përballë liqenit] i ndotur” bëri thirrjeTrota ndaj Bashkisë Kukës.

Ky denoncim u shoqërua së fundmi nga apeli publik i aktivistit mjedisor Lulzim Baumann, i cili operon në liqen përmes nismës së organizatës së tij Recycling Albania, në bashkëpunim edhe me bashkinë, duke përdorur një varkë për grumbullimin e mbetjeve në ujë.

Në një thirrje drejtuar Kryeministrit Edi Rama dhe homologut të tij në Kosovë, Albin Kurti, ai e ka përkufizuar situatën si një emergjencë rajonale.

Megjithatë, në një vlerësim më të detajuar që Baumann bëri përmes telefonit për Citizens.al ai bëri një dallim të rëndësishëm: zyrtarisht nuk ka një përshkallëzim dramatik të situatës në të gjithë liqenin, por ndotja është përqendruar dhe intensifikuar në zona specifike, veçanërisht në Përbgreg, në luginën e Lumës.

Sipas tij, kjo është një dinamikë e përsëritur, e lidhur drejtpërdrejt me shtimin e hedhjeve të mbeturinave dhe kushtet natyrore.

Pas reshjeve të mëdha dhe fryrjes së Drini i Bardhë, masa të mëdha mbetjesh transportohen dhe depozitohen në këto zona, duke krijuar grumbullime të dendura.

Edhe pse ndërhyrjet me varkë kanë qenë të vazhdueshme, jo vetëm në pjesën qendrore të liqenit, por edhe në zona të tjera, përfshirë segmentet e Drini i Zi, ai pranoi kufizimet që ka kjo veprimtari mjedisore.

Luhatjet e nivelit të ujit e bëjnë shpesh të pamundur ndërhyrjen aty ku mbetjet i afrohen bregut nga era.

“Edhe sikur 10 varka të jenë aty, s’kemi çfarë t’u bëjmë pastaj,” theksoi Baumann, duke përshkruar një situatë ku kapacitetet aktuale përplasen me përmasën reale të problemit.

Në thelb, sipas tij, kjo nuk është më një çështje që mund të menaxhohet në nivel lokal. Edhe me përfshirjen e organizatave mjedisore dhe bashkisë, kapacitetet mbeten të pamjaftueshme përballë një fenomeni që ushqehet nga i gjithë pellgu i Drinit.

Problemi duket se qëndron te mungesa e një mekanizmi të koordinuar në nivel qeveritar dhe ndërkufitar, kryesisht me Kosovën.

Sepse, siç nënvizon Baumann, një bashki, apo një komunë në anën tjetër të kufirit, nuk mundet ta përballojë një krizë që prodhohet nga një sistem i tërë.

“Ne pastrojmë, ndërsa mbetje të reja vazhdojnë të vijnë,” mbetet përkufizimi më i thjeshtë dhe më i saktë i një cikli që, pa ndërhyrje strukturore, vazhdon të përsëritet.

Sipas tij, rreth 20 tonë mbetje në vit janë larguar nga liqeni përmes ndërhyrjeve të organizuara. Por kjo është vetëm një përpjekje për të menaxhuar pasojën, jo për të ndalur burimin.

Kërkesat janë të qarta, ndërhyrje e përbashkët Shqipëri-Kosovë, ndalim i hedhjeve dhe rrjedhjes së mbetjeve në lumenjtë e Drinit të Bardhë dhe po kështu të Drinit të Zi dhe zbatim real i ligjit për mjedisin.

Për aktivisten e mjedisit, Besjana Guri, e cila drejton qendrën “Lumi”, problemi nuk është i momentit, por problem strukturor.

“Kjo nuk është rastësi, por një dështim sistematik,” thotë ajo teksa e zgjeron hartën e krizës përtej Kukësit, duke përfshirë deltën e lumenjve kryesorë në Shqipëri: Ishëm, Drin, Vjosë, e Seman.

Sipas saj fenomeni përsëritet me të njëjtën logjikë, mbetje që i merr rrjedha, grumbullohen dhe zhvendosen, pa u ndalur kurrë në burim. Në këtë kuptim, liqeni i Fierzës dhe vetë kaskada e Drinit – që vijon në Koman, Vaun e Dejës e përtej – nuk janë përjashtime, por vetëm pika ku problemi bëhet i dukshëm.

Kriza që po përjeton Kukësi me liqenin buzë tij, është paralajmëruar vazhdimisht. Në disa raportime ndërkufitare, Citizens.al ka treguar sesi Drini i Bardhë dhe degët e tij funksionojnë si një sistem transporti për mbetjet në rajon.

Mbetjet e hedhura në Kosovë dhe Shqipëri përfundojnë në të njëjtin “vendgrumbullim” liqenin e Fierzës. Mungesa e koordinimit mes shteteve e bën të pamundur ndërhyrjen efektive.

Projektet pilote dhe aksionet sporadike nuk kanë arritur të krijojnë një mekanizëm të qëndrueshëm parandalimi.

Në këtë kontekst, çdo “foto e pastër” nga liqeni është, në rastin më të mirë, një moment i izoluar në një cikël të pandërprerë ndotjeje. Në rastin më të keq, propagandë e qartë që përpiqet të manipulojë realitetin.

Në këtë cikël, narrativa zyrtare rrezikon të bëhet pjesë e problemit, duke e paraqitur krizën si të menaxhueshme, në një kohë kur ajo dukshëm është jashtë kontrollit.

*Artikulli u përditësua me një koment të shtuar nga L.Baumann.

Lexoni gjithashtu:

• Drini i Bardhë, vendgrumbullim i “lëvizshëm” mbeturinash
• Ndotja, pasojat dhe nismat për shpëtimin e Drinit në Shqipëri
• Ndotja kërcënon Drinin dhe degët e tij në tre shtete të Ballkanit

The post Një liqen, dy narrativa, përshkallëzon kriza e mbetjeve në Kukës appeared first on Citizens.al.

Në Kurdari, konflikti për hidrocentralin “Doma” nuk është më thjesht një çështje projekti energjetik, por një përplasje e hapur mes komunitetit, institucioneve dhe vetë kompanisë.

Pas protestave para Kuvendit, padisë në gjykatë dhe tensioneve të përsëritura në terren, Rexhep Kuleni, një prej banorëve më të zëshëm, thotë se përballja ka hyrë në një fazë të re, rezistencës së përditshme për të mbrojtur ujin.

Në këtë realitet, zëri i tij nuk është thjesht një rrëfim personal, por një dritare për të kuptuar sesi një konflikt administrativ është shndërruar në një krizë të thellë të besimit ndaj shtetit.

“Erdhën ata, por ne s’i kemi lejuar të nisin punimet”, thotë në telefon Rexhep Kuleni nga fshati Kurdari i Klosit.

Aty ku lumi Lusa gjarpëron prej malit dhe zhurma e ujit është pjesë e përditshmërisë, Rexhepi, bashkë me banorët e tjerë, e kanë kthyer mbrojtjen e tij në një mision jete.

Rexhepi nuk është një figurë publike në kuptimin klasik, por për banorët e zonës ai është zëri që i mbledh, i organizon dhe i mban të bashkuar përballë një kërcënimi që e ndiejnë si personal: futjen e lumit në tuba.

“Kemi vetëm një aktmarrëveshje, me Zotin,” thotë me bindje ai duke theksuar se nuk ka vend për negociata.

Në fjalët e tij nuk ka retorikë politike, por një ndjenjë të thellë përgjegjësie ndaj tokës dhe njerëzve me të cilët ka ndarë jetën.

Rexhepi është një burrë i thjeshtë në dukje, me një histori pune që e ka lidhur fort me zonën. Gjatë periudhës së diktaturës ai ishte mekanik në Stacionin e Mekanikë-Traktorëve (SMT) të Kurdarisë e më tej ekonomist e llogaritar.

SMT-të ishin strukturat kryesore që shtynin përpara ekonominë bujqësore në fshatra gjatë asaj periudhe. Pikërisht falë përvojës së tillë, qoftë të punës në terren, por edhe të administratës në lidhje me procedurat dhe mënyrës sesi funksionon shteti, ai ka gëzuar respekt në zonë.  

Por sot, roli i tij ka ndryshuar, ai është organizator, ndërmjetës dhe, bashkë me komunitetin, kujdestar i publikes së përbashkët: ujit.

Përgjithësisht zgjohet herët, shpesh para orës gjashtë. Telefoni nuk i pushon, edhe ndërsa na shoqëron për në zonën ku parashikohet të ndërtohet hidrocentrali.

“Më merr dikush në telefon për këto probleme [të hidrocentraleve] dhe unë u jap rrugëzgjidhjet e mia”, shprehet Rexhepi.

Nisja e projektit në befasi, pa dakordësinë e banorëve, i ka lënë prej kohësh në gjendje alarmi.

Rexhepi tregon se si kompania erdhi fshehurazi, për ditë me radhë, pa lajmëruar banorët. Lajmi për projektin u përhap vetëm kur puna kishte nisur, ndërsa reagimi ishte i menjëhershëm.

“U detyruam të mobilizojmë kryetarët e fshatrave, popullin dhe arritëm që [kompaninë me makineritë] e nxorëm, e përzumë,” kujton ai në një rrëfim që duket se nuk ka triumf të tepruar, por një ndjesi të qartë se beteja vijon.

Edhe natën, thotë ai, njerëzit zgjohen nga shqetësimi se mos makineritë rikthehen teksa emri i kompanisë është bërë një lloj simboli frike.

“Na u bë ky ‘Doma’ sikur të jetë Hitleri,” shprehet ai, duke pasqyruar tensionin dhe ndjesinë e kërcënimit që përjetojnë banorët.

Për Rexhepin, kjo nuk është një çështje kompromisi: “Nuk ka kompromis… kundër jetës sime, kundër fëmijëve.”

Ai flet për borxhin ndaj brezave, për përgjegjësinë që kanë sot ndaj atyre që do të vijnë nesër.

“Do të na mallkojnë,” thotë ai, si një reflektim i sinqertë mbi pasojat.

Në bisedë e sipër, Rexhepi na tregon edhe ndikimin që ky projekt hidroenergjetik ka lënë te fëmijët.

“O gjysh, po na merr ujin ‘Doma’,” citon ai fjalët e nipërve dhe mbesave, fjali që sipas tij, duhet të dëgjohen jo vetëm nga kompania, por edhe nga institucionet, të cilat deri më tani nuk e kanë dëgjuar komunitetin.

“Uji është jeta, është frymëmarrja për ne,” thekson Rexhepi.

Sipas tij, ky rast tregoi se sa i bashkuar është komuniteti i Kurdarisë, përtej besimeve dhe përkatësive politike.

“Të gjithë banorët janë heronj sepse janë për një qëllim,” vijon ai duke shmangur protagonizmin, ndërsa sjell në vëmendje se aktmarrëveshja e vetme që kanë është ajo me Zotin.

Një marrëveshje e pashkruar për të mbrojtur ujin, tokën, ajrin dhe diellin.

Në një kohë kur vendimet shpesh merren larg komuniteteve, zëri i Rexhepit vjen si një kujtesë se për disa njerëz, lidhja me vendin nuk është thjesht çështje prone, por identitet.

Lexoni gjithashtu:

• Protesta para Kuvendit: Banorët e Kurdarisë kundër hidrocentraleve
• Fitime në kurriz të komuniteteve; mbi 200 hidrocentrale private në 15 vjet
• Lejimi i punimeve për HEC-in në Kurdari shton tensionet mes banorëve dhe kompanisë

The post “O gjysh, po na marrin ujin!” – Një histori nga Kurdaria për rezistencën appeared first on Citizens.al.

Digjet makina e gazetarit Sami Curri në Bulqizë. Incidenti dyshohet të jetë i qëllimshëm dhe i lidhur me punën si gazetar lokal.

Ngjarja vjen në një klimë të brishtë për gazetarët në terren, veçanërisht në zonat ku raportimet prekin interesa ekonomike dhe të pushtetit, duke ngritur shqetësime për sigurinë dhe presionet ndaj medias.

Rasti dhe dyshimet e para

Ngjarja ndodhi në orët e para të mëngjesit të së dielës. Curri e kishte parkuar makinën pranë pallatit ku banon në lagjen e re të Bulqizës.

Zjarri dyshohet të jetë vendosur qëllimisht dhe të ketë lidhje me aktivitetin e tij si gazetar.

“Jam njoftuar rreth orës 02:45 se makinës i ishte vënë zjarr. Më lajmëroi një komshi i katit të tretë. Automjeti ishte i parkuar rreth 30 metra larg pallatit ku banoj me nënën,” tha Curri pas ngjarjes.

