NjĂ« nga mĂ«nyrat e mundshme pĂ«r tâi ulur tensionet e tanishme politike mes DanimarkĂ«s dhe Shteteve tĂ« Bashkuara lidhur me tĂ« ardhmen e GrenlandĂ«s mund tĂ« jetĂ« themelimi i njĂ« misioni tĂ« udhĂ«hequr nga NATO-ja, i quajtur âRoja e Arktikutâ.
Kjo ide lindi kur ambasadorët e aleancës ushtarake u mblodhën në Bruksel më 8 janar për të biseduar për çështjen e Grenlandës, ishullit danez, pasi Shtëpia e Bardhë shprehu interesim që Shtetet e Bashkuara ta përvetësojnë atë, madje duke mos e përjashtuar as ndërhyrjen ushtarake për ta arritur këtë qëllim.
NATO-ja veçse themeloi dy misione tĂ« ngjashme mĂ« 2025: fillimisht âRoja e Baltikutâ, si pĂ«rgjigje ndaj sabotimeve tĂ« shumta nĂ«nujore nĂ« EvropĂ«n Veriore, dhe mĂ« pas âRoja e Lindjesâ, e cila u krijua pak pasi njĂ« inkursion i madh me dronĂ« rusĂ« ndodhi nĂ« Poloni.
KĂ«to dy ârojeâ janĂ« ende nĂ« vazhdim. Ato cilĂ«sohen gjithashtu si suksese tĂ« mĂ«dha, sipas zyrtarĂ«ve tĂ« NATO-s me tĂ« cilĂ«t ka folur Radio Evropa e LirĂ« (REL), nĂ« kushte anonimiteti.
Por, a mund të përsëritet diçka e ngjashme përreth dhe ndoshta brenda Grenlandës?
Ministri i Mbrojtjes i Belgjikës, Theo Francken, e ka mbështetur publikisht idenë, ndërsa Londra dhe Berlini po tregohen gjithnjë e më të hapur ndaj saj. Në takimin në Bruksel, pati njëzëshmëri se NATO-ja duhet ta rrisë angazhimin në rajonin e Arktikut.
âKanadaja ka vite qĂ« bĂ«rtet pĂ«r nevojĂ«n e rritjes sĂ« pĂ«rpjekjeve nĂ« Veriun e LartĂ«, prandaj nuk mund tĂ« themi se Uashingtoni Ă«shtĂ« i pari qĂ« e sjell kĂ«tĂ« nĂ« tryezĂ«â, u shpreh njĂ« diplomat evropian.
Shtatë nga tetë të ashtuquajturat vende arktike janë anëtare të NATO-s, duke përjashtuar Rusinë. Dhe, megjithëse ujërat përreth Grenlandës tani për tani nuk janë të mbushura me anije ruse dhe kineze, kjo mund të ndryshojë pasi akulli i Arktikut po shkrihet me shpejtësi dhe po hapen rrugë të reja detare.
Komandanti suprem i aleatĂ«ve tĂ« NATO-s (SACEUR) dhe gjenerali i lartĂ« amerikan nĂ« EvropĂ«, Alexus Grynkewich, theksoi sĂ« fundmi nĂ« njĂ« konferencĂ« ushtarake nĂ« Suedi se anijet ruse dhe kineze ânuk janĂ« duke studiuar fokat dhe arinjtĂ« polarĂ«â.
Ai shtoi se anijet âjanĂ« duke kryer studime batimetrike dhe duke u pĂ«rpjekur tĂ« kuptojnĂ« si mund tâi luftojnĂ« kapacitetet e NATO-s mbi dhe nĂ«n det. Kjo Ă«shtĂ« diçka qĂ« mund tĂ« rritet shumĂ« shpejt, dhe ne duhet tĂ« jemi tĂ« vĂ«mendshĂ«m dhe tĂ« gatshĂ«mâ.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, Grynkewich shtoi se çdo mision i NATO-s nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« Ă«shtĂ« âi parakohshĂ«mâ.
