TIRANĂ, 24 janar /ATSH/ Ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla u ndal tĂ« shtunĂ«n nĂ« KukĂ«s, ku zhvilloi njĂ« takim me fermerĂ« tĂ« bashkive KukĂ«s dhe Has, nĂ« kuadĂ«r tĂ« procesit tĂ« hartimit tĂ« SkemĂ«s KombĂ«tare 2026.
Gjatë dëgjesës, ministri Salla dëgjoi nga afër këndvështrimet e fermerëve mbi sfidat aktuale, potencialet e pashfrytëzuara dhe nevojat për mbështetje më të qëndrueshme, me synim zhvillimin afatgjatë të bujqësisë në zonat veriore të vendit.
NĂ« fokus tĂ« diskutimeve ishte nevoja pĂ«r politika mbĂ«shtetĂ«se qĂ« krijojnĂ« qĂ«ndrueshmĂ«ri, rritje tĂ« prodhimit dhe perspektivĂ« reale pĂ«r fermerĂ«t, si dhe forcimi i konkurrueshmĂ«risĂ« sĂ« produkteve bujqĂ«sore shqiptare nĂ« treg, nĂ«n markĂ«n âMade in Albaniaâ.
Ministri theksoi se Skema Kombëtare 2026 do të synojë të adresojë specifikat rajonale, duke orientuar mbështetjen drejt sektorëve me potencial zhvillimi dhe vlerë të shtuar, veçanërisht në zonat veriore.
Takimi në Kukës u zhvillua në kuadër të turit të konsultimeve me fermerët në mbarë vendin, për përfshirjen e tyre direkte në procesin e hartimit të politikave mbështetëse për sektorin bujqësor.
Presidenti brazilian Luiz InĂĄcio Lula da Silva konfirmoi kandidaturĂ«n e tij pĂ«r rizgjedhje gjatĂ« njĂ« eventi nĂ« Salvador de BahĂa.
âPĂ«rgatituni, sepse duam presidencĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« katĂ«rtâ, tha kreu i PartisĂ« sĂ« PunĂ«torĂ«ve, nĂ« mbylljen e takimit tĂ« 14-tĂ« KombĂ«tar tĂ« LĂ«vizjes sĂ« PunĂ«torĂ«ve RuralĂ« pa TokĂ« (MST) â duke i quajtur zgjedhjet e tetorit njĂ« moment vendimtar dhe vitin 2026 âvitin e sĂ« vĂ«rtetĂ«sâ kundĂ«r dezinformimit.
Në fjalimin e tij, kreu i shtetit vlerësoi sukseset ekonomike të mandatit të tij aktual, duke përmendur papunësinë historike të ulët, rritjen e pagës minimale dhe rritjen e eksporteve.
Lula më pas nxiti lëvizjet shoqërore të pushtonin hapësirat vendimmarrëse, duke theksuar rolin vendimtar të MST në historinë e vendit dhe në luftën për drejtësi sociale.
âPa ju, Brazili nuk do tĂ« kishte arritur aty ku jemi sotâ, tha ai.
Ministri i Zhvillimit Agrar, Paulo Teixeira konfirmoi se toka tĂ« reja do tĂ« dorĂ«zoheshin deri nĂ« prill nĂ« disa shtete, pĂ«rfshirĂ« San Paulo dhe BahĂa, ku do tĂ« pĂ«rfitonin mijĂ«ra familje.
TIRANĂ, 24 janar/ATSH/ Ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla zhvilloi sot njĂ« vizitĂ« nĂ« TropojĂ«, ku u ndal nĂ« njĂ« dĂ«gjesĂ« tĂ« hapur me fermerĂ« tĂ« zonĂ«s, nĂ« fokus tĂ« SkemĂ«s KombĂ«tare tĂ« MbĂ«shtetjes nĂ« BujqĂ«si pĂ«r vitin 2026.
Ministri Salla bĂ«ri tĂ« ditur se takimi shĂ«rbeu pĂ«r tĂ« diskutuar drejtpĂ«rdrejt mbi ndryshimet e parashikuara nĂ« skemĂ«, sektorĂ«t prioritarĂ« dhe mĂ«nyrĂ«n se si mbĂ«shtetja shtetĂ«rore duhet tâu pĂ«rgjigjet realisht nevojave tĂ« terrenit.
Sipas tij, dëgjesat me fermerët janë një hap thelbësor për të ndërtuar politika më të drejta dhe më efektive, në përputhje me standardet e Bashkimit Evropian.
âSynimi i ministrisĂ« Ă«shtĂ« ndĂ«rtimi i njĂ« skeme me rregulla tĂ« barabarta pĂ«r tĂ« gjithĂ« pĂ«rfituesit, e pĂ«rafruar me politikat bujqĂ«sore tĂ« BE-sĂ«, qĂ« garanton pagesa tĂ« drejta dhe rrit konkurrueshmĂ«rinĂ« e sektorit bujqĂ«sorâ, u shpreh ministri Salla.
Rreth 62 mijë fermerë në gjithë vendin janë mbështetur deri më sot në kuadër të Skemës Kombëtare të Mbështetjes në Bujqësi.
Skema ofron mbështetje për tufën bazë të matrikulluar (gjedhë dhe të imta), bletarinë, fara, fidanë dhe inpute të tjera, bimët mjekësore dhe aromatike, fermat organike, certifikimin Global Gap, si dhe mbështetje me naftë për punimet e mekanizuara në bujqësi.
TIRANĂ, 24 janar/ATSh/ Kryetari i Grupit Parlamentar tĂ« PartisĂ« Socialiste dhe Drejtues Politik pĂ«r DiasporĂ«n, Taulant Balla, priti nĂ« mjediset e Kuvendit Besmir Rrjollin, anĂ«tar i KĂ«shillit Koordinues tĂ« DiasporĂ«s dhe njĂ« zĂ« aktiv i komunitetit shqiptar nĂ« Milano.
GjatĂ« takimit u diskutua mbi pĂ«rgatitjet pĂ«r Samitin e DiasporĂ«s, qĂ« do tĂ« mbahet mĂ« 14â15 prill, si dhe mbi nevojĂ«n pĂ«r forcimin e marrĂ«dhĂ«nieve me shqiptarĂ«t qĂ« jetojnĂ« jashtĂ« vendit.
Në fokus të bisedës ishin çështjet që lidhen me ruajtjen dhe mësimin e gjuhës shqipe, promovimin e kulturës kombëtare dhe rritjen e përfshirjes së diasporës në zhvillimin e Shqipërisë.
Takimi u zhvillua në kuadër të angazhimit institucional për të thelluar dialogun me diasporën dhe për të forcuar bashkëpunimin me komunitetet shqiptare jashtë kufijve të vendit.
SAN PAOLO, 24 janar /ATSH-ANSA/- Presidenti brazilian Luiz InĂĄcio Lula da Silva konfirmoi kandidaturĂ«n e tij pĂ«r rizgjedhje gjatĂ« njĂ« eventi nĂ« Salvador de BahĂa.
âPĂ«rgatituni, sepse duam presidencĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« katĂ«rtâ, tha kreu i PartisĂ« sĂ« PunĂ«torĂ«ve, nĂ« mbylljen e takimit tĂ« 14-tĂ« KombĂ«tar tĂ« LĂ«vizjes sĂ« PunĂ«torĂ«ve RuralĂ« pa TokĂ« (MST) â duke i quajtur zgjedhjet e tetorit njĂ« moment vendimtar dhe vitin 2026 âvitin e sĂ« vĂ«rtetĂ«sâ kundĂ«r dezinformimit.
Në fjalimin e tij, kreu i shtetit vlerësoi sukseset ekonomike të mandatit të tij aktual, duke përmendur papunësinë historike të ulët, rritjen e pagës minimale dhe rritjen e eksporteve.
Lula më pas nxiti lëvizjet shoqërore të pushtonin hapësirat vendimmarrëse, duke theksuar rolin vendimtar të MST në historinë e vendit dhe në luftën për drejtësi sociale.
âPa ju, Brazili nuk do tĂ« kishte arritur aty ku jemi sotâ, tha ai.
Ministri i Zhvillimit Agrar, Paulo Teixeira konfirmoi se toka tĂ« reja do tĂ« dorĂ«zoheshin deri nĂ« prill nĂ« disa shtete, pĂ«rfshirĂ« San Paulo dhe BahĂa, ku do tĂ« pĂ«rfitonin mijĂ«ra familje. //a.i/
Një video e rrjedhur nga një takim i mbyllur tregon përpjekjet dëshpëruese të regjimit venezuelas për të kontrolluar narrativën pas kapjes së presidentit Nicolas Maduro nga forcat amerikane.
NĂ« kĂ«tĂ« video, ministri i Komunikimit, Freddy Nanez, vendos telefonin pranĂ« mikrofonit pĂ«r njĂ« grup njerĂ«zish proâqeverisĂ«, ndĂ«rsa nĂ« altoparlant flet presidentja nĂ« detyrĂ«, Delcy Rodriguez.
Kjo e fundit pretendon se kur forcat amerikane kapĂ«n Maduron, atij, vĂ«llait tĂ« saj, Jorge RodrĂguez dhe Diosdado Cabello u dhanĂ« vetĂ«m 15 minuta kohĂ« pĂ«r tâu pĂ«rgjigjur nĂ«se do tâu pĂ«rmbaheshin kĂ«rkesave tĂ« Uashingtonit â âpĂ«rndryshe do tâi vrisninâ.
