❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 1 April 2026Citizens.al

Mes fitimit dhe natyrës: Dilema e aktiviteteve ujore në Vjosë

✇Citizens.al
By: Citizens.al
1 April 2026 at 12:42

Autor: Prof. Aleko Miho | Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës

Këto ditë bëri bujë në rrjete dhe media ndërhyrja e policisë për ndalimin e lundrimit në Vjosë, tentuar jashtë afatit të paravendosur nga ekspertët në Planin e Menaxhimit (PM) të Parkut (1 maj-15 tetor). Edhe mua nuk më pëlqeu një gjë e tillë. 

Reagimit të operatorëve të rafting, Ministria e Mjedisit, në një takim urgjent me palët, vendosi ta shtrijë këtë aktivitet për një periudhë më të gjerë vjetore, 1 prill deri 30 nëntor.

Pak javë më parë, si ekspertë vendas dhe të huaj, u ftuam të njiheshim me kërkesat e federatës dhe subjekteve të këtij aktiviteti ujor dhe të jepnim mendime për mundësinë e rishikimit të kufizimeve në Planin e Menaxhimit, nën ftesën e IUCN dhe të Administratës së Parkut.

Uroj që këshillimet tona të jenë pasur parasysh në vendimmarrjen nga ana e Ministrisë së Mjedisit, edhe pse nuk vura re të ishte i pranishëm ndonjë nga ekspertët e hidromorfologjisë dhe ekologjisë lumore.

Le të theksoj që në fillim se ekspertët dhe përvoja në mbarë botën nuk janë kundër aktiviteteve ujore, por sa më të kufizuara dhe të kontrolluara të jenë ato, aq më mirë është për ekologjinë lumore; aq më tepër kur bëhet fjalë për një Park Kombëtar tepër të veçantë për vlerat hidromorfologjike dhe të biodiversitetit, por tepër të brishtë, për ruajtjen e tyre në vazhdimësi, pra për qëndrueshmërinë e tyre.

Të gjitha ndërhyrjet nga aktivitetet ujore së bashku ndikojnë në habitatet lumore, në biodiversitet, por ato ndikojnë edhe në cilësinë e jetës dhe mirëqenien e banorëve të zonës. Për rrjedhojë, zhvillimi pa kufizim i aktiviteteve çlodhëse ujore nuk përbën asnjëherë një risi pozitive dhe histori suksesi për zhvillimin e turizmit dhe prosperitetin e zonës.

Megjithatë, duke shpresuar të vij në ndihmë të palëve dhe të gjej mirëkuptimin e tyre, por jo vetëm, po sjell më poshtë përmbledhtas cili është mendimi dhe përvoja mbarëbotërore mbi qasjen mjedisore ndaj aktiviteteve ujore, veçanërisht në një park lumor, dhe pse ekspertët e Planit të Menaxhimit (Kovarovics & Michael, 2024), e kanë trajtuar këtë me shumë kujdes nga fillimi në fund.

Kërkesat e subjekteve dhe qëndrueshmëria mjedisore

Në shkresën e tyre nga Federata e Rafting dhe subjektet e interesuara nga zona drejtuar Administratës së Parkut kërkoheshin 4 lëshime të qenësishme:

  1. Heqja e orareve fikse të hyrjes për aktivitetet ujore;
  2. Rritja e numrit të lejuar të gomoneve në vit; 
  3. Lundrimi përgjatë gjithë gjatësisë së lumit; 
  4. Heqja e lundrimit stinor dhe lejimi gjatë gjithë vitit. 

E gjitha nĂ«n argumentimin pĂ«r tĂ« rritur ‘potencialin ekonomik pĂ«r komunitetet lokale dhe bizneset turistike tĂ« zonĂ«s’. Po qasja mjedisore? 

Kjo do të thotë që kërkohet të lejohet të lundrohet kudo përgjatë lumit; pa kufizime në kohë vjetore, stinore, ditore; pa kufizime në sasi dhe shpeshtësi varkash, të cilat lëvizin në ujë pikërisht në Zonën Qendrore të Parkut. 

Si i tillĂ«, edhe kĂ«tu si dhe gjetkĂ« nĂ« ShqipĂ«ri qasja Ă«shtĂ« thjesht si biznes i pastĂ«r, nĂ« emĂ«r tĂ« zhvillimit tĂ« zonĂ«s! Kurse qasja mjedisore dhe etiketimi ‘ecorafting’ Ă«shtĂ« zero!

NĂ« gjithĂ« kĂ«ta vite tĂ« zhvillimit tĂ« vendit ne nĂ« ShqipĂ«r “qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« mjedisore,” term qĂ« buron qĂ« nga Kushtetuta (Neni 59, pika 1/dh) e kemi shkelur me tĂ« dy kĂ«mbĂ«t. Kemi harruar mençurinĂ« e popullit qĂ« thotĂ« ‘gjella me kripĂ« dhe kripa me karar’! 

Nuk mund ta ngarkosh një avion apo një anije me më shumë ngarkesë se kapaciteti mbajtës!

Kjo është arsyeja që vendi vuan shumë prerjen masive të pyjeve, erozionin dhe përmbytjet; betonimin e skajshëm urban dhe atë të bregdetit mbarë, nga veriu në jug; deri dhe në ndërhyrjet në zonat e mbrojtura, madje deri dhe me ndryshim ligji. 

Të gjitha këto jo pa pasoja në cilësinë e mjedisit, por edhe të vetë jetës sonë. Por jo dhe pa pasoja në statusin ndërkombëtar të zonave të mbrojtura; sot diskutohet për praninë në UNESCO të PK të Butrintit dhe Liqenit të Ohrit, për shkak të ndërtimeve të paligjshme, ndotjes urbane/minerare dhe menaxhimit të dobët. 

Por edhe PK i Vjosës nuk duket se është larg shqetësimeve nga kjo qasje natyrore e verbuar nga zhvillimi i çastit. 

Kjo bie dukshëm në sy gjatë vizitave dhe nga gjetjet tona shkencore në vite, por dhe nga vlerësimi i bërë nga ekspertët (p.sh: Rama A., 2025, mbi hartëzimin e presioneve në PK të Lumit Vjosë).

Rrjeti lumor i Vjosës, i veçantë nga ana hidromorfologjike dhe biodiversiteti

Parku Kombëtar i Lumit të Egër të Vjosës, si i tillë, është një zonë me hidromorfologji dhe biodiversitet të rrallë; një nga lumenjtë e fundit me rrjedhje të lirë në Evropë (Acta ZooBot Austria, 155/1, 2018; Sovinc, 2023; Kovarovics & Michael, 2024; etj.), bashkë me shumë nga degët e tij. 

Brenda shtratit lumor gjenden shumë habitate të Natura 2000 dhe EUNIS, të shtrira gjerësisht dhe të mirëruajtura.

Në pjesën e mesme, brenda shtratit lumor, gjenden 16 habitate ujore dhe tokësore në përparësi që përfshijnë mjedise të ndryshme; secili luan rol vendimtar në dinamikën dhe biodiversitetin e ekosistemit lumor (A1-A7; B0-B2; C0-C2; BC3 dhe BC4; D).

Përgjatë brigjeve janë habitate të tjera që dominohen kryesisht nga bimësia mesdhetare bregore (ripariane), me rrap (Platanus orientalis) dhe komunitete të pasura me specie si Populus alba, Salix spp., Alnus glutinosa, Fraxinus angustifolia, Quercus robur, Ulmus minor, Tamarix parviflora, Vitex agnus-castus, Imperata cylindrica, Phragmites, Typha, etj. (Annex I, 72A0; 92C0; 92A0; 92D0; 6310; 6420; 91E0; 3280; sipas kategorive të Natura 2000). 

Habitatet me bimë të zhytura dhe makrofite ujore (3110, 3130, 3140 dhe 3150) janë përbërës të tjerë jetikë të ekosistemit lumor si prodhues parësorë, por edhe si fitopastrues të lëndëve ushqyese ose ndotëse të tepërta, të cilat nuk mungojnë në ujërat e lumit: azot dhe fosfor; metale të rënda; lëndë ndotëse organike; nanoplastika; etj.

Përgjatë brigjeve, sidomos në pjesën e sipërme të Vjosës (zona e zgjedhur për aktivitetet ujore në fjalë), krahas habitateve të përmendura më sipër gjenden të ruajtura mirë habitatet e shpateve shkëmbore gëlqerore me bimësi kazmofitike (8210), katër prej tyre në përparësi dhe me interes të madh ruajtjeje.

Këto habitate përfshijnë komunitete bimore termo- dhe meso-mesdhetare me Campanula versicolor, Silene spp., Saxifraga spp., Ramonda serbica, Pinguicula hirtiflora, etj.; kullota gjysmë-natyrore të thata dhe shkurre mbi substrate gëlqerore (6210* të rëndësishme për bimë salepore).

Në pjesën e poshtme të rrjedhës lumore, në të dy anët e grykëderdhjes, gjenden mbi 35 habitate të listuara në Natura 2000 dhe EUNIS, duke përfshirë 8 habitate në përparësi, të gjitha të rrezikuara dhe me vlera të larta floristike.

Përmendim habitatet me duna lëvizëse me Ammophila arenaria (duna të bardha) (2120); duna bregdetare me Juniperus spp. (2250), habitat me interes komunitar; duna të pyllëzuara me Pinus pinea dhe/ose P. pinaster (2270); livadhe të kripura mesdhetare (1410); stepat mesdhetare të kripura (1510*); etj.

Duhet theksuar se habitatet lumore/breglumore dhe ato të deltës janë thelbësore për funksionimin ekologjik të gjithë ekosistemit lumor dhe të gjitha gjallesave që aty strehohen prej miliona vjetësh, shumë prej tyre të rralla dhe të kërcënuara. 

Të gjitha këto habitate lumore/breglumore strehojnë së bashku rreth 1,890 specie të njohura deri sot, mbi 820 lloje bimësh dhe rreth 1,070 lloje kafshësh (Tab. 1). Prej tyre, rreth 40 specie janë të rrezikuara sipas IUCN, dhe rreth 120 janë në Listën e Kuqe të Shqipërisë (2013). 

Përveç kësaj, rreth 150 specie gjenden në Shtojcat 1-3 të Konventës së Bernës për llojet migratore, mbi 40 specie në Direktivën e Shpendëve, mbi 80 specie në Shtojcën I të Direktivës së Shpendëve (Bino et al., 2023), dhe rreth 80 specie në Direktivën e Habitateve. Vjosa dhe degët e saj të paprekura janë streha e fundit e specieve pothuajse të zhdukura, të rralla ose të reja. 

Së fundi, 12 lloje janë gjetur të reja për shkencën (Tab. 2): 8 lloje dhe një gjini e re invertebrorësh, dhe 4 lloje cianobakteresh; përshkrime të tjera të reja janë në proces.

Vjosa, delta përkatëse, përfshirë këtu lagunën e Nartës, bëjnë që e gjithë kjo zonë të jetë e veçantë për larminë e peshqve dhe mbijetesën e tyre, si dhe për peshkimin dhe akuakulturën. 

Ekosistemi lumor është korridor ujor, vend strehimi, ushqimi dhe, për disa, edhe vend riprodhimi për së paku 37 lloje peshqish, përfshirë 11 lloje endemike të Ballkanit; përmendim këtu: Barbus prespenis, Squalius platyceps, Oxynoemacheilus pindus, Alburnus scoranza, Anguilla anguilla, Alburnoides cf. prespensis, Pachychilon pictum, Gobio scadarensis, Cobitis ohridaba, Salmo farioides, Salmo trutta fario, etj.

Habitatet lumore të Vjosës dhe degëve strehojnë 32 lloje reptilësh nga 37 lloje që njihen gjithsej në Shqipëri. 

Disa nga amfibët dhe reptilët bëjnë pjesë në Shtojcën II të Direktivës së Habitateve, si lloje të faunës të mbrojtura rreptësisht: Bufotes viridis, Bombina variegata, Testudo hermanni, Emys orbicularis, Mauremys rivulata, Pseudopus apodus, Podarcis taurilinea, Natrix tessellata; ose në Shtojcën II: Bufo bufo, Rana graeca, Pelophylax kurtmuelleri, Pelophylax shqipericus, Natrix natrix të Konventës së Bernës (Kovarovics & Michael, 2024).

Nga 295 lloje shpendësh që vizitojnë gjithë pellgun, mbi 88 lloje folezojnë dhe riprodhohen në zonë, disa prej tyre të lidhura ngushtë me brigjet lumore si: Riparia riparia, Burhinus oedicnemus, Charadrius dubius, Merops apiaster, kryesisht në lumin Shushicë, Alcedo atthis, Actitis hypoleucos, Ciconia nigra, Neophron percnopterus, Coracias garrulus, etj. (Bino et al., 2023); si dhe lundërza (Lutra lutra), gjitar ujor globalisht i kërcënuar, nga rreth 70 lloje gjitarësh që banojnë brenda pellgut.

Përveç kësaj, brenda pellgut ujëmbledhës janë regjistruar rreth 380 lloje bimësh aromatike dhe mjekësore (BAM), ku 330 janë lloje të egra, një sektor ekonomik shumë i rëndësishëm për zonën; por jo i pashqetësuar, pasi rreth 46 lloje janë të rrezikuara, të kërcënuara ose nën mbrojtje. 

Rreth 70 lloje BAM rriten pranë habitateve ripariane breglumore; disa prej tyre janë në Listën e Kuqe Shqiptare, si: Adiantum capillus-veneris, Dryopteris filix-mas, Alnus glutinosa, Capparis spinosa, Galanthus reginae-olgae, Populus alba, Quercus robur, Salix fragilis, Sambucus nigra, Symphytum officinale, Ulmus minor, Anacamptis morio, A. pyramidalis, Colchicum autumnale, etj. (Kovarovics & Michael, 2024).

Për më tepër, Parku Kombëtar i Lumit të Egër të Vjosës është vazhdimësi ekologjike, një unitet hidrodinamik dhe ekologjik me kompleksin ligatinor të deltës, Peizazhin e Mbrojtur Pishë Poro-Nartë (Fig. 1), dhe më tej në lidhje të ngushtë ekologjike me Parkun Kombëtar Detar Karaburun-Sazan, përballë grykëderdhjes në det të hapur.

Në pjesën e sipërme, Parku është në vazhdimësi ekologjike me Parkun Kombëtar të Bredhit të Hotovës-Dangëllisë në pjesën shqiptare; si dhe me Parkun Kombëtar Vikos-Aoos dhe Parkun Kombëtar Pindos në Greqi. Parku formon lidhje të ngushta ekologjike me hidromonumente elitare, si Uji i Ftohtë (Tepelenë), Viroi (Gjirokastër), Buronjat (Kuç), Benjë (Përmet), Vromonero (Leskovik) (VKM 303/2019).

Kjo afërsi hapësinore rrit lidhjen ekologjike midis ekosistemeve detare, bregdetare, të deltës dhe të gjithë rrjedhave ujore brenda këtij pellgu të gjerë, duke përforcuar më shumë vlerat në përgjithësi dhe rëndësinë e ruajtjes së zonës dhe zhvillimit të qëndrueshëm.

Janë pikërisht këto vlera dhe të tjera që lidhen me hidromorfologjinë lumore dhe rrjedhjen e lirë nga burimi në grykëderdhje në Detin Adriatik të lumit Vjosë dhe degëve të tij, që ndihmuan që zëri të shkonte në veshin dhe ndërgjegjen e institucioneve ndërkombëtare më në zë (BE, WWF, IUCN, Konventa e Bernës, Patagonia etj.) dhe të detyronte vendimmarrjen në Shqipëri për të shpallur Vjosën dhe degët e saj zonë të mbrojtur, Park Kombëtar (mars 2023).

Po këto vlera ndihmuan që i gjithë pellgu i Vjosës të shpallej vitin e kaluar nga UNESCO si Rezervë Biosfere (shtator 2025). Po kjo qasje rriti shumë në këta vite edhe njohjen e Vjosës dhe vetë Shqipërisë nga subjektet turistike ndërkombëtare, që i dhanë kësaj zone frymëmarrje të madhe ekonomike dhe zhvillim të turizmit.

Harta e Parkut Kombëtar të Lumit të Egër të Vjosës dhe zonave të tjera rrethuese (nga Kovarovics & Michael, 2024).

Kuptohet se tĂ« gjitha kĂ«to arritje, dhe veçanĂ«risht duke qenĂ« pjesĂ« e programit “Njeriu dhe Biosfera” (MAB) nĂ« UNESCO, e bĂ«jnĂ« zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m nĂ« zonĂ« njĂ« pĂ«rparĂ«si dhe njĂ« sfidĂ« pĂ«r gjithĂ« sektorĂ«t ekonomikĂ«, veçanĂ«risht pĂ«r aktivitetet ujore qĂ« zhvillohen brenda zonĂ«s qendrore tĂ« Parkut.

Ndikimi mjedisor nga aktivitete ujore të pa rregulluara

Përvoja botërore tregon se lundrimi i çfardo lloji (gomone, kajak, kanoe etj.) është me pasoja mjedisore, ekologjike për habitatet lumore dhe breglumore.

Si theksuam këto habitate janë shumë të rëndësishme për biodiversitetin, por janë dhe shumë të ndjeshme ndaj çdo ndërhyrje nga jashtë; sidomos kur ajo është e tepruar, pa rregulla, dhe pa masa të rrepta kontrolli. Edhe kufizimet e vendosura në Planin e Menaxhimit (Kovarovics & Michael, 2024) kanë patur këtë parasysh, dhe theksoj fort se kjo qasje duhet të vazhdojë të ruhet.

Pavarësisht se ndikimet mjedisore të aktiviteteve ujore ende nuk njihen për Lumin e Vjosës, përvoja të tjera në rajon dhe më gjerë flasin për këtë: Schafft et al., 2024; Wegner et al., 2023; Hering et al., 2022; Mahapatra et al., 2012; Leung  & Marion, 1998; Liddle, 1991; Taylor & Knight, 2003; Pala et al., 2011; etj. Këto shqetësime mund të grupohen:

1) Shqetësimi i Faunës Ujore dhe Ripariane (Tab. 3); 2) Degradimi i Brigjeve Lumore dhe Bimësisë Ripariane; 3) Ndotja dhe Hedhja e Mbeturinave; 4) Ndikimet Fizike në Habitatet e Shtratit Lumor; 5) Shqetësimi i jetës së egër në zonat e ndjeshme; 6) Presioni Ekologjik Kumulativ; 7) Futja e Llojeve Pushtuese (Invazive ose Aliene).

Për të minimizuar këto ndikime, autoritetet e menaxhimit lumor shpesh zbatojnë masa të tilla si:

a) Kufizimi i numrit tĂ« lejeve pĂ«r rafting nĂ« ditĂ«; b) PĂ«rcaktimi i pikave tĂ« caktuara tĂ« hyrjes dhe daljes; c) Vendosja e kufizimeve stinore gjatĂ« periudhave tĂ« lĂ«shimit tĂ« vezĂ«ve nga peshqit ose gjatĂ« shumimit tĂ« shpendĂ«ve (Tab. 3); d) KĂ«rkimi i praktikave tĂ« menaxhimit tĂ« mbeturinave “pa lĂ«nĂ« gjurmĂ«â€; e) Monitorimi i kushteve ekologjike pĂ«rgjatĂ« lumit.

Në tabelën 3 jepen të dhëna mbi periudhën më të brishtë të llojeve apo grupllojeve, ku aktivetete ujore mund të kenë ndikimin më të madh përgjatë Vjosës dhe degëve, në habitatet e shumimit apo të migrimit.

Ky qarkullim është shpesh i padukshëm për ne njerëzit, por kjo nuk do të thotë se është i pandjeshëm, madje shumë i ndjeshëm në periudhat jetike të riprodhimit që kanë secila nga speciet (Tab. 3).

Lumi është një korridor ujor që ndihmon lëvizjet e gjallesave (migrimin) nga grykderdhja (deti) në rrjedhat e thella malore dhe anasjelltas, ndihmon në lëvizjet anash nga një breg në tjetrin dhe nga lart poshtë në thellësi të shresave të zhavorrit nënujor dhe anasjelltas.

Për këtë, një aktivitet ujor i rënduar në sasi, i shtrirë në kohë gjatë gjithë vitit dhe i zgjatur gjatë ditës ndikon në biodiversitet, në riprodhimin e specieve të peshqve, amfibëve dhe reptilëve, shpendëve që folezojnë në brigje, pa folur për shumë lloje mikrorganizmash si alga, invertebrorë ujorë dhe breglumorë, që përmendëm më sipër.

Duhet theksuar se Parku nuk u ka shpëtuar shqetësimeve nga aktivitete turistike jo miqësore me mjedisin, të cilat shkaktohen edhe nga shtimi i pakontrolluar i vizitorëve.

Gjendja ekologjike e ujĂ«rave tĂ« pellgut tĂ« madh tĂ« BĂ«njĂ«s ka pĂ«suar rĂ«nie tĂ« dukshme nĂ« kĂ«ta vite mbĂ«shtetur nĂ« strukturĂ«n e makrofiteve ujore qĂ« veshin buzĂ«t e pellgut, sot tĂ« mbuluara me cianobaktere (disa dhe helmuese), dhe cilĂ«si ekologjike e ‘VarfĂ«r’. Po kjo mund tĂ« thuhet pĂ«r varfĂ«rimin e pĂ«rbĂ«rjes sĂ« llojeve tĂ« peshqve nĂ« LangaricĂ« dhe nĂ« pjesĂ«n e sipĂ«rme tĂ« VjosĂ«s.

Autoritetet pohojnĂ« se para shpalljes zonĂ« e mbrojtur nĂ« VjosĂ« kanĂ« vozitur rreth ‘1,500-2,000 varka nĂ« vit, kryesisht nga qershori deri nĂ« gusht (pra rreth 17-22 varka nĂ« ditĂ«)’ (Kovarovics & Michael, 2024). Kjo sasi Ă«shtĂ« shumĂ« e lartĂ« dhe aspak miqĂ«sore me habitatet dhe vlerat e rralla tĂ« Parkut. Ndjesia Ă«shtĂ« se nĂ« vitet e fundit kjo duhet tĂ« jetĂ« rritur edhe mĂ« shumĂ«, e cila dĂ«shmohet dhe nga kĂ«mbĂ«ngulja e subjekteve pĂ«r zbutje pa kufi tĂ« rregullave.

Kurse shtrirja e vozitjes në gjithë gjatësinë e lumit më duket shumë e tepruar për rrjedhën lumore. Duhet thënë sevlerat hidromorfologjike dhe ato të biodiversitetit përballen përditë me ndërhyrje nga njeriu dhe ndryshimet e klimës, ndonjëherë edhe shumë të rënda.