Duke folur nĂ« Berlin nĂ« fillim tĂ« kĂ«saj jave pĂ«r njĂ« mision tĂ« mundshĂ«m si âRoja e Arktikutâ, ministri i Mbrojtjes i GjermanisĂ«, Boris Pistorius, theksoi gjithashtu se njĂ« nismĂ« e tillĂ« merr me muaj kohĂ«.
Megjithatë, sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, është i angazhuar në bisedime me Uashingtonin për atë se si aleanca mund ta rrisë angazhimin, në një mënyrë ose tjetër.
DiplomatĂ« evropianĂ« i kanĂ« thĂ«nĂ« REL-it se nisma âRoja e Arktikutâ mbase do ta hidhte poshtĂ« argumentin se Grenlanda duhet tĂ« jetĂ« e Shteteve tĂ« Bashkuara dhe se do tĂ« dĂ«shmonte se Evropa mund tâi pĂ«rballojĂ« dy fronte njĂ«kohĂ«sisht: RusinĂ« nĂ« lindje dhe RusinĂ« dhe KinĂ«n nĂ« Arktik.
âNĂ« shumĂ« aspekte, kĂ«tu bĂ«het fjalĂ« edhe pĂ«r ndarjen e barrĂ«sâ, tha njĂ«ri prej tyre, duke shtuar se njĂ« skenar i mundshĂ«m mund tĂ« pĂ«rfshijĂ« mbikĂ«qyrjen ajrore dhe detare nga evropianĂ«t, dhe rritjen e pranisĂ« sĂ« trupave amerikane nĂ« GrenlandĂ«.
Shtetet e Bashkuara i kanë një personel prej 200 vetash në një bazë në Grenlandë, të angazhuar në paralajmërimin e hershëm për raketat balistike dhe mbikëqyrjen hapësinore. Gjatë Luftës së Ftohtë, megjithatë, në ishull kishte deri në 10.000 trupa amerikane të shpërndara në 17 baza.
NjĂ« âpushkĂ« e mbushurâ
Kjo u bazua në një marrëveshje të vitit 1951 midis Kopenhagës dhe Uashingtonit, e cila ua lejon Shteteve të Bashkuara të kenë mjete ushtarake, përfshirë baza, për aq kohë sa ekziston NATO-ja. Ky traktat mbetet në fuqi dhe nuk vendos kufizime mbi praninë ushtarake amerikane, megjithëse kërkohet pëlqimi i Danimarkës prapëseprapë, e cila me gjasë do ta jepte.
Kjo do tĂ« hapte gjithashtu rrugĂ«n qĂ« SHBA-ja ta pĂ«rdorĂ« GrenlandĂ«n nĂ« programin e saj tĂ« mbrojtjes raketore âKupola e ArtĂ«â, tĂ« cilin presidenti amerikan Donald Trump e ka pĂ«rmendur kur ka folur pĂ«r ishullin gjigant.
Ajo qĂ« do tĂ« bĂ«nin vendet evropiane do tĂ« ishte pĂ«rqendrimi nĂ« mbrojtjen e hapĂ«sirĂ«s ajrore dhe rrugĂ«ve detare tĂ« asaj qĂ« njihet si âhendeku GIUKâ, qĂ« nĂ«nkupton zonĂ«n e gjerĂ« midis GrenlandĂ«s nga njĂ«ra anĂ« dhe IrlandĂ«s dhe MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar nga ana tjetĂ«r.
Ky hendek Ă«shtĂ« pĂ«rshkruar si njĂ« âpushkĂ« e mbushurâ pĂ«rballĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara, sepse Ă«shtĂ« njĂ« pikĂ« hyrĂ«se pĂ«r aktorĂ« si Moska dhe Pekini pĂ«r tĂ« kryer veprime tĂ« ndryshme, nga sabotimet nĂ«nujore deri te pushtimi i tokave, sipas njĂ« burimi.
Vendet që ka gjasa të kontribuojnë janë kryesisht Mbretëria e Bashkuar dhe Franca, por edhe vende si Danimarka, Italia, Norvegjia, Holanda dhe Spanja, pasi të gjitha kanë mjete detare.