Ajo thotĂ« se u detyruan tĂ« bashkĂ«punonin pĂ«r shkak tĂ« âkĂ«rcĂ«nimeve dhe shantazhit tĂ« vazhdueshĂ«mâ, duke shtuar se prioriteti i tyre ishte tĂ« ruanin pushtetin politik, shkruan theguardian.
â (@)
Video u regjistrua rreth shtatë ditë pas sulmit të forcave amerikane dhe tregon shqetësimin e figurave të larta të regjimit se mund të akuzoheshin për tradhti dhe se lëvizja e brendshme politike mund të thyhej.
Në takim, ministri i Komunikimit pohoi se qeveria po negocionte për të shpëtuar pozicionin e saj dhe se ajo që po ndodhte ishte pjesë e një plani më të gjerë për të kontrolluar situatën, përfshirë edhe shitjen e naftës.
Rodriguez nuk ka përsëritur zyrtarisht kërcënimin për vdekje, por ka deklaruar se janë në proces dialogu me Shtetet e Bashkuara për të adresuar dallimet dhe sfidat përmes diplomacisë.
Analistët politikë thonë se është e vështirë të verifikohet nëse kërcënimet ishin reale apo një konstrukt për të mbajtur bashkë bazën politike. /Telegrafi/
Kapiteneria e Portit në Vlorë, ka ndaluar lëvizjen e mjeteve të vogla lundruese dhe ato të peshkimit, si pasojë e kushteve të përkeqësuara të motit.
Sipas njoftimit zyrtar, lundrimi do të pezullohet duke nisur nga ora 12:00 të datës 24.01.2026 deri në datën 26.01.2026 në orën 06:00.
Kjo masë është marrë për të parandaluar çdo situatë të papritur, për shkak të kushteve atmosferike të këqija.
Ndërsa njoftohet se anijet e transportit ndërkombëtar detar, do të vazhdojnë të operojnë normalisht sipas destinacioneve përkatëse.
TIRANĂ, 24 janar/ATSh/  Ministrja e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« dhe MirĂ«qenies Sociale, prof. Evis Sala, gjatĂ« vizitĂ«s nĂ« Spitalin Rajonal  tĂ« Elbasanit bĂ«ri me dije se ka nisur puna pĂ«r rritjen e kapaciteteve tĂ« shĂ«rbimit tĂ« kimioterapisĂ« nĂ« 7 rajone tĂ« vendit, bazuar nĂ« modelin e ndĂ«rtuar nĂ« fundmi nĂ« ShĂ«rbimin Onkologjik, nĂ« QendrĂ«n Spitalore Universitare âNĂ«nĂ« Terezaâ, nĂ« TiranĂ«.
Në bisedë me stafin e këtij shërbimi në Spitalin Rajonal të Elbasanit, ministrja Sala tha se është bërë vlerësimi i nevojave për infrastrukturë, menaxhim dhe staf mjekësor në 7 punktet respektive në 7 rajone, ndërsa njoftoi fillimin e bashkëpunimit me Institutin prestigjoz të Tumoreve në Milano.
âNĂ« bashkĂ«punim me kĂ«tĂ« institut kemi pĂ«rfunduar  protokollet e sĂ« shpejti do ua dĂ«rgojmĂ« atoâ, nĂ«nvizoi ministrja Sala.
Në funksion të modernizimit të pajisjeve në Shërbimin Onkologjik në Shqipëri, ditën e hënë ajo do të udhëtojë drejt Vjenës, ku në axhendë është parashikuar edhe takimi në Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), për të vijuar më pas me takimin zyrtar me drejtues të Institutit të Tumoreve të Milanos për bashkëpunimin e mëtejshëm në fushën e onkologjisë.
Spitali Rajonal i Elbasanit, ka kryer 600 procedura kimioterapie gjatĂ« vitit 2025, ndĂ«rsa do tĂ« nisĂ« puna pĂ«r projektin e rehabilitimit tĂ« ShĂ«rbimit tĂ« PatologjisĂ«, ku do tĂ« pĂ«rfshihet edhe kimioterapia, qĂ« sipas drejtoreshĂ«s, Zheni Gjergji do tâu vijĂ« nĂ« ndihmĂ« banorĂ«ve tĂ« 7 bashkive tĂ« qarkut e do tĂ« lehtĂ«soje fluksin nĂ« QSUNT.
GjatĂ« vizitĂ«s nĂ« Spitalin Rajonal tĂ« Elbasanit, ministrja Sala inspektoi punimet pĂ«r ndĂ«rtimin e dy godinave tĂ« reja tĂ« Spitalit Psikiatrik âSadik Dinçiâ nĂ« Elbasan, çka do tĂ« rrisĂ« kapacitetet pĂ«r tâiu pĂ«rgjigjur nevojave nĂ« tĂ« gjithĂ« rajonin.
Nga vizita e ministres Sala në Spitalin Rajonal të Elbasanit
Presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdogan, dhe ministrat e jashtëm të vendeve të Ballkanit diskutuan të premten marrëdhëniet dypalëshe dhe çështjet rajonale në një takim të mbajtur në Stamboll.
Në njoftimin e publikuar nga Presidenca turke në platformën X bëhet e ditur se në takim morën pjesë ministrja e Jashtme e Shqipërisë, Elisa Spiropali, ministrja e Jashtme e Kosovës, Donika Gërvalla-Schwarz, ministri i Jashtëm i Maqedonisë së Veriut, Timço Mucunski, ministri i Jashtëm i Malit të Zi, Ervin Ibrahimoviq, ministri i Jashtëm i Bosnjë e Hercegovinës, Elmedin Konakoviq, si dhe zëvendësministrja e Jashtme e Serbisë, Nevena Jovanoviq, njoftoi Drejtoria e Komunikimeve e Turqisë.
Duke shprehur kënaqësinë për mbajtjen e takimit të dytë të Platformës së Paqes në Ballkan në Stamboll, Erdogan falënderoi përfaqësuesit e vendeve për kontributet e tyre.
Mos i vendos tĂ« gjitha vezĂ«t nĂ« njĂ« shportĂ« kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r ushtrime fizike â tĂ« kryesh njĂ« gamĂ« tĂ« ndryshme aktivitetesh çdo javĂ« Ă«shtĂ« çelĂ«si pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar shĂ«ndetin dhe pĂ«r tĂ« jetuar mĂ« gjatĂ«, sugjeron njĂ« studim.
Pas ndjekjes së zakoneve javore të ushtrimeve të 110,000 burrave dhe grave në SHBA për 30 vjet, studiuesit zbuluan se njerëzit aktivë që bënin një gamë të gjerë ushtrimesh kishin 19% më pak gjasa të vdisnin gjatë kësaj periudhe, krahasuar me ata që fokusoheshin në një aktivitet të vetëm.
Ky efekt ishte më i madh se për sportet individuale si ecja, tenisi, noti dhe vrapimi.
Megjithatë, ekspertët thonë se sasia totale e ushtrimeve është ende thelbësore, por kryerja e një game aktivitetesh që ju pëlqejnë mund të sjellë shumë përfitime.
âSecili ushtrim ofron diçka tĂ« ndryshmeâ
Maddie Albon, 29 vjeçe, menaxhere globale marketingu qĂ« jeton nĂ« LondĂ«r, bĂ«n triatlon nĂ« kohĂ«n e lirĂ« â por kjo Ă«shtĂ« vetĂ«m fillimi.
Sportet e saj të tjera përfshijnë tenisin, spin, yoga, pilates dhe ngritjen e peshave.
âĂdo ushtrim i ndryshĂ«m ofron diçka tĂ« ndryshme,â thotĂ« ajo.
âDuhet tĂ« kesh shumĂ«llojshmĂ«ri pĂ«r tĂ« qenĂ« e mirĂ« nĂ« njĂ« sport â pĂ«r tĂ« qenĂ« e mirĂ« nĂ« vrapim, duhet tĂ« bĂ«sh edhe ushtrime me pesha.â
PĂ«rveç pĂ«rfitimeve fizike, Maddie â qĂ« Ă«shtĂ« nga Zelanda e Re â thotĂ« se pĂ«rzierja e aktiviteteve ndihmon gjithashtu nĂ« gjendjen e saj mendore, raporton BBC.
âNdonjĂ«herĂ« nuk kam energji pĂ«r njĂ« seancĂ« intensive, prandaj bĂ«rja e yoga-s pĂ«r tâu relaksuar mĂ« ndihmon shumĂ« nĂ« mirĂ«qenien time mendore.â
âĂshtĂ« bukur tĂ« kesh opsione tĂ« tjera pĂ«r tĂ« lĂ«vizur trupin dhe pĂ«r tĂ« i kushtuar kohĂ« vetes gjatĂ« ditĂ«s,â tha ajo pĂ«r BBC-nĂ«.
Maddie filloi triatlonin vitin e kaluar dhe thotĂ« se tani dĂ«shiron tĂ« provojĂ« disa sporte ekipore, sepse ato mund tĂ« jenĂ« âmĂ« socialeâ se disa nga ushtrimet qĂ« bĂ«n aktualisht.