Kjo vjen nga qendrat e banuara dhe ndërtimet e tjera buzë brigjeve, nga bujqësia intensive dhe blegtoria (vaditje, kullotje, zjarre dhe ndotje), nga trafiku, nga aktiviteti minerar (gurore, naftë, bitum), nga luhatjet e mëdha të rrjedhës, etj. (Rama, 2025).

Sfida e zhvillimit të qëndrueshëm të pellgut, sfida e bashkive dhe subjekteve që veprojnë brenda pellgut duhet të jetë në gjetjen e rrugëve për zbutjen e këtyre ndërhyrjeve, në zbatimin e tyre me këmbëngulje dhe monitorimin në vazhdimësi.

Këshillime të fundit

Ashtu si me shumĂ« tĂ« drejtĂ« pohohet edhe nga ekspertĂ«t nĂ« PM (Kovarovics & Michael, 2024, f. 88-103), lundrimi mund tĂ« lejohet nĂ« zonĂ«n e paracaktuar nĂ« PM (nĂ« pjesĂ«n e sipĂ«rme), zgjatur sĂ« fundi nga Ministria e Mjedisit pĂ«r periudhĂ«n 1 Prill – 30 NĂ«ntor 2026 (nga 5.5 muaj nĂ« 8 muaj).

Por kjo duhet me rregulla tĂ« rrepta, duke mos patur vetĂ«m si qĂ«llim ‘potencialin ekonomik pĂ«r komunitetet lokale dhe bizneset turistike tĂ« zonĂ«s’, por dhe qasjen mjedisore. PavarĂ«sisht zgjerimit tĂ« lundrimit stinor nga Ministria, ekspertĂ«t theksojnĂ« fort se duhet tĂ« ruhet sasia e varkave qĂ« vozitin nĂ« lumĂ« nĂ« ditĂ«, si rekomandohet nĂ« Planin e Menaxhimit: jo mĂ« shumĂ« se 10 varka nĂ« ditĂ« (gomone me 6 persona dhe 1 drejtues). PĂ«r lundruesit privatĂ« jo-motorikĂ« (kajakĂ« me 2 persona maksimumi), jo mĂ« shumĂ« se 20 bileta nĂ« ditĂ«, ose 10 kajakĂ«.

Mendoj se e gjithë kjo duhet të mbikëqyret me kujdes, rigorozitet dhe vazhdimisht nga ZAPK dhe autoritetet vendore nëpërmjet një sistemi informatik ashtu si bëhet për rezervimet e fluturimeve ajrore, të hoteleve, të vendeve të sportit etj.

Për gjithë aktivitetet ujore mësipër ka shumë rëndësi caktimi i vendeve të hyrje/daljes, vendpushimeve, të cilët nuk duhet të bien ndesh me ndjeshmërinë e habitateve ujore ose breglumore pranë. Edhe këto vende duhet të jenë sa më të kufizuara, të përcaktuara në vend nga ekspertë të ekologjisë lumore (peshq, shpendë, gjitarë, etj.).

Duhet tĂ« jenĂ« tĂ« etiketuara mirĂ«, tĂ« mirĂ«njohura dhe rreptĂ«sisht tĂ« kontrolluara nga autoritetet e Parkut dhe ato vendore. Por shumĂ« kujdes duhet edhe edhe pĂ«r aktivitetet e tjera turistike nĂ« Park, si larja nĂ« ujĂ«rat termale, shĂ«titjet masive pĂ«rgjatĂ« rrjedhĂ«s, kampingu vend e pa vend nĂ« natyrĂ«; por dhe pĂ«r peshkimin nĂ« segmentin fundor, UrĂ« e Mifolit – GrykĂ«derdhje, ose akuakulturĂ«n etj.

E gjithë zona ka potencial të jashtëzakonshëm turistik dhe ofron shumë mundësi të tjera krahas veprimtarive sportive ujore: p.sh. vëzhgim shpendësh, shëtitje në natyrë me këmbë, me biçikletë, me kafshë, etj.

Madje dhe vetĂ« subjektet e kĂ«tyre sporteve duhet tĂ« mĂ«sohen tĂ« diversifikojnĂ« aktivitet nĂ« zonĂ« pĂ«r: ‘tĂ« shpĂ«rndarĂ« mĂ« mirĂ« fluksin e vizitorĂ«ve gjatĂ« vitit; rritur qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« ekonomike tĂ« bizneseve lokale; krijuar mĂ« shumĂ« vende pune jo stinore, por vjetore’, pa pretenduar qĂ« gjithçka tĂ« mbĂ«shtet vetĂ«m nĂ«pĂ«rmjet vozitjes, kjo jo vetĂ«m nĂ« lumin e VjosĂ«s, por dhe gjetkĂ« nĂ« lumenjtĂ« e tjerĂ«.

Ngjitur në zonë është PK i Bredhit të Hotovë-Dangëllisë, me shumë natyrë malore, shumë lugina të rralla, me mbi 130 monumente natyrore për një destinacion të shquar e të larimshëm turistik. Pa folur për shumë mundësi të tjera të gjithë pellgut të Vjosës, që lidhen me trashëgiminë kuturore, vendet shumta historike, arkeologjike, për traditën e pasur në art dhe floklor, në mikpritje dhe gatim etj. etj.

TĂ« gjitha mund tĂ« gĂ«rshetohen me vlerat natyrore, por jo vetĂ«m. Por duhet e gjitha menaxhuar me shumĂ« kujdes, dhe gjithĂ« palĂ«t duhet tĂ« jenĂ« bashkĂ«punuese, tĂ« njihen mirĂ« me qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ«, pĂ«r tĂ« balancuar sa mĂ« mirĂ« interesat ekonomike me ato ekologjike, pĂ«r tĂ« mos ndĂ«rhyrĂ« rĂ«ndĂ« nĂ« kĂ«to vlera, pĂ«r t‘i ruajtuar ato pĂ«r sot dhe pĂ«r tĂ« ardhmen.

Lexoni gjithashtu:

The post Mes fitimit dhe natyrës: Dilema e aktiviteteve ujore në Vjosë appeared first on Citizens.al.

“Rrezikon pallatin tonĂ«â€, banorĂ«t nĂ« DurrĂ«s kundĂ«r projektit tĂ« ri 9-katĂ«sh

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
31 March 2026 at 16:15

NĂ« zonĂ«n e IlirisĂ«, nĂ« rrugĂ«n “PavarĂ«sia” pranĂ« plazhit nĂ« DurrĂ«s, ndĂ«rtimi i njĂ« pallati 9-katĂ«sh ka sjellĂ« shqetĂ«sim pĂ«r dhjetĂ«ra familje tĂ« cilat jetojnĂ« nĂ« pallatin pranĂ«. BanorĂ«t kontaktuan redaksinĂ« tonĂ« tĂ« Citizens.al pĂ«r tĂ« referuar ankesat e tyre.

Banorët pretendojnë se projekti i ri nuk po respekton distancat sipas parametrave ligjorë, dhe rrezikon sigurinë e themeleve të pallatit të tyre.

Leja e ndĂ«rtimit pĂ«r objektin e ri Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« nga KĂ«shilli KombĂ«tar i Territorit dhe Ujit (KKTU) mĂ« 25 qershor 2025. Ai po zhvillohet nga kompanitĂ« “AKM Group” dhe “Bega-07” sh.p.k.

NjĂ« tjetĂ«r shqetĂ«sim i ngritur lidhet me pĂ«rdorimin e njĂ« hapĂ«sire qĂ«, sipas banorĂ«ve, Ă«shtĂ« pronĂ« private nĂ« shĂ«rbim tĂ« pallatit ekzistues, por qĂ« nĂ« dokumentacion Ă«shtĂ« paraqitur si “rrugicĂ« ekzistuese”.

Ata e konsiderojnë këtë si një manipulim për të shmangur kufizimet ligjore dhe për të justifikuar ndërtimin, duke theksuar se kjo hapësirë përdoret realisht nga banorët dhe nuk mund të trajtohet si rrugë publike.

Në ankesë përmendet gjithashtu se ka pasur ndërhyrje fizike në terren, përfshirë tentativën për prishjen e një muri ndarës mes pronave, çka ka sjellë përfshirjen e policisë dhe kërkesën për ndërhyrje nga Inspektorati i Ndërtimit.

“Me qĂ«llim qĂ« tĂ« ruajmĂ« jetĂ«n, shĂ«ndetin, pasurinĂ«, nga veprimet e kundĂ«rligjshme qĂ« na cenojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«, duhet tĂ« shfuqizohet vendimi nr. 26, i qershorit tĂ« 2025 nga KKTU, pasi vjen nĂ« kundĂ«rshtim me ligjin,” citohet nĂ« njĂ« letĂ«r qĂ« banorĂ«t i kanĂ« dĂ«rguar KKTU-sĂ« dhe KĂ«shillit tĂ« Ministrave.

Një nga banorët, Agim Lisha, tha se kishte punuar për pallatin ku banon aktualisht dhe i frikësohej sigurisë së themeleve të tij.

“ËshtĂ« pllakĂ«, nuk Ă«shtĂ« me blinda. D.m.th. kĂ«tu as nuk ka hekura mbrojtĂ«s pallati anash. Veç Ă«shtĂ« nxjerrĂ« betoni dhe kanĂ« filluar kolonat. NĂ« qoftĂ« se ky lloj pallati gĂ«rmohet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshme anash, pallati nĂ« krah shembet,” tha Lisha pĂ«r Citizens.

Pronarët e tokës i thanë gazetarëve të Citizens se ata nuk kishin lidhje me mënyrën sesi po zhvillohej projekti dhe se për ta sqaruar më mirë situatën sugjeruan që të kontaktoheshin ndërtuesit.

Nga kompania na u tha se shembja e murit ndarës dhe rrethimi i kantierit ishte sipas vendimit për lejen.

“Jemi 12 metra larg nga objekti dhe nĂ« pĂ«rputhje me lejen e ndĂ«rtimit qĂ« kemi marrĂ«,” u shprehĂ«n ndĂ«rtuesit duke hedhur poshtĂ« pretendimet e banorĂ«ve.

Megjithatë, banorët, të cilët më 30 mars ishin në zyrat e Inspektoratit të Mbrojtjes së Territorit, Durrës, për të paraqitur ankesat e tyre, thanë se ata kishin marrë një sugjerim verbal nga punonjësit e këtij inspektorati që në rast se kompania do të vepronte mbi murin ndarës të viheshin në dijeni dhe të njoftohej edhe policia.

Citizens i Ă«shtĂ« drejtuar pĂ«r koment IKMT-sĂ« dhe AgjencisĂ« sĂ« Zhvillimit tĂ« Territorit nĂ« lidhje me kĂ«tĂ« situatĂ« tĂ« paqartĂ« dhe shqetĂ«suese pĂ«r banorĂ«t e rrugĂ«s “PavarĂ«sia” dhe nĂ«se do tĂ« ketĂ« rishikime pĂ«r lejen e dhĂ«nĂ«.

Lexoni gjithashtu:

The post “Rrezikon pallatin tonĂ«â€, banorĂ«t nĂ« DurrĂ«s kundĂ«r projektit tĂ« ri 9-katĂ«sh appeared first on Citizens.al.

Institucione dhe organizata dënojnë gjuhën diskriminuese në Ferma VIP

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
31 March 2026 at 15:17

Gjuha pĂ«rçmuese ndaj komuniteti egjiptian, pĂ«rmes njĂ« shprehjeje frazeologjike tĂ« pĂ«rdorur nga moderatorja e emisionit “Ferma VIP”, Arbana Osmani, nĂ« televizionin kombĂ«tar “Vizion Plus”, u pĂ«rcoll me shqetĂ«sim nga organizatat e tĂ« drejtave tĂ« njeriut.

“Edhe kur pĂ«rdoren pa qĂ«llim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« pĂ«r tĂ« ofenduar, shprehje tĂ« tilla vazhdojnĂ« tĂ« ushqejnĂ« stereotipe dhe paragjykime qĂ« prekin dinjitetin e njerĂ«zve”, u shpreh pĂ«rmes njĂ« deklarater publike, LĂ«vizja Rinore Egjyptiane dhe Rome.

Sipas kësaj organizate, pjesëtarë të komunitetit egjiptian janë ndjerë të ofenduar dhe kanë kërkuar që moderatorja Osmani të kërkojë ndjesë publike.

“ShfajĂ«simi qĂ« u pĂ«rpoq tĂ« bĂ«jĂ« mĂ« pas Arbana Osmani duke thĂ«nĂ« se ka pĂ«rdorur njĂ« ‘shprehje popullore qĂ« tingĂ«llon raciste, pĂ«r tĂ« cilĂ«n nuk ishte, nuk ka qenĂ« dhe s’do tĂ« jetĂ« kurrĂ« e tillë’, nuk Ă«shtĂ« njĂ« kĂ«rkesĂ« ndjesĂ« e vĂ«rtetĂ«â€, thuhet mĂ« tej nĂ« deklarata.

Të njëjtin qëndrim ka mbajtur edhe Qendra për Advokim Social, që lobon për të drejta të barabarta mes pakicave kombëtare.

NjĂ«jtĂ« ka reaguar edhe organizata DrejtĂ«si Sociale, e cila e ka konsideruar shprehjen e pĂ«rdorur “ke marrĂ« si pushka e jevgut”, si relativizim tĂ« njĂ« gjuhe qĂ« fyen, normalizon, pĂ«rjashton dhe ul dinjitetin e njĂ« komuniteti tĂ« tĂ«rĂ«.

“Pas çdo ‘shprehjeje tĂ« zakonshme’ fshihet njĂ« histori paragjykimi qĂ« ne nuk duhet ta trashĂ«gojmĂ« mĂ«. Komuniteti egjiptian nuk Ă«shtĂ« metaforĂ«, nuk Ă«shtĂ« batutĂ«, Ă«shtĂ« pjesĂ« e shoqĂ«risĂ« sonĂ«, me dinjitet tĂ« plotĂ«â€, thuhet nĂ« reagimin e organizatĂ«s DrejtĂ«si Sociale.

Përmes një reagimi publik, Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dënoi gjuhën e përdorur.

“Komisioneri pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi shpreh keqardhjen pĂ«r pĂ«rdorimin e gjuhĂ«s sĂ« papĂ«rshtatshme dhe steriotipeve racore, e cila nuk parandalohet nĂ« kohĂ« reale dhe kanĂ« mundĂ«si tĂ« pĂ«rhapet nĂ« rrjetet sociale duke dĂ«mtuar personat e pĂ«rfshirĂ« dhe mĂ« gjerĂ«â€, thuhet nĂ« deklaratĂ«n e Komisionerit.

Sipas Komisionerit, platformat televizive kombĂ«tare kanĂ« pĂ«rgjegjĂ«si publike pĂ«r mesazhe gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se “qĂ« luftojnĂ« diskriminimin, promovojnĂ« BarazinĂ«, si dhe respektojnĂ« dinjitetin e çdokujt”.

Mes tĂ« tjerash, Komisioneri bĂ«ri thirrje ndaj produksionit tĂ« emisionit dhe televizionit “Vizion Plus” tĂ« krijojĂ« mekanizma parandalues dhe trajtimin e gjuhĂ«s sĂ« papĂ«rshtatshme nĂ« transmetimet e tyre.

Lexoni gjithashtu:

The post Institucione dhe organizata dënojnë gjuhën diskriminuese në Ferma VIP appeared first on Citizens.al.

Yesterday — 31 March 2026Citizens.al

Vjosa Park Kombëtar! Po vizioni?

✇Citizens.al
By: Artan Rama
30 March 2026 at 16:17

Javën e shkuar, Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (AKZM) u përplas me një grup udhërrëfyesish turistikë të varkave rafting, kur u kërkoi kufizimin e aktivitetin përgjatë rrjedhës së Vjosës. Debati u zhvillua në Ministrinë e Mjedisit në një takim të mbyllur dhe më pas, palët, secila në mënyrë të njëanshme, deklaruan se ishte arritur një marrëveshje.

Marrëveshja nuk është ende e qartë, por duket se më kryesorja: zgjatja e sezonit të rafting, është pranuar nga autoritetet. Sipas planit të menaxhimit të Lumit Vjosa, sezoni i rafting lejohet prej majit deri në mes të tetorit. Por, si rezultat i takimit u arrit zgjerimi i sezonit edhe me dy muaj, tashmë prej fillimit të prillit deri në fund të nëntorit. Në fund, palët pozuan të kënaqura përpara kamerës për një fotografi familjare, të cilën e shpërndanë në rrjetet sociale.

Vjosa është parku më i ri kombëtar, i cili përshkon të gjithë gjatësinë e lumit, përfshirë degët, i shpallur në 2023. Ende pa u shuar entuziazmi i shpalljes, nisi puna për përgatitjen e planit të menaxhimit, i cili përfundoi në 2024. Në korrik të 2025 filloi operimin zyra për administrimin e parkut.

Deri tani Parku Ă«shtĂ« promovuar si histori suksesi, propaganda e tĂ« cilit i ka kaluar kufinjtĂ«. I prezantuar si lumĂ« i egĂ«r, me rrjedhĂ« tĂ« paprekur nga hidrocentralet pĂ«rgjatĂ« gjithĂ« rrjedhĂ«s qĂ«ndrore – i vetmi nĂ« EvropĂ« -, Vjosa Ă«shtĂ« shfrytĂ«zuar nga qeveria pĂ«r tĂ« gjelbĂ«ruar politikat e kritikuara ndaj mjedisit. PĂ«rplasja me grupet e rafting Ă«shtĂ« e para qysh prej shpalljes. Por edhe mĂ« e veçanta nĂ« dinamikĂ«n e konflikteve mjedisore.

Deri tani, pĂ«rballĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«s kanĂ« qenĂ« kompanitĂ« (koncensionare) me organizatat jofitimprurĂ«se (mjedisore) dhe mĂ« pak grupet e prekura. ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« edhe rafting Ă«shtĂ« fitimprurĂ«s, por ai mbetet, sidoqoftĂ«, njĂ« aktivitet miqĂ«sor me natyrĂ«n, qĂ« promovon dhe financon mbarĂ«vajtjen e saj. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, gjatĂ« negocimit pĂ«r shpalljen e VjosĂ«s park kombĂ«tar, rafting u promovua si alternativĂ« zhvillimi, kundrejt ndĂ«rtimit tĂ« digave.

Kjo do të thotë se barra për administrimin e qëndrueshëm të rafting përbën një shqetësim të mjaftueshëm, qoftë edhe vetëm për zyrën e re të parkut, duke vendosur në mëdyshje vendimmarrjen në administrimin e parkut. Sepse nga njëra anë kufizimi i aktiviteti ul të ardhurat dhe nga ana tjetër, shtimi i tij rrit presionet, duke rrezikuar kësisoj burimet dhe biodiversitetin e Vjosës.

ËshtĂ« e natyrshme qĂ« tĂ« mos pritet asnjĂ« rregullim i qĂ«ndrueshĂ«m nga kompanitĂ« private, pasi secila do tĂ« tĂ«rheqĂ« nga vetja, sado i lartĂ« tĂ« jetĂ« edukimi mjedisor. Por ndĂ«rkohĂ« edhe Parku ka nevojĂ« pĂ«r tĂ« ardhura tĂ« qĂ«ndrueshme qĂ« mund tĂ« sigurohen prej aktiviteteve sportive tĂ« aventurĂ«s mbi VjosĂ«. TĂ« ardhurat ndihmojnĂ« pĂ«rmbushjen e objektivave tĂ« Parkut. KĂ«to janĂ« objektiva konservuese, jo zhvilluese. ËshtĂ« kjo dikotomi e cila prodhon njĂ« konflik strukturor shqetĂ«sues.

Parimisht, dilemën e ka zgjidhur plani i menaxhimit të Parkut Kombëtar të Lumit të Egër Vjosa (PKLEV). Por nuk mjafton. Nuk ka në të një studim mbi ndikimin e aktivitetit të rafting në Park. Së pari, duhet qartësuar se çfarë mbrohet në Vjosë, nga dhe si mbrohet. Kufizimet për kohën e lundrimit, numrin, llojin dhe pikat nga ku varkat lëshohen mbeten hamendësime dashamirëse dhe në rastin më të mirë, të motivuara nga empirizmi i pionierëve të sportit të aventurës.

Hartuesit e planit tĂ« menaxhimit, tĂ« financuar nga kompania amerikane “Patagonia Inc”, anonin nga ekspertiza e menaxhimit turistik. GjatĂ« hartimit tĂ« planit, rafting ishte ende nĂ« fillim, ndĂ«rkohĂ« qĂ« zhvillimi i vrullshĂ«m muajt e fundit pĂ«rbĂ«n njĂ« surprizĂ«.

“PĂ«rmes rafting, nĂ« PĂ«rmet ushqehen dyqind familje”, pohon Zamo Spathara, President i FederatĂ«s Shqiptare tĂ« Rafting. “Dhe tĂ« mendosh se kompanitĂ« e anĂ«tarĂ«suara te ne pĂ«rbĂ«jnĂ« vetĂ«m 20% tĂ« tregut”, saktĂ«son ai.

Ndonëse integritetit ekologjik i lumit rrezikohet nga aktivitete më shumë të dëmshme, rafting po shërben për të vënë në lëvizje zbatimin e planit të menaxhimit. Duket një barrë më e lehtë, por jo e parëndësishme, nëse kërkohet ngritja e një modeli.

Eduina Guga, njĂ« pedagoge nga Universiteti “Eqerem Çabej” i GjirokastrĂ«s, me njĂ« pĂ«rvojĂ« akademike nĂ« fushĂ«n e menaxhimit financiar, drejton, prej afro njĂ« viti, zyrĂ«n pĂ«r administrimin e 270 km vijĂ« e plotĂ« lumore e VjosĂ«s, ku 90% e territorit gĂ«zon mbrojtje strikte. Zyra favorizohet pĂ«rmes njĂ« statusi tĂ« veçantĂ«, krahasuar me pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« administratĂ«s sĂ« zonave tĂ« mbrojtura.

Por sado premtuese kjo situatĂ«, drejtoreshĂ«s sĂ« re do t’i duhet tĂ« pĂ«rballet me kĂ«tĂ« “presion tĂ« gjelbĂ«r”, i cili, ndonĂ«se jo aq agresiv sikurse hidrocentralet, apo tĂ« tjera koncensione tĂ« prodhimit tĂ« energjisĂ« sĂ« rinovueshme, mbetet sidoqoftĂ« njĂ« test pĂ«r menaxhimin e parkut tĂ« vetĂ«m lumor nĂ« EvropĂ«, nĂ« njĂ« kohĂ« kur nxitja totale e konsumit demotivon çdo pĂ«rpjekje pĂ«r mbrojtjen dhe konservimin e burimeve globale natyrore.