Sipas tij, bëhet fjalë për një akt të qëllimshëm që synon ta intimidojë për shkak të punës që kryen.

“Ata që e kanë bërë këtë nuk do të më frikësojnë dot, pasi për mua gazetaria është një mision që i shërben interesit publik dhe do të vazhdoj me çdo çmim,” u shpreh ai duke theksuar se ngjarja e së dielës ishte një prej çmimeve.

Curri shtoi se në javët e fundit ka qenë në kontakt me persona të prekur nga temat që ka trajtuar. Ai shpreson që organet e drejtësisë të bëjnë punën e tyre, megjithatë, ai u shpreh skeptik për zbardhjen e plotë të ngjarjes.

“Kjo ndjenjë vjen nga përvoja ime e përditshme, por shpresoj që hetimet të jenë korrekte”, tha Curri.

Curri është gazetar lokal nga Bulqiza dhe themelues i medias “Bulqiza Ime”. Ai ka një eksperiencë prej rreth 10 vitesh në raportimin nga terreni në qarkun e Dibrës.

Puna e tij është përqendruar kryesisht në çështjet lokale, duke u bërë një prej gazetarëve kryesor të qarkut për raportime në lidhje me tema të mjedisit si dëmet nga projektet e hidrocentraleve, shpyllëzimit, por edhe raportime për kushtet e minatorëve, të drejtat dhe protestat e tyre, banorëve të zonave përreth etj.

Curri njihet për raportime të drejtpërdrejta nga komuniteti, aspektet sociale dhe për trajtimin e temave të ndjeshme që lidhen me monitorimin e bashkive të qarkut Dibër dhe prokurimet publike të tyre.

Organizatat e medias kërkojnë hetim i plotë

Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH) e cilësoi ngjarjen si alarm serioz për sigurinë e gazetarëve dhe klimën në të cilën ata ushtrojnë profesionin.

“Deklaratat publike të gazetarit Curri, i cili e konsideron ngjarjen si mesazh kërcënues për shkak të punës së tij, e bëjnë edhe më urgjent një reagim institucional të shpejtë dhe të plotë”, thuhet në reagimin e AGSH-së.

Nga ana tjetër, Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt bëri thirrje për hetim të shpejtë, të plotë dhe të pavarur.

“Një reagim i qartë dhe efektiv institucional është thelbësor për të parandaluar pandëshkueshmërinë dhe për të mbrojtur lirinë e medias”, deklaroi rrjeti.

Një reagim të ngjashëm pati edhe Unioni i Gazetarëve Shqiptarë, që kërkoi zbardhjen e menjëhershme të ngjarjes dhe ndëshkimin ligjor të autorëve.

Qendra SCiDEV theksoi ndër të tjera se incidente të tilla ngjallin shqetësime serioze për median lokale.

“Mediat lokale operojnë në mjedise sfiduese dhe luajnë rol thelbësor në informimin e komuniteteve dhe mbajtjen e institucioneve përgjegjëse. Çdo formë intimidimi është veçanërisht shqetësuese”, u tha në deklaratën e saj.

The post Digjet makina e gazetarit Sami Curri në Bulqizë, dyshohet për zjarrvënie të qëllimshme appeared first on Citizens.al.

Lumi i Cemit, një prej lumenjve më të çmuar të Alpeve, uji i të cilit ka ushqyer jetën dhe shpresën e banorëve për zhvillimin e turizmit, rrezikon të devijohet dhe të futet në tuba nga disa projekte hidrocentralesh.

Aktualisht, tre projekte janë konkretizuar përgjatë viteve 2017-2022. Një i katërt është kundërshtuar nga banorët, ndërsa në tavolinë po diskutohen edhe gjashtë të tjerë. Përballë këtij presioni, komuniteti lokal vuan mungesën e energjisë elektrike, rrugë të pakalueshme dhe një zhvillim që duket se po e shpërfill.

Dy realitete përgjatë të njëjtit lumë

Temperaturat në luginën e Cemit ishin rritur që mesin e muajit prill dhe grupet e para të turistëve kishin nisur të kërkonin freskinë e maleve. Por në Tamarë dhe përtej – rreth 170 kilometra në veri të Tiranës – banorët tregojnë se energjia elektrike ndërpritet shpesh, madje edhe në mes të sezonit.

Ndërprerjet ndodhin pa paralajmërim, në disa raste për orë të tëra. Një zonë që prej vitesh promovohet si destinacion me veçanësi turistike nuk ka ende furnizim të rregullt me energji elektrike. Zgjidhja mbetet gjeneratori.

Megjithatë, optimizmi i banorëve vijon të jetë njësoj. Në restorantin ku bujtëm në qendër të Tamarës, tavolina ishte plot, megjithëse, sipas një prej vajzave që shërbenin, shumica e produkteve ishin konsumuar gjatë fundjavës së Pashkëve.

Por rreth 10 kilometra më tutje, në drejtim të Vuklit dhe Nikçit, atmosfera ndryshonte krejtësisht. Kjo zonë me një peizazh fantastik, ndahet vetëm nga një mal prej luginës së Thethit, njohur ndërkombëtarisht, bashkë me Valbonën si dy nga pikat kryesore të turizmit në Alpe.

Asfalti përfundonte menjëherë pas kthesës së parë. Gurë, gropa, rrëshqitje masive dhe asnjë makinë në horizont. Në disa segmente, kalimi bëhej i pamundur për veturat. Gurë të mëdhenj, çakull dhe ndërhyrje të papërfunduara e kthenin udhëtimin në një sprovë të rrezikshme.

Një projekt prej 1.5 milionë eurosh, i nisur në maj 2024 dhe i marrë përsipër nga kompania “Vëllezërit Hysa”, dukej i braktisur. Ai parashikohej të përfundonte në nëntor 2024, por sot, rreth dy vite nga ajo periudhë, kantieri nuk ka më asnjë gjurmë aktiviteti.

Mes këtyre dy realiteteve, errësirës në një zonë me hidrocentrale dhe izolimit në një zonë që pret zhvillim, rrjedhin pikërisht dy degët e Lumit të Cemit.

Dy “rrjedha” konfliktesh

Cemi buron në lartësitë alpine të Kelmendit në Malësi të Madhe dhe bashkohet në Tamarë, aty ku Cemi i Vuklit dhe ai i Selcës formojnë një rrjedhë të vetme që vazhdon drejt Malit të Zi.

Për dekada, izolimi i zonës e ka mbrojtur lumin nga ndërhyrjet e mëdha urbane dhe industriale. Por pas vitit 2017, kjo paprekshmëri është vënë seriozisht në diskutim.

Vetëm 1.5 kilometra larg Tamarës, në drejtim të Selcës në veri, lumi zhdukej nga syri për shkak të hidrocentralit “HEC Murasi”. Rreth 6 kilometra më tutje, “HEC Dobrinjë” dhe “HEC Selca” e devijonin një pjesë të rrjedhës në tuba.

Besjana Guri, drejtuese e qendrës LUMI dhe fituese e çmimit mjedisor “Goldman” për fushatën e mbrojtjes së Vjosës, tregoi se 5 kilometra përtej, mes fshatrave Mreg dhe Ostriç, banorët kanë qenë kundër “HEC Vriela,” por nuk përjashtohet mundësia për ta zhvilluar edhe këtë projekt.

Në letër, këto katër hidrocentrale kanë një kapacitet të vogël, rreth 7-8 MW. Megjithatë, ato lidhen me një rrjet më të gjerë interesash, pasi sipërmarrësit e tyre, janë të përfshirë në ortakëri me ndërmarrje të tjera energjetike si “United Energji” dhe “Miculi Energji”.

Ndërkohë, në degën e Vuklit në jug të Kelmendit, projektet mund të ndalen ende.

Tre hidrocentrale të tjera, pjesë e kompleksit “Ura e Tamarës”, janë propozuar nga kompania “Tamara Hydro Energy” – pjesë e grupit “Albavia,” e njohur si kontraktore e madhe e veprave publike në infrastrukturë – mes Kozhinjës dhe Vuklit. Projekti parashikon një kapacitet prodhues prej rreth 19 MW dhe devijimin e rreth 14.4 m³ ujë në sekondë, duke lënë më pak se 2 m³ ujë si rrjedhë ekologjike.

Në praktikë, sipas aktivistes mjedisore Besjana Guri, kjo do të thotë se segmente të tëra të lumit do të mbeten thuajse të thata gjatë periudhave pa reshje.

Sipas saj projekti është problematik pasi zona e Vuklit është pjesë edhe e Parkut Kombëtar të Alpeve. Ndërsa së fundmi kompania “Tamara Hydro Energy” ka marrë lejen mjedisore dhe duket se ështe e vendosur për ta zhvilluar këtë projekt.

Procesi i konsultimit publik ngre gjithashtu pikëpyetje. Një dëgjesë e zhvilluar vitin e kaluar nga “Tamara Hydro Energy,” kishte vetëm 8 pjesëmarrës. Por për banorët, kjo nuk është një çështje abstrakte.

“Uji dhe mali janë gjithçka këtu,” na tha një banor i Vuklit, i cili na priti në shtëpinë e tij që e kishte kthyer në lokal dhe bujtinë. “Lumi dhe kjo klimë na mbajnë gjallë tokën, bagëtinë e tanimë edhe turistët.”

Sipas tij, problem kryesor për banorët mbeten rruga, mungesa e shërbimeve komunale për heqjen e mbeturinave dhe energjia elektrike.

“Nga rruga e keqe, s’vjen njeri t’i marrë mbeturinat, një pjesë e të cilave përfundojnë në lumë,” tha ai.

“S’duam gjë tjetër, të gjitha i bëjmë vetë, siç i kemi bërë ndër shekuj denbabaden,” theksoi më pas duke kujtuar me krenari periudhat e shkuara të zonës së Kelmendit dhe lidhjet e forta të komunitetit.

Projektet e tjera si “HEC Brojë”; “HEC Grabom” dhe “HEC Peshtan” mbeten në letër. Ato kanë lënë pas një seri lëvizjesh ortakërie të kompanisë “Seman Sunpower,” e cila deri në vitin 2017 njihej si “Hydro Valbona” dhe interesohej për zhvillim hidrocentralesh edhe në Valbonë.

Dy drejtime ekonomike

Në një zonë ku operojnë hidrocentrale dhe planifikohen të ndërtohen edhe të tjerë, paradoksi më i madh mbetet ndërprerja e energjisë elektrike.

Zyrtarisht, problemi lidhet me rrjetin e amortizuar. Por për banorët, realiteti është konkret, pamundësi shërbimi, biznese që mbyllen dhe turistë që largohen.

Sipas aktivistes së mjedisit, Besjana Guri, kjo ka krijuar një perceptim të rrezikshëm, sipas së cilit furnizimi i rregullt me energji për këto zona mund të sigurohet vetëm përmes ndërtimit të hidrocentraleve të reja.

Nuk ka të dhëna të drejtpërdrejta për një politikë të tillë, por balanca e investimeve, më shumë në prodhim sesa në shpërndarje, ngre dyshime mbi prioritetet.

Në terma ekonomikë, diferenca është e qartë, përmirësimi i rrjetit nuk gjeneron të ardhura direkte për operatorët privatë në të njëjtën mënyrë sa prodhimi i energjisë.

I njëjti model shfaqet edhe në infrastrukturë. Rruga prej 10 kilometrash, Tamarë-Vukël mbetet e papërfunduar, duke zhgënjyer banorët, disa prej të cilëve janë kthyer edhe nga emigrimi për të investuar në turizëm pas premtimeve se zona do kishte të njëjtin bum zhvillimi si Thethi.

Pas pandemisë, Kelmendi ka njohur vërtetë një rritje të konsiderueshme duke u shndërruar në një destinacion në rritje. Shtëpi pritëse, guida lokale dhe biznese të vogla janë shtuar. Uji i pastër i Cemit, shpellat, kanionet dhe ujëvarat janë kthyer në aset turistik. Por kjo ekonomi mbetet e brishtë.

Për një zonë që mbështetet kryesisht në bujqësi, blegtori dhe së fundmi në turizëm, një bum edhe hidrocentralesh rrezikon të dëmtojë atë.

Cemi është gjithashtu edhe një arterie ekologjike. Dhjetëra specie shpendësh dhe peshqish janë identifikuar përgjatë tij, përfshirë troftën e mermertë.

