Nga Boldnews.al NĂ«ntĂ« deputetĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m dhe njĂ« krybashkiak, po aq i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, (qĂ« tĂ« gjithĂ« opozitarĂ«), u gjendĂ«n nĂ« SHBA pĂ«r disa ditĂ«. Nga MĂ«ngjesi i Lutjeve, tek lutjet pĂ«r tĂ« ardhur nĂ« pushtet, opozita i ka varur shpresat tek Amerika. Beson se ditĂ« mĂ« tĂ« mira do tĂ« vijnĂ« dhe ajo ditĂ« thuhet [âŠ]
Ministrja pĂ«r EuropĂ«n dhe PunĂ«t e Jashtme, Elisa Spiropali Ă«shtĂ« pritur nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« nĂ« Washington. Spiropali u prit nga Charles McLaughlin, Asistent Special i Presidentit Trump qĂ« njĂ«kohĂ«sisht mban detyrĂ«n e Drejtorit tĂ« LartĂ« pĂ«r EuropĂ«n dhe RusinĂ« nĂ« KĂ«shillin e SigurisĂ« KombĂ«tare. Spiropali shkruan nĂ« faqet zyrtare se âpĂ«rfaqĂ«simi nga Kryeministri Rama nĂ« kĂ«tĂ« iniciativĂ« fisnike tĂ«âŠ
Kreu i grupit parlamentar tĂ« PD, Gazment Bardhi i shoqĂ«ruar nga deputetĂ« tĂ« PD dhe kreu i PR, Fatmir Mediu, zhvilluan njĂ« takim me Drejtorin e Institutit Republikan Amerikan (IRI), Daniel Twining, dhe Presidenten e Institutit Demokratik KombĂ«tar (NDI), Tamara Cofman Wittes. GjatĂ« takimit, Bardhi theksoi se lufta kundĂ«r korrupsionit dhe krimit tĂ« organizuar, garantimi i zgjedhjeve tĂ« lira dheâŠ
Udhëheqësit e Iranit përballen tani me një rrezik të paprecedentë. Regjimi nuk është më i qëndrueshëm dhe mekanizmat globalë për shmangien e konfliktit nuk funksionojnë më.
Nga: Sanam Vakil / The Guardian (titulli: War, a Trump-imposed deal or internal regime collapse: for Tehran, none of the options are good) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Dyzet e shtatë vjet pas revolucionit iranian, Irani po përballet me një realitet strategjik që nuk e ka përjetuar më parë - një krizë të njëkohshme e legjitimitetit të brendshëm dhe një kërcënim të besueshëm nga jashtë, aq serioz sa mbijetesa e regjimit nuk mund të merret më si e mirëqenë. Deri tani, Teherani i ka mbijetuar luftërave, sanksioneve, vrasjeve, protestave masive dhe izolimit ndërkombëtar përmes një strategjie që përfshin projektimin e forcës jashtë vendit, shtypjen e disidencës brenda dhe krijimin e një krize të përhershme për të justifikuar udhëheqjen e dobët dhe dështimin politik.
Sot, Donald Trumpi ka mobilizuar âarmadĂ«nâ nĂ« Lindjen e Mesme qĂ« pĂ«rfshin grupin e sulmit tĂ« aeroplanmbajtĂ«ses USS AbrahamLincoln, shkatĂ«rruesit me raketa tĂ« dirigjuara, njĂ« prani e zgjeruar ajrore dhe sisteme tĂ« mbrojtjes raketore. Ky demonstrim force sugjeron se ShBA-ja nuk Ă«shtĂ« mĂ« e fokusuar nĂ« frenimin e Iranit, por nĂ« imponimin e njĂ« zgjidhjeje pĂ«rfundimtare tĂ« njĂ« konflikti tĂ« gjatĂ«. Zgjedhja qĂ« paraqitet Ă«shtĂ« ose pranimi i njĂ« marrĂ«veshjeje tĂ« imponuar nga ShBA-ja, ose shkatĂ«rrimi i RepublikĂ«s Islamike siç ekziston sot.
Veprimet e Trumpit gjatë mandatit të tij të parë si president përfshinin braktisjen e marrëveshjes bërthamore të vitit 2015, rivendosjen e sanksioneve gjithëpërfshirëse dhe vrasjen e komandantit të Forcës Quds, Qassem Suleimani, në vitin 2020, duke paralajmëruar një qasje të re ndaj një armiku të kahershëm. Tani që është kthyer në detyrë, ai duket i vendosur ta përfundojë atë projekt duke e detyruar Teheranin të pranojë një marrëveshje sipas kushteve amerikane ose të përballet me sulme ushtarake që synojnë çmontimin e regjimit.
PĂ«r Iranin, ky Ă«shtĂ« njĂ« moment i paprecedentĂ«. QĂ« nga viti 1979, regjimi nuk Ă«shtĂ« pĂ«rballur me kĂ«rcĂ«nime serioze nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« - si ndaj legjitimitetit tĂ« tij tĂ« brendshĂ«m, ashtu edhe ndaj aftĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« trembur armiqtĂ« jashtĂ« vendit. Brenda vendit, sistemi Ă«shtĂ« i rraskapitur. Vite tĂ« tĂ«ra me rĂ«nie ekonomike, korrupsion, kolaps i valutĂ«s dhe emigrimi masiv e kanĂ« dobĂ«suar kontratĂ«n shoqĂ«rore. Protestat qĂ« nga viti 2017, pĂ«rfshirĂ« kryengritjen âGrua, JetĂ«, Liriâ tĂ« vitit 2022 dhe demonstratat masive tĂ« muajit tĂ« fundit, tregojnĂ« njĂ« shoqĂ«ri qĂ« nuk ia ka mĂ« frikĂ«n shtetit. Protestuesit janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« guximshĂ«m dhe mĂ« tĂ« zemĂ«ruar, edhe pse kostoja e mospajtimit Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m. NĂ« fakt, goditja e janarit ishte mĂ« e dhunshmja nĂ« historinĂ« e regjimit, me mbi 6 000 persona tĂ« konfirmuar tĂ« vrarĂ« dhe edhe 17 000 vdekje tĂ« tjera tĂ« regjistruara ende nĂ«n hetim.
Jashtë vendit, Irani e ka humbur kontrollin, dhe projekti i tij rajonal i fuqisë është shkërmoqur. Që nga 7 tetori, fushata sistematike e Izraelit kundër të ashtuquajturit bosht të rezistencës iraniane ka gërryer ndjesinë e sigurisë së Teheranit. Përmes sulmeve të hapura ajrore në të gjithë rajonin dhe në vetë Iran, vrasjeve që kishin cak njerëz të nivelit të lartë dhe operacioneve kibernetike që kulmuan me luftën 12-ditore të verës së kaluar, Izraeli e ka zhvendosur luftën e fshehtë në një konflikt të hapur dhe, në këtë mënyrë, e ka shtyrë aktivisht Iranin drejt një ballafaqimi të drejtpërdrejtë me ShBA-në.
Në të njëjtën kohë, Irani i ka krijuar vetë kushtet e dobësisë së tij. Përpjekjet e tij për të ndërtuar ndikimin përmes milicive në Irak, Siri, Liban dhe Jemen kishin për qëllim të shmangnin sulmet duke rritur koston e luftës. Në vend të kësaj, ato kanë krijuar pika të shumta ekspozimi. Loja me pragun bërthamor, dikur një mjet për presion, tani është bërë justifikimi kryesor për presion ndërkombëtar. Ideologjia e tij revolucionare, dikur një mjet për mobilizim, tani e lë gjithnjë e më të izoluar në një rajon që është lodhur nga konfliktet ideologjike.
Pyetja kryesore për ditët në vijim nuk është nëse do të ndodhë përballja, por në çfarë forme do të ndodhë ajo.
Skenari i parë është kompromisi i detyruar. Nën presion të madh, Irani pranon një marrëveshje që kufizon programin e tij bërthamor, lejon inspektime të bezdisshme, vendos kufizime për aftësitë raketore dhe e redukton rolin e tij rajonal në këmbim të lehtësimit të sanksioneve dhe ndoshta investimeve të ardhshme amerikane në vend. Kjo mund të parandalojë luftën e menjëhershme, por do të ketë një kosto të madhe politike. Marrëveshja e tillë do të shihej brenda Iranit si pazar për hir të mbijetesës së regjimit.
Skenari i dytë është lufta e kontrolluar. ShBA-ja do të koordinonte sulmet ndaj udhëheqjes iraniane, forcave raketore, mbrojtjes ajrore dhe infrastrukturës bërthamore që mbetet, duke synuar të gjymtojë regjimin. Kjo ndoshta do të shkaktonte një përshkallëzim rajonal iranian që varion nga sulmet mbi bazat amerikane, rrugët detare dhe qytetet izraelite, ndoshta edhe me mobilizim të ndërmjetësve [proxy] përreth Gjirit. Qëllimi në këtë skenar do të ishte transformimi i regjimit, por rezultati me siguri do të sillte paqëndrueshmëri të zgjatur, fragmentim të elitës dhe një luftë të dhunshme për drejtimin e ardhshëm.
Skenari i tretë është kolapsi i pakontrolluar. Nën presion të kombinuar nga jashtë dhe nga trazirat e brendshme, regjimi thyhet, duke prodhuar jo një tranzicion liberal, por një vakum pushteti. Faksionet konkurruese të sigurisë, kolapsi ekonomik dhe ndërhyrjet rajonale mund ta kthejnë Iranin në një burim afatgjatë të paqëndrueshmërisë - duke sjellë ndër mend imazhet e Libisë dhe Sirisë - që do të prodhonte një rezultat më të rrezikshëm sesa regjimi që zëvendëson.
Në të tre skenarët, rezultati është i rrezikshëm për popullin iranian. Qoftë përmes kompromisit të detyruar, luftës së kufizuar apo kolapsit të regjimit, asnjë nga rrugët e mundshme nuk çon drejt stabilitetit të menjëhershëm apo tranzicionit demokratik. Për më tepër, të gjitha palët - Izraeli, ShBA-ja dhe Irani - janë të bllokuara në një logjikë përshkallëzimi dhe jo përmbajtjeje.