“Jo gjithçka varet prej nesh”, sqaron Guga. “Po hartojmĂ« njĂ« rregullore tĂ« re, por janĂ« edhe ministritĂ« e tjera me tĂ« cilat duhet tĂ« konsultohemi”, tregon ajo.

Pothuajse në të njëjtën kohë (2024) me hartimin e planit të menaxhimit të Vjosës, ndryshoi edhe ligji për zonat e mbrojtura, i cili zgjeroi aktivitetet fitimprurëse, në tërësi, brenda parqeve dhe peizazheve të mbrojtura. Ushtrimi i aktiviteteve ekonomike private brenda zonave të mbrojtura përbën një risk të lartë ndaj burimeve natyrore, pa përmendur shpërpjesëtimin mes fitimeve të kompanive koncensionare dhe administratës së zonave të mbrojtura.

Sikur kjo të mos mjaftojë, jo rrallë kompanitë që shfrytëzojnë burimet, refuzojnë shlyerjen e detyrimeve ndaj administratës së zonave të mbrojtura, duke i adresuar pretendimet e tyre nëpër itineraret e lodhshme të gjykatave.

Financimi i parqeve në Shqipëri kërkon një diskutim të thellë, por praktika e deritanishme reflekton një trashëgimi të imponuar nga autoriteti, por kurrsesi një praktikë emancipuese të filantropisë qytetare. Financimet sigurohen, kryesisht, prej buxhetit të shtetit dhe shumë pak prej projekteve të jofitimprureseve, një model që u shkon për shtat burokratëve të cilët shpesh u mbivendosin objektivave të konservimit ato elektorale.

Përpos buxheteve të kufizuara, financimet e varfëra të parqeve vuajnë edhe prej harmonisë së biznesit dhe qeverisë. Në një raport të ngjashëm klientelist rrezikon të përfundojë edhe zbatimi i planit të menaxhimit të Vjosës dhe rregullorja e re.

Po nuk mbaron këtu. Kriza mes të ardhurave dhe konservimit të parqeve kombëtare mbulohet shpesh nga një patronazhim i rreme. Shumë prej përgjegjësive të menaxhimit u dorëzohen organizatave të tjera (joqeveritare) në emër të gjithpërfshirjes në politikat e gjelbëra, por që në praktikë, shmang përgjegjësinë dhe shuan kritikën publike.

Aktualisht, Programi i Zhvillimit të Kombeve të Bashkuara (UNDP) në Tiranë po financon draftimin e tre planeve të menaxhimit për qarkun e Gjirokastrës: një park kombëtar dhe dy të tjera natyrore.  Por koha është e shkurtër. Draftet duhet të dorëzohen në më pak se një vit; e pamjaftueshmë për shkencën. Por afatet kushtëzohen nga donatorët dhe zgjatja nuk mund të negociohet.

Shpesh herë edhe financimi është i pamjaftueshëm. Kjo përvojë ushqen edhe një zakon të keq. Autoritetet, të mësuara me këtë shërbim, shmangin një tjetër përgjegjësi: financimin që nevojitet për zbatimin e planeve të menaxhimit. Madje fondet për zbatimin e planeve janë edhe më kritike, sesa fondet për hartimin e tyre.

ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« tĂ« administrosh parqet kombĂ«tare? Si na shĂ«rbĂ«jnĂ« dhe si mund t’i sigurojmĂ« ato?

E para, nuk është një vizion i ngushtë shkencor konservimi, por një aspiratë sociale; jo vetëm një qëndrim ndaj së shkuarës, por edhe një vlerësim për të; jo veç ide romantike për të gjelbrën, por në radhë të parë, një përpjekje racionale për të mbrojtur dhe për të begatuar komunitetet, jo thjesht për hir të së ardhmes, e cila shpesh propagandohet artificialisht, por si lidhje mes komuniteteve që kanë ekzistuar, që ekzistojnë dhe që do të ekzistojnë.

Në këtë kuptim administrimi i parqeve ruan të njëjtin vizion si dyqind vite të shkuara, kur u prezantuan për herë të parë nga pionierët e konservimit: ruajtjen e qëndrueshmërisë sociale. Sepse mbrojtja e natyrës dhe e burimeve, në radhë të parë, na siguron veten dhe qytetërimin në të cilin jetojmë.

Lexoni gjithashtu:

The post Vjosa Park Kombëtar! Po vizioni? appeared first on Citizens.al.

Kërcënime ndaj MCN TV: Dy incidente, asnjë reagim nga institucionet

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
30 March 2026 at 14:41

Për herë të dytë radhazi, persona të maskuar dyshohet se janë shfaqur të armatosur në afërsi të mjediseve të televizionit MCN në Tiranë.

Rasti është bërë publik nga sipërmarrësi i këtij televizioni, Endri Meksi, i cili e konsideroi si kërcënim duke nisur nga fakti se ngjarje të tilla kishin ndodhur edhe më 10 dhe 28 mars.

Pavarësisht se rastet janë raportuar në polici dhe prokurori, sipas Meksit nuk ka pasur reagim nga institucionet.

Gazetarë të MCN-së, reaguan gjithashtu përmes deklaratave publike duke u shprehur të shqetësuar për sigurinë e tyre.

“Ky kĂ«rcĂ«nim nuk pĂ«rbĂ«n rrezik vetĂ«m pĂ«r pronarin e televizionit, por pĂ«r tĂ« gjithĂ« ata qĂ« punojnĂ« nĂ« MCN TV”, u shpreh Ola Xama, gazetare pranĂ« MCN-sĂ«.

Sipas XamĂ«s, megjithĂ«se ekziston njĂ« marrĂ«veshje me ProkurorinĂ« e PĂ«rgjithshme pĂ«r t’u dhĂ«nĂ« prioritet çështjeve qĂ« lidhen me kĂ«rcĂ«nimin e gazetarĂ«ve, ky angazhim duket se ka mbetur nĂ« letĂ«r.

“KĂ«rcĂ«nimet, shantazhi apo dezinformimi ndaj njĂ« pronari medie nuk janĂ« sinjal i mirĂ«, ndaj Prokuroria e TiranĂ«s duhet ta trajtojĂ« kĂ«tĂ« çështje me prioritet”, u shpreh edhe Xhevahir Xhabina, gazetar nĂ« MCN.

Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt (Safejournalists), në një deklaratë publike, theksoi se çdo pretendim për kërcënime apo intimidim ndaj personave të lidhur me sektorin e medias duhet të trajtohet me prioritet dhe të hetohet në mënyrë të shpejtë, të pavarur dhe transparente.

“NjĂ« reagim efektiv institucional Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r ruajtjen e besimit publik dhe mbrojtjen e mjedisit mediatik”, apeloi rrjeti.

Sipas rrjetit Safejournalists, duhet të garantohet siguria për gazetarët dhe punonjësit e MCN TV, në mënyrë që ata të ushtrojnë detyrën pa intimidim.

“Duke marrĂ« parasysh ndjeshmĂ«rinĂ« dhe kompleksitetin e kĂ«tij rasti,” u tha nĂ« deklaratĂ«, “nevojitet hetim i shpejtĂ«, i pavarur dhe transparent [
] si dhe njĂ« sqarim nga institucionet pĂ«rkatĂ«se mbi veprimet e ndĂ«rmarra, duke garantuar njĂ«kohĂ«sisht respektimin e procesit tĂ« rregullt ligjor dhe prezumimin e pafajĂ«sisĂ«â€.

The post Kërcënime ndaj MCN TV: Dy incidente, asnjë reagim nga institucionet appeared first on Citizens.al.

Before yesterdayCitizens.al

Lift Tower, s’ngjit sĂ«rish: A po “digjen” me kast thirrjet e KorporatĂ«s?

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
30 March 2026 at 12:44

Pas pesĂ« thirrjeve radhazi dhe uljes me 5% tĂ« pjesĂ«s sĂ« kĂ«rkuar nga shteti, projekti “Lift Tower” Ă«shtĂ« tĂ«rhequr sĂ«rish pa oferta reale. Godina qĂ« parashikohet tĂ« zhvillohet nga privati kundrejt ndĂ«rtimit edhe tĂ« mjediseve tĂ« reja tĂ« KadastrĂ«s dhe AgjencisĂ« sĂ« ShpronĂ«simeve.

NjĂ« dĂ«shtim i pĂ«rsĂ«ritur ky qĂ« nuk mund tĂ« lexohet mĂ« si rastĂ«si apo si “mungesĂ« interesi”, por si simptomĂ« e njĂ« qasjeje mĂ« tĂ« thellĂ« tĂ« sektorit tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« marrĂ«dhĂ«nie me qeverinĂ«.

Në heshtje, pa një komunikim publik me shpjegime shteruese, Korporata e Investimeve Shqiptare ka anuluar procedurën e pestë. Ky anulim vjen pasi edhe pas shtyrjes së afateve nuk u paraqit asnjë ofertë.

Në vitin 2025 pati sinjale interesi. Kompani si DK Construction, në bashkëpunim me One Corp dhe Edil AL IT, hynë në fazën paraprake, por procesi u ndërpre pasi nuk u konkretizua asnjë ofertë.

Gati dy vite nga thirrja e parĂ«, nĂ«ntor 2024, projekti “Lift Tower” dhe ai pĂ«r KadastrĂ«n dhe AgjencinĂ« e ShpronĂ«simeve mbeten nĂ« vendnumĂ«ro.

Kulla 39-katëshe me 7 kate parkimi nëntokë nuk ka gjetur zhvillues dhe ngërçi nuk duket se nuk qëndron realisht te mungesa e ofertave se sa te modeli dhe qasja që po shfaq tregu.

Problemi i kullĂ«s, modelit apo njĂ« “loje” nĂ« grup e sektorit?

Në shumicën e thirrjeve që Korporata ka ofruar ndërtim kullash në Tiranë, ka pasur oferta konkrete, përveç rastit të Lift Tower.

Citizens.al/Projekti i Civic Land Center ku do të vendosen zyrat e Kadastrës.

NĂ« pĂ«rpjekjen e fundit, pĂ«r ta bĂ«rĂ« projektin “tĂ«rheqĂ«s,” Korporata uli pjesĂ«n qĂ« do t’i takonte shtetit pas pĂ«rfundimit tĂ« ndĂ«rtimit, nga 45% nĂ« 40% tĂ« sipĂ«rfaqes sĂ« objektit. NjĂ« sinjal i qartĂ« ky i njĂ« dorĂ«zimi, apo lĂ«shimi, tĂ« KorporatĂ«s ndaj kĂ«rkesave tĂ« tregut.

Në logjikën e ndjekur, kjo duhet të kishte prodhuar një reagim, por në praktikë, nuk solli asgjë.

NĂ« kĂ«tĂ« paradoks, ose projekti Ă«shtĂ« i paqĂ«ndrueshĂ«m ekonomikisht, ose tregu po refuzon tĂ« hyjĂ« nĂ« kĂ«to kushte – me vetĂ«dije.

NĂ« tĂ« dy rastet, problemi nuk duket teknik, por strukturor, pasi nĂ«se rastit tĂ« thirrjeve pĂ«r “Lift Tower,” i fusim edhe thirrjet e anuluara pĂ«r stadiumet nĂ« Korçë, VlorĂ« dhe DurrĂ«s lind njĂ« dyshim mĂ« i fortĂ«: a po i bojkoton me kast sektori i ndĂ«rtimit kĂ«to gara?

NjĂ« lexim i mundshĂ«m i kĂ«saj situate Ă«shtĂ« se zhvilluesit privatĂ« po ndjekin njĂ« strategji tĂ« heshtur presioni duke mos paraqitur oferta, me pritshmĂ«rinĂ« se Korporata do tĂ« vijojĂ« t’i ulĂ« gradualisht kĂ«rkesat pĂ«r pjesĂ«t qĂ« do tĂ« marrĂ« si hapĂ«sira publike nga projektet.

Nëse kjo hipotezë qëndron, atëherë kemi të bëjmë me një deformim serioz të mekanizmit të partneritetit publik-privat aq shumë të mbrojtur nga qeveria si zgjidhja e duhur për të zhvilluar këto prona.

Në vend që shteti të negociojë nga pozita rregullatore, ai po shtyhet drejt një loje të kontrolluar nga sektori për të bërë koncesione gjithnjë e më të mëdha.

Në rastin e stadiumeve, për ndërtimin e projektit të stadiumit të Korçës, kërkesa e Korporatës ka zbritur në 38%, dhe sërish nuk ka pasur oferta.

Korporata e Investimeve Shqiptare u konceptua si njĂ« instrument pĂ«r tĂ« aktivizuar asetet publike dhe pĂ«r tĂ« krijuar partneritete strategjike me sektorin privat. Por rasti i “Lift Tower” dhe thirrjeve tĂ« tjera tĂ« dĂ«shtuara sugjeron tĂ« kundĂ«rtĂ«n, Korporata nuk ka njĂ« “Plan B”.

Projektet duket se nuk janĂ« tĂ« kalibruara me realitetin e tregut, struktura e riskut mbetet e paqartĂ«, procesi i ofertimit nuk po prodhon konkurrencĂ« reale dhe publiku duket se nuk ka garanci pĂ«r sipĂ«rfaqet qĂ« do tĂ« marrĂ« nĂ« kĂ«mbim, tĂ« cilat duket se po kthehen plaçka e radhĂ«s pĂ«r t’iu falur privatĂ«ve.

Në vend që të funksionojë si ndërmjetës efektiv, Korporata po shfaqet si një aktor që ndjek tregun, dhe jo e kundërta, që ta orientojë atë.

Nëse projekti rikthehet për herë të gjashtë (apo të shtatë), pyetja nuk do të jetë më nëse do të ketë oferta, por sa do të jetë ulur pjesa që kërkon shteti.

Dhe ky do tĂ« jetĂ« thelbi i problemit, i cili zor se do tĂ« fshihet mĂ«. Sepse nĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, “Lift Tower” nuk Ă«shtĂ« mĂ« thjesht njĂ« kullĂ« qĂ« nuk ndĂ«rtohet, por njĂ« tregues i mĂ«nyrĂ«s sesi qeveria po negocion pronat publike.

Lexoni gjithashtu:

The post Lift Tower, s’ngjit sĂ«rish: A po “digjen” me kast thirrjet e KorporatĂ«s? appeared first on Citizens.al.

“ËndĂ«rr”, njĂ« udhĂ«tim fotografik nĂ« ShqipĂ«rinĂ« e pesĂ« viteve tĂ« fundit

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
27 March 2026 at 17:33

Pesë vite më parë, ndërsa po bëhej gati për të shkuar në Japoni, fotografi zvicerian Thomas Kremke ndaloi përgatitjet dhe vendosi të shkojë në Shqipëri.


“Madje edhe nĂ« hotelin e zbrazĂ«t, tĂ« heshtur e me ajĂ«r tĂ« kondicionuar, vetmia Ă«shtĂ« njĂ« iluzion sepse ke nĂ« mendje vetĂ«m atĂ«, ShqipĂ«rinĂ«; njerĂ«zit e saj, erĂ«rat e saj, lashtĂ«sinĂ« e saj, bukurinĂ« e saj, ekzistencĂ«n e saj, çmenduritĂ« e saj”,-ishte ky njĂ« tekst i shkrimtarit polak Andrzej Stasiuk qĂ« e bĂ«ri Thomasin tĂ« ndryshonte destinacion.


Sot, pesĂ« vite pasi ka shĂ«titur ShqipĂ«rinĂ« nĂ« çdo fshat e qytet, ai sjell pĂ«rmes ekspozitĂ«s “ËndĂ«rr” copĂ«za tĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme, qĂ« ndryshe nga Ă«ndrra me tĂ« cilĂ«n u nis pĂ«r ta vizituar nĂ« fillim, e zbritĂ«n nĂ« realitet.


“GjatĂ« pĂ«rgatitjes sĂ« punĂ«s sime, lexova shumĂ« pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«. Lexova gjithashtu letĂ«rsi shqiptare dhe fjala “ËndĂ«rr” mĂ« dilte shumĂ« shpesh, vazhdimisht, si â€œĂ«ndĂ«rr â€œĂ«ndĂ«rr”, â€œĂ«ndĂ«rr””, u shpreh Thomas pĂ«r Citizens.al nĂ« çeljen e ekspozitĂ«s sĂ« tij.


Ëndrra, sipas tij pĂ«r shqiptarĂ«t qĂ« njohu ishte tĂ« largoheshin jashtĂ« vendit, ndĂ«rsa pĂ«r tĂ« tjerĂ« qĂ« nuk e kishin njohur ShqipĂ«rinĂ« ishte njĂ« Ă«ndĂ«rr pĂ«r tĂ« prekur njĂ« vend tĂ« virgjĂ«r.


“KĂ«to Ă«ndrra kryqĂ«zohen dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye e quajta â€œĂ«ndĂ«rr”, u shpreh Thomasi.


Në ekspozitën e krijuar në ambientet e qendrës së Grupit ATA në Kamëz, fotografitë qëndrojnë përbri mbishkrimeve, e të gjitha këto të vendosura mbi struktura metalike që herë të krijojnë idenë e ndarjes së hapësirës e herë si lejuese të rrymave të ajrit që mungon.


“Vendosa tĂ« realizoj portrete tĂ« njerĂ«zve me tĂ« cilĂ«t kam biseduar, me tĂ« cilĂ«t kam krijuar njĂ« marrĂ«dhĂ«nie. Nuk janĂ« thjesht fotografi rruge si “oh, njĂ« personazh interesant” apo diçka e tillĂ«. KĂ«to portrete janĂ« historia ime nĂ« ShqipĂ«ri”, tha mes tĂ« tjerash Thomas, ndĂ«rsa njĂ« mori portretesh tĂ« njerĂ«zve tĂ« ndryshĂ«m nĂ« ShqipĂ«ri janĂ« renditur nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« murit tĂ« qendrĂ«s sĂ« Grupit ATA.


Në vend të romantizimit të një vendi të parë kalimthi, Thomas ka depërtuar edhe më thellë, duke ndjekur edhe lëvizje sociale e politike.


“Jam gjithmonĂ« i interesuar edhe pĂ«r kĂ«to tema politike, si “5 Maji”, si “Zall-Gjoçaj”, ndryshimet nĂ« kĂ«tĂ« vend dhe nga ana artistike kam punuar gjithmonĂ« me tekst dhe fotografi”, tha Thomas Kremke.


Elsa Paja, e cila pĂ«rmes ‘Trivet Art” Ă«shtĂ« marrĂ« me kurimin grafik tĂ« ekspozitĂ«s dhe gazetĂ«s qĂ« pĂ«rmbledh idenĂ« e “ËndrrĂ«s”, tha pĂ«r Citizens.al se ajo çfarĂ« i pĂ«lqen nĂ« kĂ«tĂ« ekspozitĂ« Ă«shtĂ« se fotografi i brendashkruhet vendit.


“Ai shpalos pjesĂ« tĂ« ndryshme tĂ« vendit, takon artistĂ« tĂ« ndryshĂ«m, takon aktivistĂ« dhe nĂ« njĂ«farĂ« forme arrin tĂ« zhbirilojĂ« shumĂ« gjĂ«ra qĂ« njĂ« artist vendas ndonjĂ«herĂ« i shmanget. NdĂ«rkohĂ« roli kryesor i artistit Ă«shtĂ« pikĂ«risht tĂ« merret me problemet e pĂ«rditshme tĂ« vendit tonĂ«â€, u shpreh Elsa Paja.


Për Diana Malajn, nga Grupi ATA, kjo ekspozitë është një pozicionim i drejtë në raport me shqetësimet që qytetarët dhe aktivistët mbartin çdo ditë për vendin.


“Ka shumĂ« reflektim, por njĂ«kohĂ«sisht edhe trishtim sepse fotografia nganjĂ«herĂ« Ă«shtĂ« edhe njĂ« farĂ« dokumentimi i gjĂ«rave qĂ« ne i kemi humbur, tĂ« gjĂ«rave qĂ« nuk i kemi mĂ«. TĂ« njĂ« lumi qĂ« Ă«shtĂ« i tharĂ«, tĂ« njĂ« hapĂ«sire qyteti qĂ« Ă«shtĂ« e akaparuar nga ndĂ«rtimet e kullave nĂ« kryeqytet, nĂ« periferi”, argumentoi Diana.


Të pranishëm në ekspozitë ishin edhe ambasadorja zviceriane në Shqipëri, Ruth Huber, aktivistë dhe qytetarë të angazhuar në shoqërinë shqiptare.


Ekspozita do të qëndrojë e hapur për tre javë, deri më 16 prill.

The post “ËndĂ«rr”, njĂ« udhĂ«tim fotografik nĂ« ShqipĂ«rinĂ« e pesĂ« viteve tĂ« fundit appeared first on Citizens.al.

Drini i BardhĂ«, vendgrumbullim i “lĂ«vizshĂ«m” mbeturinash  

✇Citizens.al
By: Citizens.al
25 March 2026 at 17:10

Autorë: Besnik Boletini dhe Erisa Kryeziu | Kosovë, Shqipëri

NĂ« fshatin Nashec tĂ« Prizrenit, lumit Drini i BardhĂ« i bashkohet njĂ« rrjedhĂ« tjetĂ«r uji. Nga lart, nganjĂ«herĂ« duket si njĂ« degĂ« e zakonshme lumi. Por mjafton t’i afrohesh pĂ«r tĂ« kuptuar se diçka nuk shkon. Uji Ă«shtĂ« mĂ« i errĂ«t, kundĂ«rmon dhe pĂ«rhapet nĂ« lumin kryesor si njollĂ« ndotjeje.

Ky nuk Ă«shtĂ« njĂ« lumĂ«. ËshtĂ« kanal i madh, qĂ« shkarkohet direkt nĂ« Drinin e BardhĂ«.

Gjatë verës, kur e vizituam këtë zonë, sasia e ujit ishte më e pakët. Banorët thonë se në këtë sezon ndotja duket më e kufizuar për shkak se ka më pak ujë. Në periudha të tjera, rrjedha është shumë më e madhe.

Megjithatë, edhe në këtë kohë, ndikimi në ndotjen e lumit ishte i dukshëm. Pamjet me dron tregojnë qartë dallimin mes ujit të Drinit dhe derdhjes së kanalizimit, si dy rrjedhje të ndryshme.

Kjo vendndodhje u identifikua përmes analizës së imazheve satelitore, ku derdhja e kanalizimit është e dukshme edhe në Google Maps.

“Lumi i zi” i Prizrenit qĂ« derdhet nĂ« Drinin e BardhĂ« nĂ« fshatin Nashec/Besnik Boletini.

Sipas banorëve të Nashecit, kjo gjendje vazhdon prej vitit 2005 dhe ka dëmtuar mjedisin përreth.