Në këtë pikë, sipas aktivistes mjedisore Besjana Guri, ndërhyrjet nuk prekin vetëm rrjedhën e ujit, por gjithë zinxhirin ekologjik. Ajo paralajmëroi se devijimi i ujit, sidomos në tuba nëntokësorë, fragmenton habitatet dhe ul kapacitetin e vetë-rigjenerimit të ekosistemit.

Por, Cemi vazhdon edhe drejt Malit të Zi, ku kanioni i tij është shpallur monument natyror. Kjo e ka bërë çështjen e hidrocentraleve një çështje ndërkufitare, ku gjatë viteve 2018-2019 ka pasur dhe protesta.

Si Mali Zi, edhe Shqipëria është pjesë e Konventës së Espoo-s, që kërkon vlerësim të ndikimit ndërkufitar. Megjithatë, për rastin e këtyre 10 hidrocentraleve mungon ende një analizë e plotë dhe e koordinuar.

Në thelb, rreziku në lumin e Cemit nuk është thjesht mes interesave për energji dhe atyre që duan ta mbrojnë natyrën, por për modelin e zhvillimit. Zhvillimi i përqendruar te interesat e kompanive të hidrocentraleve është afatshkurtër, krahasuar te zhvillimi i përqendruar te një shpërndarje të gjerë te komuniteti përreth.

Por, nëse lumi do të vazhdojë të devijohet, humbja nuk do të jetë vetëm ekologjike, ajo do të prekë drejtpërdrejt ekonominë lokale të Kelmendit, që sapo ka nisur të marrë frymë përmes turizmit.

Lexoni gjithashtu:

• Hidrocentrale pa kufi: Ballkani “hambar” i HEC-eve të vogla
• Ndotja kërcënon Drinin dhe degët e tij në tre shtete të Ballkanit
• Fitime në kurriz të komuniteteve; mbi 200 hidrocentrale private në 15 vjet

The post Turizëm me tuba, hidrocentralet kërcënojnë lumin e Cemit appeared first on Citizens.al.

Disa ditë më parë, media të ndryshme në vend, raportuan se “Vila Mbretërore” e Mbretit Zog në Durrës do të rrafshohej për t’i hapur rrugë një kompleksi rezidencial dhe hotelerie. Por verifikimet tregojnë se ky pretendim nuk qëndron.

Projekti i zhvillimit, i parashikuar nga kompania “Rajfi Group”, nuk përfshin territorin ku ndodhet vila historike, e cila qëndron në majë të kodrës. Ndërtimi pritet të zhvillohet në pjesën jugore të saj, në një parcelë, e cila aktualisht është zonë e gjelbëruar dhe me pemë.

Ky fakt konfirmohet si nga dokumentet e planvendosjes, ashtu edhe nga vetë pronari i vilës, sipërmarrësi Kadri Morina. Ai tha për Citizens.al se raportimet ishin të rreme dhe tha se puna për restaurimin e objektit po vijonte normalisht.

Një vit më parë, në qershor 2025, Morina qe shprehur për ne se kishte angazhuar arkitektë italianë dhe francezë për ta rikthyer vilën në gjendjen e saj origjinale të vitit 1939. Sipas tij, projekti parashikon përfundimin e restaurimit brenda katër viteve.

“Vila do të përdoret si një qendër atraktive për turistët, shqiptarët dhe shtetin”, u shpreh ai.

Citizens.al ishte në mjediset e vilës dhe konstatoi se objekti është i aksesueshëm për vizitorët, të cilët raportuan se paguajnë rreth tre euro për hyrje. Megjithatë, në ambientet e jashtme mungojnë tabelat informuese për restaurimin, ndërsa punimet ende nuk kanë reflektuar ndonjë ndryshim thelbësor të gjendjes.

Një simbol historik pa status mbrojtjeje

Vila e ish-Mbretit Ahmet Zogu u ndërtua në vitet 1920-30 si rezidencë verore e monarkisë shqiptare. E pozicionuar në një nga pikat më dominuese të qytetit, ajo përfaqëson një nga gjurmët më të dukshme të periudhës së Mbretërisë në Durrës.

Arkitektura e saj reflekton ndikime perëndimore dhe një estetikë të kohës, ndërsa historia e ndërtesës përshkon disa regjime politike, nga periudha e tranzicionit të pushtetit të Zogut nga President në Mbret, te përdorimi institucional gjatë komunizmit, e deri te degradimi gjatë tranzicionit.

Pavarësisht kësaj qëndrese dhe rëndësie historike, vila nuk ka status si Monument Kulture.

Përfaqësues të Ministrisë së Kulturës i thanë Citizens.al se nuk ka pasur përpjekje konkrete ndër vite për ta futur objektin në listën e trashëgimisë së mbrojtur. Kjo ndodh edhe pse legjislacioni në fuqi nuk e pengon shpalljen monument të objekteve private.

Më herët, edhe trashëgimtari i familjes mbretërore, Leka Zogu, kishte propozuar një plan restaurimi, i cili nuk u realizua për mungesë mbështetjeje institucionale.

Në praktikë, kjo do të thotë se sot, forma dhe funksioni i ardhshëm i vilës mbeten në dorë të sektorit privat.

Zhvillimi përreth dhe pikëpyetjet mbi territorin

Kompleksi rezidencial dhe i hotelerisë, i planifikuar deri në 7 kate mbi tokë dhe 3 kate nën tokë, pritet të ndërtohet në një zonë të gjelbër në jug të vilës. Leja e zhvillimit është dhënë më 20 nëntor 2024.

Ishte pikërisht ky projekt që nxiti interpretimet se vila do të shembej. Në realitet, zhvillimi nuk prek drejtpërdrejt strukturën historike, por e vendos atë në një kontekst të ri urban.

Banorë të zonës pretendojnë se parcela ku do të ndërtohet përmban pisha disa-vjeçare dhe përfaqëson një nga hapësirat e pakta të gjelbëruara që i kanë mbetur qytetit.

Në dokumentet zyrtare të lejes së zhvillimit, theksohet se afërsia me Vilën e Zogut “i shton prestigj zonës”, duke e përdorur pikërisht trashëgiminë si element vlerësimi imobiliar për projektin.

Por, ekspertë të urbanistikës kanë ngritur shqetësime të tjera. Sipas tyre, zona konsiderohet me potencial arkeologjik dhe përfshin elementë të peizazhit natyror, çka do të kërkonte autorizim arkeologjik dhe vlerësim të ndikimit në mjedis.

Deri në momentin e publikimit, kompania ndërtuese nuk ka kthyer përgjigje për pyetjet e Citizens mbi këto procedura.

Kështu, rasti i Vilës së Zogut nxjerr në pah një problem më të thellë se sa një raportim i pasaktë, apo të rremë. Objekti nuk është në rrezik shembjeje, por mbetet i pambrojtur nga pikëpamja ligjore dhe i ekspozuar ndaj zhvillimeve përreth.

Në mungesë të një statusi të qartë dhe një strategjie publike për trashëgiminë, e ardhmja e tij lidhet më shumë me interesat private sesa me një vizion afatgjatë për historinë urbane të Durrësit.

Lexoni gjithashtu:

• Aktivistët i kujtojnë qeverisë premtimin e pambajtur për Urën e Zogut
• Si po degradojnë vilat e Durrësit dhe Shirokës që lidhen me Mbretin Zog
• “Vila Mbretërore e Durrësit, një monument i kyçur në harresë”

The post Mes restaurimit dhe dizinformimit, çfarë po ndodh me Vilën e Zogut? appeared first on Citizens.al.

Gjykata Administrative e Tiranës i ka dhënë të drejtë banorëve të Postribës në Shkodër, për kallëzimin e bërë në vitin 2024, që denonconte dëmet në komunitet dhe në natyrë nga kompania “Babasi Coo” dhe nënkontraktori “Nga Group” gjatë punimeve në gurore.

“Gjykata vendosi dje që leja minerare është e pavlefshme, pra është nul”, tha për Citizens avokati mbrojtës i banorëve, Erald Aga.

Ai theksoi se nga vendimi nënkuptohet që e gjithë procedura e ndjekur nga Ministria e Infrastrukturës dhe e Energjisë, nga Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore (AKBN), si dhe nga dy kompanitë, ka qenë në shkelje flagrante të ligjit në mënyrën e marrjes së lejes minerare.

Avokati shtoi se aktualisht ata janë në pritje të zbardhjes së vendimit, në mënyrë që të shihet nëse palët do ta ankimojnë.

“Gjasat janë që do ta ankimojnë dhe më pas pritet që Gjykata e Apelit të japë një vendim në formë të prerë”, përfundoi Aga.

Beteja tetëvjeçare e banorëve të Postribës

Citizens.al ka raportuar vazhdimisht për çështjen e banorëve të Postribës që në vitin 2024 ku redaksia e ndoqi edhe duke vizituar në terren guroret në fjalë.

Zamir Milani, një prej protestuesve kryesorë që ka kundërshtuar punimet e dy subjekteve, tregon se kundërshtimet e banorëve në mënyrë individuale kanë nisur që prej vitit 2018.

Padia e fituar të martën është ndërmarrë nga pjesa më e madhe e komunitetit, rreth 90 banorë. Gjithashtu ka qarkulluar një peticion për çështjen, i cili ka mbledhur rreth 1,600 firma.

“Në seancën finale të gjykatës ishin prezent përfaqësues të Avokatit të Popullit dhe vetëm avokati i palës nënkontraktore, ndërsa nga kompania kryesore nuk ishte askush”, tregoi Milani.

Ai shtoi se fillimisht banorët kanë dërguar një kallëzim në SPAK në vitin 2022, i cili është transferuar për shqyrtim në Prokurorinë e Shkodrës. Gjykata e kësaj të fundit, sipas tyre, ka dhënë vendim për dënim me tetë muaj burg për ish-administratorin e zonës së Postribës, për shpërdorim detyre.

“Ditën e dëgjesës publike për dhënien e lejes për guroret, [ish-administratori] kishte marrë dajën dhe shokët dhe kishte firmosur sikur ne ishim dakord për dhënien e lejes”, tregon Milani.

Personi i akuzuar, Altin Shaba, e ka apeluar vendimin.

“Janë dy gjykata që kanë dhënë vendimet e tyre: ajo e Shkodrës që ka dënuar ish-administratorin dhe kjo e Tiranës. Ndaj ne jemi shumë optimistë për çështjen”, vijoi Milani.

Aktualisht, Prokuroria e Shkodrës ka hetuar katër vepra penale të denoncuara nga banorët, përfshirë: dëmtimin e kanalit vaditës kullues 350-vjeçar nga kompanitë e paditura, ndotjen e ujit, dëmtime arkeologjike dhe keqmenaxhimin e mbetjeve.

Prokuroria e Shkodrës e ka transferuar sërish çështjen në Tiranë, por Milani shprehet se, pavarësisht se ka kaluar një vit e gjysmë, ende nuk janë thirrur nga institucioni.

Në një vendim të vitit 2024, Prokuroria e Shkodrës, në lidhje me ndotjen e ujit që furnizon shtatë fshatra (Domen, Milan, Boks, Dragoc, Kullaj, Fshati i Ri, Qendër Urë e Mesit), u shpreh se “turbullira rritet në depozitën e përpunimit të ujit dhe shtohet më tej në tubacione gjatë shpërndarjes në fshatra,” dhe “nuk arrihet në përfundimin se ajo shkaktohet nga inertet e NGA Group”.

Zamir Milani shtoi për Citizens.al se në fund të vitit 2025 banorët kanë kallëzuar për herë të dytë në SPAK ish-zëvendëskryeministren Belinda Balluku dhe AKBN-në për mosveprime në lidhje me këtë çështje.

Por pavarësisht disa çështjeve dhe kallëzimeve të ngritura ndër vite nga banorët, aktualisht aktiviteti i shfrytëzimit të guroreve vijon në Postribë. Banorët shprehen të vendosur për të mos e ndalur betejën, sidomos pas dritës jeshile që morën më 21 prill nga vendimi i Gjykatës Administrative.

Lexo gjithashtu:

• Gurorja në Postribë vijon punën mes kundërshtive disavjeçare të banorëve
• Shtatë fshatra në Shkodër furnizohen me ujë të papijshëm

The post Fitore për banorët e Postribës: Gjykata rrëzon lejen për guroret appeared first on Citizens.al.

Thuajse një në çdo tre gra në Bashkimin Evropian përjeton dhunë fizike ose seksuale gjatë jetës, ndërsa dhuna psikologjike dhe ajo digjitale po shfaqin rritje të ndjeshme. Këto janë gjetjet kryesore të “Anketës së BE-së për dhunën me bazë gjinore” (EU-GBV), një nga studimet më të mëdha në këtë fushë, që u prezantua sot në Tiranë.