Kjo është ajo që e bën momentin aktual të jetë kaq i rrezikshëm. Nuk ka më frena të vërtetë diplomatike. Sistemet dhe mekanizmat që më parë mbanin konfliktin të përmbajtur, nuk funksionojnë më. Evropa nuk ka më asnjë rol për të ndërmjetësuar me Iranin. Rusia është e përqendruar në luftën e saj në Ukrainë dhe nuk është e gatshme të investojë në zgjidhje. Kina është e kujdesshme dhe nuk dëshiron të udhëheqë. Shtetet rajonale po përpiqen të ndërhyjnë dhe të menaxhojnë diplomacinë e çastit të fundit, por njëkohësisht po përgatiten për atë që vjen.
Për Iranin dhe për Lindjen e Mesme në përgjithësi, pyetja nuk është më nëse kriza mund të zbutet, por sa shumë dëm do të shkaktojë përpara se të përfundojë. /Telegrafi/
Nga: Ali Shihabi / Newsweek PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
NĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« medias amerikane, kohĂ«t e fundit Ă«shtĂ« pĂ«rhapur njĂ« narrativĂ« qĂ« sugjeron se Arabia Saudite po bĂ«het aleat mĂ« pak i vlefshĂ«m pĂ«r Shtetet e Bashkuara. Ky argument mbĂ«shtetet nĂ« dy faktorĂ«: sĂ« pari, se Riadi ka vonuar normalizimin me Izraelin pas luftĂ«s nĂ« GazĂ«; sĂ« dyti, se ka dallime tĂ« thella politike - lidhur me Jemenin - me tĂ« preferuarin e ri tĂ« Izraelit nĂ« rajon, Emiratet e Bashkuara Arabe. Nga kĂ«to premisa, kritikĂ«t nxjerrin njĂ« pĂ«rfundim tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m, por thellĂ«sisht tĂ« gabuar: se Arabia Saudite po largohet nga ShBA-ja dhe madje po rikthehet te zakonet e vjetra tĂ« eksportimit tĂ« islamit radikal apo tĂ« aleancĂ«s me âislamistĂ«â si strategji rajonale.
Kjo narrativë është e gabuar - si në fakte, ashtu edhe në strategji.
Dallimet e Arabisë Saudite me Emiratet dhe Izraelin nuk burojnë nga ndonjë rikthim ideologjik apo armiqësi ndaj Perëndimit. Ato burojnë nga një mosmarrëveshje themelore për mënyrën se si duhet vepruar me disa nga shtetet më të brishta në botë. Qëndrimi i Riadit është i qartë: shtetet e dobëta mund të stabilizohen dhe të reformohen; shtetet e dështuara bëhen terren pjellor për terrorizëm, krim dhe konflikte të pafundme. Prandaj, prioriteti i Mbretërisë ka qenë mbështetja për qeveritë e njohura ndërkombëtarisht në Jemen, Sudan, Somali dhe Libi, dhe parandalimi i fragmentimit të këtyre vendeve në mini-shtete të drejtuara prej milicive dhe komandantëve të luftës.
Për dallim, Emiratet, shpeshherë me mbështetjen e heshtur të qeverisë aktuale izraelite, kanë ndjekur një qasje tjetër: mbështetjen për forcat separatiste dhe udhëheqës lokalë në përpjekje për të fituar ndikim afatshkurtër apo suksese të menjëhershme diplomatike. Në disa raste, këto fraksione të armatosura e paraqesin veten haptazi si nënshkruese të ardhshme të Marrëveshjeve të Abrahamit, nëse marrin pushtet mbi një pjesë territori. Ato kërkojnë njohje nga ShBA-ja në këmbim të këtyre premtimeve - me Somalilandin si shembullin më të fundit. Kjo taktikë mund të prodhojë tituj gazetash apo ceremoni nënshkrimi, por nuk do të sjellë stabilitet.
Kjo është çështja themelore që injorohet në shumicën e komenteve aktuale. Në parim, Arabia Saudite nuk e kundërshton normalizimin me Izraelin. Ajo e kundërshton një model normalizimi që anashkalon çështjen palestineze, shpërblen fragmentimin e shteteve, legjitimon milicitë dhe përshpejton shpërbërjen e shtetit. Ky qëndrim nuk është antiamerikan; ai përputhet me interesat afatgjata të ShBA-së.
ShBA-ja është një fuqi që mbështet status quo-në. Ajo përfiton nga kufijtë e parashikueshëm, qeveritë funksionale, tregjet e sigurta të energjisë dhe rrugët e hapura detare. Ajo nuk përfiton nga një Lindje e Mesme e ndarë në mini-shtete rivale të drejtuara nga grupe të armatosura që mbështeten në armë, kontrabandë dhe patronazh të huaj. Historia është e qartë për këtë çështje. Terrorizmi lulëzon jo në shtete të forta, por në ato të dështuara. Krimi transnacional, trafiku i drogës dhe kontrabanda e qenieve njerëzore përhapen atje ku bie në kolaps autoriteti qendror.
Amerikanëve nuk u duhet të kujtohen gjatë për ta kuptuar këtë. Sulmet e 11 shtatorit nuk dolën nga një shtet i fortë dhe autoritar. Ato erdhën nga Afganistani, një vend aq i dobët dhe i fragmentuar saqë nuk mundi të ndalonte al-Kaidën të vepronte lirshëm në territorin e tij. Kostoja e atij dështimi nuk u pagua vetëm nga fqinjët e Afganistanit, por edhe nga vetë ShBA-ja.
MegjithatĂ«, sot, disa zĂ«ra nĂ« Uashington duken çuditĂ«risht tĂ« qetĂ« pĂ«r politikat qĂ« shtyjnĂ« Jemenin, Sudanin, SomalinĂ« dhe LibinĂ« drejt tĂ« njĂ«jtĂ«s rrugĂ«. Fragmentimi shihet si i menaxhueshĂ«m. MilicitĂ« trajtohen si partnerĂ« tĂ« mundshĂ«m. ShkĂ«putja paraqitet si âvetĂ«vendosjeâ. KĂ«to janĂ« fjalĂ« ngushĂ«llimi, por realitetet qĂ« fshehin janĂ« tĂ« vrazhda. Sapo vendet fillojnĂ« tĂ« copĂ«tohen, dhuna bĂ«het normale, ekonomitĂ« e luftĂ«s marrin hov dhe grupet ekstremiste gjejnĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« vepruar. Ta ndalosh kĂ«tĂ« proces Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e lehtĂ« sesa ta kthesh pas.
Qeveria aktuale izraelite, e dominuar nga e djathta ekstreme, duket veçanërisht e verbër ndaj këtyre pasojave afatgjata. Fitoret taktike, si bindja e ndonjë komandanti lokal apo mini-shteti të supozuar për të përqafuar Marrëveshjet e Abrahamit, paraqiten si triumfe strategjike edhe kur ato rrisin destabilitetin në të gjithë rajonin. Kjo është një llogaritje e shkurtër. Siguria afatgjate e Izraelit, si edhe e Amerikës, do të përfitonte jo nga një mozaik fqinjësh të dobët, por nga një rajon i qeverisur nga shtete legjitime, funksionale dhe i ankoruar në një zgjidhje të besueshme të çështjes palestineze.
Arabia Saudite e kupton kĂ«tĂ«. Ajo ka kaluar vite tĂ« tĂ«ra duke u pĂ«rpjekur, shpesh nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« heshtur dhe jo tĂ« pĂ«rsosur, pĂ«r tĂ« forcuar institucionet shtetĂ«rore, pĂ«r tĂ« mbajtur kufijtĂ« tĂ« paprekur dhe pĂ«r tĂ« parandaluar kolapsin total nĂ« disa nga mjediset mĂ« tĂ« vĂ«shtira tĂ« botĂ«s. Kjo punĂ« nuk Ă«shtĂ« as e lavdishme dhe as menjĂ«herĂ« shpĂ«rblyese, por Ă«shtĂ« thelbĂ«sore. ĂshtĂ« gjithashtu pikĂ«risht lloji i ndarjes sĂ« barrĂ«s qĂ« Uashingtoni duhet ta kĂ«rkojĂ« nga njĂ« aleat serioz.
Në veçanti është absurd pretendimi se Arabia Saudite po eksporton sërish islam radikal apo se për strategji po bashkëpunon me lëvizje islamiste. Mbretëria ka kaluar dekadën e fundit duke shpërbërë ato rrjete brenda vendit, duke reformuar institucionet fetare dhe duke bashkëpunuar ngushtë me ShBA-në në fushën e antiterrorizmit. Mbështetja për qeveritë e njohura kundër milicive nuk e bën Riadin aleat të islamistëve. E bën atë mbrojtës të rendit bazik shtetëror.
Amerikës nuk i duhen aleatë që ndjekin kaosin për hir të kaosit. I duhen aleatë që kuptojnë se stabiliteti, sado i papërsosur, është më i mirë se kaosi, dhe se reformat janë të mundshme vetëm aty ku ekziston ende shteti. Arabia Saudite është aleat i tillë.
MosmarrĂ«veshjet taktike me disa nga aleatĂ«t e tjerĂ« tĂ« AmerikĂ«s nĂ« rajon nuk duhet tĂ« keqinterpretohen si njĂ« largim strategjik nga vetĂ« ShBA-ja. NjĂ« supozim i tillĂ« rrezikon tĂ« minojĂ« vetĂ« partnerĂ«t qĂ« po pĂ«rpiqen tĂ« parandalojnĂ« gjeneratĂ«n tjetĂ«r tĂ« shteteve tĂ« dĂ«shtuara dhe kĂ«rcĂ«nimeve tĂ« reja. Kjo nuk do tâu shĂ«rbente interesave amerikane. Do tâi tradhtonte ato. /Telegrafi/
Nga: Douglas Murray / New York Post (titulli: Stop thinking like itâs 2003 - toppling Iranâs mullahs does not risk mistakes of Iraq War) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Gati 20 vjet më parë, në vitin 2007, Qeveria Revolucionare e Iranit rrëmbeu 15 anëtarë të Marinës Mbretërore Britanike dhe anëtarë të tjerë të personelit detar britanik. Iranianët pretenduan se anija britanike kishte devijuar nga ujërat irakiane në ujërat territoriale iraniane.
Dhe, kĂ«shtu, pĂ«r gati dy javĂ« iranianĂ«t i pĂ«rdorĂ«n britanikĂ«t e kapur si pionĂ« shahu, i shfaqĂ«n nĂ« programet e tyre televizive tĂ« mbrĂ«mjes dhe i detyruan tĂ« burgosurit, si edhe qeverinĂ« britanike, tĂ« kĂ«rkonin njĂ« ndjesĂ« poshtĂ«ruese e pĂ«rulĂ«se. MĂ« nĂ« fund, britanikĂ«t e kapur u kthyen nĂ« shtĂ«pi me disa âdhurataâ poshtĂ«ruese.