Pse është e rëndësishme të jesh aktiv
Të qenit aktiv dihet se përfiton shëndetin fizik dhe mendor dhe ndihmon në uljen e rrezikut për zhvillimin e disa sëmundjeve që prekin zemrën, enët e gjakut dhe mushkëritë. Ushtrimet mund të reduktojnë gjithashtu mundësinë e vdekjes së parakohshme nga disa lloje kanceri.
âĂshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« ruhet njĂ« nivel i lartĂ« aktiviteti fizik total, dhe pĂ«rveç kĂ«saj, diversifikimi i aktiviteteve mund tĂ« jetĂ« edhe mĂ« i dobishĂ«m,â tha Dr Yang Hu, nga Harvard School of Public Health, autori kryesor i studimit tĂ« botuar nĂ« BMJ Medicine.
âKombinimi i aktiviteteve qĂ« kanĂ« pĂ«rfitime shĂ«ndetĂ«sore komplementare [si ushtrimet me rezistencĂ« dhe aktivitetet aerobike] mund tĂ« jetĂ« shumĂ« i dobishĂ«m,â shtoi ai.
Udhëzimet e NHS
Sipas NHS, të rriturit 19-64 vjeç duhet të synojnë:
të mos qëndrojnë shumë gjatë ulur, shtrirë ose pa lëvizur
Aktivitetet aerobike rrisin rrahjet e zemrës dhe ju bëjnë të merrni frymë më shpejt. Ato përfshijnë ecje të shpejtë, çiklizëm, tenis, vallëzim, shëtitje në natyrë ose prerjen e barit.
Ushtrimet intensive bëjnë që të merrni frymë rëndë dhe shpejt. Shembuj janë vrapimi, noti, futbolli, hokeji, gjimnastika ose ngjitja e shkallëve.
Ushtrimet që forcojnë muskujt përfshijnë yoga, ngritje peshe, tai chi, ulje-ngritje, kopshtari energjike dhe bartje peshash të rënda.
Studimi
Për hulumtimin, mbi 70,000 infermiere 30-55 vjeç dhe 40,000 profesionistë shëndetësorë 40-75 vjeç u kërkuan të japin informacion mbi aktivitetet që kryenin çdo javë, si ecja, vrapimi, çiklizmi, noti, noti me kanoe, tenisi dhe squash.
Ata plotësuan pyetësorë çdo dy vjet dhe përfshinin se sa ushtrime me pesha bënin, si dhe aktivitete me intensitet më të ulët si yoga, apo aktivitete të tjera si kopshtaria dhe ngjitja e shkallëve.
Pas analizimit të të dhënave, studiuesit zbuluan se shumica e llojeve individuale të ushtrimeve ulën rrezikun e vdekjes nga çdo shkak. Por njerëzit që merrnin pjesë në gamën më të gjerë të aktiviteteve kishin rezultate edhe më të mira.
Rreziku i tyre i vdekjes nga kanceri, sëmundjet e zemrës, sëmundjet e mushkërive dhe shkaqe të tjera ishte 13-41% më i ulët se i të tjerëve.
Studimi gjeti gjithashtu se 6 orë aktivitet mesatarisht të moderuar ose 3 orë aktivitet intensiv në javë ishte sasia optimale, pas së cilës përfitimet nuk rriteshin më.
Edhe pse studimi është i madh dhe aktiviteti fizik është matur herë pas here, ka disa kufizime. Ai nuk mund të përjashtojë mundësinë që shëndeti i njerëzve të ketë ndikuar në ushtrimet që ata bëjnë, në vend që të jetë e kundërta, megjithëse studiuesit u përpoqën të llogarisin një gamë faktorësh të stilit të jetesës.
Ushtria amerikane njoftoi të premten se kishte kryer një sulm vdekjeprurës ndaj një mjeti lundrues të akuzuar për kontrabandë droge në Paqësorin lindor, duke shënuar sulmin e parë të njohur që nga arrestimi i presidentit të Venezuelës, Nicolas Maduro gjatë një operacioni në fillim të këtij muaji.
Komanda Jugore e ushtrisĂ« amerikane (U.S. Southern Command) bĂ«ri tĂ« ditur nĂ« rrjetet sociale se anija ishte âe pĂ«rfshirĂ« nĂ« operacione tĂ« trafikut tĂ« drogĂ«sâ dhe se nĂ« sulm u vranĂ« dy persona, ndĂ«rsa njĂ« tjetĂ«r mbijetoi. U theksua se Roja Bregdetare Ă«shtĂ« njoftuar pĂ«r tĂ« nisur njĂ« operacion kĂ«rkimi dhe shpĂ«timi pĂ«r tĂ« mbijetuarin.
NjĂ« video qĂ« shoqĂ«ron njoftimin pĂ«r sulmin e fundit tregon njĂ« varkĂ« duke lundruar nĂ« det, pĂ«rpara se tĂ« shpĂ«rthejĂ« nĂ« flakĂ«. Ushtria amerikane javĂ«t e fundit Ă«shtĂ« pĂ«rqendruar nĂ« sekuestrimin e cisternave tĂ« naftĂ«s tĂ« sanksionuara tĂ« lidhura me VenezuelĂ«n, qĂ« nga momenti kur administrata e presidenti, Donald Trump ndĂ«rmori njĂ« operacion tĂ« guximshĂ«m pĂ«r arrestimin e Maduros dhe dĂ«rgimin e tij nĂ« Nju Jork pĂ«r tâu pĂ«rballur me akuza pĂ«r kontrabandĂ« droge.
NEW: The U.S. military says it has carried out a strike on a suspected drug-trafficking vessel in the Eastern Pacific, marking the first known attack since Maduro was captured earlier this month.
Me këtë veprim të fundit ushtarak, numri i sulmeve të njohura ndaj anijeve të dyshuara për kontrabandë droge në ujërat e Amerikës së Jugut që nga fillimi i shtatorit ka arritur në 36, me të paktën 117 të vrarë, sipas njoftimeve të ushtrisë amerikane dhe vetë Trumpit. Shumica e këtyre sulmeve kanë ndodhur në Detin e Karaibeve.
Sulmet e fundit të raportuara ndaj anijeve u regjistruan në fund të dhjetorit, kur ushtria njoftoi se brenda dy ditësh kishte goditur pesë anije të dyshuara për trafik droge, duke vrarë gjithsej tetë persona, ndërsa të tjerët ishin hedhur në det. Disa ditë më pas, Roja Bregdetare ndërpreu kërkimet.
Më 3 janar, SHBA-të kryen një operacion të madh në Karakas, kryeqytetin e Venezuelës, që çoi në arrestimin e Maduros dhe bashkëshortes së tij. Ata më pas u transferuan në New York, ku përballen me akuza federale për kontrabandë droge.
Para arrestimit, Maduro kishte deklaruar se operacionet ushtarake amerikane ishin vetëm një përpjekje e maskuar dobët për ta rrëzuar atë nga pushteti.
Trump ka theksuar disa herë se sulmet e SHBA-ve ndaj kontrabandistëve të dyshuar kanë pasur ndikim të madh në ngadalësimin e rrugëve të trafikut të drogës në Detin e Karaibeve dhe Paqësorin lindor.
âI kemi ndalur â praktikisht kemi bllokuar pothuajse 100 pĂ«r qind tĂ« tĂ« gjitha drogave qĂ« vijnĂ« pĂ«rmes detitâ, deklaroi Trump tĂ« enjten nĂ« Forumin Ekonomik BotĂ«ror nĂ« Davos. /Telegrafi/
ZĂ«vendĂ«skryeministrja Belinda Balluku duhet tĂ« ishte dorĂ«hequr nga detyra dhe tĂ« pĂ«rballej me drejtĂ«sinĂ« pa mbrojtjen e qeverisĂ« dhe mazhorancĂ«s, pasi provat e SPAK mund tĂ« dĂ«mtohen dhe tĂ« rrezikohet hetimi. KĂ«shtu u shpreh gazetarja Klodiana Lala sot nĂ« âNews 24â gjatĂ« emisionit âKjo JavĂ«â, duke folur pĂ«r zhvillimet mĂ« tĂ« fundit tĂ« dosjes âBallukuâ [âŠ]
Kryetari i Aleancës për Shqiptarët, Ziadin Sela ka kritikuar vendosjen në funksion të sistemit "Safe City", informon Telegrafi Maqedoni.
Ai thotë se ky sistem ka për qëllim zhvatjen e qytetarëve, pasi nëpër rrugët ku janë vendosur kamerat e sigurisë në komunikacion, nuk ka as semaforë e as parkingje dhe sipas tij janë vendosur në lagjet ku banojnë shumicë shqiptare.