Studimi, i realizuar nga Eurostat, Instituti Evropian për Barazi Gjinore (EIGE) dhe Agjencia e Bashkimit Evropian për të Drejtat Themelore, përfshin mbi 114 mijë gra të intervistuara në 27 vende të BE-së. Ai konfirmon se dhuna ndaj grave mbetet një fenomen i përhapur, por që nën-raportimi në organet ligj-zbatuese vazhdon të jetë një nga problemet kryesore, duke e bërë atë më pak të dukshëm në statistika.

Sipas të dhënave, rreth 30% e grave kanë përjetuar dhunë psikologjike nga partneri, përfshirë fyerje, kontroll, kërcënime dhe izolim social. Dhuna nga partneri rezulton shpesh e përsëritur, me mbi 50% të rasteve të dhunës fizike që ndodhin më shumë se një herë. Ndërkohë, 6.9% e grave raportojnë përdhunim nga partneri dhe më shumë se gjysma pësojnë lëndime fizike.

Studimi evidenton gjithashtu rritjen e dhunës në hapësirat digjitale ku rreth 7% e grave kanë përjetuar ngacmim seksual online në vendin e punës dhe 11.7% jashtë tij, ndërsa 8.5% kanë qenë viktima të përndjekjes online.

Cristina Fabre, udhëheqëse e ekipit për dhunën me bazë gjinore në EIGE, theksoi për Citizens.al se nivelet më të ulëta të raportimit në disa vende nuk përfaqësojnë domosdoshmërish më pak dhunë, por shpesh tregojnë mungesë besimi tek institucionet dhe fakti nse vendet me barazi më të lartë gjinore, si Finlanda apo Suedia, shënojnë edhe më shumë raste të regjistruara të dhunës, për shkak të raportimeve më të larta.

“Sa më shumë barazi gjinore ka një vend, aq më shumë raste të dhunës me bazë gjinore regjistrohen”, u shpreh ajo.

Shqipëria jashtë raportit

Shqipëria nuk është përfshirë në këtë raport për shkak të mungesës së të dhënave të harmonizuara me metodologjinë e Eurostat-it. Sipas Fabre, institucionet shqiptare kanë shprehur gatishmëri për të bashkëpunuar, ndërsa pritet një koordinim me INSTAT-in për të mundësuar përfshirjen në të ardhmen.

Ajo e cilësoi situatën në Shqipëri si të përzier, por shqetësuese, me nivele relativisht të larta të dhunës nga partneri intim dhe përhapje të konsiderueshme të dhunës psikologjike.

“Dhuna online po rritet, sidomos ndaj grave aktive në jetën publike. Megjithatë, krahasimet duhen parë me kujdes për shkak të mungesës së të dhënave të plota dhe nën-raportimit”, shtoi ajo.

Lidhur me Ligjin për Barazinë Gjinore, Fabre theksoi se ky zhvillim është i rëndësishëm në rrugën e integrimit në Bashkimin Evropian.

“Është ende herët për të parë rezultatet e këtij ligji, pasi sapo është miratuar dhe duhet parë si do të zbatohet, kush do ta monitorojë dhe si. Por është shumë e rëndësishme që ky ligj ekziston”, u shpreh ajo.

Në përmbyllje, Fabre theksoi se retorikat anti-gjinore po rriten në shumë vende, veçanërisht nga grupe të së djathtës ekstreme, dhe se është e rëndësishme që institucionet dhe mediat të forcojnë mekanizmat e informimit të saktë dhe të sfidojnë dezinformimin.

Fabre paralajmëroi gjithashtu rritjen e dhunës online, veçanërisht ndaj grave aktive në jetën publike, duke theksuar se mungesa e të dhënave të plota dhe nënraportimi e bëjnë të vështirë një vlerësim të saktë.

Të dhënat krahasuese për rajonin tregojnë dallime të theksuara në raportimin e dhunës. Në Kosovë raportohen nivele më të ulëta, të lidhura kryesisht me nën-raportimin. Në Mal të Zi, rreth 29% e grave kërkojnë ndihmë nga persona të afërt, ndërsa në Serbi ky tregues kalon 70%, me rreth 25% të grave që i drejtohen policisë.

Këto dallime tregojnë se përveç përhapjes së dhunës, ndryshon edhe niveli i besimit tek institucionet dhe mënyra e reagimit ndaj saj.

Shqyrto dokumentarët e Citizens.al për këtë çështje:

• “Rrënjët e Rezistencës”, një dokumentar për lëvizjen feministe në Shqipëri
• “Në rrjetën e frikës” një dokumentar për dhunën digjitale
• “Gjurmët e dhimbjes” një dokumentar për ciklin e dhunës me bazë gjinore

The post Nga BE te Ballkani: Dhuna ndaj grave nuk raportohet sa duhet appeared first on Citizens.al.

Deklarata në rrjetet sociale se kryebashkiaku i një bashkie të jugut ishte i prekur me HIV/AIDS dhe kishte infektuar edhe disa punonjës të tjerë (faksemile: link) u përhap masivisht gjatë fundjavës, madje duke u përcjellë edhe në media (faksemile: link; link).

Madje, redaksi online “identifikuan” edhe “personin e dyshuar,” duke përmendur kryebashkiakun e Gjirokastrës, Flamur Golemi, si vatër të infeksionit, ndërsa artikujt që e shoqëronin “këtë zbulim” flisnin për një qytet në panik.

Disa media raportuan edhe më tej, duke aluduar me tituj “bombastikë” për “orgji brenda institucionit” si një formë e përhapjes së virusit HIV/AIDS. Ndërsa Emin Kokalari, një aktivist lokal, pretendoi se ngjarja ishte më e rëndë nga sa raportohej duke theksuar se “tashmë të infektuar janë rreth 150 qytetarë” (faksemile: link).

Kjo bëri që vetë Bashkia Gjirokastër të dilte me një deklaratë publike, duke përgënjeshtruar raportimet dhe duke e konsideruar si pretendim të rremë dhe alarmues, që synonte të krijonte pasiguri dhe panik te qytetarët.

Ajo i bëri thirrje policisë dhe prokurorisë të nisin verifikimet dhe hetimet përkatëse.

“Përhapja e informatave apo njoftimeve të rreme, me fjalë, me shkrim apo me çdo mënyrë tjetër, me qëllim që të ngjallë një gjendje pasigurie dhe paniku te njerëzit, përbën vepër penale…”, citoi ndër të tjera zyra për shtyp e bashkisë.

“Epidemia e dezinformimit”

Lajmi, i ribotuar në disa platforma online gjatë fundjavës, mori vëmendjen e mediave kryesore të hënën, duke u diskutuar edhe në studiot televizive.

Në rrjetet sociale u botuan njëkohësisht faksimile të analizave shëndetësore që pretendohej se i përkiste kryebashkiakut Golemi, e cila tregonte se ai nuk ishte i prekur nga HIV/AIDS. Dokumenti u pranua si i vërtetë nga avokati i tij, i cili më pas ngriti padi ndaj njërit prej personave që dyshohet se ka kontribuuar në përhapjen dhe përshkallëzimin e informacionit të rremë.

Sipas Koloreto Çukalit, drejtues i Këshillit Shqiptar të Medias, problemi qëndron në mënyrën se si mediat i prodhojnë dhe i shpërndajnë këto lajme.

“Fakti që një media e publikon dhe të tjerat e ripublikojnë, edhe kur dyshojnë se lajmi është i pabazë, për shkak të klikimeve apo linjave editoriale, krijon kushte ideale për përhapjen e dezinformimit”, analizon ai.

Sipas tij, verifikimi i lajmit është i thjeshtë dhe mund të realizohet përmes kontakteve direkte, madje edhe me një telefonatë, qoftë dhe një mjek, apo institucion i shëndeti publik, por që sipas tij, shmangia e kësaj praktike e bën të qartë se synimi është “për të mos humbur klikime.”

Një tjetër problem, sipas Çukalit, është publikimi i të dhënave personale.

“Elementë si shëndeti apo kartela mjekësore e një personi nuk duhet të publikohen, pavarësisht interesit publik, për shkak të etikës dhe të drejtës për privatësi”, thekson ai.

Një “skup” pa bazë shkencore

Mjeku infeksionist Gentian Stroni tha për Citizens.al se lajmi nuk ka bazë reale në aspektin e shëndetit publik.

“Edhe sikur të jenë të vërteta 18 rastet, kjo nuk do të thotë se ata do të infektojnë automatikisht 128 të tjerë. HIV-i transmetohet kryesisht përmes gjakut ose marrëdhënieve seksuale”, shpjegoi ai.

Sipas Stronit, edhe skenarët e përhapur në media nuk qëndrojnë nga pikëpamja mjekësore. Sipas tij, që një person të infektojë 18 të tjerë, duhet të ketë pasur kontakte të shtrira për një kohë të gjatë me këta persona, dhe këta të fundit të kenë kaluar gjithashtu një kohë të konsiderueshme përpara se të shfaqin indikacione si për shembull predispozita të imunitetit të ulët.

“Që të mund t’jua japë këtë gjë 18 vetave duhet që të ketë kryer marrëdhënie në kohë të ndryshme dhe po ashtu, që këta persona të dalin pozitivë, do të duhet të kenë kaluar edhe stadin e periudhës dritare që është 3-6 muaj”, argumenton mjeku Stroni.

Nga ndryshon HIV nga AIDS?

HIV është virusi i imuno-deficencës humane, i cili sulmon sistemin imunitar. Me kalimin e kohës, ai dobëson mbrojtjen e trupit. Sipas mjekut Stroni, mund të duhen vite që efektet të bëhen të dukshme, ndërsa faza e avancuar e sëmundjes njihet si AIDS.

“Rrjedhimisht qelizat CD4 që janë qeliza limfocitare që shkatërrohet prej këtij virusi, pas një periudhe kohore, nga 750 që supozohet që të jenë në trupin e njeriut, fillojnë që të bien në numër, dhe rrjedhimisht kur shkojnë nga dritarja 300-500 fillojnë që të shfaqen simptomat”, tregon mjeku Stroni.

“Kur sistemi imunitar ka rënë ndjeshëm dhe shfaqen infeksionte oportuniste, atëherë flasim për AIDS”, thekson ai.

Sipas Stronit nëse një person i infektuar dhe që gjendet në stadin e AIDS-it, ka risk më të madh që ta transmetojë seksualisht këtë sëmundje sesa kur ai e ka në gjendjen e HIV-it. Kjo lidhet kryesisht me gjendjen e virulencës.

Megjithatë, ai thekson se trajtimi me terapi antiretrovirale e kontrollon virusin dhe ul ndjeshëm rrezikun e transmetimit.

“Pra virusi nuk replikohet më si më përpara dhe rrjedhimisht ky person mund të ndodhë që pavarësisht se është në stadin e AIDS, të mundet që të kryejë marrëdhënie dhe me gjasa të konsiderueshme të mund të mos e transmetojë, duke qenë se është në terapi”, argumenton Stroni, sipas së cilit për të kaluar nga stadi HIV në AIDS duhen nga 3-6 vite, në varësi të imunitetit të secilit.

Stroni solli në vëmendje dy raste konkrete, ku çifte bashkëshortësh, prej të cilëve njëri pozitiv, tjetri negativ, kanë kryer nën trajtime marrëdhënie me koshiencë dhe sot kanë fëmijë të lindur pa viruse, dhe partnerët gjithashtu të painfektuar.

E drejta për privatësi dhe “imunitet” nga stigma

Sipas ligjit shqiptar për parandalimin e HIV/AIDS, çdo person gëzon të drejtën e konfidencialitetit dhe të sekretit mjekësor. Nxjerrja e këtyre të dhënave pa pëlqimin e individit dënohet me ligj.

Sipas mjekut Gentian Stroni, anonimati është thelbësor për shkak të stigmatizimit që ende ekziston në shoqëri për këtë sëmundje.

“Edhe brenda sistemit shëndetësor ruhet anonimiteti. Publikimi i identitetit është shkelje ligjore”, thekson ai, teksa shton se kjo vlen edhe për persona publikë, pasi statusi shëndetësor nuk përbën interes publik në vetvete.

Por, përtej debatit mediatik, pasoja të tilla janë konkrete: përhapja e panikut, stigmatizimi i personave që jetojnë me HIV/AIDS dhe dëmtimi i reputacionit.

Mjeku Stroni paralelizon se stigmatizimi për këtë sëmundje është i njëjtë si ndaj personave të komunitetit gay.