Shukri Quni, kryetar i fshatit, thotë se mbi 50% e ujërave të zeza të Prizrenit dhe disa fshatrave përreth përfundojnë në këtë pikë të Drinit të Bardhë.

“Ka qenĂ« vend rekreativ pĂ«r banorĂ«t, tani kundĂ«rmon kanalizim”, thotĂ« Quni. 

Ai tregon se më parë ishte planifikuar ndërtimi i një impianti trajtimi, por projekti nuk u realizua. Sipas tij, banorët ndihen të mashtruar, pasi nuk do të kishin pranuar vendosjen e tubacioneve nëse do të dinin se ato do të shkarkonin në lumë.

Nga Komuna e Prizrenit pranojnë se janë bërë studime fizibiliteti, por projekti mbetet i pazbatuar për shkak të kostos së lartë dhe mungesës së mbështetjes nga niveli qendror.

“Komuna nuk ka aktualisht ndonjĂ« plan pĂ«r kĂ«tĂ« drejtim”, tha nĂ« pĂ«rgjigje me shkrim komuna.

Në mungesë të impianteve funksionale të trajtimit, derdhja e ujërave të zeza në lumenj është bërë praktikë e zakonshme në Kosovë.

Egzona Shala-Kadiu, drejtuese e organizatës EcoZ thotë se vetëm 2% e ujërave të zeza trajtohen para shkarkimeve në lumenj.

“Pjesa tjetĂ«r 98 pĂ«r qind, drejtpĂ«rdrejtĂ« shkon nĂ« lumenj apo nĂ« gropa septike”, shpjegon ajo. 

Përveç ndotjes nga ujërat e zeza, Drini i Bardhë mbushet me mbeturina të ndryshme urbane dhe përballet me ndërhyrje të paligjshme në shtratin e tij për nxjerrje të rërës dhe zhavorrit, që ka deformuar shtratin aq sa në disa vende të mos kuptohet qartë shtrati i vërtetë i lumit.

Këto ndërhyrje kanë rritur rrezikun e përmbytjeve në fshatrat dhe qytetet ku kalon Drini i Bardhë. Në janar të këtij viti, mbeturinat e grumbulluara bllokuan rrjedhën në disa ura, duke shkaktuar përmbytje në disa zona të banuara.

Ngjashëm përmbytje ndodhën edhe në vendet ku ka pasur gërmime në shtratin e lumit duke shkaktuar dëme në vlerë miliona euro.

Shiko videon për më tepër:

Përgjatë Drinit të ndotur: Ujëra të zeza, mbeturina, eksploatime

Drini i Bardhë, me gjatësi rreth 122 kilometra, përshkon Kosovën nga burimi në Radac të Pejës deri në Kukës, ku bashkohet fillimisht me lumin Luma e më tej me Drinin e Zi në liqenin e Fierzës.

Për këtë, ndotja nuk mbetet brenda kufijve të Kosovës. Ajo përcillet drejt Shqipërisë, sidomos gjatë janarit dhe periudhave ku ka reshje. Shtrati i lumit fryhet dhe merr me vete mbeturinat që grumbullohen anëve duke i sjellë në Kukës.

Ndotja nĂ« fakt fillon qĂ« nĂ« burim. Kanalizimet e restoranteve dhe shtĂ«pive pĂ«rreth derdhen direkt nĂ« lumĂ«. Rreth 200-300 metra tutje gjendet njĂ« tub i madh kanalizimi dhe mbeturina – kryesisht plastike.

Problemi vijon nĂ« fshatrat e tjera tĂ« PejĂ«s dhe Istogut. NjĂ« banor i fshatit DubovĂ« e VogĂ«l (Istog), tha se shumica e shtĂ«pive janĂ« me gropa septike ose me kanale qĂ« shkarkojnĂ« direkt nĂ« lumĂ«. Ai cilĂ«soi detergjentet si ndotĂ«sit mĂ« tĂ« rrezikshĂ«m, pasi sipas tij japin efekt direkt negativ “te peshqit dhe gjallesat e tjera.”

Në fshatin pranë, Baicë, 15 vite më parë qe ndërtuar një impiant i trajtimit të ujërave të zeza. Por, i mbuluar nga bari dhe shkurret, ai duket se nuk funksionon.

Gjendja e Drinit të Bardhë në fshatin Rakovinë të Gjakovës/Besnik Boletini

I gjendur rreth 20 metra afër lumit, ujërat e zeza që vijnë aty, vijojnë dhe derdhen direkt në lumë duke treguar qartë se impiantet e tilla nuk mirëmbahen.

Fatlije Buza, udhëheqës i Divizionit për Menaxhimin e Pellgjeve Lumore në Ministrinë e Mjedisit, e konfirmon një problematikë të tillë.

“Askush nuk e merr nĂ« pĂ«rgjegjĂ«si [mirĂ«mbajtjen], duhet ta marrĂ« pĂ«r shembull ose ndonjĂ« kompani rajonale, ose ministria e Zhvillimit Ekonomi,” thotĂ« ajo.

Monitorimi ynĂ« vijoi pĂ«rgjatĂ« lumit nĂ« RakovinĂ« (GjakovĂ«), Çifllak (Rahovec) dhe Kramovik (Rahovec), ku krahas mbeturinave tĂ« ndryshme, ndotja shoqĂ«rohej edhe me shkarkime tĂ« paligjshme dhe degradim tĂ« thellĂ« tĂ« shtratit tĂ« lumit nga aktivitetet nxjerrĂ«se.

Ismet Kelmendi, kryetar i fshatit Rakovinë, tha se Drini i Bardhë është tejet i ndotur në këtë zonë. Sipas tij shkarkimet janë bërë nga banorët për të shmangur daljen e lumit nga shtrati.

“JanĂ« bĂ«rĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« mbrojtur tokĂ«n bujqĂ«sore, sepse nuk vjen askush tĂ« ndĂ«rhyjĂ«,” tregoi ai me vetĂ«dijen se duke u munduar tĂ« mbronin tokat, banorĂ«t kanĂ« ndotur lumin.

“Çifllaku kampion“

Fshati Çifllak i Rahovecit ishte zona ku konstatuam nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« mbeturinave, por edhe degradim nga gĂ«rmimet.

Pamjet me dron treguan për dëmtime të rënda të shtratit të lumit nga marrja e paligjshme e rërës dhe zhavorrit. Si pasojë e gërmimeve, rrjedha e lumit është devijuar në disa anë.

Përveç kësaj, zona është kthyer në pikë grumbullimi mbeturinash të llojeve të ndryshme: plastikë, qelq, kanaçe, mbetje druri, shtylla betoni dhe inerte. Në këtë vend ishin hedhur edhe qindra goma, disa në breg dhe disa brenda në lumë. Mes tyre, qëndronte edhe një divan i hedhur mbi mbeturina.

Vendgrumbullim i paligjshĂ«m buzĂ« Drinit tĂ« BardhĂ« nĂ« Çifllak, Rahovec/Besnik Boletini.

Hedhja e gomave në lumë përbën rrezik serioz mjedisor. Me kalimin e kohës, ato çlirojnë substanca toksike dhe mikroplastikë, duke ndotur ujin dhe dëmtuar organizmat ujorë.

Gjithashtu, bllokojnë rrjedhën natyrore, ndryshojnë shtratin dhe krijojnë zona uji të ndenjur, duke rritur rrezikun për përhapjen e insekteve dhe sëmundjeve.

Edhe nĂ« Kramovik, fshatin fqinj tĂ« Çifllakut, degradimi i shtratit tĂ« Drinit tĂ« BardhĂ« ishte i dukshĂ«m. Kjo ishte njĂ« nga zonat ku Ă«shtĂ« nxjerrĂ« mĂ« sĂ« shumti rĂ«rĂ« dhe zhavorr, duke shkaktuar dĂ«mtime masive.

Pamjet me dron treguan se në një hapësirë të kufizuar, pranë lumit, punonin të paktën tre impiante ndarëse (lavatriçe) për përpunimin e rërës dhe zhavorrit.

Sipas një raporti të Ministrisë së Mjedisit, publikuar në vitin 2022 dhe i bazuar në të dhëna deri në vitin 2018, përgjatë Drinit të Bardhë janë evidentuar 1,393 hektarë të degraduar. Në vitin 2008 kjo sipërfaqe ishte 861 hektarë, çka dëshmon për rritje të vazhdueshme të dëmtimeve.

Në fshatin Krushë e Madhe të Rahovecit, dëmet përreth lumit ishin gjithashtu të dukshme. Në këtë zonë operojnë katër impiante për nxjerrjen dhe përpunimin e rërës dhe zhavorrit.

Kramovik, Drini i Bardhë degraduar nga eksploatuesit e rërës dhe zhavorrit/Besnik Boletini.

Përveç kësaj, banorët e fshatit, në mungesë të një zgjidhjeje tjetër, kishin vendosur tubacionin e kanalizimit drejtpërdrejt në Drinin e Bardhë, rreth një kilometër larg shtëpive.

Edhe pse vendi u vizitua në fund të gushtit 2025, në kushte thatësire, tubacioni vazhdonte të shkarkonte një sasi të konsiderueshme ujërash të ndotura në lumë.

Selami Hoti, kryetar i fshatit, tha se kjo situatë daton prej rreth 20 vitesh.

“E keqja Ă«shtĂ« se jemi ndĂ«r fshatrat e vetme nĂ« KosovĂ«, qĂ« kemi paguar nga 60 euro pĂ«r banor pĂ«r ta çuar kanalizimin deri te lumi”, thotĂ« ai.

Sipas tij, kërkesat për zgjidhje alternative nuk janë marrë parasysh nga institucionet. Ai thekson se lumi sot nuk mund të përdoret më si dikur, kur shërbente për rekreacion dhe vaditje.

“Sot ky ujĂ« Ă«shtĂ« i ndotur dhe askush nuk mund ta pĂ«rdorĂ« pĂ«r asgjĂ«,” thotĂ« Hoti.

Përparim Krasniqi, drejtor i Shërbimeve Publike në Komunën e Rahovecit, pranoi se ata janë në dijeni të situatës, por theksoi mungesën e kapaciteteve financiare për ndërtimin e impianteve të trajtimit të ujërave të zeza duke shtuar se çdo vit kanë kërkuar mbështetje nga qeveria dhe donatorët.

Tubi i shkarkimit të ujërave të zeza në Krushë të Madhe, Rahovec, kontribut i fshatit/Besnik Boletini.

Bazuar në projektet ekzistuese në Kosovë, ndërtimi i një impianti për qytetet kushton nga 20 deri në 40 milionë euro, në varësi të kapacitetit dhe teknologjisë.

Një tjetër burim ndotjeje

Duke ndjekur rrjedhën e Drinit të Bardhë, ndalesa tjetër ishte fshati Gjonaj i Prizrenit. Në këtë zonë, një tub i madh kanalizimi shkarkonte ujëra të zeza drejtpërdrejt në lumë.

Banorët na paralajmëruan për kundërmim të fortë për shkak të përmbajtjeve fekale. Uji i ndotur dallohej menjëherë nga ngjyra, sapo dilte nga tubi dhe bashkohej me rrjedhën e lumit.

Herolind Osmanollaj, kryetar i këshillit lokal, tha se bëhej fjalë për kanalizimin e rreth 5,000 banorëve. Sipas tij në kohë me shi kanali duket si ujëvarë.

Ai tha se lumi dikur ishte i pastër dhe përdorej për rekreacion dhe vaditje, por sot, situata është përkeqësuar ndjeshëm.

Rreth 20 metra nga lumi ndodhej një shtëpi me një pishinë të vogël plastike, një kontrast simbolik me gjendjen e lumit.

“KĂ«rkojmĂ« ndĂ«rtimin e njĂ« impianti pĂ«r t’u zgjidhur ky problem”, theksoi Osmanollaj.

Degradimi i shtratit të lumit Drini i Bardhë në Krushë të Madhe të Rahovecit/Besnik Boletini.

Peshkatari Granit Berisha shtoi se mbeturinat hidhen në pika të ndryshme përgjatë lumit dhe degëve të tij dhe kur niveli i ujit rritet, i merr të gjitha dhe i çon deri në Shqipëri.

“Kam parĂ« mbeturina nĂ« KukĂ«s qĂ« janĂ« tĂ« paimagjinueshme”, u shpreh Berisha.

Në zonën mes fshatrave Lukinë dhe Romajë, një përrua ishte bllokuar nga mbeturinat, përfshirë edhe ato inerte para se të mbërrinte në Drin të Bardhë. Në këtë pikë, mbetjet digjeshin herë pas here. Pranë tij ndodhej edhe një tjetër tub kanalizimi, që përhapte erë të rëndë dhe shqetësonte banorët.

Në hyrje të Lukinës, buzë lumit, ndodheshin pirgje të paligjshme me mbetje inerte. Sezair Shehu, kryetar i fshatit, fajësoi individë të papërgjegjshëm dhe bëri apel për ndërhyrje urgjente.

“Dikur kĂ«tu laheshim dhe pushonim gjatĂ« verĂ«s. Sot askush nuk hyn nĂ« lumĂ« pĂ«r shkak tĂ« ndotjes”, tha ai.

Si në shumë zona të këtij rajoni, edhe këtu ndërhyrjet me makineri të rënda si kamionë apo ekskavatorë kishin ndryshuar rrjedhën e lumit, duke krijuar gropa dhe rrugë në vend të shtratit natyror.

Peshkatari Hasan Qollaku tha se ndotja ka ndikuar drejtpërdrejt në zhdukjen e disa llojeve të peshqve dhe uljen e cilësisë së tyre.

Tub shkarkimi në Drinin e Bardhë në fshatin Gjonaj të Prizrenit/Besnik Boletini.

Vërmica është pika e fundit në Kosovë, ku ndotja kalon në Shqipëri drejt Kukësit. Në periudha të caktuara, mbeturinat bëhen më të dukshme, sidomos gjatë pranverës.

Bujar Pulaj, kryetar i bashkësisë lokale Vermicë tha se ndotja e liqenit nuk fillon e as nuk mbaron aty, por vjen që nga burimi i Drinit të Bardhë. 

“Zakonisht mbeturinat shihen mĂ« shumĂ« nĂ« pranverĂ« pĂ«r shkak tĂ« reshurave qĂ« fillojnĂ« nĂ« atĂ« kohĂ«. NĂ« periudhĂ«n e dimrit Drini Ă«shtĂ« mĂ« i pastĂ«r”, tha Pulaj. 

Pulaj tha se e gjithë kjo ndotje po ndikon te zhvillimi i turizmit në Vermicë. Sipas tij, disa herë është tentuar të pastrohet liqeni, por ato kanë qenë pastrime simbolike dhe aksionet ditore bëhen vetëm në një pjesë. 

Nga Vermica vijuam pĂ«r nĂ« Morin. Edhe aty pamĂ« ujĂ« tĂ« ndotur e mbeturina qĂ« “notonin” sipĂ«r tij.  

Në Morinë, ku edhe liqeni i Fierzës merr trajtë, ulja e nivelit të ujit gjatë verës të lejon ta përshkosh me makinë, gjë e cila gjatë muajve të dimrit dhe vjeshtës është e pamundur, pasi liqeni mbush shpatet e kodrave përreth.

Ajo çfarë mpakja e ujit gjatë verës lë pas është një mori mbetjesh, shumica prej tyre plastike të varura në shpatet e anësoreve të liqenit, tanimë të tkurrura nga rrezet e diellit. 

Lukinë e Prizrenit, Drini i Bardhë degraduar nga eksploatuesit ilegalë/Besnik Boletini.

Alban Xhaferri, guidë turistike në Kukës, tregoi se gjatë dimrit, Drini i Bardhë merr me vete mbetjet nga Kosova dhe i shpie në liqenin e Fierzës në Kukës.

Ky liqen u formua në vitin 1978, pasi u ndërtua diga e hidrocentralit të Fierzës, nga prurjet e lumenjve si Drini i Bardhë nga Kosova dhe Drini i Zi nga Maqedonia e Veriut. 

Por, përtej shkëmbimeve ujore, prurjet e mbeturinave dhe derdhjet e ujërave të zeza kanë krijuar ndotje konstante, pa gjetur zgjidhje prej vitesh. 

“Thuajse kudo, çdo vend i liqenit Ă«shtĂ« i ndotur. Ndotjet vijnĂ« nga Drini i BardhĂ« dhe Drini i Zi, por edhe nga banorĂ«t thuajse nuk ka ndonjĂ« ndĂ«rgjegjĂ«sim qĂ« tĂ« mbajnĂ« pastĂ«r liqenin”, u shpreh mĂ« tej Xhaferri, sipas sĂ« cilit kjo ndotje po bĂ«het problem serioz.

Situata ka ndikuar edhe nismat turistike të Xhaferrit për të promovuar Kukësin dhe zonën përreth për sporte ujore apo guida turistike.

“TuristĂ«t nuk e shikojnĂ« dot nĂ« kĂ«tĂ« gjendje qĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« KukĂ«s”, vijoi Xhaferri ndĂ«rsa shtoi se edhe pse u shpall fitues i njĂ« projekti “start-up” pĂ«r blerjen e kajakĂ«ve pĂ«r sporte ujore, pĂ«r shkak tĂ« ndotjes masive qĂ« ka pasur liqeni, ka qenĂ« e pamundur ushtrimi i kĂ«tij aktiviteti.

Mbetje të transportuara nga rrjedha e Drinit të Bardhë drejt Shqipërisë/Erisa Kryeziu

Edhe pse nuk ka asnjë banesë pranë liqenit në kufirin e Morinit, panorama që na u shfaq ishte me mbetje plastike nga përdorimi i përditshëm, qofshin ato mbështjellëse të ushqimeve, detergjenteve për pastrim apo orendi shtëpiake. 

Mbetje këto, që kur u larguam nga Morini pamë se e shoqëronin liqenin në të gjitha anët e tij, me pirgje që qëndrojnë në rrëpira apo të grumbulluara në bimësinë që ka lënë pas tkurrja e liqenit. 

Peshkatarët, të parët që ndjejnë pasojat e ndotjes 

Gëzim Doci gjuan peshk në liqenin e Fierzës prej 25 vitesh. Sipas tij, ndotja e liqenit ka bërë që aktivitete tradicionale sikurse peshkimi në këto kushte të jenë jo vetëm të vështira, por edhe të papërshtatshme në aspektin e shëndetit publik. 

“Jemi peshkatarĂ« dhe gjysma e rrethit tĂ« KukĂ«sit merren me kĂ«tĂ« punĂ«, pĂ«r bukĂ«n e gojĂ«s. Ndotje janĂ« shishet plastike, bagĂ«titĂ« e ngordhura dhe liqenit i vjen shumĂ« erĂ« e keqe”, tregoi Doci. 

Për shkak të ndotjes, por edhe gjuetisë së paligjshme po dëmtohen flora dhe fauna në liqen, ndërsa pasojat janë të drejtpërdrejta për ekonomitë familjare të zonës. 

“Ndotja e dĂ«mton shumĂ« peshkun”, pĂ«rfundon GĂ«zimi. 

Mbetje plastike të grumbulluara përbri liqenit të Fierzës/Erisa Kryeziu

PĂ«r Bukurosh Onuzin, aktivist mjedisor dhe drejtues i organizatĂ«s “EkologĂ«t pĂ«r Rajonin”, me veprimtari nĂ« KukĂ«s dhe zonĂ«n pĂ«rreth, liqeni Ă«shtĂ« pasuri e madhe, veçanĂ«risht pĂ«r sportet ujore dhe turizmin. MirĂ«po, ndotja e ka frenuar kĂ«tĂ« zhvillim.

“NjĂ« sasi e madhe mbetjesh na vjen nga Kosova,” tregon ai duke veçuar zonĂ«n qĂ« lidhet me PejĂ«n, GjakovĂ«n dhe Prizrenin.

Sipas Onuzit, kjo gjendje ka ndikuar nĂ« krijimin e njĂ« “hot-spot”-i shqetĂ«sues.

“Krijon njĂ« grumbull mbetjesh qĂ« ndikon jo mirĂ« nĂ« zhvillimin e turizmit dhe nĂ« performancĂ«n qĂ« ka bashkia dhe rajoni i KukĂ«sit [pĂ«r t’i pastruar]”, argumentoi Onuzi, sipas sĂ« cilit ndikimi direkt po haset te gjallesat ujore ku peshqit janĂ« ralluar ndjeshĂ«m.

“Ndikimi Ă«shtĂ« i dukshĂ«m. Nuk kemi shtim tĂ« popullatave tĂ« peshqve”. 

Varkat e peshkatarëve në breg të liqenit të Kukësit/Erisa Kryeziu

Një rreth vicioz ndotjeje

Shirat e dhjetorit rritën nivelin e lumenjve dhe liqeneve. Bashkë me ujërat, u shtuan edhe mbetjet që ato sollën.

Në brigjet e liqenit të Fierzës, përkrah varkave të peshkatarëve, qëndronte një mjet i pazakontë: një varkë me kabinë xhami dhe mekanizëm grumbullues. Gjatë verës, tërheqja e ujit e nxori në breg. Në dimër, prej tre vitesh, ajo mbledh mbetjet që sjellin lumenjtë në liqen.

“Vitin e parĂ« nxorĂ«m rreth 20 tonĂ« mbetje. Vitin e dytĂ«, rreth 18 tonĂ«, pĂ«r shkak tĂ« rĂ«nies sĂ« shpejtĂ« tĂ« nivelit tĂ« ujit. KĂ«tĂ« vit, me rritjen mĂ« tĂ« shpejtĂ« tĂ« nivelit, po shfrytĂ«zojmĂ« çdo mundĂ«si pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« sa mĂ« shumĂ« mbetje,” tregoi Lulzim Baumann, aktivist mjedisor dhe ekspert i ekonomisĂ« qarkulluese.

Varka, e sjellĂ« nga Gjermania pĂ«rmes start-up-it “Everwave” dhe e menaxhuar nga “RecycAl – Recycling Albania”, i Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion BashkisĂ« KukĂ«s si njĂ« mjet ndĂ«rhyrjeje.

Ndërsa varka punonte në ujë, liqeni mbulohej nga mjegulla e dendur e dimrit. Mbi sipërfaqe pluskonin mbetje plastike, që herë shtyheshin nga era e herë grumbulloheshin në brigje.

Varka që mbledh mbetjet e liqenit të Kukësit/Erisa Kryeziu.

“PlastikĂ«n e mbledh kompania ‘Everwave’ me stafin e saj. Ne e nxjerrim nĂ« breg. Bashkia merret me transportin dhe depozitimin pĂ«r ndarje. Pjesa e riciklueshme merret nga kompania, ndĂ«rsa mbetjet e pamenaxhueshme pĂ«rfundojnĂ« nĂ« vend-depozitim”, shpjegoi Valdet Cenaj, pĂ«rgjegjĂ«s nga sektori i pastrimit nĂ« BashkinĂ« KukĂ«s.