"ĂshtĂ« pĂ«r tĂ« ardhur keq kur sheh qĂ« edhe projektet qĂ« promovohen pĂ«r tĂ« mirĂ«n e pĂ«rgjithshme, sigurinĂ« e qytetarĂ«ve siç ka qejf ta thot qeveria, pĂ«r qĂ«llim ka zhvatjen e njĂ« kategorie qytetarĂ«sh! Nqs keni dlieme se nĂ« xhepin e kujt synohet tĂ« goditet Ă«shtĂ« mĂ« se e qartĂ«. -Shihni ku implementohet projekti âSafe Cityâ-Shkupi, Kumanova, Tetova?!-Shihni shpĂ«rndarjen e kamerave te Safe City nĂ« Shkup,ku janĂ« mĂ« shumĂ« tĂ« koncentruara nĂ« numĂ«r? NĂ« Ăair, Saraj, Butel?! JanĂ« komunat me shumicĂ« shqiptare. JanĂ« hyrje daljet e shqiptarĂ«ve pĂ«r nĂ« Shkup.JanĂ« vendet me (pa) infrasktrukturĂ« tĂ« komunkacionit dhe rrugor mĂ« tĂ« vjetĂ«r. Pa semaforĂ« por me kamera pĂ«r te zhvat! Pa parkingje por me gjoba! Pa sinjalistik rrugore por me denime tĂ« majme⊠E pra tĂ« dashur shqiptar, EKSPLOATIMI ska brina, kĂ«shtu ngjan", shkruan Sela.
Sela ka përmendur dhe faktin se Maqedonia e Veriut do të duhet të kthejë edhe kredinë prej dy miliardë eurove, e që sipas tij, ajo kredi do të kthehet nga gjobat që do të paguajnë qytetarët nga sistemi i MPB-së.
"MeqĂ« ra fjala Maqedonia e Veriut kĂ«tĂ« vit duhet tĂ« kthej rreth 2 miliard euro kredi! Do i kthejme ne ku mĂ« pak Ă«shtĂ« investuar, edhe nga projekti âSafe Cityâ. KĂ«shtu pra ngjan EksploatimiâŠP.S. Jam i vetĂ«dijshĂ«m qĂ« do mĂ« akuzojnĂ« se gjithckaje i jap konotacion etnik. Jo unĂ« pĂ«r hir tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s, asnjĂ«herĂ« unĂ« dhe Aleanca pĂ«r ShqiptarĂ«t, por ata qĂ« na drejtojnĂ« gishtin. Po Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« ne skemi hesht dhe sdo tĂ« heshtim kurrĂ«âŠ", shkruan Sela.
Kujtojmë se ligji për aktivizimin e kamerave të sigurisë nga "Safe City" u miratua në Kuvend sot me 81 vota.
Për këtë ligj votuan, OBRM-PDUKM, VLEN, E Majta, Bejxhan Iljaz si dhe deputeti i pavarur Ilir Demiri. /Telegrafi/
Trajneri Mikel Arteta ka pranuar se Arsenali Ă«shtĂ« ende âlarg perfektesâ, pavarĂ«sisht epĂ«rsive komode qĂ« skuadra e tij ka krijuar si nĂ« LigĂ«n Premier ashtu edhe nĂ« LigĂ«n e KampionĂ«ve.
âTopçinjtĂ«â e nisin fundjavĂ«n me njĂ« avantazh prej shtatĂ« pikĂ«sh nĂ« krye tĂ« Liga Premier, megjithĂ«se kjo diferencĂ« mund tĂ« ulet nĂ« katĂ«r pikĂ« deri nĂ« momentin kur tĂ« presin Manchester Unitedin tĂ« dielĂ«n.
Paralelisht, Arsenali kryeson edhe në Ligën e Kampionëve, me tre pikë më shumë se ndjekësit, ndërsa fitorja e mesjavës ndaj Interit i ka siguruar matematikisht vendin në dyshen e parë të renditjes me 36 skuadra.
Pep Guardiola e ka cilësuar Arsenalin si skuadrën më të spikatur në Angli, ndërsa sipas modelit parashikues të Opta-s, londinezët kanë 93.1 për qind shanse për të fituar titullin e Ligës Premier. Megjithatë, Arteta ka paralajmëruar se ekipi i tij nuk është ende një produkt i përfunduar.
âNuk e di, mendoj se jemi njĂ« skuadĂ«r qĂ« dĂ«shiron vazhdimisht tĂ« pĂ«rmirĂ«sohet. Po bĂ«jmĂ« shumĂ« gjĂ«ra siç duhet, por jemi larg perfektesâ.
âQĂ«llimi ynĂ« i vetĂ«m Ă«shtĂ« tĂ« ruajmĂ« nivelin qĂ« kemi arritur dhe tĂ« pĂ«rpiqemi tĂ« pĂ«rmirĂ«sohemi sĂ«rishâ.
âMund tĂ« shohĂ«sh gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« ndeshje njĂ« kundĂ«r njĂ« qĂ« po pushtojnĂ« jo vetĂ«m LigĂ«n Premier, por edhe EvropĂ«. NĂ«se duam tĂ« kemi shanse pĂ«r tĂ« fituar trofe tĂ« mĂ«dhenj, duhet tĂ« dominojmĂ« tĂ« gjitha fazat e lojĂ«sâ.
Përballja e së dielës ndaj Manchester Unitedit e sheh Artetën kundër një kundërshtari ndaj të cilit ka fituar tetë nga 12 duelet e tij në kampionatin anglez. Megjithatë, ekziston edhe një precedent që i kujton Arsenalit se asgjë nuk është e sigurt.
Fitorja e parĂ« dhe e vetme e Michael Carrick si trajner i pĂ«rkohshĂ«m i Manchester Unitedit nĂ« Liga Premier erdhi pikĂ«risht kundĂ«r Arsenalit tĂ« ArtetĂ«s, me njĂ« sukses 3-2 nĂ« âOld Traffordâ nĂ« dhjetor tĂ« vitit 2021./Telegrafi
TIRANĂ, 23 janar/ATSH/ Kryetari i grupit parlamentar tĂ« PartisĂ« Socialiste dhe njĂ«herĂ«sh drejtues politik pĂ«r DiasporĂ«n, Taulant Balla, pĂ«rshĂ«ndeti thirrjen pĂ«r organizimin e samitit tĂ« IV tĂ« DiasporĂ«s Shqiptare, tĂ« cilin e cilĂ«soi si njĂ« mundĂ«si reale pĂ«r tĂ« ndarĂ« pĂ«rvoja dhe ide me bashkatdhetarĂ«t shqiptarĂ« nĂ« botĂ«.
Përmes një postimi në rrjetet sociale, Balla thekson se Shqipëria ndodhet sot në nivelin më të lartë të përfaqësimit dhe dinjitetit të saj në arenën ndërkombëtare në 113 vite shtet, duke u shndërruar në një model stabiliteti dhe bashkëpunimi në Ballkanin Perëndimor.
âShqipĂ«ria sot Ă«shtĂ« anĂ«tare e Bordit tĂ« Paqes, vend pritĂ«s i Samitit tĂ« NATO-s dhe nĂ« rrugĂ« tĂ« sigurt drejt pĂ«rmbylljes sĂ« negociatave pĂ«r anĂ«tarĂ«sim nĂ« Bashkimin Evropian brenda vitit 2027. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« arritje qĂ« i pĂ«rket tĂ« gjithĂ« shqiptarĂ«ve, kudo qĂ« ndodhenâ, shprehet Balla.
Ai nënvizon se diaspora shqiptare ka një rol kyç në këto momente historike për vendin, duke e cilësuar Samitin IV si një hapësirë dialogu, bashkëpunimi dhe vizioni mes shqiptarëve në mbarë botën dhe institucioneve në Shqipëri.
âSipas BallĂ«s, Samiti i DiasporĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« mundĂ«si reale pĂ«r tĂ« ndarĂ« ide, pĂ«rvoja dhe pĂ«r tĂ« forcuar lidhjet mes diasporĂ«s dhe shtetit shqiptar, nĂ« funksion tĂ« ShqipĂ«risĂ« evropiane dhe tĂ« sĂ« ardhmes sĂ« pĂ«rbashkĂ«t,â thuhet nĂ« reagim.
Samiti IV i Diasporës Shqiptare, nën kujdesin e veçantë të Kryeministrit Edi Rama, pritet të mbledhë përfaqësues të komuniteteve shqiptare nga vende të ndryshme të botës, si dhe aktorë institucionalë, ekonomikë dhe shoqërorë nga Shqipëria.
Eksperti i çështjeve tĂ« sigurisĂ« Xhavit Shala, thotĂ« ftesa e presidentit Donald Trump pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe KosovĂ«n pĂ«r tĂ« qenĂ« anĂ«tarĂ« tĂ« âBordit tĂ« Paqesâ, Ă«shtĂ« vlerĂ«sim pĂ«r tĂ« dyja vendet. âUnĂ« e quaj njĂ« vlerĂ«sim pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe KosovĂ«n qĂ« janĂ« ftuar si shtete themeluese. Nuk ka asgjĂ« tĂ« keqe. Ky Bord i Paqes e ka njĂ« bazĂ« ligjore ndĂ«rkombĂ«tare. ĂshtĂ« rezoluta 2803 e KĂ«shillit tĂ« SigurimitâŠ
Ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla nĂ« vijim tĂ« turit tĂ« dĂ«gjesave me fermerĂ«t pĂ«r hartimin e SkemĂ«s KombĂ«tare 2026, zhvilloi sot takime nĂ« qarkun ShkodĂ«r, me dy ndalesa nĂ« ShkodĂ«r dhe MalĂ«si tĂ« Madhe, duke vijuar dialogun e drejtpĂ«rdrejtĂ« me fermerĂ«t mbi nevojat reale tĂ« sektorit bujqĂ«sor. GjatĂ« dĂ«gjesĂ«s me fermerĂ«t, ministri Salla theksoi rĂ«ndĂ«sinĂ« e dialogut tĂ«âŠ
TIRANĂ, 23 janar /ATSH/ Ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla, nĂ« vijim tĂ« turit tĂ« dĂ«gjesave me fermerĂ«t pĂ«r hartimin e SkemĂ«s KombĂ«tare 2026, zhvilloi sot takime nĂ« qarkun ShkodĂ«r, me dy ndalesa nĂ« ShkodĂ«r dhe MalĂ«si tĂ« Madhe, duke vijuar dialogun e drejtpĂ«rdrejtĂ« me fermerĂ«t mbi nevojat reale tĂ« sektorit bujqĂ«sor.