“A mundet që të jetë gay një kryeministër apo kryetar bashkie? Po. Do që ta deklarojë?! E deklaron! S’do që ta deklarojë?! S’e deklaron!” sjell në vëmendje mjeku, duke nënvizuar faktin se kjo sëmundje mbahet nën kontroll dhe përmes terapive jetesa normale në shoqëri tanimë është e mundur.

“U quajt si sëmundje e shekullit të kaluar sepse ishte diçka e re, por sot që flasim është totalisht nën kontroll. Njerëzit, nëse më përpara e jetonin jo më shumë se 10 vjet, flas në vitet ’80, sot që flasim nuk bëhet fjalë jetëgjatësia”, argumenton Stroni, ndërsa shton se e gjithë kjo që po flitet tanimë është një furtunë në gotë.

“Kur përdoret shëndeti si armë për klikime, zullumi bëhet me majë”, shprehet Koloreto Çukali.

Në fund, ajo që u paraqit si “skup” rezulton të jetë një tjetër rast i një dezinformimi që prodhon më shumë dëm sesa informim, një “furtunë në gotë” me pasoja reale.

The post “Furtunë në gotë”: Lajmi i rremë për sëmundjen e kryebashkiakut të Gjirokastrës appeared first on Citizens.al.

Zjarri që përfshiu vendgrumbullimin e mbetjeve të Bushatit në Vaun e Dejës duket se është vënë nën kontroll. Ndërhyrja e forcave zjarrfikëse dhe reshjet lokale të regjistruara gjatë paradites së sotme duket se kanë qetësuar situatën shqetësuese që u regjistrua fillimisht mesditën e së dielës. Por dinamika që ajo ka lënë pas tregon qartë se menaxhimi i mbetjeve vijon të jetë problem edhe për bashkitë e veriut.

Në operacionin për mbulimin e vatrave u angazhuan struktura nga disa bashki, përfshirë Shkodrën, Lezhën, Kamzën dhe Tiranën. Megjithëse nën kontroll, situata mbetet problematike.

Përhapja e flakëve qe favorizuar nga era e fortë, teksa nënkryetari i Bashkisë Vau i Dejës, Elvis Preçi, në disa dalje për mediat këmbënguli se banesat përreth nuk rrezikoheshin dhe se nga verifikimet e bëra nga kamerat e sigurisë nuk dyshohej për zjarr-vënie të qëllimshme.

Por pavarësisht dyshimeve fillestare për shkaqe aksidentale, ekspertë të mjedisit dhe urbanistikës si Imeldi Sokoli, janë shprehur hapur se ngjarja kërkon hetim të thelluar pasi landfilli në fjalë operon me kapacitete të kufizuara dhe ndodhet pranë pikës kritike të mbushjes, çka rrit rrezikun për incidente të tilla.

“Praktikat e mira të djegies së venddepozitimeve të mbetjeve erdhën edhe në Shkodër, Bushati është drejt mbushjes si venddepozitim, në një moment lind nevoja për t’i rënë shkurt [me djegie] dhe për të ulur sasinë e mbetjeve në të,” ironizoi në Facebook Sokoli.

Në Bushat nuk depozitohen mbetje të rrezikshme si ato spitalore apo të ndërtimit, por ndotja e shkaktuar nga djegia e ditëve të fundit ka pasur ndikim të lartë në mjedis, pas tymit të madh që shoqëroi për rreth tre ditë zonat përreth.

Ky episod rikthen në qendër të vëmendjes jo vetëm menaxhimin e landfillit të Bushatit, por edhe mënyrën se si funksionon i gjithë sistemi i mbetjeve në Shqipëri.

Në letër, ky landfill u ndërtua për të zëvendësuar vend-depozitimet e vjetra dhe për të ofruar një standard më të avancuar menaxhimi. Atje depozitohen edhe mbetjet e Bashkisë Shkodër, e cila ka pasur vështirësi për të mbyllur plagët e vjetra të depozitimeve të paligjshme, përfshirë fushën e mbetjeve pranë lumit Kir.

Në një korrespoendencë të mëparshme për Citizens.al kjo bashki ka konfirmuar se zona e ish-landfillit pranë Kirit është jashtë funksionit prej rreth 15 vitesh, por rehabilitimi i saj mbetet ende i parealizuar për shkak të kostove të larta.

Ky tranzicion drejt Bushatit, në letër, duhej të shënonte kalimin drejt një menaxhimi më modern të mbetjeve dhe rehabilitim të zonave të vjetra. Por në praktikë, ai duket se thjesht ka zhvendosur problemin, duke mos e zgjidhur atë.

Zjarri në Bushat pason një seri episodesh të ngjashme në vend. Zjarret në landfillin e Elbasanit dhe ato në Vlorë vitin e shkuar ekspozuan të njëjtat dobësi ku sistemi i menaxhimit të mbetjeve mbështetet thuajse tërësisht te depozitimi. Trajtimi dhe riciklimi mbetet thuajse minimal, ndërsa kapacitetet për përpunim apo incenerim janë të kufizuara ose jo funksionale – siç u provua nga hetimet për inceneratorët e Elbasanit, Fierit dhe Tiranës.

Zgjidhja që u pa e arsyeshme vjet në Elbasan ishte thjesht zgjerimi i landfillit me një hapësirë tjetër toke. Ngjashëm kjo zgjidhje është parë vitet e fundit edhe në Tiranë, për landfillin e Sharrës, pavarësisht se prej vitesh ka pasur debate në lidhje me politikën e zgjedhur të incenerimit të mbetjeve, e cila pas hetimeve nga SPAK rezultoi në skemë mashtrimi, pasi mbetjet vetëm depozitoheshin. Në parim, incenerimi do të duhej ta lehtësonte nevojën për zgjerim dhe hapësira të reja landfilli.

Në këtë kontekst, në një editorial për Citizens.al gazetari i pavarur i mjedisit Artan Rama ka argumentuar se sistemi i menaxhimit të mbetjeve në Shqipëri ka dështuar dhe kërkon një rikonceptim të plotë. Sipas tij, problemet nuk lidhen vetëm me kapacitetet teknike, por me mungesën e një politike të qëndrueshme dhe me ndikimin e interesave që kanë orientuar zhvillimin e sektorit.

Ndërkohë, përpjekjet ligjore për të reformuar këtë fushë nuk kanë prodhuar ndryshime të dukshme në praktikë. Projektligjet e miratuara apo në proces janë shoqëruar me kritika për mungesë transparence dhe rrezik për favorizim të interesave private, ndërsa mekanizmat e monitorimit mbeten të dobët.

Në këtë sfond, fakti që zjarri në Bushat u vu nën kontroll nuk e zbeh domethënien e tij. Përkundrazi, ai e bën më të qartë natyrën ciklike të krizës. Një sistem që arrin kufijtë e tij, prodhon incidente dhe më pas “përgjumet” a thua u rikthye në funksion, por pa adresuar shkaqet themelore.

Por për sa kohë nuk ka reflektime për ndryshime rrënjësore politikash në lidhje me menaxhimin e mbetjeve, episodet e zjarreve si në Bushat, apo dhe Elbasan, Vlorë e gjetkë, duket se do të vijojnë të ndodhin.

Lexoni gjithashtu:

• Menaxhimi i mbetjeve dështoi. Le të rinisim nga e para!
• “Korrupsioni juaj, helm për ne”: Protestë në Elbasan, kërkohet hetim për zjarret në landfill
• “Ministria e Tymit dhe Ndotjes”: Aktivistët fajësojnë qeverinë për zjarret në landfille

The post Zjarret përsëriten në landfille, Bushati i bashkohet Vlorës dhe Elbasanit appeared first on Citizens.al.

Pas flakëve që shkrumbuan një pallat në kompleksin “Farmacia 10” në rrugën e Dibrës, debati publik u zhvendos këtë fundjavë nga shkaqet te përgjegjësia dhe boshllëqet ligjore që i lanë vendin përshkallëzimit të situatës.

Por, duke marrë përsipër udhëheqjen e këtij debati dhe aspak përgjegjësitë, Kryeministri Edi Rama e minimizoi lidhjen me ndërtimin duke sulmuar edhe zërat që nxorën në pah shkeljet e mundshme. Në qendër të çështjes mbetet sistemi i paqartë i sigurisë, ku ndërtuesi, shteti dhe kuadri ligjor lënë shteg për interpretime.

Në podcastin personal, të cilin e përcjell në rrjetet sociale çdo fundjavë, Rama i cilësoi me përçmim si “gjithollogë” komentuesit që ishin shprehur me kritika ndaj sistemit rregullator, mungesës së kontrolleve dhe protokolleve të sigurisë.

“Fatkeqësi e shkaktuar nga një shkëndijë, nga një nisje zjarri që nuk ka lidhje në vetvete me ndërtimin,” u shpreh Rama.

“Me sa është parë, ndërtimi i kishte të gjitha materialet e certifikuara dhe vinin nga importi, kështu që nuk dua të zgjatem më shumë në këtë pikë,” vijoi ai duke vendosur dukshëm në trysni versionin zyrtar të çështjes.

Edhe pse nën rreshta Rama pranoi se “kjo është një arsye për të parë dhe kuptuar se çfarë lidhet me cilësinë dhe materialet”, ai e kaloi këtë rast duke shkarkuar përgjegjësinë si ligjvënës dhe kryetar qeverie te “vullneti i mirë” i ndërtuesit që, sipas Ramës, ka dalë garant për ta meremetuar pallatin.

Për këtë qasje reagimet ishin të shumta ku nuk munguan kritika as nga opozita.

“Më tregoni një shtet demokratik ku kryeministri flet në emër të ndërtuesit të pallatit,” u shpreh përmes një postimi në rrjetet sociale Sekretari i Përgjithshëm i Partisë Demokratike, Flamur Noka.

“Kryeministri si gjykatës i çështjes”

Më 15 prill, kompania “Arlis”, me një reagim zyrtar në rrjetet sociale, tha se nuk mbante përgjegjësi ligjore, por që, pavarësisht kësaj, “në kuadër të përgjegjësisë sociale” do të merrte përsipër rindërtimin e plotë të fasadës së pallatit të dëmtuar.

Pas tërmetit të vitit 2019, ku shumë ndërtesa u dëmtuan dhe barra e riparimeve apo rindërtimit të tyre i ra shtetit, qeveria e Kryeministrit Rama doli me një vendim, sipas së cilit çdo ndërtues detyrohej që ta sigurojë objektin që ndërton me një prim sigurimi prej 10 vitesh.

Sigurimi kapte vlerën e rreth 1% të vlerës së pronës, por nga një shqyrtim i Citizens.al rezultoi se ai përfshinte kryesisht pasojat që vijnë nga tërmetet për dëmet që vijnë nga defektet e ndërtimit, por nuk përbënte sigurim të drejtpërdrejtë të pronës për banorët dhe nuk mbulon zjarret apo fatkeqësi natyrore në mungesë të fajit të ndërtuesit.

Pikërisht, sikundër në rastin pas tërmetit, ekspertët sugjerojnë se qeveria e Kryeministrit Edi Rama mund të nxirrte një VKM të re për ta reflektuar këtë realitet tjetër rreziqesh, duke detyruar që brenda primit prej 1% të vlerës së pronës të sigurohej edhe rreziku nga zjarret. Kjo mund të ishte një qasje më serioze dhe në krah të qytetarëve, sesa pozicioni që aktualisht zgjodhi të mbajë kryeministri.

Citizen iu drejtua me një koment kompanisë “Arlis” për të kuptuar nëse pallati ka qenë i siguruar apo jo, por deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi kompania nuk u përgjigj.

Edhe pse realiteti tregoi se për pak minuta fasada shpërndau flakën shumë shpejt, vetë kompania ndërtuese mohon të ketë pasur në përbërje materiale djegëse apo që ndihmuan në përshkallëzimin e situatës.

Në lidhje me përgjegjësinë, “Arlis” në një reagim të dytë theksoi se ka qenë kusht kontraktual që nënkontraktori i punimeve të fasadës, të garantojë përdorimin e materialeve rezistente ndaj zjarrit, si dhe një garanci 25-vjeçare të saj. Por ekspertët e ndërtimit flasin ndryshe për faktet.

Ervin Mici, inxhinier i mbrojtjes nga zjarri, tha për Citizens se thuajse të gjitha godinat në Shqipëri kanë materiale të djegshme (kombustibël), “në një formë ose në një tjetër”.

“Soletat në Shqipëri janë të gjitha me polistiren, që janë mina me sahat dhe të gjithë flasin me epitete, por nuk funksionon ashtu…” vijoi ai.