Kam dyshime se sot historia do të ishte ndryshe nëse marina iraniane përpiqet të zaptojë ndonjë anije amerikane. Nëse e provojnë këtë në ditët në vijim, duhet të presin një përfundim krejt tjetër.
KĂ«tĂ« javĂ«, presidenti Trump njoftoi se âarmadaâ amerikane ishte nisur drejt Iranit, e gatshme tĂ« mbĂ«rrinte qĂ« kĂ«tĂ« mĂ«ngjes. NĂ« mesin e mjeteve ndodhet edhe aeroplanmbajtĂ«sja USS Abraham Lincoln. Siç theksoi presidenti, flota qĂ« ai ka dĂ«rguar drejt Iranit jo vetĂ«m qĂ« po lĂ«vizte âshpejt, me fuqi tĂ« madhe, entuziazĂ«m dhe qĂ«llimâ, por Ă«shtĂ« edhe mĂ« e madhe se flota qĂ« kishte dĂ«rguar sĂ« fundmi drejt VenezuelĂ«s.
Një paralajmërim i drejtpërdrejtë për mullahët.
Sigurisht, regjimi luftarak iranian u pĂ«rgjigj nĂ« mĂ«nyrĂ«n e tij tĂ« zakonshme. NjĂ« kĂ«shilltar i lartĂ« i âUdhĂ«heqĂ«sit Supremâ tĂ« Iranit pretendoi se, nĂ«se Amerika do tĂ« godiste objektiva iraniane, pĂ«rgjigjja nga Irani do tĂ« ishte âe menjĂ«hershme, gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se dhe e paprecedentĂ«â.
Ky është shkëmbimi i fundit i kërcënimeve mes Uashingtonit dhe Teheranit. Javët e fundit, presidenti Trump e ka bërë të qartë se nëse regjimi iranian kryen ekzekutime masive të protestuesve, do të ketë një reagim të menjëhershëm nga ushtria amerikane. Deri tani, ky reagim nuk ka ndodhur. Dhe, ka një sërë shpjegimesh pse.
Ndoshta sepse administrata Trump u besoi thashethemeve se regjimi iranian kishte ndalur planin pĂ«r tĂ« ekzekutuar publikisht mĂ« shumĂ« se 800 protestues. MegjithatĂ«, vetĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«sit e regjimit iranian kanĂ« thĂ«nĂ« se ky pretendim Ă«shtĂ« âplotĂ«sisht i rremĂ«â. Regjimi nĂ« Teheran nĂ« fakt krenohet me ekzekutimet masive.
Për më tepër, nuk ka nevojë të caktohet një vijë te varja e protestuesve nga Qeveria Revolucionare, kur ata po i qëllojnë me armë zjarri - me mijëra. Ndonjëherë për çdo ditë.
TĂ« tjerĂ«t thonĂ« se disa nga aleatĂ«t rajonalĂ« tĂ« AmerikĂ«s po e paralajmĂ«rojnĂ« ShBA-nĂ« tĂ« vonohet. Ndoshta ata kanĂ« frikĂ« nga pasojat e njĂ« plani qĂ« Ă«shtĂ« ose gjysmak ose qĂ« nuk shihet si i pĂ«rfunduar. TĂ« tjerĂ« pyesin se si do tĂ« dukej âpĂ«rfundimiâ.
Shumë nga këto shqetësime në rajon - dhe këtu në Amerikë - janë rezultat i një mendësie të vitit 2003. Njerëzit shqetësohen se rrëzimi i regjimit në Teheran do të kishte rezultate të ngjashme me rrëzimin e Saddam Husseinit.
Por, ka shumë dallime mes vitit 2003 dhe sot.
Jo më pak i rëndësishëm është fakti se sot janë vetë iranianët ata që kanë dalë në rrugë për të protestuar kundër qeverisë së tyre. Janë iranianët ata që janë lodhur nga sundimtarët e tyre tiranikë, me ekstremizmin e tyre islamik dhe politikën e çmendur të jashtme antiamerikane që e ka bërë vendin kaq të përjashtuar. Populli iranian ka kujtesë për një liri relative përpara se Ajatollahu të merrte pushtetin. Dhe, shumë prej tyre do të donin që kjo kujtesë të kthehej sërish në realitet.
Po aq i rëndësishëm është fakti se një nga arsyet kryesore pse ndodhi katastrofa pas vitit 2003 në Irak ishte pikërisht regjimi iranian. Regjimi që tani vetë po lëkundet.
Ishin iranianët ata që përmbytën Irakun pas Saddamit, me forcat dhe armatimin e tyre. Ishin iranianët ata që prodhuan bombat rrugore që vranë mijëra ushtarë amerikanë dhe aleatë të tjerë në Irak. Ishin forcat ushtarake iraniane dhe të tjera ato që e shndërruan Irakun në një kurth vdekjeje për ShBA-në. Dhe, ishte regjimi iranian ai që hyri në vakumin e krijuar pas rënies së Saddam Husseinit - duke e kthyer praktikisht Irakun në një shtet vasal të Iranit.
Pothuajse kudo që shikon në Lindjen e Mesme, historia është e njëjtë. Jemeni? Janë iranianët ata që kanë armatosur milicinë e huthëve, e cila ka shënjestruar personelin ushtarak dhe diplomatik amerikan. Pa mbështetjen iraniane, huthët nuk do të dinin as si të lëshonin një varkë në ujë.
E njëjta gjë ndodh në Liban, ku ushtritë e Iranit kanë ndihmuar në shkatërrimin e vendit dhe në sigurimin që ai të mbetet në një gjendje përhershme konflikti civil dhe fetar. E njëjta gjë ndodh pothuajse kudo tjetër që shikon.
ĂshtĂ« Irani ai qĂ« e ka pĂ«rhapur terrorin e tij deri nĂ« Bullgari dhe Buenos Aires. ĂshtĂ« kjo qeveri iraniane ajo qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur tĂ« vrasĂ« njĂ« romancier britanik pĂ«r krimin e shkrimit tĂ« njĂ« romani dhe tĂ« vrasĂ« njĂ« banor tĂ« Bruklinit pĂ«r krimin se e ka kritikuar regjimin revolucionar.
PĂ«r dekada, regjimi nĂ« Iran ka vepruar pothuajse pa u ndĂ«shkuar nĂ« tĂ« gjitha kĂ«to territore dhe mĂ« gjerĂ«. Dhe, pĂ«rgjigjja e komunitetit ndĂ«rkombĂ«tar ka qenĂ« herĂ« pĂ«rpjekja pĂ«r ta izoluar regjimin, herĂ« pĂ«rpjekja pĂ«r ta nxjerrĂ« nga izolimi. QeveritĂ« amerikane dhe homologĂ«t e tyre evropianĂ« kanĂ« kaluar dekada duke u pĂ«rpjekur tâi izolonin ajatollahĂ«t, nga njĂ«ra anĂ«, dhe, nga ana tjetĂ«r, duke u dhĂ«nĂ« atyre para.
Ndoshta pĂ«r kĂ«tĂ« arsye mullahĂ«t mendojnĂ« se mund tâia dalin mbanĂ« me gjithçka. Sepse pĂ«r gati 47 vjet kanĂ« arritur ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ«. Ata mund tĂ« masakrojnĂ« popullin e tyre nĂ« rrugĂ«t e tyre. Mund tĂ« pĂ«rhapin terror nĂ« gjithĂ« globin. Dhe, mund tĂ« rrĂ«mbejnĂ« personel perĂ«ndimor detar, ta poshtĂ«rojnĂ«, ta detyrojnĂ« tĂ« rrĂ«fehet dhe ta dĂ«rgojnĂ« nĂ« shtĂ«pi me âdhurataâ.
Mirëpo, këtë herë mund të kenë gjetur kundërshtarin e gabuar në këtë Shtëpi të Bardhë.
Njerëzit shpesh më pyesin se çfarë mendoj se do të bëjë presidenti Trump për një çështje të caktuar. Dhe, zakonisht them të njëjtën gjë, pavarësisht temës: shikoni çfarë ka thënë se do të bëjë, dhe kjo është ajo që ka më shumë gjasa të bëjë.
Populli iranian është ngritur me guxim të jashtëzakonshëm kundër qeverisë së tij tiranike. Presidenti Trump i ka thënë regjimit të ndalojë masakrat e protestuesve, por masakrat vazhdojnë.
Nga: Hossein Molayemi dhe Shirin Sohani / The Independent PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Për gati pesë dekada, Republika Islamike e ka shndërruar jetën e miliona iranianëve në një tragjedi të vazhdueshme, përmes një përzierjeje të ideologjisë ekstremiste, ambicieve bërthamore dhe rajonale, si dhe paaftësisë dhe korrupsionit të thellë.
Regjimi në Teheran ka shpenzuar qindra miliarda dollarë nga pasuria e popullit iranian, pa pëlqimin e tyre, për programin e tij bërthamor dhe forcat përfaqësuese rajonale [proxy]. Si pasojë, pavarësisht burimeve të mëdha natyrore dhe një popullsie të re e të arsimuar, të ardhurat mujore të shumë familjeve kanë rënë në 100-150 dollarë [83-125 euro]. Papunësia është e madhe dhe inflacioni i pakontrolluar ka privuar miliona njerëz nga nevojat më elementare, përfshirë ushqimin dhe strehimin.
Në këto kushte, iranianët kanë dalë në rrugë - jo vetëm për lirinë e shprehjes, por për të drejtën për të mbijetuar. Përgjigjja e qeverisë ka qenë plumbi i vërtetë dhe shtypja brutale. Mijëra janë vrarë ose janë gjymtuar përjetësisht, dhe shumë të tjerë përballen me ekzekutime të pashmangshme. Raportimet e besueshme tregojnë për përdorimin e mundshëm të armëve kimike kundër civilëve. Për shkak të ndërprerjeve të internetit në nivel kombëtar, vetëm një pjesë e vogël e kësaj katastrofe ka arritur të dalë jashtë vendit.