Gjatë dëgjesës me fermerët, ministri Salla theksoi rëndësinë e dialogut të drejtpërdrejtë për të reflektuar mbi problematikat ekzistuese dhe për të ndërtuar një skemë më të drejtë dhe gjithëpërfshirëse.
âNĂ« dĂ«gjesĂ«n e radhĂ«s me fermerĂ«t, po flasim hapur pĂ«r atĂ« qĂ« nuk ka funksionuar dhe po konceptojmĂ« SkemĂ«n KombĂ«tare 2026 mbi siguri, gjithĂ«pĂ«rfshirje dhe adresimin e mbĂ«shtetjes sĂ« munguarâ, u shpreh ministri.
Ai nĂ«nvizoi se Skema KombĂ«tare 2026 do tĂ« bazohet nĂ« parime tĂ« qarta dhe tĂ« barabarta pĂ«r tĂ« gjithĂ« fermerĂ«t. âNjĂ« skemĂ« me rregulla tĂ« qarta e tĂ« barabarta pĂ«r tĂ« gjithĂ«, tĂ« pĂ«rafruara me standardet e Bashkimit Europian, qĂ« garanton pagesa tĂ« drejta, duke e bĂ«rĂ« sektorin mĂ« tĂ« fortĂ«, mĂ« konkurrues dhe mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshĂ«mâ, theksoi Salla.
Gjatë takimeve në Shkodër dhe Malësi të Madhe, ministri Salla u shoqërua edhe nga kryetarët e bashkive përkatëse, ndërsa bashkëbisedimi me fermerët u përqendrua në nevojat reale të terrenit dhe në sugjerimet për përmirësimin e mbështetjes publike për sektorin bujqësor.
Turi i dëgjesave për Skemën Kombëtare 2026 do të vijojë edhe në qarqe të tjera të vendit, me synimin që politikat mbështetëse të ndërtohen mbi kontributin e drejtpërdrejtë të fermerëve dhe në përputhje me standardet e Bashkimit Europian.
Republikanizmi ekonomik na tregon se si mund të arrijmë lirinë autentike: qytetarët kanë nevojë për fuqi ekonomike, ashtu si për fuqi politike.
Nga: Sean Irvingis / aeon.co PĂ«rkthimi: Agron Shala / Telegrafi.com
NĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n demokratike, qytetarĂ«t pĂ«rshkruajnĂ« njĂ« ndjenjĂ« nĂ« rritje tĂ« pafuqisĂ«. QeveritĂ« ngrihen dhe bien, por fuqia pĂ«r tĂ« formĂ«suar jetĂ«n e pĂ«rditshme tani rrjedh diku tjetĂ«r - pĂ«rmes tregjeve, korporatave dhe sistemeve tĂ« tĂ« dhĂ«nave tĂ« paprekshme nga mbikĂ«qyrja demokratike. NjĂ« sondazh ndĂ«rkombĂ«tar i kohĂ«ve tĂ« fundit zbuloi se, nĂ« pothuajse çdo vend tĂ« madh, shumica e njerĂ«zve besojnĂ« se ekonomia Ă«shtĂ« manipuluar pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar tĂ« pasurit dhe tĂ« fuqishmit; shumĂ« vetĂ« thonĂ« se shoqĂ«ritĂ« e tyre janĂ« âtĂ« thyeraâ. PakĂ«naqĂ«sia ka nxitur njĂ« kthesĂ« drejt politikave autoritare tĂ« cilat premtojnĂ« kontroll, ndĂ«rkohĂ« qĂ« forcojnĂ« forma tĂ« reja tĂ« sundimit oligarkik. NjĂ« arsye pse autoritarĂ«t po fitojnĂ« mund tĂ« jetĂ« pĂ«r shkak se liberalĂ«t dhe progresistĂ«t kanĂ« njĂ« shqetĂ«sim tĂ« madh me pushtetin.
Gjithmonë në histori ekziston rasti kur shumëçka rreth momentit të tanishëm është e paprecedentë, dhe asnjë perspektivë e vetme nuk është e plotë, por nuk kemi pse të shkojmë shumë larg në histori për të gjetur një politikë shumë popullore dhe të fuqishme të organizuar rreth një ideali të lirisë që i bëri njerëzit kundërshtarë të ashpër të pafuqisë politike dhe ekonomike. Republikanizmi ekonomik ishte një nga traditat e mëdha të mendimit perëndimor të shekullit XIX dhe u pëlqeu atyre që ndiheshin të paaftë për të ndikuar në botën përreth tyre.
MarrĂ«dhĂ«nia midis lirisĂ« dhe pushtetit Ă«shtĂ« nĂ« zemĂ«r tĂ« traditĂ«s republikane. PĂ«r shekuj me radhĂ«, mendimtarĂ«t republikanĂ« argumentuan se liria kĂ«rkonte institucione tĂ« afta pĂ«r tĂ« frenuar pushtetin arbitrar. Diskurset [Discorsi, 1531] i NiccolĂČ Machiavellit pohonte se vetĂ«m njĂ« popull qĂ« Ă«shtĂ« i aftĂ« tĂ« kontrollojĂ« elitat mund tĂ« mbetet i lirĂ«. Okeana [Oceana,1656] i James Harringtonit, shkruar gjatĂ« republikĂ«s sĂ« shkurtĂ«r tĂ« AnglisĂ«, ndihmoi nĂ« artikulimin e lidhjes midis pavarĂ«sisĂ« dhe pronĂ«sisĂ«. NĂ« revolucionet amerikane dhe franceze, idetĂ« republikane u bĂ«nĂ« parime qĂ« formuan shtetin: Kontrata Sociale [Du contrat social, 1762] e Jean-Jacques RousseausĂ« i radikalizoi kĂ«rkesat pĂ«r sovranitet pĂ«r popullin, ndĂ«rsa John Adamsi, Thomas Jeffersoni dhe autorĂ«t e ShĂ«nimeve Federaliste [Federalist Papers, 1787-88] argumentuan se vetĂ«m kontrollet dhe balancat kushtetuese mund ta siguronin lirinĂ«.
Në shekullin XIX, republikanizmi ekonomik i zbatoi këto shqetësime të vjetra në ekonomitë e reja industriale të Perëndimit. Idealet e tij formësuan disa nga konfliktet më të rëndësishme politike dhe shoqërore të epokës: duke nxitur sindikalistët britanikë të luftonin për kontrata kolektive dhe orë më të shkurtra pune, duke nxitur revolucionet e vitit 1848, dhe duke shtyrë para - më vonë gjatë shekullit - reformën agrare dhe përpjekjet kundër monopoleve.
PĂ«r tĂ« pasur kuptim termi "republikanizĂ«m ekonomik", ndihmon tĂ« dimĂ« se si historia e gjatĂ« e teorisĂ« politike republikane e sheh pushtetin. Kjo kthehet prapa nĂ« botĂ«n e GreqisĂ« dhe RomĂ«s klasike, dhe nuk ka qenĂ« gjithmonĂ« domosdo kundĂ«r monarkisĂ«. Angazhimi i saj mĂ« i thellĂ« Ă«shtĂ« ndaj njĂ« shoqĂ«rie tĂ« organizuar si njĂ« res publica - njĂ« gjĂ« publike - nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« pushteti tĂ« rregullohet ashtu qĂ« tĂ« sigurojĂ« lirinĂ« e qytetarĂ«ve tĂ« saj. Siç kanĂ« treguar studiuesit si Quentin Skinner, Philip Pettit dhe tĂ« tjerĂ«, liria republikane kuptohet mĂ« mirĂ« si mungesĂ« e dominimit. NjĂ« person nuk Ă«shtĂ« i lirĂ« sa herĂ« qĂ« jeton nĂ« mĂ«shirĂ«n e vullnetit tĂ« dikujt tjetĂ«r pa njĂ« mjet efektiv pĂ«r tâi bĂ«rĂ« ballĂ«. Ajo qĂ« komprometon lirinĂ« dhe çon nĂ« mungesĂ« lirie, besojnĂ« republikanĂ«t, nuk Ă«shtĂ« ndĂ«rhyrja e drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« veprimet e njĂ« personi, por ekspozimi ndaj pushtetit arbitrar: njĂ« skllav me njĂ« padron dashamirĂ«s nuk mbetet i lirĂ«.