Sipas Micit, Shqipërisë i duhet një legjislacion i përshtatshëm dhe “jo-ambig”, sepse sot nuk ka një përgjegjës të qartë për këtë situatë përveç Kuvendit, i cili “nuk i ka bërë ligjet siç duhet”.

“Kryeministri nuk është gjykatës, patjetër që ai mund ta bëjë [rindërtimin e pallatit] duke detyruar në formë jo-ligjore ndërtuesin, por nga ana ligjore nuk mund ta detyrosh ndërtuesin ta bëjë vetë pa pasur rezultat hetimor apo vendim për përgjegjësitë,” përmbylli Mici.

Banorëve u sigurohet bonus qiraje

Në podkastin e tij, Kryeministri Rama konfirmoi se banorëve do t’u sigurohet bonus qiraje nga Bashkia Tiranë, për aq kohë sa do të zgjasë rindërtimi i godinës.

“Besoj se nuk do të marrë shumë kohë, sepse karabinaja është aty,” tha Rama, i cili nënkuptoi edhe instrumente të tjera përkrahje nga bashkia.

“Do të kenë një bonus qiraje dhe mbështetje nga bashkia për të lehtësuar barrën e krijuar nga dëmet e banesave të tyre”.

Por vetë banorët kanë bërë publike një letër me kërkesa të tjera, përveç bonusit të qirasë.

Ata kërkojnë verifikim të pavarur teknik për sigurinë e materialeve të përdorura, sidomos të fasadës, dhe zëvendësimin e çdo materiali të rrezikshëm me materiale të certifikuara, sipas standardeve europiane.

Gjithashtu kërkojnë kontroll të plotë të sistemit kundër zjarrit, përfshirë alarmet, pajisjet e fikjes dhe rrugët e evakuimit, si dhe vendosjen në funksion të hidrantëve dhe fikëseve të zjarrit.

Ata kanë kërkuar gjithashtu dëmshpërblim për dëmet e shkaktuara, rikthimin e apartamenteve në gjendjen e mëparshme.

Pallati 12-katësh i kompleksit “Farmacia 10” u dogj pasditen e 14 prillit duke shkrumbuar dhjetëra apartamente. Njëmbëdhjetë persona u dërguan me urgjencë në spital, fatmirësisht pa pasoja për jetën. Flakët u vunë nën kontroll vetëm pas ndërhyrjes me helikopterë, ndërsa një ditë më pas policia arrestoi katër persona dhe katër të tjerë i vuri nën hetim për shkelje të rregullave të sigurisë në punë dhe shkatërrim prone nga pakujdesia.

Mes të arrestuarve ishin administratori i kompleksit, menaxherja e një marketi në katin e parë të godinës nga ku dyshohet se nisi zjarri, inxhinieri drejtues i punimeve dhe administratori i kompanisë që ka realizuar fasadën. Ndërkohë, janë nisur hetime edhe ndaj pronarit të kompleksit, ndërtuesit dhe punonjësve të marketit.

Lexoni gjithashtu:

• Zjarri që nxori në pah problemet e ndërtimit në Tiranë
• Zjarri te ish-Uzina Dinamo shkrumbon rreth 50 biznese
• “Uzina Dinamo: Dy muaj, asnjë kompensim për tregtarët”

The post Siguria në letër, rreziku realitet: Rasti i kompleksit “Farmacia 10” appeared first on Citizens.al.

Ndotja e ujit, ajrit dhe zhurmat konsiderohen ndër çështjet më shqetësuese mjedisore në Shqipëri. Më shumë se gjysma (66%) e qytetarëve e konsiderojnë ndotjen e ujit problem serioz dhe thuajse po aq ndotjen nga mbetjet (63%) dhe plastika (64%).

Një sondazh kombëtar i zhvilluar gjatë muajit shkurt për mjedisin, në kuadër të projektit EU4GreenGen nga Delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri, ka nxjerrë në pah se shumica e qytetarëve e shohin ndotjen si mjaft shqetësuese për komunitetin ku jetojnë.

Ata shfaqen të gatshëm për të ndryshuar qasje në raport me mjedisin, por shprehen se nuk ka infrastrukturë të përshtatshme.

Sondazhi ka mbledhur përshtypjet mbi nivelin e informimit të qytetarëve për biodiversitetin dhe mjedisin në tërësi, si dhe për problematikat kryesore me të cilat përballet vendi në aspektin mjedisor.

Sipas sondazhit, vetëm një në çdo katër qytetarë (24%) janë të njohur me konceptin e biodiversitetit. Po ashtu, një në çdo tre qytetarë (33%) thanë se kanë dëgjuar për ekonominë qarkulluese, çka sipas raportit shpjegues tregon boshllëqe në kuptimin e koncepteve mjedisore të lidhura me politikat publike.

Mbledhja e mbetjeve vlerësohet më pozitivisht (43%) sesa pastërtia e përgjithshme (31%).

“Megjithëse shërbimet e menaxhimit performojnë më mirë, perceptimet për pastërtinë mbeten mesatare dhe shpesh negative”, thuhet në prezantimin e gjetjeve.

Në këtë drejtim, vërehen dallime mes qyteteve. Vlerësim qytetar më i lartë për menaxhimin e mbetjeve rezultoi në qytete si Berati dhe Kukësi, ndërsa më i ulëti në Gjirokastër, Korçë dhe Elbasan.

Ndërkohë, sa i përket perceptimit për zonat e gjelbra, ai mbetet mesatar ose negativ.

“Vetëm 25% i vlerësojnë pozitivisht, ndërsa 46% negativisht”, theksohet ndër gjetjet.

Sipas sondazhit, ka dallime të forta rajonale, me vlerësime më të larta në Berat, Dibër dhe Kukës, dhe më të ulëta në Durrës, Gjirokastër dhe Lezhë.

“Tirana mbetet nën mesataren, me nivel të lartë pakënaqësie”, theksohet më tej.

Edhe pse vetëm 5% e familjeve ndajnë mbetjet në burim, pjesa dërrmuese (92%) thonë se do të ishin të gatshëm ta bënin këtë nëse do të ekzistonin sisteme të përshtatshme.

“Kjo tregon se është infrastruktura, dhe jo qëndrimet e qytetarëve, pengesa kryesore”, thuhet nga gjetjet e sondazhit.

Qytetarët, thuhet në raportin e sondazhit, se kanë nivel të lartë ndërgjegjësimi për koncepte si riciklimi (92%) dhe menaxhimi i mbetjeve (85%), por ky ndërgjegjësim bie për terma më teknikë.

“Kompostimi (65%) dhe zhvillimi i gjelbër (63%) shfaqin një nivel mesatar njohjeje, ndërsa ekonomia qarkulluese (33%) mbetet kryesisht e panjohur”, thuhet ndër gjetjet.

Rreth 81% e qytetarëve të anketuar thonë se janë vetë përgjegjës për ndotjen e mjedisit, ndërsa 45% rendisin bashkitë dhe 41% bizneset.

“Sa i përket besimit, bashkitë shihen si aktorët më të besueshëm për mbrojtjen e mjedisit (65%), të ndjekura nga kompanitë e pastrimit dhe mbledhjes së mbetjeve (50%) dhe qeveria (47%),” thuhet në raport.

46% e të anketuarve janë të gatshëm të paguajnë një tarifë shtesë për një mjedis më të pastër, ndërsa 27% janë të pavendosur dhe 28% kundër.

Gatishmëria më e lartë vërehet në rajonet e Dibrës, Kukësit, Gjirokastrës dhe Lezhës. Ndërsa Elbasani dhe Korça shfaqin rezistencë më të fortë, me vetëm 33% gatishmëri dhe rreth gjysma kundër pagesës shtesë.

Shqipëria është në negociata për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ku Kapitulli 27 për Mjedisin mbetet ndër më sfiduesit. Gjatë dekadës së fundit, BE ka investuar mbi 280 milionë euro në sektorët e mjedisit, ujit dhe klimës në Shqipëri.

Sipas sondazhit, mbështetja publike për përafrimin me standardet mjedisore të BE-së është e fortë, me 81% që e perceptojnë me përfitime.

“Megjithatë, ndërgjegjësimi për projektet mjedisore të financuara nga BE mbetet i ulët, vetëm 22%”, përfundon raporti.

Lexoni gjithashtu:

• Drini i Bardhë, vendgrumbullim i “lëvizshëm” mbeturinash
• Krimet mjedisore në Shqipëri: Shumë shkelje, pak ndëshkime
• Vjosa nën presion: Gjysma e prurjeve humb nëpër kanalet vaditëse

The post Sondazhi: Ndotja e ujit dhe ajrit, shqetësimet kryesore mjedisore në Shqipëri appeared first on Citizens.al.

Situata kaotike e ditëve të fundit në stacionet e urbanëve duket se do të marrë fund këtë të enjte, pasi flota e autobusëve do të rikthehet plotësisht në funksion.

Lajmin e pohoi për Citizens.al, Dashnor Memaj, kryetari i Shoqatës së Transportit Urban dhe Interurban. Vendimi erdhi pas arritjes së një dakordësie me ministrinë e Ekonomisë, Infrastrukturës dhe Bashkinë Tiranë.

“Do të subvencionohet transporti me 50 lekë për litër. Jemi dakordësuar për tre muajt e ardhshëm dhe më pas do të rishikojmë kushtet,” konfirmoi Memaj.

Memaj theksoi se javën e ardhshme do të zhvillohet një tjetër takim, ku do të diskutohen edhe kërkesa të tjera ekonomike, si TVSH-ja, akciza dhe kategoritë që përfitojnë udhëtim falas.

Kostandin Foni, drejtues i Shoqatës Kombëtare të Transportit Qytetas, tha për Citizens se kjo është një vendimmarrje e shpejtë, në mënyrë që operatorët të mos arrijnë në degradimin e shërbimit.

“Shpresoj që javën që vjen kërkesat e tjera të diskutohen, pasi kjo vlerë është e pamjaftueshme për të operuar,” theksoi ai.

Për dy ditë radhazi, më 15 dhe 16 prill, transporti urban funksionoi me 40% të flotës, për shkak se për këtë sektor nuk ishte miratuar asnjë skemë kompensimi për rritjen e çmimit të karburantit, pavarësisht kërkesave të përsëritura të operatorëve.

Shoqata theksoi se kjo situatë nuk erdhi për shkak të vullnetit të operatorëve, por si pasojë e mungesës së përkrahjes institucionale në kohë.

Qytetarë të ndryshëm konfirmuan për Citizens se në dy ditët e fundit kanë pritur më shumë se 40 minuta në stacione dhe, së bashku me trafikun, ka qenë e pamundur të kapnin orare të caktuara pune apo angazhime të tjera.

“Erdha në këmbë nga rruga Bardhyl deri te Kinema Agimi, pasi autobusët vinin plot dhe nuk kishte ku të hipje. Eca rreth 30 minuta në këmbë,” tha për Citizens O.D.

Erlindi, një student që po priste në stacion, shpjegoi se ai duhet të marrë dy linja urbane, “Tiranën e Re” dhe “Porcelanin”, për të shkuar në Universitetin Kanadez, që ndodhet në zonën e Porcelanit, por edhe ai e pati të pamundur të arrinte në kohë.

“Urbanët janë të tejmbushur dhe kur vijnë, janë me shumë vonesë,” tha ai.

Në përmbyllje, Kostandin Foni ngriti një tjetër problematikë, që shpreson të adresohet në të ardhmen e afërt. Ai tha për Citizens se për kategoritë që përfitojnë udhëtim falas, asnjë operator, edhe pse e ofron këtë shërbim, nuk është kompensuar ndonjëherë.

“Ligji ekziston që në vitin 2014 për këtë kategori, por kanë munguar aktet nënligjore. Është një ngërç ligjor që duhet ta zgjidhë ministria e Transporteve,” sqaroi ai.

Situata pritet të normalizohet në ditët në vijim, ndërsa qytetarët shpresojnë në një shërbim më të qëndrueshëm dhe pa vonesa. Megjithatë, zgjidhja afatgjatë mbetet e lidhur ngushtë me adresimin e plotë të kërkesave të operatorëve dhe ndërhyrjen e vazhdueshme institucionale.

Lexo gjithashtu:

• Transporti urban në Tiranë drejt reduktimit 30%, për shkak të rritjes së çmimit të karburantit

The post Dy ditë pritje dhe kaos, transporti urban kthehet në normalitet appeared first on Citizens.al.

Prej së hënës, Pallati i Kongreseve në Tiranë ka bërë bashkë shqiptarë që jetojnë dhe kontribuojnë jashtë vendit në Samitin e Diasporës.