AsnjĂ« komb nuk e mirĂ«pret njĂ« sulm tĂ« huaj nĂ« tokĂ«n e vet. Por, iranianĂ«t, tĂ« pĂ«rballur me njĂ« regjim pa asnjĂ« kufizim moral apo etik, nuk kanĂ« mjete efektive pĂ«r tâu mbrojtur. Parimi i âpĂ«rgjegjĂ«sisĂ« pĂ«r tâu mbrojturâ e bĂ«n tĂ« qartĂ« se komuniteti ndĂ«rkombĂ«tar ka njĂ« detyrim moral pĂ«r tĂ« ndĂ«rhyrĂ« ushtarakisht.
Nuk flasim për pushtim, por për operacione të synuara me saktësi kirurgjikale: eliminimin e udhëheqësve të regjimit, ndërprerjen e burimeve financiare dhe rrjeteve komanduese, dhe fuqizimin e popullit iranian për të rimarrë të ardhmen e vet.
Në kundërshtim me disa supozime, rënia e Republikës Islamike nuk çon patjetër në paqëndrueshmëri. Në plan afatgjatë, paqëndrueshmëria e vërtetë është produkt i vazhdimit të ekzistencës së këtij regjimi. Mbështetja jonë për princin Reza Pahlavi, si udhëheqës i periudhës kalimtare, siguron që të shmanget vakumi i pushtetit dhe lufta civile dhe që grupet ekstremiste, terroriste dhe separatiste të mos e shfrytëzojnë situatën.
Disa grupe - veçanërisht disa aktivistë pro-palestinezë dhe segmente të së majtës - kanë zgjedhur të heshtin sepse emri i princit Reza Pahlavi ndërlidhet me këtë kryengritje dhe për shkak të frikës nga një restaurim i monarkisë. Princi Reza Pahlavi është aktualisht i vetmi udhëheqës kalimtar. Ai është zotuar se në Iran do të mbahet një referendum për të përcaktuar sistemin e ardhshëm politik.
Por, edhe nëse iranianët zgjedhin rikthimin e monarkisë, ata që besojnë vërtet në demokraci duhet të respektojnë vullnetin e popullit - edhe kur ai bie ndesh me preferencat e tyre personale. Disa aktivistë zgjedhin të mbyllin sytë përballë asaj që po ndodh aktualisht në Iran, sepse e konsiderojnë regjimin iranian si mbështetës të Palestinës. Mbështetja e Republikës Islamike për kauzën palestineze është kryesisht taktike, e udhëhequr nga interesat politike dhe jo nga shqetësimi për jetën e palestinezëve. Ata që pretendojnë se mbrojnë të drejtat e njeriut, ndërsa heshtin përballë vrasjeve këtu, do të përballen me pasojat morale dhe historike të kësaj heshtjeje.
Me pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« qĂ« mbartin emrat tanĂ« si artistĂ« iranianĂ« fitues tĂ« çmimit Oscar, nuk mund tâi shohim kĂ«to krime dhe tĂ« qĂ«ndrojmĂ« tĂ« heshtur. Nuk mundemi dhe nuk do tĂ« flasim nĂ« mĂ«nyrĂ« neutrale apo thjesht diplomatike. Heshtja jonĂ« sot do tĂ« gjykohej nesĂ«r si bashkĂ«fajĂ«si.
NĂ«se udhĂ«heqĂ«sit botĂ«rorĂ«, pĂ«rfshirĂ« presidentin e Shteteve tĂ« Bashkuara, e pĂ«rmbushin detyrimin e tyre moral duke rrĂ«zuar regjimin iranian dhe duke ia kthyer pushtetin popullit, emrat e tyre do tĂ« pĂ«rkujtohen me nder nĂ« kujtesĂ«n historike tĂ« iranianĂ«ve dhe nĂ« ndĂ«rgjegjen e botĂ«s. MegjithatĂ«, heshtja apo vonesa do tâi kushtojĂ« shtrenjtĂ« komunitetit ndĂ«rkombĂ«tar.
Populli iranian Ă«shtĂ« njĂ« komb paqedashĂ«s. NĂ«se ndihmohet pĂ«r tĂ« fituar lirinĂ«, Irani mund tĂ« bĂ«het partner i besueshĂ«m dhe burim rajonal e global stabiliteti, pĂ«r dobi tĂ« tĂ« gjithĂ«ve. Vlen tĂ« kujtohen fjalĂ«t e Sadiut tĂ« Shirazit, âMjeshtrit tĂ« FjalĂ«sâ tĂ« Iranit tĂ« shekullit XIII, poezia e tĂ« cilit shpesh citohet si njĂ« kujtesĂ« pĂ«r pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« tonĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t njerĂ«zore:
NjerĂ«zit janĂ« pjesĂ« e njĂ« tĂ«rĂ«sie, TĂ« krijuar nga njĂ« thelb dhe njĂ« frymĂ«. NĂ«se njĂ« pjesĂ« lĂ«ndohet nga dhimbja, PjesĂ«t e tjera nuk gjejnĂ« qetĂ«sinĂ«. NĂ«se nuk ndjen dhimbjen e tĂ« tjerĂ«ve, Nuk e meriton emrin ânjeriâ.
NĂ« njĂ« intervistĂ« ekskluzive pĂ«r âPĂ«rballje Podcastâ nĂ« Telegrafi.com, Presidentja e KosovĂ«s, Vjosa Osmani, tregon çfarĂ« do tĂ« thotĂ« pĂ«r KosovĂ«n pĂ«rfshirja nĂ« Bordin e Paqes tĂ« themeluar nga Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s dhe cilat janĂ« obligimet, pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« dhe pĂ«rfitimet qĂ« mund t'i ketĂ«.
Në këtë podcast, Osmani ka folur për takimin e saj me Presidentin Donald Trump, raportet strategjike me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si dhe mundësitë për një diplomaci të re, përfshirë edhe angazhimin me shtetet që ende nuk e kanë njohur Kosovën.
Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, ka vlerësuar përfshirjen e Kosovës në Bordin e Paqes si një nga zhvillimet më të rëndësishme të politikës së jashtme të vendit në vitet e fundit, duke theksuar se ky hap e fuqizon drejtpërdrejt subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës.
âAnĂ«tarĂ«simi i KosovĂ«s nĂ« secilĂ«n organizatĂ« ndĂ«rkombĂ«tare Ă«shtĂ« lajm i mirĂ« pĂ«r vendin tonĂ«, e nĂ« veçanti kur po flasim pĂ«r njĂ« organizatĂ« ndĂ«rkombĂ«tarĂ« qĂ« udhĂ«hiqet nga aleati ynĂ« strategjik, Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s, shteti kryesor qĂ« nĂ«pĂ«rmjet ndihmĂ«s, bashkĂ«rendimit dhe udhĂ«heqjes, lidershipit tĂ« vet ia ka bĂ«rĂ« KosovĂ«s tĂ« mundur lirinĂ«, pavarĂ«sinĂ«, demokracinĂ« dhe paqen qĂ« e gĂ«zojmĂ«â, tha Osmani me kryeredaktorin e Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.
Ajo tha se është krejtësisht i natyrshëm rreshtimi politik i Kosovës me aleatin e saj, Shtetet e Bashkuara të Amerikës sa herë që ka nisma të tilla të rëndësishme ndërkombëtare.
Osmani ka treguar detaje lidhur me ftesën për Kosovën si shtet themelues i kësaj organizate ndërkombëtare të themeluar nga SHBA me Presidentin Trump, çka sipas saj përbën një vlerësim të jashtëzakonshëm për shtetin dhe qytetarët e Kosovës.
âKosova Ă«shtĂ« vlerĂ«suar nga ShBA. Ky Ă«shtĂ« njĂ« vlerĂ«sim i jashtĂ«zakonshĂ«m i popullit tonĂ« dhe i shtetit tonĂ« si faktor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r paqe dhe stabilitet, jo vetĂ«m nĂ« rajon, por edhe pĂ«rtej. NĂ« anĂ«n tjetĂ«r, kjo fuqizon subjektivitetin e pozicionin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« shtetitâ.., deklaroi Osmani.
E para e shtetit sqaroi se pjesëmarrja në Bord i jep Kosovës mundësi të ketë zë të barabartë në vendimmarrjen ndërkombëtare, si dhe hap dyer të reja diplomatike, përfshirë edhe me shtete që ende nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës.
âNa jep mundĂ«si qĂ« tĂ« kemi zĂ«rin tonĂ« tĂ« barabartĂ« nĂ« tavolina tĂ« vendimmarrjes dhe nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« na jep qasje te shumĂ« shtete qĂ« ende nuk e kanĂ« njohur KosovĂ«nâ, theksoi Presidentja.
Ajo shtoi se gjatë ceremonisë së themelimit të Bordit të Paqes ka pasur takime dhe komunikime të drejtpërdrejta me liderë të shumë shteteve, përfshirë edhe vende mos njohëse, të cilat, sipas saj, e kanë parë përfshirjen e Kosovës si një mesazh të fortë politik.
Presidentja sqaroi gjithashtu se anëtarësimi në këtë Bord nuk sjell obligime financiare të detyrueshme për Kosovën, pasi kontributet janë vullnetare dhe çdo angazhim i mëtejmë do të kalojë përmes Kuvendit.
Vjosa Osmani - Presidente e KosovësFoto: Ridvan Slivova
Osmani konfirmoi se marrĂ«veshja do tâi dĂ«rgohet Kuvendit tĂ« KosovĂ«s pĂ«r ratifikim sapo ky institucion tĂ« konstituohet, me qĂ«llim qĂ« procesi tĂ« ketĂ« legjitimitet tĂ« plotĂ« kushtetues dhe politik.
Duke folur për mesazhin që kjo përfshirje dërgon në arenën ndërkombëtare, Osmani tha se anëtarësimi i Kosovës në Bordin e Paqes është një konfirmim i pathyeshmërisë së shtetësisë së Kosovës. /Telegrafi/
Nga: John Davenport / Newsweek PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Ndër veprimet më tronditëse të presidentit Donald Trump në politikën e jashtme, qëndrimi i tij ndaj Venezuelës duhet të marrë shumë më tepër vëmendje nga publiku amerikan. Kjo sepse, nga të gjitha krimet e Trumpit, mbështetja e tij e drejtpërdrejtë për tiraninë në Venezuelë është padyshim më e rënda.
Nuk po i referohem vendimeve të Trumpit dhe sekretarit të tij të Shtetit, Marco Rubio, për të hequr me forcë presidentin de facto të Venezuelës, Nicolås Maduro (Maduro i humbi të dy zgjedhjet e fundit, por qëndroi në pushtet përmes shtypjes së kundërshtarëve politikë). Kishte plot arsye për ta larguar Maduron, edhe pse kjo duhej bërë nga liderët e Amerikës Latine - ashtu siç kam argumentuar më parë.