Bujar Pulaj nga Vërmica tregoi se kishte kërkuar që kjo varkë të përdorej edhe në Kosovë, përmes një marrëveshjeje sezonale me Bashkinë Kukës. Kjo pasi, sipas tij, nëse mbetjet ndalohen në burim, ose përpara se të kalojnë kufirin, rezultati i pastrimit në liqen do të ishte më i lartë.

Në anën tjetër Baumann thekson se është e vështirë të thuhet për një zgjidhje konkrete e aq më tepër të përcaktohet sasia totale e mbetjeve, pasi ato vijnë nga tre shtete të ndryshme.

“Kontributi kryesor negativ vjen nga Kosova. NjĂ« pjesĂ« nga Maqedonia e Veriut pĂ«rmes Drinit tĂ« Zi, ndĂ«rsa njĂ« pjesĂ«, edhe pse mĂ« e vogĂ«l, gjenerohet nga vetĂ« KukĂ«si”, tregoi ai.

Problemi me ndotjen në Drin, sipas Baumannit, është i vazhdueshëm, por që ai pajtohet se qasja fillestare për të frenuar prirjen është ajo e ndalimit në burim.

Sipas tij, problemi mbetet se çdo ditë ka prurje të reja mbetjesh. 

Gjatë pastrimit të liqenit në Kukës/Erisa Kryeziu.

“Duhet tĂ« pranojmĂ« qĂ« kjo situatĂ« mund tĂ« vazhdojĂ« edhe pĂ«r 20-30 vite nĂ« momentin qĂ« nuk ndalohen mbeturinat nĂ« burim dhe ky Ă«shtĂ« qĂ«llim ynĂ« kryesor”, tha Baumann. 

Pjesa dërrmuese e mbetjeve është plastikë. Rreth 80-90% e volumit janë nga ky material flluskues që noton mbi sipërfaqen e liqenit. Kryesisht janë shishe uji, teksa Baumann tregon se plastikat më të rënda fundosen.

Për këtë ai thotë se ka pritshmëri të larta se fundi i liqenit të ketë sasi të shumta plastikash të rënda.

Sipas Baumannit, ndikimi është i drejtpërdrejtë dhe afatgjatë.

“Plastika degradohet nga dielli dhe pĂ«rplasjet me njĂ«ratjetrĂ«n, duke kaluar nĂ« mikroplastikĂ«, kĂ«shtu ajo hyn nĂ« zinxhirin ushqimor, te peshqit dhe mĂ« pas te njeriu. Impakti nĂ« shĂ«ndet Ă«shtĂ« i pashmangshĂ«m”, shpjegoi ai duke theksuar se pse plastika nuk e ka vendin nĂ« liqen.

Baumann paralajmëroi edhe për ndotjen biologjike dhe kimike që kanë këto mbeturina. Sipas tij, shumë nga mbetjet në lumin e Drinit dhe liqen janë të kontaminuara me detergjentë dhe metale të rënda. Ai theksoi se pavarësisht se ato shpëlahen, ndotësit e tyre mbeten në ujë duke mbetur faktorë rreziku.

Cenaj tregoi se Bashkia Kukës disponon dy vend-depozitime mbeturinash: një për mbetjet urbane dhe një tjetër që synohet të përdoret për mbetjet e gjelbra dhe kompostim.

Kullota mbushur me mbetje pas tërheqjes së liqenit në verë/Erisa Kryeziu.

Megjithatë, vendgrumbullimi ekzistues, i vendosur në pjesën kodrinore mbi liqen, krijon një tjetër burim ndotjeje. Nga larg, ai dukej si një vijë që derdhej në ujë, për shkak të rrjedhjeve nga mbetjet.

Vendgrumbullimi i mbetjeve të bashkisë Kukës/ Erisa Kryeziu

Liqeni i Kukësit, depozitë e ndotjes 

Në luginën e Drinit, pranë fshatit Bushat (Bicaj), dy djem të vegjël ndiqnin bagëtitë në kullotë.

Por në vend të barit, toka ishte mbuluar nga një shtresë e dendur mbetjesh plastike. Lopët lëviznin mbi plastikë, në përpjekje për të gjetur bar. Për djemtë dukej se kjo pamje ishte e zakonshme. Edhe për bagëtinë.

Pak më tej, lumi i Shejës, i dobësuar gjatë verës, përballej me një pritë mbetjesh tashmë jashtë funksioni. Struktura, e ndërtuar për të ndaluar ndotjen, ishte zhvendosur dhe nuk kryente më rolin e saj.

Në anën tjetër të luginës, pranë urës së vjetër të Kolcit, ku kalon lumi i Lishnicës, shikoheshin pirgje inertesh nga kromi.

Inertet e ish-uzinës së shkrirjes së bakrit gërryhen çdo vit nga ujërat e liqenit/Erisa Kryeziu.

Situata përkeqësohet më tej në pjesë të tjera të luginës së Drinit. Inertet e ish-uzinës së shkrirjes së bakrit gërryhen çdo vit nga ujërat që rriten në dimër.

Këto materiale përziheshin me mbetje plastike, mbetje ndërtimi dhe grumbuj gomash makinash.

Në afërsi, disa shtëpi qëndronin pranë zonës së ndotur, ndërsa bagëti të tjera kullosnin pa u shqetësuar nga ndotja.

Studimi: Ndotës kimikë dhe medikamente në ujë

Një raport i viteve 2023-2024, i realizuar nga studiues suedezë të Bordit Administrativ të Qarkut Dalarna, ka nxjerrë në pah ndotje të shumta në Drinin e Bardhë dhe pellgun e tij.

Mbetje të dëmshme dhe inerte të ish-uzines se bakrit/Erisa Kryeziu.

Studimi konsiderohet ndër më të plotët për këtë zonë. Mostrat e ujit u analizuan në laboratorë në Suedi, përfshirë analiza kimike dhe metoda të bazuara në efekte biologjik.

Nga 26 grupe kimike të analizuara, 9 u identifikuan në ujërat sipërfaqësore.

“NĂ« shumicĂ«n e mostrave u gjetĂ«n ndotĂ«s qĂ« dĂ«mtojnĂ« qelizat dhe mund tĂ« ndikojnĂ« nĂ« sistemin hormonal”, thuhet nĂ« raport.

Analizat zbuluan prani tĂ« metaleve tĂ« rĂ«nda, pesticideve, substancave nga plastika (ftalate), produkteve farmaceutike dhe komponimeve PFAS, tĂ« njohura si “kimikate tĂ« pĂ«rjetshme”. KĂ«to kimikate nuk shpĂ«rbĂ«hen lehtĂ« nĂ« natyrĂ«.

“Problemi masiv me mbeturinat nĂ« lumenj dhe pĂ«rrenj duket se rezulton nĂ« ndotĂ«s nĂ« ujĂ«rat sipĂ«rfaqĂ«sore, pĂ«r shembull organofosfatet, tĂ« lidhura posaçërisht me produktet plastike (shishet), u matĂ«n nĂ« tĂ« gjithĂ« trupat ujorĂ«â€, thuhet nĂ« raport.

Një ndër segmentet e veçanta të këtij monitorimi ka qenë edhe analizimi i lëndëve farmaceutike në pellgun e Drinit të Bardhë. 

Ndotja e Drinit të Bardhë në fshatin Nashec të Prizrenit/Besnik Boletini.

Nga 109 substanca të testuara, u identifikuan 34. Mes tyre dominonin antibiotikët, psikofarmaceutikët, ilaçet antiepileptike dhe antiinflamatore.

Përqendrimi më i lartë u regjistrua në Skenderaj në vitin 2024, për ilaçin e diabetit Metformin.

Ndërkohë, edhe Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM) në Shqipëri ka evidentuar prani të kadmiumit dhe plumbit (metale të rënda helmuese) në disa zona të monitoruara.

Sipas raportit, ujërat klasifikohen në kategorinë e parë sipas standardeve shqiptare, por paraqesin cilësi më të dobët sipas Direktivës Kuadër të Ujit të BE-së.

Aktiviteti minerar dyshohet si një nga burimet kryesore të metaleve të rënda, të cilat kanë ndikim të drejtpërdrejtë në shëndetin e njeriut.

Bashkëpunimi ndërkufitar i domosdoshëm

Ligji për Ujërat në Kosovë parashikon detyrime të qarta në rast ndotjeje ndërkufitare. Institucionet duhet të identifikojnë shkaqet, të ndërmarrin masa dhe të koordinojnë veprime me shtetet fqinje.

Në praktikë, këto mekanizma funksionojnë dobët teksa ekspertët dhe aktivistët kritikojnë mungesën e zbatimit të marrëveshjeve me Shqipërinë.

Mbetje të ngecura në breg të liqenit në Kukës/Erisa Kryeziu

Një nga idetë më konkrete që është propozuar për parandalimin e ndotjes ka qenë vendosja e barrierave në Drinin e Bardhë për të ndaluar mbetjet përpara kufirit.

“Iniciativa u prit mirĂ« fillimisht nga tĂ« dy qeveritĂ«â€, tregoi Baumann. Por ajo nuk u realizua.

Sipas tij, Shqipëria nuk e pa të arsyeshme të menaxhonte mbetjet që vijnë nga Kosova.

“Do tĂ« ishte njĂ« zgjidhje funksionale nĂ«se do tĂ« zbatohej siç duhet. Por afatgjatĂ«, çdo shtet duhet tĂ« mbajĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r mbetjet e veta”, shtoi ai.

Edhe eksperti Bukurosh Onuzi mbështet idenë e barrierave si zgjidhje praktike dhe në përputhje me konventat ndërkombëtare. Megjithatë, zgjidhja thelbësore mbetet ndalimi i mbetjeve në burim.

“Do tĂ« ishte njĂ« zgjidhje e mirĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« jo vetĂ«m tĂ« respektoheshin konventat ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r ujĂ«rat ndĂ«rkombĂ«tare, por edhe tĂ« respektoheshin marrĂ«veshjet dypalĂ«she mes dy shteteve”, u shpreh Onuzi. 

Ndërsa Baumann shtoi se hap më konkret ishte ndalimi i mbeturinave në burim, por që për këtë kërkohej bashkëpunim i fortë mes dy qeverive, dhe bashkive të dy vendeve.

Mbeturina në sipërfaqen e liqenit të Fierzës në Kukës/Erisa Kryeziu.

Në mungesë të një strategjie të qëndrueshme, pastrimi duket se do të mbetet sporadik.

Organizata si “Let’s do it Kosova” kanĂ« zhvilluar aksione nĂ« zonat pĂ«rgjatĂ« Drinit tĂ« BardhĂ«, nĂ« bashkĂ«punim me komunitetet lokale.

“MĂ« sĂ« shumti gjejmĂ« plastikĂ«, mbetje shtĂ«piake, goma dhe inerte ndĂ«rtimi”, thotĂ« Luan Hasanaj nga “Let’s do it Kosova”.

Në çdo aksion Hasanaj thotë se largohen disa tonë mbetje, por problemi mbetet i përsëritur.

Nga Ministria e Mjedisit në Kosovë pranohet se bashkëpunimi me Shqipërinë ekziston, por mbetet në nivel komunikimi dhe projektesh të pjesshme.

“Po pĂ«rpiqemi tĂ« mos dĂ«mtojmĂ« njĂ«ri-tjetrin, sidomos pĂ«r mbetjet plastike”, tha Fatlije Buza nga Ministria kosovare e Mjedisit teksa shtoi se janĂ« ndĂ«rmarrĂ« projekte pĂ«r pastrimin e lumenjve dhe se ato do tĂ« vijojnĂ«.

“NĂ«se grumbullohen sĂ«rish mbeturina [nĂ« liqen], qĂ« shpresojmĂ« qĂ« mos tĂ« ndodhĂ« masivisht, do ta kemi parasysh dhe me marrĂ«veshje do t’i largojmĂ«,” vijoi Buza duke shprehur gatishmĂ«rinĂ« e autoriteteve kosovare pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« parandalimin e depĂ«rtimit tĂ« mbeturinave nĂ« sasi tĂ« mĂ«dha nga Drini i BardhĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.

Mbeturina plastike që pluskojnë në të gjithë sipërfaqen e liqenit të Fierzës në Kukës/ Erisa Kryeziu

Buza tregoi se në prioritetin kryesor të autoriteteve në Kosovë ka qenë ndalimi i marrjes së paligjshme të rërës dhe zhavorrit në lumenj si pjesë më e rrezikshme për degradim.

Megjithatë, kapacitetet duket se janë të kufizuara. Aktualisht, vetëm dy inspektorë mbulojnë sektorin e ujërave në Kosovë. Kjo reflekton një mungesë serioze të pranisë shtetërore në terren.

Nga pala shqiptare, përpos kërkesave të vijueshme për intervistë me përfaqësues të Ministrisë së Mjedisit, nuk pati vullnet për të folur për këtë çështje.

Si zakonisht aspektet ligjore janë të rregulluara mirë, por sfidë mbetet zbatimi siç duhet i ligjeve. 

Në Kosovë, ndotja e mjedisit dënohet me gjobë ose burgim deri në tetë vjet. Ligji për Ujërat parashikon gjoba deri në 100 mijë euro.

Megjithatë, të dhënat e siguruara nga Komisioni për Miniera dhe Minerale të Kosovës (KPMM) tregojnë një tjetër realitet. Nga viti 2019 deri në 2025, janë evidentuar 38 kompani dhe dy persona fizik që oeronin ilegalisht në shtratin e Drinit të Bardhë.

Sipas të dhënave të KGjK-së, nga gjykatat e lartcekura, nga viti 2002 deri në qershor 2025 janë dhënë vetëm dy dënime me burgim, 112 dënime me gjobë, 32 me kusht dhe tri vërejtje gjyqësore. Kjo tregon për dënime të buta për degraduesit e mjedisit.

Ndërkohë, Prokuroria e Prizrenit pranoi se politika ndëshkuese është e butë dhe nuk ka efekt parandalues.

“Kjo qasje [
] ka ndikuar nĂ« pĂ«rsĂ«ritjen e veprave penale”, thuhet nĂ« pĂ«rgjigje.

Nga ana tjetër, ekspertët theksojnë se dëmi mjedisor nuk vlerësohet siç duhet.

Egzona Shala-Kadiu thotë se gjykatat duhet të kenë më shumë vetëdije që nuk është vetëm vlera ekonomike ajo që duhet të konsiderohet në një aktgjykim, por janë edhe faktorë të tjerë, sepse nuk merret kurrë parasysh se kush ka jetuar aty, cilat bimësi apo gjallesa tjera. 

Gjithashtu, bazuar në hulumtimet që janë bërë ndër vite nga Preportr, ka rezultuar se lëndët e mjedisit janë ndër më të parashkruarat nga sistemi i drejtësisë në Kosovë. Kjo do të thotë se ata që kanë ndotur dhe degraduar mjedisin, shpëtojnë pa dhënë asnjë përgjegjësi para ligjit. 

*Në pjesën e hulumtimit në terren kontribuuan: Donjeta Murselaj dhe Bashkim Shala.

**Ky artikull është realizuar me mbështetjen e Journalismfund Europe.

The post Drini i BardhĂ«, vendgrumbullim i “lĂ«vizshĂ«m” mbeturinash   appeared first on Citizens.al.

Dhuna e padokumentuar ndaj grave Lesbike, Biseksuale dhe “Queer”

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
26 March 2026 at 16:34

“Institucionet nuk kanĂ« tĂ« dhĂ«na pĂ«r dhunĂ«n dhe abuzimet qĂ« pĂ«rjetojnĂ« gratĂ« LBQ (lezbike, biseksuale dhe queer), sepse shpesh nuk i mbledhin ato. NĂ«se nuk i dokumentojmĂ« rastet, atĂ«herĂ« ato nuk ekzistojnĂ« dhe ligjvĂ«nĂ«sit nuk kanĂ« pse t’i marrin parasysh,” – u shpreh Elena Petrovska gjatĂ« njĂ« takimi nĂ« TiranĂ«.

Ajo ka punuar mbi raportin “AnalizĂ« mbi barazinĂ« gjinore dhe parandalimin e dhunĂ«s ndaj grave (LBQ)”, njĂ« studim qĂ« trajton sfidat kryesore me tĂ« cilat pĂ«rballen kĂ«to gra nĂ« rajon.

Mbi këtë studim u mbajt një takim më 26 mars, në ambientet e Europe House Tirana, ku morën pjesë aktivistë, përfaqësues të organizatave, qytetarë të interesuar dhe institucione shtetërore si Avokati i Popullit.

Elena Petrovska theksoi se dhuna që përjetojnë gratë dhe vajzat LBQ shpesh minimizohet ose trefishohet në institucionet ku ato kërkojnë ndihmë, si spitale, polici e të tjera.

“Sa herĂ« qĂ« ju pĂ«rballeni me njĂ« punonjĂ«s policie indiferent apo paragjykues, apo me qendra shĂ«ndetĂ«sore ku mjekĂ«t dhe infermierĂ«t e trajtojnĂ« problemin si çështje personale dhe jo si problem tĂ« gjithĂ« shoqĂ«risĂ«, unĂ« ju inkurajoj qĂ« ta denonconi kĂ«tĂ« tek institucioni i Avokatit tĂ« Popullit,” – tha Endri Shabani gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij.

Aktivistja Xheni Karaj rikujtoi sulmet e shumta, si nga faktorë politikë ashtu edhe jopolitikë, gjatë periudhës së lobimit për miratimin e ligjit të barazisë gjinore.

“Regjimet po bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« totalitare dhe ne dimĂ« qĂ« nĂ« momentin qĂ« ato bĂ«hen mĂ« autoritare tkurren tĂ« drejtat e njeriut; zakonisht, tĂ« drejtat e grupeve mĂ« vulnerabĂ«l janĂ« mĂ« nĂ« rrezik,” – nĂ«nvizoi ajo.

Petrovska përmbledh se situata më e rënduar në këtë aspekt paraqitet në Serbi, për shkak të forcimit të institucionit fetar, ndërsa situata më optimiste paraqitet në Kosovë. Kjo lidhet me kushtetutën, e cila është më e re në raport me vendet e tjera të rajonit.

Rasti i Shqipërisë

Rreth 60% e grave LBQ kanë përjetuar dhunë gjatë jetës së tyre, ndërsa 36.6% e tyre janë aktualisht të prekura nga dhuna. Këto janë përfundimet e 300 anketave të plotësuara në Shqipëri, si pjesë e një vëzhgimi që ka kryer Aleanca LGBT.

Dean Nini, avokate e të drejtave të njeriut, shpjegon se mungon analiza e të dhënave të disagreguara, jo vetëm për gratë LBQ, por edhe për kategori të tjera të margjinalizuara, si gratë rome dhe egjiptiane, etj. Sipas saj, në praktikën e institucioneve publike është e dukshme fakti që institucionet nuk kanë kulturën e mbledhjes së të dhënave të ndara për gratë që vijnë nga kontekste të ndryshme kulturore e sociale.

“Ne duhet tĂ« pĂ«rdorim praktikat mĂ« tĂ« mira nĂ« fushĂ«n e tĂ« drejtave tĂ« njeriut pĂ«r tĂ« mbledhur tĂ« dhĂ«na tĂ« disagreguara pĂ«r secilĂ«n kategori, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« hartojmĂ« politikat dhe ligjet tona nĂ« tĂ« ardhmen sipas nevojave dhe eksperiencĂ«s sĂ« jetuar tĂ« grave. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« risĂ« e ligjit pĂ«r barazinĂ« gjinore, sepse vendos mbledhjen e tĂ« dhĂ«nave me bazĂ« gjinore,” – shpjegon Dean Nini.

Sipas të dhënave, 90% e personave LGBTI+ nuk e raportojnë dhunën dhe diskriminimin. 88% e të anketuarve shprehen se nuk kanë besim te institucionet shtetërore dhe preferojnë të raportojnë dhunën më thjesht në organizatat e shoqërisë civile.

Por sfida më e madhe për këtë grup është edhe mosnjohja ligjore dhe barrierat që hasin në shërbime. 35% e kampionit nuk mendon se ka akses të plotë në shërbime shëndetësore. 14% e grave LBQ kanë përjetuar diskriminim nga personeli shëndetësor, dhe vetëm 19% e grave lezbike dhe biseksuale vizitojnë gjinekologun.

Në përfundim të takimit, aktivisti Blin Sali theksoi se sfidat në arsimin për qytetarët LGBTQI në Shqipëri nuk janë fenomene sporadike apo individuale, por pasojë e ndërthurjes së faktorëve strukturorë, të cilët veprojnë në mënyrë të vazhdueshme gjatë gjithë trajektores së nxënies. E si rrjedhojë zinxhir, mungesa e arsimit kufizon aksesin në tregun formal të punës, rrit rrezikun e varfërisë dhe përkeqëson mirëqenien psikologjike.

Lexoni gjithashtu:

Barazia gjinore në Ballkan: Progres i ngadalshëm mes dezinformimit dhe dogmës fetare

Pse nuk mund të ketë referendum për ligjin e barazisë gjinore?

The post Dhuna e padokumentuar ndaj grave Lesbike, Biseksuale dhe “Queer” appeared first on Citizens.al.

Shqipëria përmirëson transparencën e buxhetit, por sfidat për besimin publik vijojnë

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
25 March 2026 at 18:27

Shqipëria ka bërë hapa para në drejtim të transparencës fiskale, mirëpo ende ka mungesë në përfshirjen e qytetarëve dhe në llogaridhënien për mënyrën se si shpenzohet buxheti.


Këto janë gjetjet kryesore të Anketës së Buxhetit Transparent të vitit 2025 (OBS) për Ballkanin perëndimor dhe Turqinë, të cilat u prezantuan gjatë ditës së mërkurë në Tiranë.


Vendi ynë ka arritur të mbledhë 64 nga 100 pikë në indeksin për tansparencën fiskale, duke u renditur mbi mesataren rajonale prej 52 pikësh, duke u konsideruar si një ndër vendet me performancë më të mirë në Ballkanin Perëndimor.


Prej vitit 2015, kur ka nisur matja e transparencës, vendi ynë ka shënjuar rritje, nga 38 pikë në 2015, në 50 pikë në 2017, në 55 pikë në 2019, 52 pikë në 2021 dhe 57 pikë në 2023.

Burimi: Anketa e Buxhetit Transparent të vitit 2025 (OBS)


Megjithatë, raporti thekson se mbetet ende sfidë që të dhënat e buxhetit të jenë publike sa qytetarët dhe aktorët mbikëqyrës të ndjekin shpenzimet përgjatë gjithë vitit.