Kjo ngjarje, e cila mbahet për herë të katërt, synon të forcojë lidhjet mes Shqipërisë dhe shqiptarëve që jetojnë jashtë, duke i ftuar të kontribuojnë për vendin e tyre.

Shqiponja dykrenore, ngjyrat kuqezi, shfaqjet artistike, nderimet e personaliteteve të njohura shqiptare jashtë kufijve, si dhe narrativa ftuese për të kontribuar dhe për t’u bërë pjesë e rrugës së Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian, ishin elementët dominues përgjatë këtyre dy ditëve.

Samit për diasporën, por pa diasporën

Megjithatë, ajo që spikati këtë samit – ndryshe nga organizimet e mëparshme – ishin zërat kundër, kryesisht nga pjesëmarrës nga diaspora, të cilët nuk e gjetën veten të përfaqësuar në panelet e mbajtura.

Eva Baçi, juriste që punon në Itali, mori mikrofonin nga salla, ndërsa në podium ishin përfaqësues të qeverisë, të cilët flisnin për diasporën, dhe u shpreh se mungon hapësira për përfshirje.

“Dëgjojmë narrativa, por mungojnë aktorët kryesorë që është diaspora. Ky është Samiti i Diasporës. Mendoj se, përveç hapjes, ku fjala duhet t’u jepet ministrit, kryeministrit dhe presidentit, por aktorët kryesorë jemi ne”, tha Baçi.

Ajo shtoi se nuk mund të vinte në Shqipëri vetëm për të qenë “një numër” në organizimin në fjalë. Baçi iu drejtua më pas panelit, konkretisht me kryetarin e grupit parlamentar të PS-së, Taulant Balla, duke i thënë se ai është larg realitetit dhe se dyert u janë mbyllur personave të përgatitur që duan të kontribuojnë në vend.

“Jemi pa përkrahje dhe kur nuk të përkrah shteti yt, nuk mund të japësh kontribut në të. Unë për Italinë jam e përgatitur, por jam thjesht e huaj”, vijoi ajo.

Një tjetër pjesëmarrës nga diaspora, ish-minator, ngriti shqetësimin për mosmiratimin e ligjit për statusin e minatorit, si dhe çështje të tjera në lidhje me kthimin dhe zhvillimin e pronave.

Në disa raste, moderatorët e samitit u përpoqën t’u ndërprisnin mikrofonin, duke mos i lejuar të përfundonin fjalën. Por nga ana tjetër, pati edhe organizata të diasporës që deklaruan hapur bojkotin ndaj këtij organizimi.

Komuniteti Shqiptar i Selanikut deklaroi publikisht se nuk do të merrte pjesë, duke e cilësuar samitin si fasadë që nuk adreson shqetësimet reale të diasporës.

“Diaspora shqiptare nuk ka më shumë nevojë për samite ceremoniale sesa për përfaqësim të vërtetë, dëgjim dhe zgjidhje konkrete,” u tha në reagimin e tyre.

Ata shtuan se është provokuese që përjashtohen zërat aktivë të komunitetit, ndërsa në samit flasin persona pa lidhje direkte me diasporën.

Ftesën nuk e pranoi as lëvizja “Diaspora për Shqipërinë e Lirë”, e cila u bë e njohur për faktin se udhëhoqi fushatën për votën e diasporës.

“[…] ky samit nuk është një hap real drejt përfshirjes, por skenografi për promovimin e imazhit të qeverisë,” u shpreh ndër të tjera kjo lëvizje në një reagim publik.

Florian Haçkaj nga kjo lëvizje, tha për Citizens.al se samiti nuk është platformë reale, por thjesht propagandë.

“Është një propagandë ku i flitet diasporës, por nuk flitet me të. Panelet dominohen nga përfaqësues politikë, jo nga diaspora,” theksoi ai.

Mes simbolikës dhe mungesës së politikave reale

Gazetari dhe studiuesi i medias, Lutfi Dervishi, tha për Citizens.al se organizimi për herë të katërt i samitit tregon institucionalizim, por që vlera reale e saj matet me rezultate konkrete dhe jo me numrin e samiteve.

“Deri tani kemi më shumë simbolikë dhe komunikim sesa politika të matshme për diasporën,” argumentoi Dervishi, që sipas tij, që nga thirrjet për kthim në vitin 2013, realiteti ka ndryshuar.

“Tani është koha për bilanc. Vendi sot ka ndryshuar por është më i plakur – më shumë njerëz kanë ikur dhe diaspora po vjen për samite por jo për gjë tjetër”, theksoi ai.

Sipas Eurostat, nga viti 2008 deri në 2024, rreth 1 milion shqiptarë kanë marrë leje qëndrimi në BE. Shifra është edhe më e lartë nëse përfshihen SHBA, Kanada dhe vende të tjera.

Florian Haçkaj shton se zëri i diasporës nuk përfaqësohet dhe nuk po bëhet mjaftueshëm për të mbajtur njerëzit në vend.

“Ka kapluar korrupsioni në çdo cep dhe si asnjëherë më parë sot i ke dhe akuzat konkrete. Marrim rastin e Ballukut dhe parlamenti e mbron, pra nuk shkon fare që në këto kushte ti të mendosh që në këtë qeveri ka ndonjë gjë të planifikuar për mirë”, argumentoi Haçkaj.

Për Dervishin, në kushtet kur kemi emigrim të lartë, ka një paradoks të qartë.

“Sa më shumë rritet emigrimi, aq më e madhe bëhet diaspora numerikisht. Potenciali rritet, por angazhimi mbetet i valëve të para të emigrantëve. Fillimisht duhet ndalur zbrazja e vendit. Më pas mund të mendojmë që kemi shans më diasporën”, argumentoi ai.

“Investime emocionale”

Sipas Haçkajt, diaspora shihet kryesisht si burim për blerje pronash dhe turizëm, pra për të kaluar pushimet.

“Shqipëria ofron kushte për blerje, por jo për shërbime bazë si shëndetësia apo siguria ushqimore,” u shpreh ai.

Edhe Dervishi thekson se investimet kryesore janë emocionale, si blerja e një shtëpie të dytë në Shqipëri për t’u kthyer përkohësisht për pushime apo për familjarët.

“Ky kapital nuk prodhon zhvillim të qëndrueshëm,” theksoi ai.

Sipas tij, investitorët kërkojnë siguri ligjore, drejtësi funksionale dhe administratë profesionale. Megjithëse diaspora votoi për herë të parë në zgjedhjet e fundit, përfaqësimi politik mungon.

“Nuk ka përfaqësues realë të diasporës në parlament,” theksoi Haçkaj.

Dervishi shton se narrativa zyrtare e paraqet diasporën si aset strategjik, por realiteti është më kompleks.

“Shumë emigrantë nuk janë ende të stabilizuar, ndaj nuk mund të priten investime të menjëhershme,” tha ai.

Sipas të dhënave, remitancat përbëjnë rreth 4.5% të PBB-së dhe janë burim jetese për shumë familje.

Në mungesë të remitancave, niveli i varfërisë do të ishte rreth 30 pikë përqindje më i lartë, ndërsa remitancat kanë qenë burim i vetëm i të ardhurave për një në katër familje përfituese.

Ky samit i katërt zhvillohet 3 vite pas atij të mbajtur në vitin 2023 që pati në fokus përfshirjen e emigrantëve në jetën shoqërore dhe ekonomike të vendit, si dhe të drejtën e votës, e cila u realizua në zgjedhjet e majit 2025.

Samiti i dytë u mbajt në pranverë të vitit 2019, kur Shqipëria kishte një ministër të posaçëm për diasporën, Pandeli Majkon.

Lexo gjithashtu:

• “O me Ballukun, o me BE-në”; Lëvizja Bashkë mesazh Ramës gjatë Samitit të Diasporës

The post Samiti i Diasporës, një simbolikë pa angazhim konkret appeared first on Citizens.al.

Një ditë pas zjarrit që përfshiu një pallat 12-katësh në kompleksin “Arlis”, te “Farmacia 10” në rrugën e Dibrës, hetimet kanë prodhuar rezultatet e para: katër persona janë arrestuar dhe katër të tjerë janë vënë nën hetim për shkelje të rregullave të sigurisë në punë dhe shkatërrim prone nga pakujdesia.

Policia njoftoi sot se administratori i kompleksit, menaxherja e një marketi në katin e parë të godinës, inxhinieri drejtues i punimeve dhe administratori i kompanisë që ka realizuar fasadën janë arrestuar. Ndërkohë, janë nisur hetime edhe ndaj pronarit të kompleksit, ndërtuesit dhe punonjësve të marketit.

Sipas të dhënave paraprake, zjarri dyshohet të ketë nisur në ambientet e pasme të marketit, ku ishin grumbulluar mbeturina dhe nuk ishin marrë masa për largimin e tyre. Po ashtu, administratori i kompleksit dyshohet se nuk kishte kryer kontrollin e funksionalitetit të sistemeve të mbrojtjes nga zjarri.

Bilanci mbetet i rëndë, 11 persona të lënduar dhe dhjetëra familje që tashmë përballen me dëme të konsiderueshme materiale. Por përtej përgjegjësive individuale që po hetohen, dinamika e zjarrit ka ngritur një problem më të thellë, mënyrën se si ndërtohen dhe kontrollohen ndërtesat në Tiranë.

Mungesa e rregullave dhe kontrollit

Edhe pse shkaku fillestar lidhet me një burim të mundshëm aksidental, shpejtësia me të cilën flakët përfshinë fasadën dhe u përhapën vertikalisht ka ngritur pikëpyetje serioze mbi sigurinë e strukturës në kompleksin “Arlis” dhe vetë mënyrën se si ndërtohen fasadat e pallateve të reja.

Fasada ishte e veshur me materiale termoizoluese si poliuretani, i përdorur gjerësisht për eficiencë energjie. Ky material nuk është i ndaluar, por në kushte zjarri vepron si përshpejtues i flakëve, duke i shpërndarë ato nga kati në kat.

Ndërkohë, duhet thënë se ngjarja nuk është e izoluar. Pesë vite më parë, fasada e një pallati tjetër në të njëjtin kompleks u përfshi nga flakët gjatë ndërtimit, pa sjellë masa parandaluese të dukshme.

Ekspertët theksojnë se problemi nuk qëndron vetëm te materiali, por te mungesa e një kuadri të qartë ligjor për përdorimin e tij.

Urbanistja Doriana Musai shpjegoi për Citizens.al se materiale të tilla si poliuretani përshpejtojnë përhapjen e flakëve dhe e bëjnë ndërhyrjen e zjarrfikësve shumë të vështirë.

“Ne nuk kemi marrë asnjë masë për ndalimin e materialeve të tilla në fasada. Evropa e ka të kontrolluar se ku mund të përdoren ose i projekton ato në mënyrë që, në rast zjarri, të kenë mundësi të vetë-izolohen,” shpjegoi ajo.

Ervin Mici, inxhinier i mbrojtjes nga zjarri, vlerëson se më shumë se 90% e godinave në Tiranë përmbajnë materiale potencialisht të rrezikshme.

“Mungesa e rregullave dhe kontrollit krijon një situatë ku çdo material mund të përdoret pa kufizim real,” tha ai për Citizens.al duke vënë në diskutim mënyrën se si është ndërtuar në Shqipëri gjatë 30 viteve të fundit.

Mici shtoi se së fundmi ai dhe ekspertë të tjerë të fushës së ndërtimit kanë qenë pjesë e takimeve të vazhdueshme me Ministrinë e Brendshme për hartimin e një protokolli që synon të rregullojë shumë boshllëqe ekzistuese, një prej të cilave edhe çështjen e klasifikimit të materialeve.

“Akoma nuk e dimë nëse do të jetë ligj, VKM apo udhëzim. Është diçka që ende nuk është vendosur dhe do kohë që të finalizohet,” shtoi ai.

Përgjegjësi individuale apo problem sistemi?

Arrestimet e bëra nga Policia sugjerojnë për një zinxhir të gjerë përgjegjësish, nga menaxhimi i përditshëm i godinës, te ndërtimi dhe projektimi i saj.

Megjithatë, ekspertët argumentojnë se përgjegjësia nuk mund të reduktohet vetëm te individët.

Sipas legjislacionit, çdo ndërtim duhet të ketë projektues dhe supervizor që miratojnë materialet. Në praktikë, sipas Ervin Micit, këto role mbeten formale, ndërsa vendimet reale merren nga investitorët apo ndërtuesit.