Problemi gjigant Ă«shtĂ« se Trumpi dhe Rubio na kanĂ« lidhur me Delcy RodrĂguezin, presidenten e pĂ«rkohshme tĂ« VenezuelĂ«s, e cila drejton tĂ« njĂ«jtĂ«n klikĂ« tĂ«rĂ«sisht tĂ« korruptuar tĂ« narko-ushtrisĂ« qĂ« ka zhdukur dhe torturuar mijĂ«ra venezuelas tĂ« pafajshĂ«m pĂ«r mĂ« shumĂ« se 15 vjet, duke i nĂ«nshtruar shumĂ« prej tyre ndaj dhunĂ«s seksuale, duke shkatĂ«rruar plotĂ«sisht ekonominĂ« e kĂ«tij vendi dikur tĂ« pasur dhe duke detyruar pothuajse tetĂ« milionĂ« venezuelas tĂ« ikin.
VetĂ« RodrĂguezi dyshohet nga Administrata Amerikane pĂ«r Zbatimin e Ligjit mbi DrogĂ«n (DEA) pĂ«r trafik droge dhe kontrabandĂ« me ar, si dhe pĂ«r pastrim parash. Ajo ka qenĂ« pjesĂ« thelbĂ«sore e mafies qĂ« ka manipuluar zgjedhjet nĂ« VenezuelĂ«, ka terrorizuar popullin dhe ka shkatĂ«rruar institucionet demokratike. Siç vuri nĂ« dukje Qendra Presidenciale âGeorge W. Bushâ, RodrĂguez ka shtuar mĂ« tej shtypjen ndaj gazetarĂ«ve tĂ« pavarur pas inaugurimit tĂ« saj. VĂ«llai i Delcyt, Jorge RodrĂguez, drejton gjithashtu parlamentin e rremĂ« qĂ« Maduro e vuri nĂ« pushtet me forcĂ« pasi legjislatura e zgjedhur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ligjshme e hodhi poshtĂ« Maduron dhe shpalli Juan GuaidĂłn president tĂ« pĂ«rkohshĂ«m nĂ« dhjetor 2018 - nĂ« njĂ« plan tĂ« miratuar nga sekretari i atĂ«hershĂ«m i Shtetit, Mike Pompeo, gjatĂ« mandatit tĂ« parĂ« tĂ« Trumpit.
RodrĂguezi dhe vĂ«llai i saj pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« tĂ« njĂ«jtin regjim totalitar qĂ« drejtonte Maduro - tirania tĂ« cilĂ«n vetĂ« ambasadori i OKB-sĂ« i emĂ«ruar nga Trumpi, Mike Waltz, e dĂ«noi pĂ«r krime kundĂ«r njerĂ«zimit. NĂ« vend qĂ« ta çlirojmĂ« VenezuelĂ«n nga vampirĂ«t qĂ« pinĂ« gjakun e popullit, jemi bashkuar me tĂ« njĂ«jtin rrjet kriminal qĂ« Ă«shtĂ« ngushtĂ«sisht i lidhur me Vladimir Putinin, ia ka borxh KinĂ«s 30 miliardĂ« dollarĂ« dhe mbrohet nga forcat speciale tĂ« tiranisĂ« kubane, 32 prej tĂ« cilĂ«ve u vranĂ« gjatĂ« bastisjes amerikane pĂ«r tĂ« kapur Maduron.
Dhe, pĂ«r aq kohĂ« sa makineria paramilitare e terrorit e RodrĂguezit kontrollon VenezuelĂ«n, pak refugjatĂ« venezuelas do tĂ« kthehen nĂ« shtĂ«pi; pĂ«rkundrazi, mĂ« shumĂ« do tĂ« largohen. MeqĂ« nuk ka trupa amerikane nĂ« VenezuelĂ«, sipas administratĂ«s, RodrĂguezi ka duart e lira.
AtĂ«herĂ«, pse po e mbĂ«shtet qeveria jonĂ« RodrĂguezin, nĂ« vend qĂ« tĂ« kalojĂ« kontrollin te fituesit e vĂ«rtetĂ« tĂ« zgjedhjeve tĂ« fundit nĂ« VenezuelĂ«, pra reformatorĂ«t demokratĂ« Edmundo GonzĂĄlez, MarĂa Corina Machado dhe partia e tyre? Ndoshta pjesĂ«risht sepse Trumpi ndihet i fyer - siç ka thĂ«nĂ« shpesh - qĂ« Machado mori Ămimin Nobel pĂ«r Paqe, tĂ« cilin mendon se duhej ta kishte marrĂ« ai vetĂ« (pavarĂ«sisht retorikĂ«s kĂ«rcĂ«nuese ndaj GrenlandĂ«s dhe refuzimit pĂ«r tĂ« ndihmuar UkrainĂ«n kundĂ«r luftĂ«s agresive tĂ« Putinit).
Në dëshpërimin për të ndihmuar popullin e saj të vuajtur, Machado së fundmi ia dhuroi Trumpit medaljen e saj të Nobelit, para se të nxirrej fshehurazi nga një hyrje e pasme.
Por, ka arsye shumĂ« mĂ« tĂ« errĂ«ta pĂ«r mbĂ«shtetjen e Trumpit ndaj RodrĂguezit. SĂ« pari, ajo organizoi njĂ« donacion prej 500 mijĂ« dollarĂ«sh pĂ«r ngjarjen e inaugurimit tĂ« tij nĂ« vitin 2025. Dhe, siç zbuloi njĂ« hetim i Associated Press-it, ajo ka punuar prej vitesh pĂ«r tĂ« krijuar aleatĂ« tĂ« ngushtĂ« brenda korporatave amerikane tĂ« naftĂ«s.
NĂ« njĂ« pĂ«rpjekje tĂ« mjerĂ« pĂ«r tĂ« justifikuar kĂ«tĂ« pamje tĂ« neveritshme, Trumpi ka pohuar se vendosja nĂ« pushtet e Machados do tĂ« privonte ushtrinĂ« venezuelase nga kontrolli, duke pĂ«rsĂ«ritur gabimin qĂ« bĂ«ri ShBA-ja nĂ« Irak nĂ« vitin 2003 duke larguar gjithĂ« forcat e Saddam Husseinit nga detyra. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« marrĂ«zi e vĂ«rtetĂ«. Pastrimi i shtĂ«pisĂ« nĂ« VenezuelĂ« do tĂ« kĂ«rkojĂ« spastrimin e oficerĂ«ve tĂ« lartĂ«, jo tĂ« tĂ« gjithĂ« tĂ« punĂ«suarve tĂ« shtetit. âStabilitetiâ nĂ« VenezuelĂ« nuk kĂ«rkon dhe as nuk justifikon njĂ« regjim totalitar qĂ« sundon pĂ«rmes rrugaçëve me bluza tĂ« zeza nĂ« rrugĂ«t e Karakasit.
George W. Bush bëri disa gabime të mëdha në Irak, pa dyshim. Por, ka një gabim shumë më të rëndë që Bushi nuk do ta kishte ëndërruar kurrë të bënte - të vendoste një nga bijtë apo besnikët gjakatarë të Saddamit në krye të Irakut ndërkohë që ne korrnim naftën. Jam i sigurt se Bushi do të ishte shkarkuar nëse do ta kishte bërë një gjë të tillë. Megjithatë, kur Trumpi bën ekuivalentin sot, kjo nuk i shqetëson aspak liderët skllevër republikanë të Kongresit.
Imagjinoni si duket për të gjithë në Amerikën Latine që Shtetet e Bashkuara vendosin dhe mbështesin një diktator të ri ushtarak si kukullën tonë - të njëjtin krim që e bëri qeverinë tonë të urryer në të gjithë rajonin për pjesën më të madhe të shekullit XX. Kjo është mënyra më e sigurt për të detyruar kombet demokratike që duhet të jenë aleatët tanë, të hidhen në krahët e Rusisë dhe Kinës. Amerikanët mendonin se e kishin refuzuar këtë makth imperialist më shumë se gjysmë shekulli më parë.
Një padrejtësi e tillë kërkon me të vërtetë protestat më të forta dhe mosbindjen më paqësore civile. Amerikanët e Jugut do të kishin plotësisht të drejtë të vendosnin një bojkot total tregtar ndaj Shteteve të Bashkuara derisa kjo të korrigjohet.
KĂ«tĂ« vit, amerikanĂ«t do tĂ« festojnĂ« 250-vjetorin e DeklaratĂ«s sĂ« PavarĂ«sisĂ«. NĂ«se Trumpi dhe Rubio me tĂ« vĂ«rtetĂ« kujdesen pĂ«r parimet e kĂ«saj deklarate, atĂ«herĂ« duhet tâia lejojnĂ« Machados dhe partisĂ« sĂ« saj tĂ« bashkuar tĂ« marrin kontrollin nĂ« VenezuelĂ«. Ajo Ă«shtĂ« Thomas Jeffersoni i popullit tĂ« saj. Shtetet e Bashkuara mund tĂ« mbajnĂ« nĂ«n kontroll forcat venezuelase qĂ« i kundĂ«rvihen Machados, ndĂ«rsa ajo reformon ushtrinĂ«, rindĂ«rton infrastrukturĂ«n dhe rikthen integritetin e institucioneve publike tĂ« vendit tĂ« saj.
Dhe, e gjithë nafta në botë nuk vlen për një ditë tjetër të diktaturës ushtarake në Venezuelë. /Telegrafi/
Disa shtete amerikane dhe kryeqyteti amerikan, Uashington, kanë shpallur gjendje emergjente, teksa po përgatiten për një nga stuhitë dimërore më të ashpra në vitet e fundit, raportuan mediat amerikane më 23 janar.
E shoqëruar me borë të madhe dhe erëra akulli, stuhia do të përhapet në një distancë prej rreth 3 mijë kilometrash, nga Nju Meksiko në juglindje deri në Mejn në verilindje gjatë fundjavës, paralajmëroi shërbimi meteorologjik.
Sipas raportimeve të mediave amerikane, linjat ajrore kanë anuluar tashmë qindra fluturime si masë paraprake. Shumë shkolla gjithashtu kanë anuluar mësimin të premten po ashtu si masë parandaluese.