Për republikanët, vetëqeverisja është e domosdoshme për lirinë. Vetëm kur njerëzit e zakonshëm kanë rol domethënës në qeverisje, ata nuk varen më thjesht nga vullneti i mirë i të tjerëve. Vetëqeverisja i shndërron individët nga subjekte të dominimit të dikujt tjetër në bashkautorë të botës së përbashkët.
Republikanët klasikë dhe të epokës së hershme moderne e përshkruanin dominimin në terma të imperium dhe dominium. Imperiumi ishte pushteti publik arbitrar, aftësia e mbretërve, ministrave, guvernatorëve për të komanduar pa pëlqimin e popullit. Dominiumi, pushteti privat arbitrar, ishte autoriteti që pronarët, burrat, etërit, zotërinjtë dhe më vonë punëdhënësit ushtronin mbi ata që vareshin prej tyre. Në mënyrë domethënëse, siç vëren teoricienia politike Camila Vergara te Korrupsioni sistematik [Systemic Corruption, 2020], republikanët e hershëm modernë ishin shpeshherë mbrojtës elitarë të lirisë në shtet, por edhe të hierarkisë në shoqëri.
Pronaret e tokave, tregtarĂ«t dhe pronarĂ«t e skllevĂ«rve kĂ«rkonin kufizime mbi autoritetin mbretĂ«ror, ndĂ«rkohĂ« qĂ« mbronin dominimin e tyre privat. Liria e tyre mbĂ«shtetej mbi mungesĂ«n e lirisĂ« sĂ« tĂ« tjerĂ«ve. PĂ«r kĂ«ta burra tĂ« fuqishĂ«m, prona - veçanĂ«risht toka dhe me tĂ« kontrolli mbi ata qĂ« punonin nĂ« tĂ« - ishte ajo qĂ« u jepte tĂ« drejtĂ«n pĂ«r autoritet politik. Ajo siguronte pavarĂ«sinĂ« e tyre, sinjalizonte se ata mund tĂ« qeverisnin âme pĂ«rgjegjĂ«siâ dhe garantonte se vetĂ« ata nuk do tâi nĂ«nshtroheshin pushtetit publik arbitrar. Sipas tĂ« njĂ«jtĂ«s logjikĂ«, atyre pa pronĂ« u mohoheshin tĂ« drejtat politike.
Për dallim, republikanët e popullit këmbëngulnin që procesi politik duhet të ishte i hapur për ata pa prona, megjithëse zakonisht përjashtonin gratë dhe njerëzit indigjenë dhe të skllavëruar. Nga shekulli XVII e tutje, grupe të tilla, si levelerët, jakobinët dhe kartistët e hershëm, kërkuan të zgjeronin republikën kushtetuese. Megjithatë, ata e lanë rendin shoqëror dhe ekonomik kryesisht të paprekur. Megjithatë, parimi i lirisë që republikanët kushtetues përmendnin përmbante një logjikë më të thellë sesa shumëkush e kuptonin.
RepublikanĂ«t ekonomikĂ« tĂ« shekullit XIX kuptuan lidhjen e gjatĂ« tĂ« traditĂ«s mes pushtetit ekonomik dhe atij politik. NĂ« mĂ«nyrĂ« radikale, ata kĂ«rkuan tâi universalizonin tĂ« dy ato. Duke paraqitur argumentin pozitiv pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, ata e zgjeruan kritikĂ«n republikane tĂ« dominimit, duke e shtrirĂ« atĂ« nga sfera kushtetuese nĂ« atĂ« ekonomike.
Nëse ajo që e bën një person jo të lirë është varësia nga vullneti i dikujt tjetër, atëherë varësia private është, argumentonin ata, po aq korrozive sa varësia publike. Një punëtor që mund të pushohet nga puna sipas tekave, një qiramarrës pa siguri, një debitor i lidhur me një kreditor - secili jeton nën një strukturë nënshtrimi të ngjashme me atë të një subjekti ndaj princit. Objekti i dyshimit republikan nuk ishte më vetëm mbreti, ministri apo ushtria në gatishmëri. Në shoqëritë e reja industriale të Perëndimit, ai ishte gjithashtu pronari i fabrikës, menaxheri, monopolisti, kreditori dhe pronari i tokave të shumta. Ushtrimi arbitrar i pushtetit ekonomik ishte, për republikanët ekonomikë, pa asnjë dyshim një formë dominimi.
Një republikë e realizuar plotësisht kërkonte çmontimin e pushtetit arbitrar ekonomik dhe ndërtimin e institucioneve përmes të cilave njerëzit mund të qeverisnin jetën e tyre ekonomike. Megjithatë, republikanët ekonomikë nuk kërkonin shpëtimin në një shtet gjithëpushtetshëm; ata e shihnin despotizmin publik me të njëjtin dyshim që kishin ndaj autoritetit privat.
Përderisa ndryshonin pikëpamjet e tyre nëse konkurrenca e tregut mund të siguronte më së miri vetëqeverisjen, ata ishin të një mendjeje për çështjen qendrore: vetëqeverisja popullore ekonomike kërkonte liri si nga imperiumi, ashtu edhe nga dominiumi. Edhe pse historianët kanë vërejtur fijet republikane brenda socializmit të shekullit XIX, ata nuk i kanë njohur këta autorë si pjesëmarrës në një bisedë të vetme njëqindvjeçare me autorë pro-konkurrencës të përqendruar në problemin e përbashkët të kufizimit të pushtetit arbitrar në të dyja format e tij - publike dhe private.
Shprehia e mĂ«vonshme e shekullit XX pĂ«r tĂ« paraqitur politikĂ«n nĂ« terma tĂ« âshtetitâ kundrejt âtregutâ, e ka turbulluar kĂ«tĂ« trashĂ«gimi. PavarĂ«sisht mosmarrĂ«veshjeve tĂ« tyre, republikanĂ«t ekonomikĂ« pĂ«rbĂ«nin njĂ« traditĂ« tĂ« vetme tĂ« bashkuar nga njĂ« projekt i pĂ«rbashkĂ«t: shpĂ«rndarja e pushtetit pĂ«r qĂ«llime tĂ« popullit dhe krijimi i institucioneve ekonomike tĂ« afta pĂ«r tĂ« mbajtur vetĂ«qeverisjen.
Këtë mund ta shohim në veprën e vetëm disa prej tyre: Thomas Hodgskin (1787-1869), John Francis Bray (1809-1897), Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865), Jeanne Deroin (1805-1894), Henry George (1839-1897) dhe Henry Hyndman (1842-1921).
Ish-oficeri i MarinĂ«s MbretĂ«rore, Thomas Hodgskin, ishte ndĂ«r tĂ« parĂ«t qĂ« identifikoi se kishte dalĂ« nĂ« pah njĂ« klasĂ« e re sunduese. NjĂ« figurĂ« kyçe nĂ« themelimin e [revistĂ«s] Mechanicâs Magazine nĂ« vitin 1823, si dhe tĂ« instituteve tĂ« para pĂ«r mekanikĂ«t - bastione tĂ« vetedukimit tĂ« klasĂ«s punĂ«tore - ai deklaroi se âkapitalistĂ«tâ kishin zĂ«vendĂ«suar aristokracinĂ« e lashtĂ«. Lufta pĂ«r liri, argumentonte ai, nuk ishte mĂ« kundĂ«r mbretĂ«rve apo fisnikĂ«ve, por kundĂ«r punĂ«dhĂ«nĂ«sve qĂ« pretendonin tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« komanduar punĂ«n.
Hodgskini, një dishepull i Adam Smithit, ishte në shumë aspekte një libertarian anti-establishment i tregut. Konkurrenca e vërtetë - e lirë nga monopoli dhe privilegji - do të mundësonte, besonte ai, që punëtorët të bashkëpunonin si prodhues të pavarur. Një ekonomi e lirë, e strukturuar siç duhet, do të ngjante më shumë me një rrjet asociacionesh vetëqeverisëse sesa me një hierarki padronësh dhe shërbëtorësh. Vizioni i tij frymëzoi lëvizjen e hershme kooperative dhe zejtarët radikalë që shihnin themelin e qytetarisë te vetë prodhimi.
John Francis Bray, me shumĂ« gjasĂ«, hasi idetĂ« e Hodgskinit nĂ« ShoqatĂ«n e Burrave PunĂ«torĂ« tĂ« Lidsit, ku ai mbajti njĂ« kurs leksionesh. I lindur nĂ« Shtetet e Bashkuara, Bray ishte shtypshkrues autodidakt dhe mĂ« vonĂ« fermer; ai propozoi njĂ« âRepublikĂ« tĂ« PunĂ«sâ, njĂ« federatĂ« punishtesh kooperative tĂ« lidhura pĂ«rmes kĂ«shillave lokalĂ«. Ădo punĂ«tor do tĂ« zotĂ«ronte pronĂ« personale, por do tĂ« bashkonte burimet nĂ« shoqĂ«ri me kapital tĂ« pĂ«rbashkĂ«t, duke koordinuar prodhimin dhe shkĂ«mbimin pĂ«rmes planifikimit demokratik.