“Ne e dimë se në Shqipëri vendimet i merr zakonisht pronari, por ai është administrator, jo drejtues teknik. Është drejtuesi teknik ai që duhet të vendosë, ndërsa supervizori realisht është thjesht teknik në Shqipëri,” vuri në dukje Mici duke nënkuptuar se në këtë mënyrë përgjegjësia nuk adresohet.

Në një reagim publik për ngjarjen, kryeministri Edi Rama deklaroi se pallati i djegur do të rindërtohet nga ndërtuesi, duke theksuar se kjo do të bëhej pavarësisht se shkaku i zjarrit nuk lidhej me të.

Por për ekspertët, kjo qasje nuk adreson problemin thelbësor, standardet e ndërtimit dhe kontrollin mbi materialet, aspekte që duket se nuk janë adresuar prej kohësh nga institucionet që mbeten në diskutim për protokollet e ndërtimit dhe sigurisë nga zjarri.

Ngjarja në kompleksin e “Arlisit” i shtohet një serie incidentesh të ngjashme në Tiranë, përfshirë rastin te i njëjti kompleks në vitin 2021, apo dhe atë në zonën e Parkut të Autobusëve në vitin 2023, që nuk solli ndryshime të dukshme në standarde.

Përsëritja e këtyre rasteve sugjeron një problem strukturor, ku rreziku nuk është përjashtim, por pjesë e modelit të ndërtimit.

Në këtë kontekst, pyetja nuk është më vetëm se kush e shkakton zjarrin, por nëse ky rast do të çojë në ndryshime reale, apo do të mbetet një tjetër episod që mbyllet me përgjegjësi formale dhe pa reformë të mirëfilltë.

Lexoni gjithashtu:

• Zjarri te ish-Uzina Dinamo shkrumbon rreth 50 biznese
• Paradoksi me fishekzjarret: Shqipëria nyje piroteknike e rajonit
• “Uzina Dinamo: Dy muaj, asnjë kompensim për tregtarët”

The post Zjarri që nxori në pah problemet e ndërtimit në Tiranë appeared first on Citizens.al.

Një protestë e Lëvizjes Bashkë para Pallatit të Kongreseve kur po mbahej Samiti i Diasporës në Tiranë u shoqërua me tensione dhe ndërhyrje të policisë. Aktivistët akuzuan qeverinë se po promovon integrimin për në Bashkimin Evropian duke toleruar korrupsionin në nivelet e larta.

Me banderolën “O me Belinda Ballukun, o me BE-në”, ata vunë në pikëpyetje sinqeritetin e reformave dhe narrativën evropiane të qeverisë, por u përballën me një reagim të ashpër të forcave të policisë.

Ata i ndaluan aktivistët me dhunë pa mundur ta hapnin plotësisht dhe banderolën dhe më tej shoqëruan 5 prej tyre në komisariat. Një ndërhyrje që vuri sërish në dukje kufizimet që qeveria Rama po u bën të drejtës për të protestuar, sidomos partive të reja opozitare.

Rasti ekspozon hendekun mes diskursit zyrtar për integrimin dhe realitetit të përplasjes dhe përpjekjes së vazhdueshme për të heshtur zërat kritikë.

Motoja e samitit lidhet me “Shqipërinë 2030” dhe aspiratën e propaganduar edhe gjatë fushatës së fundit elektorale nga Partia Socialiste për t’u integruar në BE brenda këtij viti. Aktivistët e përdorën pikërisht këtë moto dhe organizim t’i dërguar një mesazh politik kryeministrit Rama.

“Ajo që ne nuk e kuptojmë është se si mund të ketë aspiratë për BE, ndërkohë që nuk i hiqet imuniteti një ish-ministreje, e cila akuzohet për abuzim me detyrën dhe korrupsion”, u shpreh për Citizens.al Mirela Ruko, përfaqësuese e Lëvizjes Bashkë, duke theksuar se këto dy qëndrime nuk mund të bashkëjetojnë.

Ruko tha se dhuna e policisë ishte e pajustifikuar pasi nisi sapo aktivistët iu afruan Pallatit të Kongreseve.

“Në asnjë moment nuk kemi tentuar të hyjmë brenda në takim; thjesht kemi qëndruar në shesh për të shprehur publikisht qëndrimin tonë”, vijoi ajo.

Emiljando Kita, një prej pesë aktivistëve të shoqëruar dhunshëm nga policia, tha për Citizens.al se rasti tregoi për funksionimin problematik që ka shteti shqiptar.

“Pa e hapur ende banderolën, erdhi policia dhe na u sulën! Na morën zvarrë, pa asnjë arsye. Ndërkohë, ligji për tubimet dhe Kushtetuta na garantojnë të drejtën për t’u shprehur publikisht dhe politikisht”, tha Kita.

Sipas tij, kjo situatë reflekton një zgjedhje politike të bërë nga kryeministri.

“Duket se zgjedhja është bërë: me Belinda Ballukun, me të korruptuarit dhe oligarkët, dhe jo me BE-në”, përfundoi ai.

Sipas Lëvizjes Bashkë, çdo vit Shqipëria humbet dhjetëra mijëra qytetarë për shkak të korrupsionit, padrejtësisë dhe varfërisë. Sipas tyre, një sistem që mbyll mundësitë i shtyn qytetarët drejt emigrimit, ndërsa organizimi i samitit në këto kushte është propagandistik.

Samiti i Diasporës ka nisur prej së hënës dhe është i katërti i organizuar deri më tani. Ky format u nis në vitin 2016, gjatë mandatit të parë të Partisë Socialiste.

Samiti i dytë u mbajt në pranverë të vitit 2019, kur Shqipëria kishte një ministër të posaçëm për diasporën, Pandeli Majkon. Organizimi i tretë u zhvillua në vitin 2023, me fokus përfshirjen e emigrantëve në jetën shoqërore dhe ekonomike të vendit, si dhe të drejtën e votës, e cila u realizua në zgjedhjet e majit 2025.

The post “O me Ballukun, o me BE-në”; Lëvizja Bashkë mesazh Ramës gjatë Samitit të Diasporës appeared first on Citizens.al.

Mbyllja e faqes satirike “Lol Albania,” njohur rëndom si “Lolita” në rrjetet sociale ka kthyer në diskutim mekanizmat që platformat përdorin për të moderuar përmbajtjen dhe rrezikun që ato të keqpërdoren si censurë në hapësirën digjitale.

Administratorët e faqes pretendojnë se janë raportuar në mënyrë të qëllimshme nga një fushatë e orkestruar për t’iu kufizuar përmbajtjen kritike. Ata e argumentojnë këtë me faktin se raportimet në Meta janë bërë për shkelje të së drejtës së autorit.

Ekspertë të sigurisë digjitale ndanë me Cizitens.al shqetësimet e tyre për mënyrën sesi funksionon ky mekanizëm dhe rreziqet për abuzime.

Sipas administratorëve të “Lolita”-s, gjithçka nisi me publikimin e një fotografie ku shfaqej Kryetari i Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste, Taulant Balla, dhe imami Ahmed Kalaja në një iftar gjatë muajit të Ramazanit. Ata thanë për Citizens.al se fotografia qarkullonte gjerësisht edhe në faqe dhe portale të tjera.

“Na e hoqën [postimin] me pretekstin e copyright-it,” tha për Citizens.al një prej administratorëve të faqes, e cila mban qasje anonime dhe i prezantohet publikut vetëm me nofkën popullore “Lolita”.

“Kur filluam të themi se po na censuronte Ahmed Kalaja, [prirja] vazhdoi me raportime të tjera, po për copyright”, shpjegoi më tej një prej administratorëve duke shtuar se në të tillë mënyrë ishin fshirë edhe postime të tjera.

“Ndër to edhe një postim i kryeministrit, i cili ishte i njëjtë me atë të Ahmed Kalasë dhe thamë me ironi: ‘Pse po kopjon hoxhën e Surrelit’.”

Administratorët thonë se kanë marrë njoftime zyrtare nga platforma Meta për çdo përmbajtje të hequr, ku, sipas tyre, rezulton se raportimet janë bërë nga i njëjti person. Ata shtojnë se edhe përmbajtje sarkastike dhe pa kritikë direkte janë fshirë, ndërsa dyshojnë për raportime të organizuara nga ndjekës.

“Po mundohemi përmes një kompanie [të rikuperojnë faqen]; jemi ende në pritje të përgjigjes”, thanë ata.

Nisur nga ky rast, pati një reagim nga Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), i cili theksoi se liria e shprehjes është një nga shtyllat themelore dhe nuk kufizohet vetëm te informacioni “i pranueshëm”, por përfshin edhe forma si ironia dhe satira.

“Në këtë kontekst, përdorimi i mekanizmave të raportimit masiv për të mbyllur faqe apo për të heshtur zëra kritikë përbën një formë të rrezikshme presioni ndaj lirisë së shprehjes dhe krijon një precedent shqetësues për censurë indirekte në hapësirën digjitale”, deklaroi AGSH.

Imami Kalaja, i kontaktuar nga Citizens.al nuk iu përgjigj kërkesës për një koment deri në publikimin e këtij artikulli.

Si funksionon raportimi për copyright?

Sipas hulumtueses së të drejtave digjitale, Megi Reçi, sistemi i raportimit për të drejtën e autorit në platforma si Facebook dhe Instagram është formal dhe i bazuar kryesisht në vetëdeklarim.

“Raportimi mund të bëhet vetëm nga pronari i së drejtës ose një përfaqësues i autorizuar ligjërisht. Procesi realizohet përmes një formulari online, ku kërkohet identifikimi i veprës origjinale, linku i përmbajtjes që pretendohet si shkelje dhe një deklaratë mirëbesimi nga ankuesi që pretendimi është i saktë”, shpjegoi Reçi.

Në praktikë, sipas saj, verifikimi nga platforma është i kufizuar dhe shpesh i automatizuar.

“Ai nuk përbën një hetim të thelluar mbi pronësinë reale të përmbajtjes. Për këtë arsye, platforma është kritikuar vazhdimisht për heqje përmbajtjesh apo mbyllje llogarish të automatizuara dhe të paverifikuara”, argumenton Reçi.

Sipas saj, në rastin e Lolitës transparenca është e kufizuar.

“Përdoruesit zakonisht marrin vetëm një njoftim standard për shkelje të copyright-it dhe disa të dhëna bazë mbi palën ankuese. Nuk ka një arsyetim të detajuar mbi vendimin”, theksoi Reçi.

Kjo bëhet problematike sidomos për përmbajtje me interes publik, si satira apo materialet gazetareske, të cilat mund të fshihen në mënyrë të përsëritur pa një vlerësim transparent dhe kontekstual.

“Në Shqipëri, ky shqetësim është manifestuar shpesh në praktikë, duke rezultuar në abuzim me mekanizmat e raportimit për të targetuar gazetarë, aktivistë apo grupe të ndryshme. Platformat kanë dështuar në disa raste të identifikojnë raportimet abuzive dhe, si pasojë, kanë censuruar përmbajtje legjitime”, shtoi ajo.

Mungesa e kuadrit ligjor

Një tjetër problem lidhet me mungesën e një kuadri të qartë ligjor për përgjegjësinë e platformave online në Shqipëri.

Meta nuk ka përfaqësi ligjore në vendin tonë dhe operon përmes politikave të saj globale, përfshirë mundësinë e kontaktimit të një agjenti të angazhuar për çështje të së drejtave të autorit, i cili zakonisht operon në nivel ndërkombëtar.

Sipas hulumtueses së të drejtave digjitale, Megi Reçi, vendimmarrja e platformave të Metës mbështetet në sisteme algoritmike që mund të jenë, jo vetëm të gabueshme, por dhe të manipulueshme.

“Platforma nuk ka detyrim të drejtpërdrejtë ligjor për të dhënë llogari mbi vendimet e saj në Shqipëri, as për të garantuar moderim nga staf që njeh gjuhën dhe kontekstin lokal”, shpjegoi Reçi.

Nëse një përmbajtje nuk rikthehet pas ankimit brenda platformës, opsionet për mjete të tjera ligjore mbeten të kufizuara, një situatë që, sipas saj, ngre shqetësime serioze për transparencën dhe mbrojtjen e lirisë së shprehjes në mjedisin digjital.

“Veçanërisht në vende si Shqipëria, ku mungon rregullimi ligjor për platformat online”, përfundoi Reçi.

Lexo gjithashtu:

• “Sulmohet MediaLook”, mbyllet profili i gazetarit Elvin Luku
• Instalimi i DPI-ve pa kuadër ligjor: Rrezik për censurë dhe shkelje privatësie

The post Mbyllja e “Lol Albania” ngre diskutime për politikat e platformës Meta appeared first on Citizens.al.