Kjo, natyrisht, do të kërkonte disa lloje anijesh, veçanërisht kryqëzorë dhe fregata, por edhe nëndetëse dhe sidomos akullthyese. Së bashku, aleanca ka vetëm rreth 40 të tilla, më pak se Rusia, edhe pse ka përpjekje për të prodhuar më shumë.
Pritet qĂ« shefat e Mbrojtjes sĂ« aleancĂ«s ta diskutojnĂ« kĂ«tĂ« mĂ« nĂ« hollĂ«si kur tĂ« mblidhen nĂ« Bruksel mĂ« 21â22 janar, dhe mĂ« pas sĂ«rish kur ministrat e Mbrojtjes sĂ« NATO-s tĂ« mblidhen nĂ« kryeqytetin belg mĂ« 12 shkurt.
Pengesa praktike
MegjithatĂ«, ka edhe hezitim brenda aleancĂ«s nĂ«se misioni âRoja e Arktikutâ Ă«shtĂ« i realizueshĂ«m. Ka shumĂ« pengesa praktike. PĂ«r shembull, do tĂ« duheshin qindra anije pĂ«r ta mbuluar njĂ« zonĂ« kaq tĂ« madhe, pĂ«rfshirĂ« mjete qĂ« furnizojnĂ« anijet ushtarake.
PĂ«rveç vendeve nordike dhe KanadasĂ«, ka pak trupa qĂ« kanĂ« pĂ«rvojĂ« nĂ« veprimin nĂ« kushte tĂ« ashpra arktike. Prandaj, nĂ« operacionin e tanishĂ«m tĂ« udhĂ«hequr nga Danimarka, âOperacioni QĂ«ndrueshmĂ«ria e Arktikutâ, nĂ« dhe rreth GrenlandĂ«s, marrin pjesĂ« trupa nga Kanadaja, Franca, Gjermania, Holanda dhe Norvegjia.
Dhe, ndonëse jo të gjithë duhet të kontribuojnë, të gjithë duhet ta japin pëlqimin për të nisur një mision të tillë.
Po amerikanët, do të pajtohen me këtë?
Në takimin e ambasadorëve të NATO-s më 8 janar, Danimarka dhe Shtetet e Bashkuara u pajtuan se kjo është çështje dypalëshe, tani për tani.
Kjo e nxiti një takim në Uashington më 14 janar mes ministrave të Jashtëm të Danimarkës, Grenlandës dhe Shteteve të Bashkuara, i organizuar nga nënpresidenti amerikan JD Vance.
Ministri i JashtĂ«m i DanimarkĂ«s, Lars LĂžkke Rasmussen, theksoi pas takimit se Shtetet e Bashkuara nuk e kishin ndryshuar qĂ«ndrimin e tyre pĂ«r GrenlandĂ«n, por gjithashtu shtoi se do tĂ« ngrihet njĂ« grup punues i nivelit tĂ« lartĂ« me zyrtarĂ« amerikanĂ« dhe danezĂ« pĂ«r tâi shtjelluar çështjet nĂ« javĂ«t nĂ« vijim.
NĂ« Bruksel, kjo shihet si njĂ« shenjĂ« se mund tĂ« ketĂ« âmarrĂ«veshjeâ qĂ« i pĂ«rshtatet tĂ« gjithĂ«ve, me njĂ« rol tĂ« zgjeruar tĂ« NATO-s.
Derisa ekziston frika pĂ«r njĂ« ndĂ«rhyrje ushtarake, shumica e atyre me tĂ« cilĂ«t ka folur REL-i ende e shohin kĂ«tĂ« si âtĂ« pamundurâ dhe besojnĂ« se presidenti amerikan po pĂ«rdor tĂ« njĂ«jtĂ«n taktikĂ« tĂ« fortĂ« negociuese qĂ« pĂ«rdori kur siguroi angazhimin pĂ«r shpenzime nĂ« mbrojtje prej 5 pĂ«r qind nga tĂ« gjithĂ« aleatĂ«t nĂ« samitin e HagĂ«s vitin e kaluar.
Tani bëhet fjalë që evropianët të shpenzojnë më shumë dhe më shpejt, dhe të mos përqendrohen vetëm në krahun e tyre lindor./REL
Â