Modeli i Brayt e hodhi poshtë si konkurrencën kapitaliste, ashtu edhe kontrollin burokratik. Koordinimi ekonomik, besonte ai, duhet të ishte një akt qytetarie - njerëzit, duke qeverisur së bashku jetën e tyre të përbashkët. Planifikimi ekonomik nuk ishte teknokratik, por republikan: ishte proces përmes të cilit një popull i lirë mund të merrte vendime kolektive për të ardhmen e tyre materiale. Kur u kthye në ShBA, Bray mbeti një figurë e rëndësishme brenda republikanizmit ekonomik. Ai ishte nënkryetar i Ligës Amerikane për Reformën e Punës; kur u bashkua me Urdhrin e Kalorësve të Punës, në Pontiak - pranë të cilit banoi - e quajtën asamblenë me emrin e tij. Në fund të jetës, ai ishte gjithashtu i lidhur me Partinë Populiste.
Trazirat e vitit 1848 nĂ« FrancĂ« i çuan idetĂ« e republikanizmit ekonomik nga teoria radikale nĂ« politikĂ«n e hapur. Anarkisti, shtypshkruesi dhe filozofi Pierre-Joseph Proudhon argumentonte se ishte bosh revolucion politik pa atĂ« ekonomik. Teksa fillimisht u frymĂ«zua nga propozimet e Brayt pĂ«r Certifikatat e PunĂ«s dhe shkĂ«mbim e barabartĂ«, Proudhoni shpejt i tejkaloi ato. NĂ« vitin 1848, ai propozoi njĂ« BankĂ« tĂ« Popullit qĂ« do tĂ« siguronte kredi pa interes pĂ«r shoqatat e punĂ«torĂ«ve, duke mundĂ«suar pronĂ«sinĂ« dhe kontrollin kolektiv tĂ« prodhimit. QĂ«llimi i tij, siç e tha vetĂ«, ishte tĂ« ârepublikanizonte monedhĂ«nâ, qĂ« financa vetĂ« tĂ« bĂ«hej njĂ« instrument i vetĂ«qeverisjes ekonomike dhe jo i dominimit privat.
MegjithĂ«se jetĂ«shkurtĂ«r, ky eksperiment me kredi tĂ« ndĂ«rsjellĂ« shĂ«noi kontributin mĂ« origjinal tĂ« Proudhonit nĂ« republikanizmin ekonomik. Ai e zgjeroi parimin e vetĂ«qeverisjes nĂ« sferĂ«n monetare, duke kĂ«mbĂ«ngulur qĂ« kredia, ashtu si vetĂ« republika, duhet tâi pĂ«rkasĂ« tĂ« gjithĂ«ve dhe tĂ« qeveriset nga ata qĂ« ajo i obligon. Ideja mbijetoi pĂ«rtej institucionit, duke ndikuar te bankat e mĂ«vonshme kooperative dhe tĂ« ndĂ«rsjella, si dhe nĂ« bindjen mĂ« tĂ« gjerĂ« se liria kĂ«rkon jo vetĂ«m tĂ« drejta politike, por edhe sovranitet ekonomik.
Feministja dhe socialistja Jeanne Deroin, një rrobaqepëse, mësuese dhe gazetare, e çoi republikanizmin në një drejtim të ri. Edhe pse e frymëzuar nga Proudhoni, ajo hasi vetëm përçmimin e tij; këmbëngulja e saj për barazi gjinore dhe kandidimi i saj në vitin 1849 për Asamblenë Legjislative e ofenduan mizogjininë e tij të thellë. Autoritetet e shpallën të pavlefshëm kandidaturën e saj, por deri atëherë ajo veçse kishte dhënë kontributin e saj më të rëndësishëm intelektual në republikanizmin ekonomik.
Shoqata VĂ«llazĂ«rore dhe Solidare e tĂ« Gjitha Shoqatave e Deroinit, parashikonte njĂ« bashkĂ«si proto-sindikaliste qĂ« bashkonte prodhuesit dhe konsumatorĂ«t nĂ« njĂ« federatĂ« tĂ« vetme demokratike. Ădo anĂ«tar, shkruante ajo, âduke votuar pĂ«r buxhetin e saj ... do tĂ« sanksiononte veprimet e Komisionit Qendror dhe do tĂ« shenjtĂ«ronte parimin e sovranitetit tĂ« popullitâ. Liria, kĂ«mbĂ«ngulte ajo, kĂ«rkon pĂ«rfshirjen e tĂ« gjithĂ«ve qĂ« kontribuonin nĂ« jetĂ«n shoqĂ«rore; grave, fĂ«mijĂ«ve, tĂ« sĂ«murĂ«ve dhe tĂ« moshuarve, si edhe tĂ« punĂ«torĂ«ve industrialĂ«. Demokracia ekonomike nuk ishte vetĂ«m çështje e prodhimit, por e pjesĂ«marrjes universale: njĂ« republikĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n tĂ« varurit dhe tĂ« pĂ«rjashtuarit njiheshin si qytetarĂ« tĂ« tĂ«rĂ«sisĂ« shoqĂ«rore. E internuar nĂ« LondĂ«r pas reagimit bonapartist, Deroini krijoi njĂ« urĂ« lidhĂ«se mes revolucionarĂ«ve tĂ« vitit 1848 dhe lĂ«vizjeve socialiste e feministe qĂ« po shfaqeshin nĂ« pjesĂ«n e dytĂ« tĂ« shekullit XIX.
NjĂ« brez i tretĂ« i republikanizmit ekonomik u shfaq nĂ« veprĂ«n e reformatorit amerikan Henry George. Duke shkruar nĂ« mesin e pabarazive tĂ« EpokĂ«s sĂ« ArtĂ«, George ringjalli lidhjen republikane midis pronĂ«s dhe pushtetit. Libri i tij, Progresi dhe varfĂ«ria [Progress and Poverty, 1879], u shit nĂ« miliona kopje, duke e bĂ«rĂ« atĂ« ekonomistin mĂ« tĂ« lexuar tĂ« shekullit XIX. Si shtypshkrues autodidakt qĂ« u bĂ« gazetar, ai argumentonte se monopoli privat mbi tokĂ«n ishte rrĂ«nja e dominimit shoqĂ«ror. âTĂ« thuash se toka e njĂ« vendi do tĂ« zotĂ«rohet nga njĂ« klasĂ« e vogĂ«lâ, paralajmĂ«ronte ai, âĂ«shtĂ« tĂ« thuash se ajo klasĂ« do ta sundojĂ« atĂ«; ... republikanizmi Ă«shtĂ« i pamundurâ. Ai propozoi njĂ« taksĂ« tĂ« vetme mbi vlerat e tokĂ«s sĂ« pamerituar pĂ«r tâia rikthyer komunitetit qiratĂ« nĂ« natyrĂ«, duke pajtuar pronĂ«n publike me atĂ« private, bashkĂ«punimin me konkurrencĂ«n. IndividĂ«t mund tĂ« zotĂ«ronin tokĂ«, por rritja e vlerĂ«s sĂ« saj, krijuar nga aktiviteti kolektiv, do tĂ« rikuperohej pĂ«r tĂ« mirĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t duke shpĂ«rndarĂ« pushtetin ashtu qĂ« asnjĂ« klasĂ« tĂ« mos mund tĂ« sundonte njĂ« tjetĂ«r. Edhe pse George i pĂ«rkrahte ndĂ«rmarrjet kooperative, ai besonte se ato mund tĂ« lulĂ«zonin vetĂ«m nĂ« njĂ« rend tĂ« drejtĂ« konkurrues.
Idetë e Georgeit e shndërruan atë një figurë botërisht të njohur të reformës dhe dy herë kandidat për kryetar bashkie të qytetit të Nju-Jorkut, ku ai bëri fushatë për reformën e tokës dhe ringjalljen demokratike. Edhe pse i mundur, lëvizja e tij ndihmoi në frymëzimin e Epokës Progresive. Trashëgimitë e saj më konkrete, edhe pse të paplota, mund të gjenden në Singapor dhe në Hong-Kong, ku kapja publike e qirave të tokës financon strehimin dhe infrastrukturën. Sot, mes krizave në rritje të strehimit dhe thirrjeve të ripërtërira për taksa mbi pasurinë dhe fitimet e papritura, vepra e tij ka një interesim të ri.
Kriza e TokĂ«s nĂ« IrlandĂ« ishte vendimtare pĂ«r zhvillimin intelektual tĂ« Georgeit, dhe idetĂ« e tij u pĂ«rhapĂ«n nĂ« tĂ« gjithĂ« PerandorinĂ« Britanike. NdĂ«r mĂ« tĂ« ndikuarit ishte Henry Hyndman, themeluesi i FederatĂ«s Socialdemokrate tĂ« BritanisĂ« (SDF) dhe njĂ« nga tĂ« parĂ«t qĂ« pĂ«rktheu marksizmin nĂ« debatin politik anglez. Hyndmani e cilĂ«soi Georgein si njĂ« shpirt binjak, dhe tĂ« dy bashkĂ«punuan pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« shkurtĂ«r mbi çështjen e nacionalizimit tĂ« tokĂ«s pĂ«rpara se tĂ« ndanin rrugĂ«t. Socializmi i Hyndmanit ishte nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« veçantĂ« republikan. âNjĂ« republikĂ« e madhe demokratike anglezeâ, shkroi ai mĂ« 1884, âka qenĂ« gjithmonĂ« Ă«ndrra mĂ« fisnike e racĂ«s sonĂ« ... Arritja e njĂ« republike tĂ« tillĂ« Ă«shtĂ« çështja pĂ«r tĂ« cilĂ«n ne socialistĂ«t agjitojmĂ« sotâ.