Po ashtu ka frikë se mund të ketë ndërprerje të mëdha të energjisë elektrike, për shembull për shkak të rrëzimit të mundshëm të pemëve ose të shtyllave elektrike.
Për rreth 160 milionë njerëz janë lëshuar paralajmërime për shkak të kushteve të motit ose këshilla të veçanta. Autoritetet amerikane kanë bërë thirrje që njerëzit të mos dalin nga shtëpitë, nëse është e mundur, dhe të mos përdorin makinat.
Në disa pjesë të Minesotës dhe Dakotës së Veriut, temperaturat mund të bien deri në minus 45 gradë Celsius, sipas shërbimit meteorologjik amerikan.
NĂ« tĂ« gjithĂ« shtetin e Nju Jorkut, guvernatorja Kathy Hochul paralajmĂ«roi se i ftohti mund tĂ« jetĂ« âvdekjeprurĂ«sâ.
Kryeqyteti amerikan, Uashington, gjithashtu shpalli gjendje emergjente për shkak të stuhisë së borës që pritet gjatë fundjavës. Masa ka hyrë menjëherë në fuqi, tha kryetarja e qytetit, Muriel Bowser.
Parashikohet që reshjet e borës në qytetin me rreth 700.000 banorë të fillojnë të shtunën në mbrëmje dhe të vazhdojnë deri të dielën, dhe ndoshta edhe të hënën. Gardës Kombëtare amerikane i është kërkuar që të ofrojë mjete motorike për të mbështetur shërbimet emergjente.
Bowser tha se këto reshje bore do të jenë të mëdha, që nuk janë parë që një kohë të gjatë, duke shtuar se me gjasë do të ketë ngrica në rrugë. Ajo u bëri thirrje banorëve që të qëndrojnë në shtëpi dhe të sigurojnë ndriçim alternativ në rast të situatave emergjente.
Presidenti amerikan, Donald Trump, duke reaguar për stuhinë dimërore, kritikoi ekspertët e klimës.
âA mund tĂ« na shpjegojnĂ« pĂ«rkrahĂ«sit e mjedisit: ĂFARĂ NDODHI ME NGROHJEN GLOBALEâ, shkroi ai nĂ« Truth Social.
Ngrohja globale nënkupton se temperaturat rriten gradualisht me një mesatare në terma afatgjatë.
Sipas ekspertëve, edhe shpeshtësia dhe intensiteti i ngjarjeve ekstreme të motit po nxit ngrohjen globale, përfshirë stuhitë dhe shirat e mëdha.
Zyra amerikane pĂ«r Kontrollin e Pasurive tĂ« Huaja nĂ« kuadĂ«r tĂ« Departamentit tĂ« Thesarit (OFAC) ka zgjatur licencĂ«n e punĂ«s pĂ«r IndustrinĂ« e NaftĂ«s sĂ« SerbisĂ« (NIS) deri mĂ« 20 shkurt, konfirmoi mĂ« 23 janar, kryetarja e Kuvendit tĂ« SerbisĂ«, Ana BĂ«rnabiç. âKjo do tĂ« thotĂ« se NIS dhe rafineria do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« punojnĂ«. Kjo blen kohĂ« shtesĂ« pĂ«r qytetarĂ«t tanĂ«, vendin dhe ekonominĂ«ââŠ
Presidenti i Shteteve tĂ« Bashkuara, Donald Trump, ka lansuar Bordin e Paqes, njĂ« trup i ri pĂ«r zgjidhjen e konflikteve ndĂ«rkombĂ«tare, duke pĂ«rsĂ«ritur bindjen e tij se njĂ« marrĂ«veshje e paqes pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund pushtimit rus tĂ« UkrainĂ«s âdo tĂ« arrihet shumĂ« shpejtâ. Ky trup i ri fillimisht ishte i pĂ«rqendruar nĂ« zbatimin e marrĂ«veshjes pĂ«r pĂ«rfundimin e luftĂ«s Izrael-GazĂ«, ashtu siç Ă«shtĂ« miratuarâŠ
Epo, Donald, çfarĂ« tĂ« shtyri tĂ« ndryshosh mendje? GjatĂ« mburrjes sĂ« vazhdueshme dhe monotone - tĂ« pazakontĂ« edhe sipas standardeve tĂ« tij - presidenti i Shteteve tĂ« Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s tĂ« paktĂ«n na dha njĂ« lajm tĂ« madh pĂ«r obsesionin e tij me aneksimin e GrenlandĂ«s: âNuk kam pse tĂ« pĂ«rdor forcĂ«. Nuk dua tĂ« pĂ«rdor forcĂ«. Nuk do tĂ« pĂ«rdor forcĂ«â.
Pastaj, disa orĂ« mĂ« vonĂ«, morĂ«m njĂ« tjetĂ«r lajm. Donaldi u tĂ«rhoq tĂ«rĂ«sisht nga kĂ«rcĂ«nimet e tij mĂ« tĂ« fundit pĂ«r tarifa, pasi arriti âkuadrin e njĂ« marrĂ«veshjeje tĂ« ardhshmeâ mbi GrenlandĂ«n, vetĂ«m disa orĂ« pas dhĂ«nies sĂ« atij fjalimi tĂ« zjarrtĂ«.
Pëshpërima lehtësimi mund të dëgjoheshin nga Rrethi Arktik deri në qendrën e konferencës.
Edhe pse padyshim Ă«shtĂ« i zgjuar nĂ« lidhje me mediat, Trumpi madje bĂ«ri njĂ« batutĂ« pĂ«r konfuzionin e pritshmĂ«risĂ«, vetĂ«m pĂ«r tĂ« nĂ«nvizuar zbythjen. Ai nuk pĂ«rmendi kĂ«rcĂ«nimin pĂ«r tarifa ndĂ«shkuese pĂ«r tĂ« arritur qĂ«llimin e tij - teorikisht ato pritet tĂ« nisin mĂ« 1 shkurt - dhe i ka kufizuar kĂ«rkesat e tij tĂ« tanishme nĂ« ânegociata tĂ« menjĂ«hershmeâ, ndonĂ«se duke ripĂ«rsĂ«ritur qĂ«llimin e tij pĂ«rfundimtar tĂ« âpĂ«rvetĂ«simitâ tĂ« kĂ«saj âcope akulliâ.
ĂshtĂ« njĂ« tjetĂ«r rast i âTacoâ-s [Trump Always Chickens Out / Trumpi gjithmonĂ« zmbrapset], dhe nuk Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kuptohet pse. âTacoâ - mund ta mbani mend - ishte term i shpikur nga njĂ« operator i zgjuar nĂ« tregjet financiare, pasi Trumpi mĂ« 2 prill tĂ« vitit tĂ« kaluar shkaktoi kaos. Ishte dita kur Trumpi njoftoi oraret e tij tĂ« palogjikshme pĂ«r tarifa âreciprokeâ ndaj pjesĂ«s tjetĂ«r tĂ« botĂ«s.
Sipas Trumpit, kjo ishte âDita e PavarĂ«sisĂ«â. Ishte ironike, sepse reagimi i fuqishĂ«m i partnerĂ«ve tĂ« mĂ«dhenj tregtarĂ«, si Kina, dhe tregjet e bonove dhe aksioneve, vetĂ«m sa vĂ«rtetuan se sa e varur Ă«shtĂ« ShBA-ja nga kapitali i huaj pĂ«r tĂ« vazhduar tutje.
Epo, kur tregjet amerikane u rihapën pas Ditës së Martin Luther King Jr.-it, të hënën, ato ranë me rreth dy për qind menjëherë - dita më e keqe që nga tetori, dhe një qortim i qartë për kërcënimet ushtarake dhe ekonomike të Trumpit ndaj aleatëve të NATO-s. Ishte paralajmërim i qartë dhe i tillë që Trumpi mund ta kuptonte, nuk mund ta kundërshtonte, dhe nuk mund të përdorte taktika frikësuese për ta mundur. Nuk ishte as faktori i vetëm në lojë.
Trumpi duhet ta ndjejë vyshkjen e forcës së armës së tij të tarifave teksa afrohet vendimi i Gjykatës së Lartë për to. Thashethemet e ekspertëve - ekziston një gjë e tillë - parashikojnë që të paktën disa nga ato të vendosura mbi importet, vitin e kaluar, do të shpallen të paligjshme dhe Trumpi do të duhet të pajtohet - megjithëse ankohet se kjo do të shkaktojë kaos.
Gjyqtarët nuk kanë nevojë ta theksojnë, por do të jetë tërësisht faji i tij për veprim të paligjshëm. Kështu që tani kërcënimet e tij për, le të themi, 200 për qind taksa importi mbi verërat franceze nuk kanë më të njëjtën frikë për Emmanuel Macronin dhe vreshtat e Francës.
Lidhur me këtë është rezistenca në rritje në shtyllën tjetër të supozuar të qeverisë amerikane - Kongresi. Sërish, thashethemet kanë qenë të forta që senatorët republikanë, përndryshe besnikë, do ishin të gatshëm ta shkarkonin [impeachment] Trumpin nëse ai do të pushtonte Grenlandën, sepse kështu do ta shpërbënte NATO-n. Disa madje folën kundër tij - një sinjal i qartë i rrezikut në një parti kaq të frikësuar.
Vendosmëria e re e senatorëve mund të jetë forcuar vetëm nga mënyra se si aleatët e tjerë të NATO-s kanë vepruar gjatë krizës së Grenlandës. Nga njëra anë, Danimarka dhe të tjerët kanë theksuar se traktati ekzistues i vitit 1951 i lejon Amerikës të stacionojë sa të dëshirojë trupa, raketa dhe pajisje të tjera në Grenlandë - që do të përfshinin edhe sistemet Kupola e Artë [Golden Dome].
Vendet nordike dhe Kanadaja u angazhuan tĂ« forcojnĂ« mbrojtjen nĂ« Veri tĂ« largĂ«t. TĂ« gjithĂ« ranĂ« dakord qĂ« Rusia dhe Kina janĂ« kĂ«rcĂ«nime. QĂ«ndrimi ishte pozitiv - por, me njĂ« teh. KĂ«saj radhe, gjuha e drejtuar ndaj Trumpit ishte mĂ« e vendosur, dhe ata po kthenin kĂ«rcĂ«nimin, pĂ«rfshirĂ« me atĂ« qĂ« Macroni e quajti âbazukaâ e BE-sĂ« - ndĂ«shkim shkatĂ«rrues ndaj AmerikĂ«s, duke pĂ«rfshirĂ« madje shitjen e sasisĂ« sĂ« madhe tĂ« borxhit tĂ« qeverisĂ« amerikane.