Sipas raportit, parlamenti dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit kanë mandate zyrtarë për të monitoruar shpenzimet publike, mirëpo ka një boshllëk për aq kohë sa nuk zbatohen rekomandimet e lëna nga auditimi.


“Rezultati i pĂ«rgjithshĂ«m i mbikĂ«qyrjes sĂ« ShqipĂ«risĂ« arrin 69 nga 100, me performancĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« nga Institucioni i LartĂ« i Auditimit (78) krahasuar me mbikĂ«qyrjen legjislative (64), duke treguar mbikĂ«qyrje pĂ«rgjithĂ«sisht tĂ« pĂ«rshtatshme, por tĂ« pabarabartĂ« nĂ« tĂ« gjitha institucionet”, thuhet nĂ« pĂ«rmbledhjen e raportit.


Sa i takon pjesëmarrjes publike, Shqipëria vlerësohet me 17 pikë nga 100 në total, duke pasqyruar kufizim të qytetarëve për tu angazhuar në procesi ne buxhetit.


Krahasuar me vendet e tjera, vendin e parë për transparencën fiskale e mban Turqia me 65 pikë. Pas Shqipërisë vjen Kosova me 57 pikë, Mali i Zi me 54 pikë, Serbia me 53 pikë, Maqedonia e veriut me 396 pikë dhe Bosnje dhe Hercegovina me 30 pikë.

Burimi: Anketa e Buxhetit Transparent të vitit 2025 (OBS)

Raporti rekomandon që Shqipëria të përmirësojë zbulimin e rreziqeve fiskale, sidomos ato që lidhen me borxhin publik apo shpenzimet e prapambetura, si dhe të ofrojë raportim më gjithëpërfshirës në kohë për zbatimin e rezultateve të buxhetit.


Mes të tjerash, rekomandohet që raporti i zbatimit të fundvitit të pëfshijë raportim më të qartë për shpërndarjen e buxhetit dhe rezultatet për programet që synojnë grupet vulnerabël.


TĂ« publikohet nĂ« platformĂ«n e-Albania “buxheti i qytetarĂ«ve” dhe tĂ« shpĂ«rndahet pĂ«rmes bashkie apo organizatave tĂ« shoqĂ«risĂ« civile si dhe tĂ« ofrohet njĂ« raportim mĂ« i qartĂ« mbi detyrimet e prapambetura dhe ndikimin e tyre nĂ« qendrueshmĂ«rinĂ« fiskale.

The post Shqipëria përmirëson transparencën e buxhetit, por sfidat për besimin publik vijojnë appeared first on Citizens.al.

Transporti urban në Tiranë drejt reduktimit 30%, për shkak të rritjes së çmimit të karburantit

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
25 March 2026 at 14:23

Që nga 30 marsi, transporti urban pritet të reduktojë me 30% shërbimin e ofruar për qytetarët në Tiranë. Kjo vjen si pasojë e rritjes së vazhdueshme të çmimit të karburantit dhe ndikimit të drejtpërdrejtë në kostot e operimit.

“Rritja e çmimit tĂ« naftĂ«s nga 145 lekĂ«/litĂ«r para krizave tĂ« fundit nĂ« rreth 214 lekĂ«/litĂ«r, pra njĂ« rritje prej afĂ«rsisht 70 lekĂ« pĂ«r litĂ«r, ka sjellĂ« njĂ« shtim tĂ« konsiderueshĂ«m tĂ« shpenzimeve operative”, citohet nĂ« deklaratĂ«n e bĂ«rĂ« publike nga Shoqata e Transportit Urban dhe Interurban dhe Shoqata KombĂ«tare e Transportit Qytetas.

Shoqatat kërkojnë nga institucionet ndërhyrje të menjëhershme përmes disa masave konkrete. Ato theksojnë nevojën për rishikimin e barrës fiskale mbi karburantin, veçanërisht në drejtim të akcizës dhe taksës së qarkullimit, si dhe kërkojnë hartimin e një politike të veçantë për sektorin e transportit publik, që do të përfshinte edhe heqjen e TVSH-së.

Po ashtu, kërkohet vendosja e mekanizmave subvencionues ose kompensues, me qëllim garantimin e vijueshmërisë dhe qëndrueshmërisë së shërbimit për qytetarët.

“OperatorĂ«t nuk synojnĂ« reduktimin e shĂ«rbimit apo rritjen e çmimit tĂ« biletĂ«s, por vijueshmĂ«rinĂ« dhe cilĂ«sinĂ« e tij. NĂ« kushtet aktuale, kjo po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e vĂ«shtirĂ« pa mbĂ«shtetje institucionale”, thuhet nĂ« deklaratĂ«.

I kontaktuar nga Citizens.al, Dashnor Memaj tha se pas deklaratës publike, shoqatat janë në pritje të një takimi me Bashkinë e Tiranës për të gjetur forma të përbashkëta zgjidhjeje.

“Nuk po kĂ«rkojmĂ« diçka tĂ« pabĂ«shme, por diçka qĂ« vendet e rajonit e kanĂ« bĂ«rĂ« tashmĂ«. Rritja e çmimit tĂ« karburantit Ă«shtĂ« njĂ« krizĂ« qĂ« prek drejtpĂ«rdrejt transportin publik”, vijoi Memaj.

Memaj kujton raste të ngjashme kur situata është menaxhuar mirë nga institucionet shtetërore, si për shembull në vitin 2022, kur për shkak të luftës në Ukrainë, shteti subvencionoi transportin publik për gjashtë muaj.

Kostandin Foni, drejtues i Shoqatës Kombëtare të Transportit Qytetas, shpjegon se nëse institucionet përgjegjëse nuk marrin masa dhe nuk reagojnë gjatë kësaj jave, ulja e numrit të mjeteve do të jetë e pashmangshme.

“Jo se operatorĂ«t nuk duan tĂ« ofrojnĂ« shĂ«rbim pĂ«r qytetarĂ«t
 Shteti duhet tĂ« ndĂ«rhyjĂ«, qoftĂ« pĂ«rmes qeverisjes vendore apo asaj qendrore, ose duke ndryshuar çmimin e transportit, ose duke kompensuar vlerĂ«n e shtuar tĂ« karburantit”, pĂ«rmbylli Foni.

Situata mbetet e paqartë dhe në pritje të vendimeve institucionale që mund të ndikojnë drejtpërdrejt në vijueshmërinë e shërbimit.

Zgjidhja e shpejtë e këtij ngërçi konsiderohet thelbësore për të shmangur ndërprerjet dhe për të garantuar transportin publik për qytetarët.

Lexo gjithashtu:

The post Transporti urban në Tiranë drejt reduktimit 30%, për shkak të rritjes së çmimit të karburantit appeared first on Citizens.al.

50 fidanë pishe në Parkun Kombëtar të Shebenikut; përpjekje për ruajtje të natyrës

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
24 March 2026 at 13:47

Në Parkun Kombëtar të Shebenikut, një nga zonat më të pasura natyrore të Shqipërisë, një grup aktivistësh, përfaqësues të zonave të mbrojtura dhe të rinj u bënë bashkë për të mbjellë 50 fidanë pishe në një zonë të degraduar të parkut.

Aktiviteti, i zhvilluar në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Pyjeve ishte një përpjekje për të rritur ndërgjegjësimin për mbrojtjen dhe ruajtjen e natyrës, si dhe forcimin e lidhjes së komunitetit me natyrën.

GĂ«zim Shuli, nga organizata mjedisore lokale “AlbNatyra” tha pĂ«r Citizens.al se u pĂ«rzgjodh kjo zonĂ«, pasi lidhet me nevojĂ«n pĂ«r tĂ« rikuperuar zonat e eroduara tĂ« parkut.

“Me kĂ«tĂ« synojmĂ« qĂ« tĂ« kontribuojmĂ« sado pak nĂ« shtimin e shumĂ«llojshmĂ«risĂ« sĂ« kĂ«tij parku, por edhe pse jo tĂ« shtojmĂ« sipĂ«rfaqen e gjelbĂ«r. Lloji qĂ« ne po mbjellim Ă«shtĂ« pishĂ« e zezĂ« qĂ« Ă«shtĂ« autoktone e kĂ«tij vendit kĂ«tu dhe po pĂ«rpiqemi qĂ« nĂ« kĂ«to zonat e eroduara tĂ« shtojmĂ« sado pak gjelbĂ«rimin”, u shpreh Shuli.

Sipas Gëzim Shulit, ky park është një nga parqet më të mëdha dhe më të mirë menaxhuara, ndaj është e rëndësishme të përçohet te komuniteti edhe përgjegjësia për ta ruajtur atë.

“Po pĂ«rpiqemi qĂ« qoftĂ« edhe me aktivitetet qĂ« ne po bĂ«jmĂ« tĂ« rrisim edhe sado pak ndĂ«rgjegjĂ«simin e njerĂ«zve, por edhe pĂ«rfshirjen e komuniteteve dhe tĂ« rinjve nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« lidhen mĂ« shumĂ« me natyrĂ«n dhe ta mbrojnĂ« atĂ« pĂ«r brezat qĂ« do tĂ« vijnĂ« nĂ« tĂ« ardhmen”, u shpreh Shuli.

Pjesë e mbjelljes së fidanëve ishte edhe organizata LUMI. Besjana Guri, drejtuese e saj, vuri theksin te rëndësia konkrete e nismave të tilla.

“JanĂ« zgjedhur patjetĂ«r pemĂ« qĂ« i pĂ«rshtaten terrenit dhe kanĂ« shanse shumĂ« tĂ« larta pĂ«r tĂ« mbirĂ« dhe pĂ«r tĂ« mbijetuar dhe pĂ«r tĂ« pasur pĂ«r njĂ« periudhĂ« rreth 10 vjeçare, njĂ« pyll nĂ« anĂ« tĂ« rrugĂ«s, nĂ« fakt edhe njĂ« zonĂ« qĂ« deri para pak kohĂ«sh ishte pre edhe e hedhjes sĂ« mbetjeve, pra ishte bĂ«rĂ« njĂ« vendgrumbullim i paligjshĂ«m”, u shpreh Guri pĂ«r Citizens.al.

Sipas saj, ajo ç’ka synohet Ă«shtĂ« qĂ« ky terren pas disa vitesh tĂ« ofrojĂ« freskinĂ« e parkut me pemĂ«t e rritura. Mes tĂ« tjerash, Besjana Guri, solli nĂ« vĂ«mendje edhe pĂ«rfshirjen e tĂ« rinjve nĂ« kĂ«tĂ« proces.

“ËshtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« brezat e rinj tĂ« jenĂ« sa mĂ« shumĂ« tĂ« angazhuar nĂ« punĂ« konkrete. Ta njohin natyrĂ«n nga afĂ«r, ta duan atĂ«, ta prekin, tĂ« dinĂ« se si mund tĂ« mirĂ«mbahen pyjet, se si ne mund tĂ« kontribuojmĂ« konkretisht pĂ«r mbrojtjen e parqeve tona kombĂ«tare”, u shpreh Guri.

Pjesë e procesit të mbjelljeve në Parkun Kombëtar Shebenik ishin edhe përfaqësues të Administratës Rajonale të Zonave të Mbrojtura të Elbasanit.

Ardit Kullafi, drejtues i AZM-së Elbasan solli në vëmendje rëndësinë e parkut dhe shtrirjen e gjerë të tij. Ndërsa, nënvizoi rëndësinë për mirëmbajtje të parkut.

“Si çdo park edhe Parku KombĂ«tar Shebenik si pasojĂ« e kushteve atmosferike dhe njĂ« pjesĂ« pĂ«rfshi edhe zonat e renduara dhe ka nevojĂ« pĂ«r mbjellje, pĂ«r rigjenerim tĂ« natyrĂ«s. Dhe ky aktivitet i sotĂ«m Ă«shtĂ« njĂ« orientim i mirĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« dĂ«shirĂ« e mirĂ« e rinisĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« aktivitetet pĂ«r shtimin e sipĂ«rfaqeve pyjore tĂ« parkut Shebenik”, u shpreh Ardit Kullafi pĂ«r Citizens.al.

Për Xhek Nezhën, inxhinier mjedisi dhe pjesë e AZM-së Elbasan, qëllimi kryesor i parkut është konservimi i natyrës.

“JanĂ« mbi 12 shtigje qĂ« janĂ« markuar me sinjalistikĂ«, ku pĂ«rdoren pĂ«r hiking (ecje). Kryesisht janĂ« nĂ« drejtimet rreth liqeneve akullnajore, majat e Shebenikut, Ă«shtĂ« shpella e akullit, shpella EremitĂ« e Kosharishtit”, u shpreh Xhek Nezha pĂ«r Citizens.al.

Sipas Nezhës, parku ka një larmishëmri të madhe të biodiversitetit.

“Rreth 35% e florĂ«s sĂ« gjithĂ« ShqipĂ«risĂ« ndodhet nĂ« Parkun KombĂ«tar tĂ« Shebenikut. Kjo falĂ« edhe disnivelit qĂ« ka, nga 270 metra mbi nivelin e detit deri nĂ« 2264 metra qĂ« Ă«shtĂ« maja e Shebenikut”, nĂ«nvizoi Nezha.


Karakteristikë e veçantë e parkut është edhe përfshirja e pjesës jugore të tij në UNESCO.

“NĂ« 2017 janĂ« shpallur rreth 2200 hektarĂ« trashĂ«gimi natyrore botĂ«rore, pyjet e vjetra tĂ« ahut nĂ« zonĂ«n e RrajcĂ«s. Kemi rreth 80% tĂ« bimĂ«ve medicinale qĂ« ndodhen nĂ« parkun KombĂ«tar tĂ« Shebenikut. Ka edhe pyje tĂ« tjera, pyje me halorĂ«, pyje tĂ« pishĂ«s sĂ« zezĂ«â€, solli nĂ« vĂ«mendje inxhinieri Nezha.

Të rinjtë që morën pjesë në mbjelljen e pishave, përshkuan më pas një pjesë të parkut, për të vizituar shpellën e akullit, një vendndodhje e shënjuar me sinjalistikë dalluese.

Parku Kombëtar i Shebenikut është shpallur i tillë në vitin 2008. Mban në vetvete dy lumenj kryesorë sikurse Bushtrica dhe Rrapuni si dhe 14 liqene akullnajore të vegjël, por me biodiversitet të larmishëm.

Lexo gjithashtu:

The post 50 fidanë pishe në Parkun Kombëtar të Shebenikut; përpjekje për ruajtje të natyrës appeared first on Citizens.al.

ArtistĂ«t nĂ« Universitetin e Arteve pa status: S’u njihen titujt, paralajmĂ«rohet bojkot

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
23 March 2026 at 18:41

Pedagogët e Universitetit të Arteve janë në prag bojkoti, duke denoncuar mosnjohjen e titujve dhe statusit të tyre akademik, pavarësisht një vendimi qeveritar që e parashikon këtë njohje mbi bazën e kontributit profesional. Artistët e shohin këtë jo vetëm si problem formal, por prek drejtpërdrejt karrierën, pagesat dhe funksionimin e vetë universitetit.

Tenori me famë botërore Josif Gjipali, i njohur për interpretimet në skena ndërkombëtare nga La Scala deri në Pekin, nuk gëzon statusin e pedagogut në Universitetin e Arteve në Tiranë.

Arsyeja lidhet pikërisht me moszbatimin e një Vendimi të Këshillit të Ministrave që parashikon njohjen e titujve mbi bazën e meritës dhe kontributit artistik.

Vendimi i miratuar në mars 2021 synonte të përfshinte në mësimdhënie figura me karrierë të spikatur, edhe pa ndjekur domosdoshmërisht rrugën e zakonshme akademike. Ai parashikonte që këta profesionistë të vlerësoheshin nga komisione përkatëse dhe të miratoheshin më pas nga Senati Akademik, duke krijuar një urë mes praktikës artistike dhe sistemit universitar.

Megjithatë, sipas pedagogëve, kjo skemë nuk po zbatohet. Për pasojë, dhjetëra artistë me emër dhe kontribute të çmuara mbeten në pozicione të ulëta akademike, pa njohje të plotë të kontributit të tyre dhe pa përfitime të denja financiare.

“Duke e lĂ«nĂ« mĂ«njanĂ« modestinĂ«, por me gjithĂ« atĂ« karrierĂ« qĂ« kam unĂ« dhe tĂ« jem asistent-lektor, nuk arrij ta kuptoj,” shpreh zhgĂ«njimin e tij Gjipali teksa foli pĂ«r Citizens.

Problematika prek rreth 50 profesionistë nga fusha të ndryshme të artit dhe ata paralajmërojnë bojkot të mësimit nëse kërkesat nuk adresohen.

Sipas tyre, përveç mungesës së njohjes së titujve, situata është përkeqësuar edhe nga kërkesa kontradiktore për doktoraturë, ndonëse vetë Ministria e Arsimit ka sqaruar se për këtë kategori ajo nuk është e detyrueshme.

“Deri mĂ« sot jo vetĂ«m qĂ« nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« asgjĂ«, por na Ă«shtĂ« dĂ«rguar edhe njĂ« email ku thuhet se doktoratura Ă«shtĂ« e domosdoshme. NdĂ«rkohĂ«, ne i kemi kĂ«rkuar MinistrisĂ« sqarim dhe vetĂ« ajo na ka konfirmuar se pĂ«r ne doktoratura dhe titujt nuk janĂ« tĂ« detyrueshĂ«m,” shpjegon Gjipali.

Sipas tij, edhe procedura e miratimit të titujve, e përmbyllur në vitin 2024, është shoqëruar me kufizime të reja. Një prej tyre ndalon përfituesit të aplikojnë për pozicione drejtuese si dekan apo drejtor, çka, sipas grupit të pedagogëve, bie ndesh me vetë logjikën e njohjes së meritës.

“Ti mĂ« trajton si tĂ« veçantĂ« pĂ«r karrierĂ«n e spikatur dhe nuk qenkam unĂ« i zoti tĂ« konkurroj pĂ«r dekan?” vijoi me pyetje retorike tenori Gjipali, sipas tĂ« cilit kjo ngjan me njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« mbajtur “status-quo”-nĂ«.

Përtej statusit formal, çështja ka edhe ndikim ekonomik. Gjipali thotë se pagesat e tyre janë të krahasueshme me ato të arsimit parauniversitar si Liceu Artistik, ndërsa artistë të institucioneve si Teatri i Operës apo Orkestra e Radio-Televizionit përfitojnë paga dukshëm më të larta, megjithëse formohen në këtë universitet.

Kauza është mbështetur edhe nga pedagogë të tjerë të Universitetit të Arteve, përfshirë ata që aktualisht e gëzojnë statusin akademik. Ata paralajmërojnë se moszbatimi i vendimeve po cenon jo vetëm të drejtat individuale, por edhe funksionimin institucional.

“Çdo vendim qĂ« merr parlamenti i universitetit, senati, duhet tĂ« zbatohet. NĂ«se ky vendim nuk zbatohet, prishet procesi i titujve, i akreditimit dhe i programeve. ËshtĂ« njĂ« emergjencĂ« brenda universitetit,” u shpreh pedagogu dhe kuratori Ardian Isufi.

Çështja Ă«shtĂ« marrĂ« nĂ« shqyrtim edhe nga Sindikata e PedagogĂ«ve, e cila kĂ«rkon ndĂ«rhyrje nga Ministria pĂ«r tĂ« zgjidhur ngĂ«rçin. Sipas saj, mungesa e njĂ« zgjidhjeje rrezikon tĂ« thellojĂ« krizĂ«n nĂ« promovimin akademik dhe tĂ« minojĂ« standardet e sistemit universitar nĂ« art.

“KĂ«rkojmĂ« zgjidhjen e ngĂ«rçit nga instancat pĂ«rkatĂ«se pĂ«r çështjen e promovimit akademik tĂ« personelit, qoftĂ« brenda dhe jashtĂ« universitetit, me ndĂ«rhyrjen e MinistrisĂ«,” deklaron SandĂ«r Kovaçi, kreu i SindikatĂ«s sĂ« PedagogĂ«ve.

The post ArtistĂ«t nĂ« Universitetin e Arteve pa status: S’u njihen titujt, paralajmĂ«rohet bojkot appeared first on Citizens.al.

“Parku i Besimit” mbetet letĂ«r: AsnjĂ« aplikim nĂ« Institutin e TrashĂ«gimisĂ«

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
23 March 2026 at 15:01

Dokumente tĂ« siguruara nga Citizens.al tregojnĂ« se projekti i “Parkut tĂ« Besimit” nĂ« PetrelĂ«, i prezantuar publikisht si njĂ« hapĂ«sirĂ« publike qĂ« do tĂ« mishĂ«rojĂ« harmoninĂ« fetare nĂ« ShqipĂ«ri, lidhet drejtpĂ«rdrejt me njĂ« territor qĂ« pĂ«rfshin njĂ« monument kulture tĂ« kategorisĂ« sĂ« parĂ«: muret e qytetit antik tĂ« Persqopit.

Projekti u shpall fitues në tetor 2025 nga konkursi i çuar përpara prej Bashkisë Tiranë, Ministrisë së Turizmit, Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH), Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit (AKPT) dhe Agjencisë së Zhvillimit të Territorit (AZHT). Por procedurat për shqyrtimin e ndërhyrjeve në këtë zonë nuk rezultojnë të kenë nisur ende.

Ky kontrast mes promovimit publik të projektit dhe fazës në të cilën ai ndodhet në koordinimin me institucionet e trashëgimisë kulturore lë vend për diskutim se si është konceptuar dhe planifikuar zhvillimi i këtij projekti.

ÇfarĂ« thonĂ« institucionet e kulturĂ«s

Projekti i “Parkut tĂ« Besimit,” konceptuar nga njĂ« grup arkitektĂ«sh tĂ« kryesuar nga Bjarke Ingels, parashikon kthimin nĂ« park publik tĂ« rreth 210,000mÂČ troje kodrinore (21% e tĂ« cilave private) tĂ« PetrelĂ«s.

Koncepti nuk përfshinte aspekte teknike si koeficentët e shfrytëzimit të truallit, volumetria e ndërtimeve dhe sipërfaqet e sakta. Por nga propozimi kuptohet se ai do të ketë 10 struktura kryesore (1 muze dhe 9 pavijone fetare), të cilat do të shoqërohen me gjelbërim, shtigje të reja, struktura akomoduese, bare, restorante dhe një hotel. 

Sipas preventivit paraprak, e gjitha do të kërkojë rreth 23.5 milionë euro investim. Nuk është e qartë se çfarë formule do të përdoret për zhvillimin e këtij projekti, por me gjasë do të jetë një tjetër thirrje nga Korporata për partneritet publik-privat.

Megjithatë, vlen të theksohet se projekti zhvillohet në perimetrin e mbrojtur të rrënojave të qytetit antik të Persqopit, një vendbanim i hershëm që ngrihet mbi kodra.