Për Hyndmanin, planifikimi i centralizuar shtetëror nuk ishte zëvendësim për fuqinë e popullit. Socializmi, ashtu siç e konceptonte ai, kërkonte decentralizimin e autoritetit politik dhe ekonomik. Fabrikat, këshillat dhe shoqatat lokale duhej të qeveriseshin nga ata që punonin brenda tyre; barazia pa vetëqeverisje, paralajmëronte ai, do të riprodhonte thjesht nënshtrimin. Përmes SDF-së, Hyndmani ndihmoi në institucionalizimin e një socializmi republikan që e shndërroi vetë ekonominë në një hapësirë të qytetarisë. Ndikimi i tij arriti deri te Komiteti për Përfaqësimin e Punës, nga ku doli Partia Laburiste në Mbretërinë e Bashkuar.
Në të gjithë Britaninë, Francën dhe ShBA-në, këta mendimtarë formuan atë që tani mund të shihet si traditë koherente republikane, edhe pse e ndarë nga brenda. Ndonëse ndryshonin nëse konkurrenca e tregut mund të shërbente si kontekst për lirinë, ata kishin bindjen e përbashkët se varësia ekonomike, qoftë ndaj një shefi apo një burokrati, ishte e patolerueshme. Secili ndërtoi mbi njohjen e tjetrit, duke çuar përpara problemin e përbashkët të republikanizmit ekonomik: si të kufizohet si imperiumi ashtu edhe dominiumi dhe të vendoset sundimi i popullit.
Në shekullin XX, gjuha e pushtetit e republikanizmit ekonomik u zhvendos nga fjalorë të rinj politikë. E majta socialdemokrate, si trashëgimtarja e drejtpërdrejtë e traditës republikane, e zëvendësoi angazhimin e saj ndaj lirisë dhe vetëqeverisjes me ndjekjen e barazisë. Duke vepruar kështu, ajo filloi të besonte se liria mund të sigurohej përmes agjencisë të shtetit dhe ekspertëve të tij; një ambicie në kundërshtim me idealin republikan të fuqisë së popullit.
Shumica e vizionit socialdemokrat u realizua pas vitit 1945: shteti i mirëqenies, arsimi publik, sistemet shëndetësore kombëtare dhe sindikatat e fuqishme. Rezultati ishte një përparim i rëndësishëm material për njerëzit punëtorë. Megjithatë, teksa standardet e jetesës u rritën, u refuzua ideali republikan i fuqisë ekonomike popullore. Qytetarët fituan siguri, por jo agjenci; strukturat që sillnin begatinë shpesh thellonin ndjenjën e tyre të pafuqisë.
Deri nĂ« vitet â70 tĂ« shekullit XX, tensioni midis pĂ«rmirĂ«simit material dhe pafuqisĂ« shoqĂ«rore ishte bĂ«rĂ« i pamundur pĂ«r tâu injoruar. Frustrimet e pĂ«rmbajtura prej kohĂ«sh nga rritja, pĂ«lcitĂ«n nĂ« hapĂ«sirĂ«n publike nĂ« mes tĂ« deindustrializimit dhe stagnimit. LĂ«vizjet pĂ«r vetĂ«menaxhim tĂ« punĂ«torĂ«ve, bashkĂ«vendosje dhe pronĂ«si kooperative, ringjallĂ«n pĂ«r pak kohĂ« frymĂ«n republikane. MegjithatĂ«, me partitĂ« socialdemokrate jo tĂ« gatshme pĂ«r tĂ« rikthyer radikalizmin e tyre themelues, e djathta politike pĂ«rvetĂ«soi gjuhĂ«n e autonomisĂ« pĂ«r vete duke e rindĂ«rtuar kĂ«rkesĂ«n pĂ«r pushtet popullor si gjuhĂ« tĂ« individualizmit popullor. Ishte ky transformim qĂ« hapi rrugĂ«n pĂ«r neoliberalizmin dhe shpĂ«rbĂ«rjen e gjatĂ« tĂ« arritjeve tĂ« socialdemokracisĂ«.
Kufizimi i shqetësimeve republikane në sferën politike ka qenë gjithmonë një zgjedhje politike, e tillë që u imponua dhe u mirëmbajt nga elitat ekonomike. Rezultati është ndjenja e përhapur e pafuqisë që karakterizon politikën tonë aktuale dhe kthesën autoritare që ka prodhuar ajo.
Si pasojë, kjo mungesë e vetëqeverisjes ekonomike jo vetëm që ushqen pakënaqësinë; ajo gjithashtu mundëson konsolidimin e formave të reja të sundimit arbitrar. Nga ana publike, shtetet e sigurisë që zgjerojnë kompetencat dhe burokracitë e pakontrolluara ushtrojnë pushtet me pak kufizime demokratike. Nga ana private, hiqen mbrojtjet në vendin e punës, përhapet pasiguria e ekonomisë së punëve të përkohshme dhe platformat dixhitale manipulojnë miliona njerëz përmes algoritmeve të paqarta. Gjithnjë e më shumë, këto forma publike dhe private të dominimit nuk qëndrojnë më të ndara, por veprojnë në aleancë - një bashkim i imperiumit dhe dominiumit.
Nuk ka qenë kurrë më urgjent parimi që udhëhiqte republikanët ekonomikë të shekullit XIX - bindja se liria kërkon pushtet mbi kushtet e jetës. Republikat tona kushtetuese mund të mbijetojnë vetëm nëse plotësohen nga republikanizmi ekonomik. Ashtu siç na mëson tradita, vetëm pushteti ekonomik mund të sigurojë pushtetin politik.
Si mund të duket kjo në shekullin XXI? Këtu mund të përmendim vetëm disa veçori kryesore:
Vetëqeverisja ekonomike do të kërkonte:
- Ndërmarrje demokratike, ku punëtorët dhe komunitetet kanë të përbashkët pronësinë dhe marrjen e vendimeve.
- Financë publike dhe kooperative, duke e trajtuar kredinë si burim qytetar dhe jo si një monopol privat.
- Infrastruktura transparente dixhitale, të qeverisura si shërbime publike dhe të hapura për mbikëqyrje demokratike.
Asnjë nga këto nuk mund të arrihet me një hap të vetëm. Por, çdo reformë që na afron drejt kontrollit të përbashkët mbi strukturat themelore të jetës ekonomike, është një hap drejt lirisë.
PĂ«r tĂ« pĂ«rmbysur oligarkinĂ« dhe pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar autoritarizmin, duhet ndĂ«rtimi i njĂ« rendi tĂ« ri ekonomik demokratik. RepublikanĂ«t ekonomikĂ« tĂ« shekullit XIX mund tĂ« na udhĂ«heqin, por detyra sot nuk Ă«shtĂ« tĂ« ringjallim programin e tyre; Ă«shtĂ« tĂ« hartojmĂ« njĂ« republikanizĂ«m ekonomik tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m pĂ«r epokĂ«n tonĂ«. NĂ« mĂ«nyrĂ« kritike, duhet tĂ« hedhim poshtĂ« ndarjen binare âshtetâ dhe âtregâ dhe tĂ« gjejmĂ« kombinime tĂ« konkurrencĂ«s dhe koordinimit qĂ« funksionojnĂ« pĂ«r ne. NjĂ« projekt i tillĂ« ofron njĂ« rrugĂ« drejt pushtetit tĂ« vĂ«rtetĂ« popullor dhe lirisĂ« reale individuale. Ne duhet ta pĂ«rfundojmĂ« projektin republikan. /Telegrafi/
Pep Guardiola e ka shpallur Arsenalin si ekipin mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« botĂ«, gjĂ« qĂ« ai mendon se mund tĂ« vĂ«rtetohet nga rezultatet e âTopçinjveâ nĂ« Angli dhe nĂ« EvropĂ«.
Arsenali ka një epërsi prej shtatë pikësh në krye të Ligës Premier dhe është skuadra e parë që siguroi kualifikimin në fazën e 1/8-tës në Ligën e Kampionëve.
Ata janë gjithashtu në një pozicion të mirë për të siguruar një vend në finalen e Kupës Carabao, pasi mposhtën Chelsean në ndeshjen e parë të gjysmëfinales.
Këto rezultate këtë edicion kanë bërë që rivali i tyre anglez, Guardiola i Cityt, të cilësoj Arsenalin si skuadrën më të mirë në botë.
âAbsolutisht. Ata janĂ« skuadra mĂ« e mirĂ« nĂ« botĂ«, duke fituar nĂ« LigĂ«n Premier, LigĂ«n e KampionĂ«ve, KupĂ«n FA dhe KupĂ«n Carabao", ka thĂ«nĂ« fillimisht Guardiola nĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp.
âAta janĂ« skuadra mĂ« e mirĂ« tani dhe shpresojmĂ« se mund tĂ« jemi afĂ«r, duke u pĂ«rmirĂ«suar dhe ata mund tĂ« na japin njĂ« shans pĂ«r t'i arritur", pĂ«rfundoi trajneri i Cityt. /Telegrafi/
Login