Edhe Keir Starmer i tha Parlamentit se Trumpi po pĂ«rpiqej ta vinte nĂ«n presion, por ânuk do tĂ« dorĂ«zohemâ. Trumpi me tĂ« vĂ«rtetĂ« nuk e priste njĂ« kundĂ«rpĂ«rgjigje tĂ« tillĂ«.
As, sipas sondazheve, opinioni publik amerikan nuk ishte i prirur ndaj idesë. Po të kishte arritur Trumpi disi të aneksonte Grenlandën këtë javë, kjo ndoshta do ta kishte ulur edhe më shumë vlerësimin e tij. Grenlanda është e parëndësishme për krizën e kushteve për jetesë dhe Trumpi e di këtë.
Gjithçka ka tĂ« bĂ«jĂ« me âtrashĂ«giminĂ«â e tij. Ndoshta disa nga gjeneralĂ«t e ngarkuar me planifikimin e njĂ« pushtimi gjithashtu kishin dyshime pĂ«r ligjshmĂ«rinĂ« e operacionit, dhe kĂ«shtu pĂ«r thyerjen e betimeve tĂ« tyre ndaj KushtetutĂ«s (njĂ« mbrojtje ende nĂ« fuqi; Trumpi ende nuk ka provuar tĂ« kĂ«rkojĂ« betim besnikĂ«rie personale ndaj tij).
KĂ«shtu qĂ« kriza Ă«shtĂ« shkrirĂ« pak a shumĂ« si kapaku i akullit nĂ« verĂ« dhe Grenlanda me gjasĂ« do tĂ« zbehet si çështje teksa afrohen zgjedhjet afatmesme. NjĂ« luftĂ« tregtare, njĂ« luftĂ« e vogĂ«l e vĂ«rtetĂ« nĂ« GrenlandĂ« dhe njĂ« luftĂ« e ftohtĂ« me aleatĂ«t e ShBA-sĂ« do ta bĂ«nin AmerikĂ«n mĂ« pak tĂ« sigurt dhe do tâi bĂ«nin amerikanĂ«t mĂ« tĂ« varfĂ«r. Kjo nuk Ă«shtĂ« mĂ«nyra pĂ«r tĂ« fituar vende nĂ« DhomĂ«n e PĂ«rfaqĂ«suesve dhe nĂ« Senat. NĂ« fund tĂ« fundit, Ă«shtĂ« harta e brendshme politike ajo qĂ« ka rĂ«ndĂ«si. /Telegrafi/
Amerika njihet si vendi i makinave të mëdha dhe SUV-ve edhe më të mëdhenj, por Donald Trump ka një ide që mund ta ndryshojë këtë.
Presidenti dëshiron të sjellë në SHBA automjete të vogla, si ato që shihen zakonisht në rrugët e Japonisë, në formën e mini-hatchback-ëve dhe furgonëve gjysmën e madhësisë së një kamioneti Ford F-150.
TĂ« ashtuquajturat makina Kei - shkurtim pĂ«r kei-jidĆsha, fjalĂ« pĂ«r fjalĂ« "automjet i lehtĂ«" - u bĂ«nĂ« tĂ« njohura nĂ« Japoni pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore si njĂ« mjet ekonomik transporti nĂ« qytetet e saj tĂ« mbushura me njerĂ«z.
Ato janë bërë gjithashtu të njohura në të gjithë Azinë.
Pavarësisht entuziazmit të Trump për mikro-makinat, importuesit dhe shoferët në SHBA nuk janë aq të sigurt nëse ato janë një mundësi e zbatueshme në vendin e gjerë.
Pas një vizite në Japoni, Trump tha në një postim online në dhjetor: "Sapo kam miratuar MAKINA Tà VOGLA që do të ndërtohen në Amerikë".
"KĂ«to makina tĂ« sĂ« ardhmes shumĂ« tĂ« afĂ«rt janĂ« tĂ« lira, tĂ« sigurta, me efikasitet tĂ« lartĂ« karburanti dhe, thjesht, TĂ MREKULLUESHME!!! FILLONI T'I NDĂRTONI TANI!". /Telegrafi/
Nga: Matt Glazebrook / BBC PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Paul Robeson ishte superyll i skenës dhe ekranit, një futbollist i talentuar dhe krijues i hiteve muzikore. Pastaj, mes "zjarrmisë antikomuniste" në ShBA gjatë Luftës së Ftohtë, erdhi një rënie dramatike nga lavdia.
Balada për amerikanët [Ballad for Americans] e Paul Robesonit ishte hit i papritur i muzikës pop. Një kantatë patriotike popullore që zgjaste 10 minuta, ofronte një version gjithëpërfshirës të historisë amerikane, nga formimi i saj i zjarrtë (Më '76 qielli ishte i kuq) deri tek e tashmja shumetnike, siç artikulohej nga një rrëfyes që zbulon veten të jetë vetë Amerika.
Megjithatë, kur baritoni i njohur interpretoi për herë të parë këngën në një transmetim radiofonik kombëtar në CBS në vitin 1939, u bë menjëherë sensacion. Audienca në studio duartrokiti për 20 minuta. Letrat dhe telefonatat përmbytën stacionin dhe emisioni u përsërit gjatë gjithë vitit pasues. Tashmë një yll i skenës, ekranit dhe fushës së futbollit amerikan, transmetimi dhe publikimi i mëvonshëm i Baladës për amerikanët përforcuan statusin e Robesonit si personi më i famshëm me ngjyrë në Amerikë.
Vetëm një dekadë më vonë, ai ishte etiketuar jo vetëm si "antiamerikan", por edhe si një person në fakt inekzistent - i ndaluar nga televizioni, i fshirë nga tekstet shkollore, me pasaportën e revokuar. Teksa Lufta e Ftohtë merrte hov dhe elita politike e kulturore e ShBA-së përfshihej nga zjarrmia antikomuniste, aktiviteti për të drejtat civile dhe solidariteti socialist i Robesonit e bënë atë objektiv kryesor.
Ai vdiq mĂ« 23 janar 1976, 200 vjet pas lindjes sĂ« pĂ«rgjakshme tĂ« ShBA-sĂ« dhe 50 vjet mĂ« parĂ« kĂ«tĂ« muaj. Dekadat e tij tĂ« fundit u shĂ«nuan nga sĂ«mundja dhe izolimi, pasojĂ« e njĂ« fushate shtypjeje qĂ« ishte pa precedent mes ndalimeve tĂ« pĂ«rhapura nĂ« industrinĂ« e argĂ«timit qĂ« karakterizuan âFrikĂ«n e kuqeâ [Red Scare]
Paul Robesoni lindi më 1898 në Prinston të Nju-Xhersit, më i vogli nga pesë fëmijët. Babai i tij pastor e mbajti familjen pasi nëna e tij vdiq në një zjarr shtëpie pak vite pas lindjes së tij. Të thuash se Robesoni ishte një i ri i jashtëzakonshëm do të ishte nënvlerësim i madh. Ai shkëlqeu në aspektin akademik, në sport dhe në art gjatë gjimnazit në Nju-Xhersi.
Robesoni në vitin 1949(Getty Images)
Ai fitoi njĂ« bursĂ« katĂ«rvjeçare nĂ« Universitetin e Ratgersit nga i cili doli me nderimet mĂ« tĂ« larta akademike dhe mbajti fjalimin e diplomimit. U nderua me 15 vlerĂ«sime [varsity letters], pĂ«rfshirĂ« nĂ« bejsboll, basketboll, shtizĂ«, disk dhe hedhje sfere. Por, nĂ« futbollin amerikan ai u bĂ« vĂ«rtet njĂ« yll, duke u pĂ«rzgjedhur dy herĂ« nĂ« ekipin premtues [All-American], pĂ«rpara se tĂ« luante nĂ« mĂ«nyrĂ« profesionale - pĂ«r tĂ« financuar studimet nĂ« Fakultetin e DrejtĂ«sisĂ« nĂ« Kolumbia nĂ« fillim tĂ« viteve â20 tĂ« shekullit XX. Walter Camp, eksperti kryesor i futbollit nĂ« ShBA, e quajti Robesonin âmbrojtĂ«sin mĂ« tĂ« madh qĂ« ka shkelur ndonjĂ«herĂ« fushĂ«nâ.
Duke jetuar nĂ« Harlem nĂ« kulmin e Rilindjes sĂ« Harlemit, Robesoni pĂ«rdori gjithashtu kohĂ«n e tij nĂ« Kolumbia pĂ«r tĂ« nisur aktrimin, si dhe pĂ«r tĂ« kĂ«nduar nĂ« klubin e famshĂ«m âCotton Clubâ. Karriera e tij juridike pĂ«rfundoi papritur jo shumĂ« kohĂ« pas diplomimit, kur ai dha dorĂ«heqjen nga njĂ« firmĂ« ligjore, nĂ« shenjĂ« proteste, pasi njĂ« sekretare e bardhĂ« refuzoi qĂ« ai tâi diktonte. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, u bĂ« interpretues me kohĂ« tĂ« plotĂ«, i mbĂ«shtetur fillimisht financiarisht nga gruaja e tij, Eslanda, drejtoreshĂ« e laboratorit tĂ« patologjisĂ« nĂ« Spitalin Presbiterian tĂ« Nju-Jorkut. Ai luajti nĂ« dy drama tĂ« Eugene OâNeillit (TĂ« gjithĂ« fĂ«mijĂ«t e Zotit kanĂ« flatra dhe Perandori Xhons), incizoi albume tĂ« ashtuquajturave shpirtĂ«rore tĂ« zezakĂ«ve [Negro spirituals] dhe hapi mjuziklin e ri tĂ« Oscar Hammersteinit dhe Jerome Kernit, Shfaqja lundruese [Show Boat], nĂ« vitin 1927, duke kĂ«nduar Lumin Plak [Ol' Man River], kĂ«ngĂ« qĂ« u vlerĂ«sua shumĂ« nga kritika.