Renderë të propozimit të BIG për Parkun e Besimit/Citizens.al

Studiues të ndryshëm e kanë lidhur Persqopin me një vendbanim të rëndësishëm të periudhës ilire dhe helene, ndërsa mbetjet arkeologjike të zonës përfshijnë struktura mbrojtëse dhe një varr monumental. 

Për shkak të vlerës historike, ky sit është vendosur në listat e monumenteve të kulturës së shtetit shqiptar që prej vitit 1948.

Sipas dokumenteve zyrtare, “Muret antike dhe varri i Persqopit” gĂ«zojnĂ« statusin e Monumentit tĂ« KulturĂ«s sĂ« KategorisĂ« sĂ« ParĂ«, njĂ« nga nivelet mĂ« tĂ« larta tĂ« mbrojtjes nĂ« legjislacionin shqiptar pĂ«r trashĂ«giminĂ« kulturore. 

Për këtë monument, në vitin 2015 është përcaktuar gjithashtu edhe një zonë mbrojtëse, ku ndërhyrjet zhvillimore janë të kufizuara sipas një rregulloreje të posaçme.

ÇfarĂ« tregojnĂ« dokumentet

Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore (IKTK) ka konfirmuar pĂ«r Citizens.al se projekti “Parku i Besimit” Ă«shtĂ« pĂ«rmendur nĂ« komunikimet institucionale nĂ« prill tĂ« vitit 2025.

Sipas dokumenteve, AKPT i është drejtuar IKTK-së me një kërkesë për informacion lidhur me zonën e mbrojtur të Persqopit në kuadër të këtij projekti: kërkesa për informacion me Nr.662 mban datën 16 prill 2025.

Përmes saj AKPT kërkonte të dhëna mbi aktet ligjore që rregullojnë zonën, kufijtë dhe rregullat që duhen respektuar për ndërhyrje të mundshme zhvillimi pranë monumentit. Por ka një problem.

Kjo kërkesë është bërë rreth 4 javë pasi Korporata kishte hapur thirrjen për zhvillimin e zonës (21 mars 2025) duke lënë të kuptohet se për këtë thirrje nuk janë respektuar të gjitha hapat e nevojshme.

Paralelisht, mos-përfshirja në organizim të Ministrisë së Kulturës (Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit MEKI; ristrukturuar pas shtatorit 2025 në Ministrinë e Turizmit, Kulturës dhe Sportit MTKS) ngre pikëpyetje të tjera.

IKTK sqaroi për Citizens.al se Persqopi nuk klasifikohet si zonë arkeologjike, por si monument kulture i kategorisë së parë me perimetër të mbrojtur të përcaktuar me urdhër të ish-Ministres së Kulturës, Mirela Kumbaro Nr. 44 datë 2 shkurt 2015.

NjĂ« tjetĂ«r element i rĂ«ndĂ«sishĂ«m qĂ« ITKT dha nĂ« pĂ«rgjigjje ishte se deri mĂ« tani – pesĂ« muaj pas konkursit – nuk rezulton tĂ« jetĂ« paraqitur ndonjĂ« aplikim formal pĂ«r projektin pranĂ« sportelit unik tĂ« IKTK-sĂ«.

Një projekt publik pa projekt teknik

Legjislacioni shqiptar për trashëgiminë kulturore parashikon procedura të detajuara për çdo ndërhyrje në zonat e mbrojtura të monumenteve.

Në rastin e monumenteve të kategorisë së parë, çdo projekt që parashikon ndërhyrje në zonën e mbrotjur duhet të paraqitet me dokumentacion të plotë teknik dhe të shqyrtohet nga këshillat përkatës të trashëgimisë kulturore.

Varri monumental i Persqopit/KISH

Dokumentacioni përfshin, ndër të tjera, projektet arkitekturore, koordinatat gjeografike të ndërhyrjeve, studimet teknike dhe specifikimet edetajuara të punimeve. Në shumë raste kërkohet gjithashtu kryerja e survejimeve arkeologjike paraprake ose monitorimi arkeologjik gjatë punimeve.

Pa ndjekjen e këtyre procedurave, institucionet e trashëgimisë nuk mund të shqyrtojnë dhe miratojnë ndërhyrjet në zona të tilla.

Nga dokumentet e publikuara rezulton se, ndonëse projekti është prezantuar publikisht dhe është zhvilluar një konkurs ndërkombëtar për masterplanin, në institucionet përgjegjëse për trashëgiminë kulturore nuk është depozituar ende një projekt teknik për shqyrtim.

Kjo do të thotë se faza aktuale e projektit mbetet në nivel konceptual dhe nuk ka hyrë ende në procesin formal të autorizimit për ndërhyrje në zonën e mbrojtur të Persqopit.

Kjo krijon një diferencë të dukshme mes mënyrës se si projekti është komunikuar publikisht dhe fazës në të cilën ai ndodhet në procedurat institucionale.

“Parku i Besimit” u pĂ«rmend si projekt madhor nga kuratorja Vanessa Norwood, nĂ« intervistĂ«n me Kryeministrin Edi Rama, qĂ« pĂ«rgatiti pĂ«r gazetĂ«n e Institutit MbretĂ«ror tĂ« ArkitektĂ«ve Britanik (RIBA) me rastin e pĂ«rfshirjes sĂ« tij nĂ« listĂ«n e nderit pĂ«r vititn 2026.

Petrela është një nga zonat ku historia e hershme dhe zhvillimi urban i dekadave të fundit po ndërthuren gjithnjë e më shumë. Afërsia me Tiranën dhe potenciali turistik i zonës kanë nxitur interesin për projekte të reja zhvillimi.

Megjithatë, paralelisht këtyre ambicieve qëndron trashëgimia historike e ndjeshme, e cila kërkon studim dhe trajtim të kujdesshëm sipas procedurave që parashikon ligji.

Projekte si “Parku i Besimit” mund tĂ« sjellin vizitorĂ« dhe investime nĂ« zonĂ«, por mĂ«nyra se si ato ndĂ«rthuren me trashĂ«giminĂ« kulturore mbetet çështje qĂ« kĂ«rkon transparencĂ«, pĂ«rfshirjen e komunitetit lokal, vlerĂ«sim profesional dhe debat tĂ« hapur publik.

Lexoni gjithashtu:

The post “Parku i Besimit” mbetet letĂ«r: AsnjĂ« aplikim nĂ« Institutin e TrashĂ«gimisĂ« appeared first on Citizens.al.

Freedom House: ShqipĂ«ria mbetet “pjesĂ«risht e lirĂ«â€

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
20 March 2026 at 15:56

ShqipĂ«ria vijon tĂ« klasifikohet si vend “pjesĂ«risht i lirĂ«,” nga “Freedom House”. Sipas raportit mĂ« tĂ« fundit pĂ«r vitin 2025 vendi ka marrĂ« 68 pikĂ« nga 100 tĂ« totalit duke ruajtur tĂ« njĂ«jtin nivel si njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Në një perspektivë pesëvjeçare, Shqipëria shfaq një stanjiacion të dukshëm mes së njëjtit vlerësim 67-68 pikë (2021-2025), luhatje që tregon mungesë progresi në cilësinë e demokracisë dhe sundimin e ligjit.

“Freedom House” Ă«shtĂ« njĂ« organizatĂ« ndĂ«rkombĂ«tare me seli nĂ« Shtetet e Bashkuara. Ajo monitoron dhe vlerĂ«son gjendjen e demokracisĂ«, lirive politike dhe tĂ« drejtave civile nĂ« mbi 190 vende tĂ« botĂ«s.

Raportet e saj vjetore “Freedom in the World” konsiderohen ndĂ«r matĂ«sit mĂ« objektivĂ« sa i takon cilĂ«sisĂ« sĂ« demokracisĂ«, duke u referuar gjerĂ«sisht nga institucione ndĂ«rkombĂ«tare, studime dhe media.

Vlerësimet e kësaj organizate ndikojnë në perceptimin ndërkombëtar për vendet, si dhe përdoren shpesh për të analizuar prirjet demokratike, regresin apo progresin e një shteti sa i takon mirë-qeverisjes dhe sundimit të ligjit.

Raporti vlerëson çdo vit disa fusha kyçe të jetës publike, qeverisjen qendrore dhe vendore, procesin zgjedhor, mjedisin ligjor, funksionimin e shoqërisë civile, pavarësinë e medias dhe korrupsionin.

NdĂ«r elementĂ«t pozitivĂ« pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« gjatĂ«vitit 2025, raporti i “Freedom House” evidenton mbajtjen e zgjedhjeve konkurruese dhe pluralizmin politik, si dhe respektimin nĂ« pĂ«rgjithĂ«si tĂ« lirive fetare dhe tĂ« tubimit.

“Liria fetare dhe liria e tubimit pĂ«rgjithĂ«sisht respektohen”, thuhet nĂ« raport.

Megjithatë, raporti thekson se polarizimi i lartë politik mbetet problem strukturor, ndërsa partitë politike nuk funksionojnë si organizata të hapura, por janë të përqendruara rreth figurave të liderëve të tyre.

“Korrupsioni dhe ryshfeti mbeten probleme tĂ« mĂ«dha, megjithĂ«se qeveria ka ndĂ«rmarrĂ« hapa pĂ«r tĂ« trajtuar korrupsionin nĂ« sistemin gjyqĂ«sor”, vlerĂ«son raporti.

Si zhvillime pozitive përmenden puna e Strukturës së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK/GJKKO) në hetimin dhe gjykimin e zyrtarëve të lartë, si dhe avancimi i reformës në drejtësi, përfshirë procesin e vetingut që ka larguar nga sistemi gjyqtarë dhe prokurorë të dyshuar për korrupsion.

Nga ana tjetër, Shqipëria duket se vijon të marrë pikë të ulëta në fusha kritike si liria dhe pavarësia e medias, liria akademike dhe të drejtat e punëtorëve për organizim sindikal. Problem mbeten edhe çështjet e të drejtave të njeriut, përfshirë dhunën në familje.

NĂ« krahasim me rajonin, ShqipĂ«ria pozicionohet disi mĂ« mirĂ«, por me tĂ« njĂ«jtat problematika dhe vlerĂ«sim tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m si vende “pjesĂ«risht tĂ« lira”: Serbia Ă«shtĂ« vlerĂ«suar me 53 pikĂ«, BosnjĂ« dhe Hercegovina me 54 pikĂ«, Kosova 60 pikĂ«, Maqedonia e Veriut 67 pikĂ« dhe Mali i Zi 68 pikĂ«.

Lexoni gjithashtu:

The post Freedom House: ShqipĂ«ria mbetet “pjesĂ«risht e lirĂ«â€ appeared first on Citizens.al.

Patronazhi politik motor korrupsioni, thotë raporti

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
19 March 2026 at 16:26

Patronazhi politik Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« mekanizmin kryesor qĂ« po ushqen korrupsionin dhe po deformon qeverisjen nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor. Ky Ă«shtĂ« pĂ«rfundimi qendror i njĂ« raporti rajonal, i cili argumenton se skema e dikurshme “njĂ« votĂ« pĂ«r vend pune”, Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« sistem kompleks varĂ«sie dhe kontrollesh politike qĂ« ka kapur shtetet.

Raporti, i titulluar “Patronazhi politik, njĂ« katalizator pĂ«r korrupsionin dhe keqqeverisjen nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor,” vjen nĂ« njĂ« moment kur vendet e rajonit, pĂ«rfshirĂ« ShqipĂ«rinĂ«, janĂ« angazhuar nĂ« reforma anti-korrupsion nĂ« kuadĂ«r tĂ« proceseve tĂ« integrimit europian, por qĂ« po kanĂ« rezultate tĂ« kufizuara.

Analiza vjen nga “Southeast European Leadership for Development and Integrity” (SELDI) dhe sugjeron se arsyeja e kĂ«tij stanjacioni lidhet pikĂ«risht me rolin e patronazhit politik, i cili vazhdon tĂ« funksionojĂ« si njĂ« infrastrukturĂ« paralele pushteti.

SELDI është një rrjet me mbi 30 organizata të shoqërisë civile në Evropën Juglindore, i cili prej më shumë se dy dekadash monitoron korrupsionin dhe politikat e qeverisjes në rajon. 

PĂ«rmes instrumenteve tĂ« standardizuara, si “Corruption Monitoring System” dhe “State Capture Diagnostics,” ky rrjet ka ndĂ«rtuar njĂ« bazĂ« tĂ« dhĂ«nash mbi mĂ«nyrĂ«n si funksionojnĂ« institucionet dhe marrĂ«dhĂ«niet mes politikĂ«s dhe ekonomisĂ«. 

Raporti i fundit përfaqëson një vazhdimësi të këtyre analizave, por me fokus të drejtpërdrejtë te patronazhi politik si faktor kyç.

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, patronazhi nuk trajtohet si njĂ« fenomen periferik, i kufizuar nĂ« nepotizĂ«m apo punĂ«sime partiake. Ai pĂ«rkufizohet si njĂ« sistem marrĂ«dhĂ«niesh ku burimet publike – nga vendet e punĂ«s te shĂ«rbimet, lejet e ndĂ«rtimit, licencat, tenderĂ«t, koncesionet dhe kontratat – shpĂ«rndahen jo mbi bazĂ«n e garĂ«s dhe meritokracisĂ« por “bindjes dhe besnikĂ«risĂ« politike.”

Kjo krijon një rrjet varësie, ku qytetarët dhe punonjësit e administratës lidhen me pushtetin jo përmes marrëdhënieve ligjore, por përmes marrëdhënieve informale. Raporti argumenton se pikërisht ky sistem po e kthen korrupsionin në një praktikë të organizuar dhe të qëndrueshme. 

KĂ«shtu, nĂ« vend qĂ« tĂ« jetĂ« njĂ« devijim nga rregullat, korrupsioni po bĂ«het pjesĂ« e funksionimit tĂ« pĂ«rditshĂ«m tĂ« institucioneve. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, “patronazhi politik” po shfaqet si “katalizator” qĂ« lidh mes tyre abuzimin me burimet publike, kapjen e institucioneve dhe manipulimin e proceseve demokratike.

Në nivel rajonal, gjetjet e raportit tregojnë një model të përsëritur në të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor. Administrata publike rezulton e politizuar, me ndryshime të shpeshta në varësi të proceseve zgjedhore, ndërsa burimet shtetërore përdoren për të siguruar avantazh elektoral.

Skema e patronazhit dhe nivelet e tij në rajon/Seldi; Citizens.al

Institucionet e kontrollit, si auditimet, Kontrolli i LartĂ« i Shtetit, apo drejtĂ«sia, thuhet se mbeten tĂ« ekspozuara ndaj ndikimit politik, duke kufizuar efektivitetin e tyre. Por, njĂ« element thelbĂ«sor qĂ« vĂ« nĂ« pah raporti Ă«shtĂ« normalizimi i kĂ«tyre praktikave nĂ« perceptimin publik, çka e bĂ«n sistemin mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m dhe mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u goditur.

Brenda kĂ«saj panorame, ShqipĂ«ria paraqitet si njĂ« rast tipik i kĂ«tij modeli. Raporti evidenton se administrata publike nĂ« vend mbetet e lidhur ngushtĂ« me partitĂ« politike – partinĂ« nĂ« pushtet, – ndĂ«rsa rotacionet shoqĂ«rohen me zĂ«vendĂ«sime tĂ« gjera tĂ« stafit apo bordet drejtuese tĂ« kompanive shtetĂ«rore.

Kjo ka krijuar një strukturë ku karriera në sektorin publik varet më shumë nga lidhjet politike sesa nga meritokracia.

“[
] skenar praktik Ă«shtĂ« manipulimi i proceseve tĂ« prokurimit: vendosja e kritereve tĂ« ngushta, pĂ«rjashtimi i operatorĂ«ve konkurrues ose pĂ«rdorimi i negociatave tĂ« drejtpĂ«rdrejta nĂ« favor tĂ« subjekteve tĂ« preferuara,” thuhet nĂ« raport.

“KĂ«to praktika zbatohen pĂ«rmes dokumentacionit teknik dhe procedurave qĂ« duken tĂ« ligjshme, por qĂ« nĂ« thelb synojnĂ« tĂ« zvogĂ«lojnĂ« konkurrencĂ«n dhe tĂ« favorizojnĂ« fituesit e lidhur politikisht,” vijon raporti.

Por, një nga aspektet më të ndjeshme lidhet me proceset zgjedhore. Përdorimi i burimeve shtetërore për mobilizim elektoral dhe presioni, shpesh indirekt, mbi punonjësit publikë për të mbështetur forca të caktuara politike, identifikohen si praktika që deformojnë edhe sistemin demokratik.

Në këtë mënyrë, patronazhi nuk shërben vetëm për shpërndarje përfitimesh, por edhe për mbajtjen dhe riprodhimin e pushtetit politik.

Po ashtu, raporti sugjeron se institucionet e pavarura në Shqipëri mbeten të brishta përballë ndikimit politik. Edhe pse në letër ekzistojnë mekanizma kontrolli, në praktikë autonomia e tyre kufizohet nga ndërhyrjet dhe presionet politike. Kjo situatë krijon një hendek të dukshëm mes kuadrit ligjor dhe zbatimit real.

Një nga gjetjet më të forta të raportit është dimensioni social i fenomenit. Në Shqipëri, si në pjesën tjetër të rajonit, patronazhi shpesh perceptohet si një mënyrë e zakonshme për të siguruar akses në shërbime apo mundësi punësimi. Kjo e bën sistemin vetë-riprodhues, pasi qytetarët, përballë mungesës së besimit te institucionet, i drejtohen rrjeteve informale si zgjidhje praktike.

Në krahasim me vendet e tjera të rajonit, raporti sugjeron se Shqipëria ndan të njëjtat karakteristika strukturore, por me një theks të veçantë te lidhja e patronazhit me ciklet elektorale.

Kjo e bĂ«n sistemin mĂ« dinamik, por jo mĂ« pak tĂ« rrĂ«njosur. NĂ« vende si Serbia apo Mali i Zi, patronazhi paraqitet mĂ« i konsoliduar dhe i centralizuar, ndĂ«rsa nĂ« ShqipĂ«ri ai thuhet se “mbetet mĂ« fleksibĂ«l, por njĂ«soj efektiv nĂ« ruajtjen e kontrollit politik”.

NĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, raporti ofron edhe njĂ« shpjegim pĂ«r “dĂ«shtimin relativ” tĂ« reformave anti-korrupsion.

Sipas analizës, shumica e reformave janë fokusuar te ndërtimi i institucioneve dhe përmirësimi i kuadrit ligjor, ndërsa kanë anashkaluar rrjetet informale të patronazhit që në fakt përcaktojnë mënyrën si funksionon pushteti.

Për këtë arsye, edhe ndërhyrjet e mbështetura nga Bashkimi Europian kanë prodhuar shpesh rezultate të kufizuara.

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst raporti i SELDI-t sugjeron se korrupsioni nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« problem i zbatimit tĂ« ligjit, por njĂ« model qeverisjeje i ndĂ«rtuar “mbi marrĂ«dhĂ«nie patronazhi” dhe pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, kjo nĂ«nkupton se sfida nuk qĂ«ndron vetĂ«m te forcimi i institucioneve formale, por te çmontimi i rrjeteve informale qĂ« vazhdojnĂ« tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« funksionimin real tĂ« shtetit.

Precedenti shqiptar me patronazhistët

Rasti më konkret që ilustron praktikën e patronazhit politik në Shqipëri doli në dritë në prag të zgjedhjeve parlamentare të vitit 2021, kur në media qarkulloi një databazë e madhe në format Microsoft Access me të dhëna të detajuara për qindra mijëra qytetarë.

Edi Rama pas suksesit në zgjedhjet e vitit 2021/Citizens.al

Publikimet raportuan se databaza përmbante rreth 910 mijë votues në Tiranë dhe zona të tjera, një shifër që përfshinte praktikisht pjesën dërrmuese të elektoratit aktiv në kryeqytet.

Dokumenti pĂ«rmbante jo vetĂ«m tĂ« dhĂ«na bazĂ« identifikimi – si emri, numri personal, adresa, vendi i punĂ«s dhe kontaktet – por edhe informacione politike tĂ« strukturuara si preferenca partiake, kategorizimin si votues “i sigurt”, apo “jo”, si dhe shĂ«nime tĂ« tjera qĂ« nĂ« disa raste pĂ«rfshinin problematika personale apo nĂ« marrĂ«dhĂ«nie me institucionet shtetĂ«rore.

NjĂ« element kyç i databazĂ«s ishte kolona qĂ« identifikonte pĂ«r secilin qytetar njĂ« person pĂ«rgjegjĂ«s – tĂ« ashtuquajturin “patronazhist”. Ky individ, zakonisht i lidhur me strukturat partiake nĂ« terren, kishte pĂ«r detyrĂ« tĂ« ndiqte, pĂ«rditĂ«sonte dhe ndikonte sjelljen elektorale tĂ« votuesve tĂ« caktuar. 

Kjo e bënte databazën jo thjesht një listë, por një instrument operativ për mobilizim politik.

Rasti u bĂ« publikisht i njohur si “lista e patronazhistĂ«ve” dhe ngriti shqetĂ«sime tĂ« forta pĂ«r pĂ«rdorimin e tĂ« dhĂ«nave personale, pĂ«rfshirĂ« dyshimet se njĂ« pjesĂ« e tyre mund tĂ« ishin marrĂ« nga sisteme shtetĂ«rore, si tatimet, regjistrat e gjendjes civile apo dhe vetĂ« kompanitĂ«.

Institucionet e mbrojtjes së të dhënave dhe organet e drejtësisë nisën hetime, ndërsa çështja u shoqërua me debat të gjerë publik dhe politik, pasi fillimisht u ndoqën gazetarët dhe media që e botoi e para si skandal: Lapsi.al

Nga ana tjetĂ«r, reagimi i Kryeministrit Edi Rama ishte si “patronazhist” ndaj praktikĂ«s. Ai e relativizoi fenomenin duke e paraqitur si njĂ« metodĂ« organizimi politik tĂ« pĂ«rdorur edhe nga partitĂ« dhe vendet e tjera, duke mohuar shkeljet sistemike. Sipas tij tĂ« dhĂ«nat ishin gjeneruar nga vetĂ« anĂ«tarĂ«t e partisĂ«.

Megjithatë, përtej debatit politik, rasti i vitit 2021 mbetet ilustrimi më konkret i funksionimit të patronazhit politik në Shqipëri në formë të strukturuar dhe të dokumentuar. 

Ai dëshmoi se marrëdhënia mes partive dhe votuesve nuk ndërtohet vetëm mbi programe apo bindje ideologjike, por edhe mbi një sistem monitorimi dhe ndikimi të drejtpërdrejtë, i cili ndërthuret me aksesin në burime dhe informacione.

NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, “skandali i patronazhistĂ«ve” pĂ«rbĂ«n njĂ« precedent kyç pĂ«r tĂ« kuptuar se si koncepti i patronazhit, i trajtuar nĂ« raportin e SELDI-t nĂ« nivel teorik dhe rajonal, ka marrĂ« nĂ« ShqipĂ«ri njĂ« formĂ« konkrete, tĂ« integruar nĂ« praktikĂ«n elektorale, por jo vetĂ«m.

Rrjeti SELDI beson se kapërcimi i sfidave të paraqitura nga patronazhistët kërkon një qasje komplekse dhe shumëdimensionale.

“Kjo qasje duhet tĂ« pĂ«rqendrohet kryesisht nĂ« profesionalizimin e mĂ«tejshĂ«m tĂ« sektorit publik, masa mĂ« tĂ« forta pĂ«r tĂ« luftuar kapjen e shtetit dhe transparencĂ« tĂ« pĂ«rmirĂ«suar nĂ« qeverisje,” thuhet nĂ« raport,

Objektivi është që, krahas krijimit dhe promovimit të një shërbimi publik të bazuar në meritokraci dhe llogaridhënie në prokurimet publike të garantohet gara, transparenca duke rritur kështu besimin e qytetarëve në institucionet publike.

Lexoni gjithashtu:

The post Patronazhi politik motor korrupsioni, thotë raporti appeared first on Citizens.al.

Gjykata do të shqyrtojë udhëzimin për mësuesit pa e pezulluar atë

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
19 March 2026 at 16:08

Gjykata Administrative e Apelit refuzoi kĂ«rkesĂ«n e organizatĂ«s “DrejtĂ«si Sociale” pĂ«r pezullimin e menjĂ«hershĂ«m tĂ« udhĂ«zimit qĂ« ndalon mĂ«suesit e punĂ«suar pas vitit 2011 tĂ« japin provimin e kualifikimit pa kryer mĂ« parĂ« provimin e licencimit.

Gjykata do të vijojë shqyrtimin e padisë në themel, pa vendosur një masë paraprake pezullimi.

Dy ditĂ« mĂ« parĂ«, organizata “DrejtĂ«si Sociale” dorĂ«zoi njĂ« padi, duke kĂ«rkuar shfuqizimin e udhĂ«zimit nr. 12, datĂ« 24 shkurt 2025, i cili detyron njĂ« kategori mĂ«suesish tĂ« japin provimin e licencimit; nĂ« tĂ« kundĂ«rt, ata nuk mund tĂ« hyjnĂ« nĂ« procesin e kualifikimit.

Gentian Sejrani, avokat dhe drejtues i organizatĂ«s “DrejtĂ«si Sociale”, u shpreh se padia erdhi si pasojĂ« e shqetĂ«simeve tĂ« dhjetĂ«ra mĂ«suesve, tĂ« cilĂ«t janĂ« punĂ«suar pas vitit 2011 dhe nuk kanĂ« kaluar provimin e shtetit.

Sipas tij, një pjesë e mësuesve kanë kaluar fazën e parë të kualifikimit, ndërsa pengesa është shfaqur në fazën e dytë, që zhvillohet pas 10 vitesh pune në profesion.

Aktualisht, sistemi i kualifikimit tĂ« mĂ«suesve parashikon tre nivele: pas 5 vitesh titullin “mĂ«sues i kualifikuar”, pas 10 vitesh “mĂ«sues specialist” dhe pas 20 vitesh “mĂ«sues mjeshtĂ«r”.

Këto nivele shoqërohen me rritje page përkatësisht 5%, 10% dhe 20%.

Sipas Sejranit, ky udhëzim krijon pabarazi të drejtpërdrejtë në paga dhe trajtim profesional, në krahasim me kolegët e tyre.

Lexo gjithashtu:

The post Gjykata do të shqyrtojë udhëzimin për mësuesit pa e pezulluar atë appeared first on Citizens.al.

Beteja e Luçiana Kokajt për Rrjollin

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
19 March 2026 at 14:37

Kur ishte 28 vjeç, Luçiana Kokaj sĂ« bashku me bashkĂ«shortin, u zhvendosĂ«n nĂ« Milano tĂ« ItalisĂ«. Si pjesa mĂ« e madhe e atyre qĂ« emigrojnĂ« nga ShqipĂ«ria edhe ata “nuk po shihnin mĂ« dritĂ« jeshile”.

Por, pas pesĂ« vitesh, ajo Ă«shtĂ« kthyer nga Italia pĂ«r tĂ« mbrojtur tokĂ«n e familjes, siç e pĂ«rshkruan, “pĂ«r tĂ« mos e lĂ«nĂ« qĂ« ta plaçisin”. Prej 45 ditĂ«sh Luçiana Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« nga protestueset mĂ« mediatike dhe mĂ« tĂ« zĂ«shme tĂ« “RezistencĂ«s sĂ« Rrjollit”.

Kjo është një betejë që ajo e shikon si amanet të vjehrrit të saj dhe njëkohësisht si borxh ndaj familjes dhe djalit. Në një intervistë për Citizens.al ajo tregon sesi familja e saj ka luftuar për të nxjerrë dokumentet e pronave në Rrjoll, dhe pikërisht për atë kalvar mundimi ajo thekson se familja e saj nuk ka ndërmend ta braktisë atë, por të vazhdojë deri në fund për të nxjerrë në dritë të drejtën.

Rikthim si aktiviste

Kur e pyes LuçianĂ«n se çfarĂ« mban mend nga dita e parĂ« e protestĂ«s, ajo shpjegon se ditĂ«n e parĂ« qĂ« ka protestuar ka qenĂ« jashtĂ« ProkurorisĂ« sĂ« ShkodrĂ«s dhe mĂ« pas i Ă«shtĂ« bashkuar protestave nĂ« kantierin e ndĂ«rtimit tĂ« kompanisĂ« “Gener 2” nĂ« Rrjoll.

Luçiana udhëton çdo ditë me makinë rreth 15 minuta nga Velipoja drejt kantierit më të raportuar javëve të fundit.

“NĂ« ’79 ka rĂ«nĂ« njĂ« tĂ«rmet i fuqishĂ«m dhe tĂ« gjitha familjet qĂ« humbĂ«n shtĂ«pinĂ« nĂ« Rrjoll, shteti i zhvendosi nĂ« VelipojĂ«,” shpjegon Kokaj.

Ndër protestat në të shkuarën ajo ka qenë aktiviste dhe mbështetëse edhe në protestën e armëve kimike, por gjatë emigrimit thotë se u shkëput nga rruga e aktivizmit, duke i dedikuar më shumë kohë dhe energji djalit të saj.

“NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« kohe unĂ« humbas tĂ« gjithĂ« ditĂ«n nga fĂ«mija im, pasi edhe kur shkoj nĂ« shtĂ«pi mĂ« duhet tĂ« punoj,” tregon programuesja e webeve, qĂ« tashmĂ« Ă«shtĂ« aktiviste me kohĂ« tĂ« plotĂ« dhe pĂ«r kĂ«tĂ« ndjen faj qĂ« nuk ka shumĂ« kohĂ« pĂ«r familjen.

Momentalisht bashkĂ«shorti, Tur Shullani, pĂ«r shkak tĂ« njĂ« urdhri nga Gjykata e ShkodrĂ«s nuk mund t’i bashkohet mĂ« protestĂ«s. Ai rrĂ«fen pĂ«r Citizens.al se ka LuçianĂ«n si “pĂ«rfaqĂ«si dinjitoze.”

PĂ«rveç tij, edhe 14 persona tĂ« tjerĂ« kanĂ« urdhĂ«r ndalimi pĂ«r t’iu bashkuar rezistencĂ«s nĂ« vijim. Por Luçiana thekson se nuk e tremb pjesĂ«marrja e ulĂ«t nĂ« protestĂ«, por mosreagimi i institucioneve tĂ« drejtĂ«sisĂ«.

NdĂ«r momentet e frikĂ«s, ajo veçon afrimin disa personave tĂ« dyshimtĂ« pranĂ« shtĂ«pisĂ«, qĂ« edhe i ka denoncuar, si dhe natĂ«n pas pĂ«rfundimit tĂ« emisionit “Opinion” nĂ« Tv Klan ku familjet e Rrjollit u pĂ«rballĂ«n me Fatmir ShpellzĂ«n, tĂ« cilin e akuzojnĂ« se ka tjetĂ«rsuar pronat dhe mĂ« pas ia ka kaluar kompanisĂ« “Gener 2”.

“Familja e Fatmir ShpellzĂ«s na bĂ«ri pritĂ« nĂ« dalje tĂ« Klanit dhe tĂ« nesĂ«rmen doli dhe tha mĂ« sulmuan djalin, ndĂ«rkohĂ« ka pamje filmike qĂ« djali i tij ka qenĂ« nĂ« gjendje shumĂ« tĂ« mirĂ«,” tregon ajo versionin e saj pĂ«r ngjarjen.

Drejtësia, si kauza e duhur

Luçiana mĂ« tregon rastin kur njĂ« fqinji tĂ« saj nĂ« njĂ« vend evropian iu desh njĂ« vit e gjysmĂ« qĂ« t’i rishikohej kĂ«rkesa pĂ«r ndĂ«rhyrje nĂ« çati pĂ«r shkak se ndalohej ndryshimi i siluetĂ«s arkitekturore tĂ« fshatit.

“KĂ«tu po bĂ«het njĂ« resort nĂ« 1,500 dynym tokĂ«, po kundĂ«rshtohet çdo ditĂ« nga banorĂ«t dhe institucionet nuk reagojnĂ«,” vijon Luçiana.

Në 45 ditë protesta, ajo është shoqëruar tre herë në komisariat, ku ka qëndruar disa orë. Ndërkohë nga dhuna në protestë është lënduar disa herë, por nuk e ka raportuar.

Kur e pyes Luçianën nëse do rikthehet në Itali pas përfundimit të kësaj çështjeje, apo e gjitha kjo eksperiencë i ka ndryshuar pikëpamjen, ajo thekson se fatkeqësisht ndihet edhe më e zhgënjyer nga vendi i saj dhe të ardhmen e sheh jashtë.

Por ajo përmbledh se kjo eksperiencë ka përforcuar lidhjet e saj me banorët, pasi prej kohësh ata ishin shkëputur nga njëri-tjetri, duke u fokusuar secili te jeta individuale.

“PĂ«r tĂ« luftuar pĂ«r drejtĂ«si ia vlen nĂ« çdo vend tĂ« botĂ«s, sidomos nĂ« vendin tonĂ« qĂ« ka humbur komplet besimi te drejtĂ«sia. Duhet tĂ« luftojmĂ« shumĂ« fort, sepse nĂ« qoftĂ« se sistemohet drejtĂ«sia nĂ« ShqipĂ«ri, do tĂ« sistemohen shumĂ« hallka tĂ« kĂ«tij shteti,” pĂ«rmbyll Luçiana.

Teksa ikim e pyes nĂ«se pas njĂ« viti e sheh resortin “Blu Borgo” drejt pĂ«rfundimit apo jo, ajo thekson se “duam qĂ« prona tĂ« zhvillohet, por jo tĂ« pĂ«rjashtohemi ne”.

Lexoni gjithashtu:

The post Beteja e Luçiana Kokajt për Rrjollin appeared first on Citizens.al.

Protesta në Rrjoll zbehet në numër, por jo në qëndresë

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
18 March 2026 at 12:45

Pas 45 ditĂ«sh protestĂ«, situata nĂ« Rrjoll ka ndryshuar. Rezistenca vijon, por me njĂ« numĂ«r mĂ« tĂ« kufizuar protestuesish. MĂ« 17 mars, Citizens ishte nĂ« terren, ku njĂ« pjesĂ« e banorĂ«ve prisnin informacione nga “Kafe-Bar, Rrjolli” – rreth 3-4 minuta me makinĂ« larg kantierit – mbi zhvillimet e projektit “Blue Borgo”.

“Çdo tĂ« hĂ«nĂ« tĂ« fundit tĂ« muajit duhet tĂ« paraqitem nĂ« polici dhe nuk mĂ« lejohet tĂ« afrohem pranĂ« resortit nĂ« ndĂ«rtim,” thotĂ« Prek Molla, njĂ« zĂ«rat mĂ« aktivĂ« tĂ« protestĂ«s.

Kjo vjen pas vendimeve tĂ« ProkurorisĂ« dhe GjykatĂ«s sĂ« ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« tĂ« Juridiksionit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m ShkodĂ«r, e cila nĂ« disa procese ka vendosur masa ndaj 15 protestuesve, 10 prej tyre kanĂ« detyrim paraqitje pranĂ« organeve tĂ« rendit dhe u ndalohet t’i afrohen kantierit, ndĂ«rsa 5 tĂ« tjerĂ« janĂ« nĂ« kĂ«rkim.

Grupi përbëhet kryesisht nga: Prekë Molla, Sandër Shullani, David Shullani, Alban Malaj, Altin Pjeshka, Pllumb Keçanaj, Sokol Keqanaj, Savjo Keqanaj.

Luçiana Kokaj shpjegon procesin e ndjekur ndaj bashkëshortit të saj, Tur Shullani dhe fqinjit tjetër Nard Malajt, ndaj të cilëve është vendosur ndalimi i afrimit dhe qëndrimit në kantier.

Sipas vendimeve tĂ« gjykatĂ«s, personat akuzohen pĂ«r “shkatĂ«rrim prone”, “kundĂ«rshtim tĂ« punonjĂ«sve tĂ« policisĂ«â€ dhe “plagosje tĂ« rĂ«ndĂ« me dashje”. BanorĂ«t i kundĂ«rshtojnĂ« kĂ«to akuza, duke i cilĂ«suar si pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« dobĂ«suar protestĂ«n. Ata thonĂ« se gjatĂ« pĂ«rballjeve me policinĂ« nuk kanĂ« ushtruar dhunĂ« ndaj personave specifikĂ«, pĂ«rkundrazi kanĂ« qenĂ« vetĂ« ata qĂ« janĂ« keqtrajtuar prej tyre.

Gëzim Pjeshka tregon plagët në këmbë, të marra gjatë përleshjeve me forcat e rendit.

Gëzim Pjeshka, i lënduar gjatë protestave në Rrjoll/Citizens.al

“AtĂ« ditĂ« kur mĂ« ndaluan policĂ«t, tĂ« gjithĂ« me kapuça tĂ« zinj, mĂ« tĂ«rhoqĂ«n zvarrĂ«, sikur tĂ« kisha bĂ«rĂ« ndonjĂ« masakĂ«r, vetĂ«m se po mbroja tokĂ«n time,” rrĂ«fen SandĂ«r Shullani.

Edhe pse ata nuk mund t’i bashkohen protestave pĂ«r shkak tĂ« masave tĂ« sigurisĂ«, banorĂ«t thonĂ« se qĂ«ndresa dhe mbĂ«shtetja e tyre pĂ«r kauzĂ«n do tĂ« vazhdojĂ«. Prek Molla tha pĂ«r Citizens.al se ata e kanĂ« apeluar vendimin e gjykatĂ«s dhe presin qĂ« masat tĂ« rrĂ«zohen dhe pas kĂ«saj t’iu bashkohen sĂ«rish protestave.

“KanĂ« kaluar mbi 45 ditĂ«. NjerĂ«zit janĂ« lodhur. ShumĂ« kanĂ« lĂ«nĂ« pas angazhimet e pĂ«rditshme dhe nuk Ă«shtĂ« e lehtĂ« tĂ« qĂ«ndrosh çdo ditĂ« nĂ« protestĂ« me tĂ« njĂ«jtin intensitet,” tregon Luçiana.

Paralelisht, banorët po ndjekin rrugët institucionale. Ata janë grumbulluar tre herë në shenjë proteste para Prokurorisë së Posaçme, megjithëse kjo ka deklaruar se prej marsit 2025 çështja, për pretendimet e tyre për tjetërsim të pronave, i është deleguar Prokurorisë së Shkodrës.

Nga ana e saj, kompania “Gener 2,” e cila po zhvillon projektin, mohon tĂ« ketĂ« shkelur tĂ« drejtat e banorĂ«ve apo ligjet nĂ« tĂ«rĂ«si. Por njĂ« prej pĂ«rfaqĂ«suesve ligjor tĂ« banorĂ«ve ka treguar se sipĂ«rmarrĂ«si Bashkim Ulaj ka qenĂ« nĂ« dijeni tĂ« kontestimeve qĂ« ka pasur zona sa i takon pronave. Prandaj ai “nuk mund tĂ« justifikohet me idenĂ« qĂ« ka lidhur marrĂ«veshje me atĂ« qĂ« ka certifikatĂ« pronĂ«sie”.

Lexoni gjithashtu:

The post Protesta në Rrjoll zbehet në numër, por jo në qëndresë appeared first on Citizens.al.

UdhĂ«zimi qĂ« s’njeh mĂ«suesit para 2011-Ă«s pĂ«rfundon nĂ« gjykatĂ«

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu
17 March 2026 at 15:17

Paraditen e sĂ« martĂ«s, aktivistĂ« dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« organizatave “DrejtĂ«si Sociale” dhe “QĂ«ndresa Qytetare” dorĂ«zuan njĂ« padi nĂ« GjykatĂ«n Administrative tĂ« Apelit. Ata kĂ«rkojnĂ« shfuqizimin e njĂ« udhĂ«zimi tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Arsimit qĂ« detyron njĂ« kategori mĂ«suesish tĂ« japin provimin e licencĂ«s.

UdhĂ«zimi prek mĂ«suesit qĂ« kanĂ« pĂ«rfunduar studimet sipas sistemit 4-vjeçar, para vitit 2011, pra jashtĂ« sistemit tĂ« BolonjĂ«s – qĂ« parashikon tre vite Bachelor dhe dy vite Master. ShumĂ« prej tyre kanĂ« mbi 15 vite pĂ«rvojĂ« nĂ« arsim.

“Ne kemi diploma tĂ« katĂ«rvjeçarit, qĂ« na njohin si mĂ«sues. Titullin e kemi nĂ« diplomĂ« ku thuhet ‘mĂ«sues i anglishtes,’ ose ‘italishtes.’ PĂ«r vite me radhĂ« na Ă«shtĂ« thĂ«nĂ« se kjo diplomĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vlefshme [se tĂ« tjerat] dhe nuk kemi nevojĂ« pĂ«r licencim”, u shpreh njĂ« mĂ«suese qĂ« kĂ«rkoi tĂ« mbetej anonime.

Sipas saj, problematika është shfaqur gjatë procesit të dytë të kualifikimit 10-vjeçar.

“Kaluam fazĂ«n e parĂ« dhe çdo gjĂ« mirĂ«, u regjistruam, morĂ«m pikĂ«t, 30 nĂ« dosje. TĂ« nesĂ«rmen na u tha se jemi s’kualifikuar, sepse duhet licensimi. Kam 13 vite pune dhe mĂ« kĂ«rkohet tĂ« provoj sĂ«rish profesionin”, tregoi ajo pĂ«r Citizens.al.

Avokati Gentian Sejrani, pĂ«rfaqĂ«sues i “DrejtĂ«si Sociale”, e konsideron udhĂ«zimin tĂ« paligjshĂ«m dhe diskriminues. Sipas tij ligji pĂ«r arsimin parauniversitar nuk i jep ministrisĂ« tĂ« drejtĂ« tĂ« vendosĂ« kritere pĂ«r pĂ«rjashtimin nga kualifikimi.

“Krijon trajtim tĂ« pabarabartĂ« mes mĂ«suesve qĂ« kanĂ« pĂ«rfunduar nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ«, por trajtohen ndryshe”, argumentoi ai, “kolegĂ«ve tĂ« tyre nuk u kĂ«rkohet licenca apo provimi i shtetit pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« provimin e kualifikimit, ndĂ«rsa kĂ«tyre po.”

Sipas Sejranit, një numër i madh mësuesish njihen në sistem si të tillë, por përjashtohen nga kualifikimi për shkak të këtij udhëzimi që organizatat e dërguan sot në Gjykatë Administrative.

“Disa prej tyre kanĂ« kaluar edhe faza tĂ« mĂ«parshme tĂ« kualifikimit. Tani u kĂ«rkohet provimi i shtetit pĂ«r tĂ« marrĂ« njĂ« titull qĂ« e kanĂ« fituar mĂ« herĂ«t”, shtoi ai.

“Nuk e kuptoj çfarĂ« lloj logjike ka nga ana e MinistrisĂ« sĂ« Arsimit, pĂ«r sa i pĂ«rket titullit, sepse ata e kanĂ« marrĂ« titullin nĂ«pĂ«rmjet kualifikimit qĂ« ka bĂ«rĂ« ministria e arsimit.”

Rigels Xhemollari nga “QĂ«ndresa Qytetare” theksoi se vendimi vjen nĂ« njĂ« moment kur sistemi arsimor pĂ«rballet me mungesĂ« mĂ«suesish. Ai kujtoi se nĂ« qarqe si Dibra dhe KukĂ«si mungojnĂ« mĂ«sues tĂ« matematikĂ«s dhe fizikĂ«s. NdĂ«rkohĂ«, 94% e mĂ«suesve kanĂ« mangĂ«si nĂ« aftĂ«sitĂ« digjitale.

Sipas Xhemollarit, udhëzimi vë në pikëpyetje edhe rolin e universiteteve.

“Ministria i thotĂ« universitetit qĂ« kjo diplomĂ« qĂ« ti u jep [mĂ«suesve dhe], qĂ« i quan mĂ«sues, unĂ« nuk e njoh, unĂ« duhet t’i bĂ«j edhe testin tim dhe pastaj t’i kualifikoj si mĂ«sues,” tha Xhemollari, sipas sĂ« cilit ministria ka marrĂ« kompetencat e universitetit nĂ« kundĂ«rshtim me ligjin.

Aktualisht, sistemi i kualifikimit tĂ« mĂ«suesve parashikon tre nivele: pas 5 vitesh titulli “mĂ«sues i kualifikuar”, pas 10 vitesh “mĂ«sues specialist” dhe pas 20 vitesh “mĂ«sues mjeshtĂ«r”.

Këto nivele shoqërohen me rritje page: 5%, 10% dhe 20%.

Në praktikë, për shkak të udhëzimit të vitit 2025, mësuesit që nuk kanë marrë provimin e licencimit mbeten jashtë procesit të kualifikimit. Kjo krijon pabarazi të drejtpërdrejtë në paga dhe trajtim profesional, krahasuar me kolegët e tyre.

Lexo gjithashtu:

The post UdhĂ«zimi qĂ« s’njeh mĂ«suesit para 2011-Ă«s pĂ«rfundon nĂ« gjykatĂ« appeared first on Citizens.al.

❌
❌