Ai filloi gjithashtu tĂ« udhĂ«tonte nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar dhe EvropĂ«. NĂ« vitin 1930, e interpretoi Othellon nĂ« Teatrin e Savoit tĂ« LondrĂ«s, duke u bĂ«rĂ« aktori i parĂ« me ngjyrĂ« qĂ« e bĂ«nte kĂ«tĂ« nĂ« kryeqytetin britanik - qĂ« nga Ira Aldridge njĂ« shekull mĂ« parĂ«. Dhe, pasi kaloi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« dekadĂ«s sĂ« hershme duke interpretuar jashtĂ« vendit, u kthye nĂ« ShBA pĂ«r tĂ« luajtur nĂ« versionin filmik tĂ« Holivudit tĂ« Shfaqjes lundruese nĂ« vitin 1936. Ngjitja e tij nĂ« statusin e njĂ« ylli tĂ« kategorisĂ« A ishte e plotĂ«. NĂ« vitin 1928, revista New Yorker e kishte cilĂ«suar atĂ« si âpremtimi i racĂ«s sĂ« tijâ, âMbret i Harlemitâ dhe âidhull i njerĂ«zve tĂ« tijâ.
Robesoni në një skenë filmi (1936)(Getty Images)
Deri nĂ« vitin 1940, pak pasi interpretoi BaladĂ«n pĂ«r amerikanĂ«t pĂ«r 30 mijĂ« njerĂ«z nĂ« Holivud [Hollywood Bowl], revista Collierâs e shpalli atĂ« âArgĂ«tuesin Nr. 1 me ngjyrĂ« tĂ« AmerikĂ«sâ. Sipas biografit tĂ« tij, Martin Duberman, Robesoni i dukej âbotĂ«s sĂ« bardhĂ« nĂ« pĂ«rgjithĂ«si [...] njĂ« njeri magnetik, i qytetĂ«ruar dhe i talentuar qĂ« ishte ngjitur mbi rrethanat e tij jo pĂ«rmes agresivitetit, por pĂ«rmes talentitâ.
Në realitet, gjatë ngritjes së tij drejt famës, Robesoni kaloi shumë kohë duke u edukuar dhe duke u bërë gjithnjë e më i zëshëm për kontekstin më të gjerë të luftës së njerëzve me ngjyrë. Në Evropë, ai dha shfaqje bamirësie për minatorët uellsianë, refugjatët hebrenj dhe luftëtarët republikanë në Luftën Civile Spanjolle. Ai studioi gjuhë afrikane dhe shkrime marksiste, dhe vizitoi Bashkimin Sovjetik. Në ShBA ai refuzoi të interpretonte për audienca të ndara sipas racës, iu bashkua grevave të sindikatave dhe, në fushatën presidenciale të vitit 1948, mbështeti Partinë Progresive të Henry Wallaceit. Megjithatë, të gjitha këto kauza ishin relativisht të padëmshme për Robesonin - derisa e mbajti një fjalim më 20 prill 1949 në Paris.
Kongresi Botëror i Përkrahësve për Paqen ishte një mbledhje me rreth dy mijë shkencëtarë, mësues, aktivistë dhe artistë nga 75 vende, i thirrur për të dënuar garën e armatimit të Luftës së Ftohtë dhe atë që ata e shihnin si agresion të ShBA-ve ndaj Bashkimit Sovjetik.
âĂshtĂ« e paimagjinueshme qĂ« zezakĂ«t amerikanĂ« tĂ« shkojnĂ« nĂ« luftĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« atyre qĂ« na kanĂ« shtypur pĂ«r brezaâ, deklaroi Robesoni para tĂ« mbledhurve tĂ« krahut tĂ« majtĂ«, âkundĂ«r njĂ« vendi [BRSS] i cili brenda njĂ« brezi e ka ngritur popullin tonĂ« nĂ« dinjitetin e plotĂ« tĂ« njerĂ«zimitâ.
Rreth gjashtë vjet përpara bojkotit të autobusëve në Montgomeri dhe lindjes së lëvizjes moderne për të drejtat civile, Robesoni sugjeroi një formë rebelimi të njerëzve me ngjyrë që i tejkalonte objektivat asimiluese të NAACP-së (Shoqata Kombëtare për Avancimin e Njerëzve me Ngjyrë) - që ishte organizata dominuese në atë kohë. Reagimi, si nga liberalët kryesorë ashtu edhe nga antikomunistët konservatorë, ishte i menjëhershëm dhe dërrmues.
Disa muaj pas ngjarjes nĂ« Paris, Paul Robesoni tentoi dy herĂ« tĂ« jepte njĂ« koncert pĂ«r pushuesit nĂ« kampet verore socialiste hebraike pranĂ« Pikskillit nĂ« Nju-Jork, ashtu siç kishte bĂ«rĂ« edhe nĂ« verat e mĂ«parshme. Dy herĂ«, mijĂ«ra veteranĂ« lokalĂ« tĂ« luftĂ«s protestuan dhe trazirat shpĂ«rthyen: protestuesit sulmuan pjesĂ«marrĂ«sit me gurĂ«, shkopinj dhe grushte, pĂ«rmbysĂ«n makinat dhe plagosĂ«n 150 persona, ndĂ«rsa policia qĂ«ndroi duke parĂ«. NdĂ«rkohĂ« qĂ« kjo pĂ«rpjekje e dhunshme pĂ«r ta âanuluarâ Robesonin u dĂ«nua gjerĂ«sisht dhe nuk u pĂ«rsĂ«rit mĂ«, njĂ« version mĂ« i fshehtĂ« ndĂ«shkimi filloi menjĂ«herĂ« pas kĂ«saj.
Në mars të vitit 1950, NBC e ndaloi të shfaqej në emisionin televiziv të Eleanor Rooseveltit, Sot me zonjën Ruzvelt [Today With Mrs Roosevelt], pas protestave nga organizata Legjioni Amerikan (një organizatë e veteranëve të luftës) dhe të tjerëve. Pastaj, në korrik, Departamenti i Shtetit ia revokoi pasaportën, duke e penguar të performonte jashtë vendit ku ai vazhdonte të ishte jashtëzakonisht i njohur. Në ShBA, karriera e tij ishte de fakto e përfunduar. Shtëpitë diskografike refuzuan të nxirrnin në treg disqet e tij të vjetër ose të incizonin të rinj. Nga një prej dhjetë artistëve më të paguar në ShBA në vitin 1941 dhe duke fituar 100 mijë dollarë nga koncertet deri në vitin 1947, nga viti 1952 ai mezi arrinte të fitonte gjashtë mijë dollarë në vit.
Teksti i BaladĂ«s pĂ«r amerikanĂ«t u hoq nga tekstet shkollore dhe poeti Langston Hughes u detyrua tĂ« fshinte çdo pĂ«rmendje tĂ« Robesonit nga libri i tij Krijues tĂ« famshĂ«m tĂ« muzikĂ«s zezake [Famous Negro Music Makers], pĂ«rndryshe rrezikonte ndalimin e tij nĂ« bibliotekat shkollore. Emri i tij u fshi nĂ« mĂ«nyrĂ« retroaktive nga listat e fituesve tĂ« çmimeve tĂ« NAACP dhe kampionĂ«ve tĂ« futbollit njĂ«soj. Madje, po tĂ« kishe thjesht njĂ« disk tĂ« Paul Robesonit - siç kishin qindra mijĂ«ra amerikanĂ« - mjaftonte qĂ« njĂ« punonjĂ«s shtetĂ«ror tĂ« merrte njĂ« âshĂ«nim tĂ« ziâ gjatĂ« intervistave pĂ«r besnikĂ«ri qĂ« zhvilloheshin nĂ« vitet â50 tĂ« shekullit XX.
Ylli i bejsbollit, Jackie Robinson, u thirr pĂ«rpara Komitetit tĂ« DhomĂ«s pĂ«r Aktivitetet Jo-Amerikane (HUAC) pĂ«r tâu distancuar nga deklaratat e Robesonit nĂ« Paris dhe, nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« tĂ«rthortĂ«, pĂ«r tĂ« ndarĂ« publikun me ngjyrĂ« prej tij. MĂ« nĂ« fund, nĂ« vitin 1956 vetĂ« Robesoni u paraqit pĂ«rpara HUAC-sĂ«. Pa asnjĂ« ndjesĂ«, ai u tha anĂ«tarĂ«ve tĂ« komitetit:
âJu jeni jo-amerikanĂ«â.
NĂ« librin e saj Krimet janĂ« tĂ« shumta [Many Are the Crimes], historiania e LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«, Ellen Schrecker, pohon se ândoshta asnjĂ« individ tjetĂ«r nuk u censurua kaq rĂ«ndĂ«â sa Paul Robesoni. Dhe, nĂ« disa mĂ«nyra, ai paraqiste vĂ«rtet njĂ« kĂ«rcĂ«nim unik. Jo si spiun, por si socialist i zĂ«shĂ«m me ngjyrĂ«. NjĂ« njeri qĂ« e lidhte luftĂ«n e afro-amerikanĂ«ve pĂ«r tĂ« drejtat civile me kauzĂ«n e klasĂ«s punĂ«tore nĂ« mbarĂ« botĂ«n - nga luginat e Uellsit deri nĂ« AfrikĂ«n PerĂ«ndimore, nga Misisipi deri nĂ« MoskĂ«. Dhe, nga tĂ« gjithĂ« ata qĂ« u pĂ«rjashtuan (nga skenaristĂ«t e Holivudit te nĂ«punĂ«sit civilĂ« dhe akademikĂ«t), askush nuk ishte kaq i njohur apo dikur kaq i dashur. Siç thotĂ« Schrecker: âAktori dhe kĂ«ngĂ«tari mĂ« karizmatik me ngjyrĂ« i brezit tĂ« tij ishte shndĂ«rruar nĂ« jo-personâ.
Pasaporta iu kthye Robesonit mĂ« nĂ« fund nĂ« vitin 1959 dhe ai u pĂ«rpoq tĂ« niste sĂ«rish njĂ« turne ndĂ«rkombĂ«tare. Por, i lodhur nga vitet e luftĂ«s dhe ballafaqimit, pĂ«rpjekjet e tij u ndaluan nga episode sĂ«mundjeje dhe depresioni. Nga mesi i viteve â60 tĂ« shekullit XX, ai pushoi sĂ« dhĂ«ni koncerte dhe, pas vdekjes sĂ« Eslandas, vitet e mbetura i kaloi nĂ«n kujdesin e motrĂ«s sĂ« tij.
NĂ« vitin 1973, ai iu drejtua njĂ« eventi qĂ« e nderonte [Salute to Paul Robeson] nĂ« Karnegi-Hall tĂ« Nju-Jorkut. Ai deklaroi se ishte âpo aq i pĂ«rkushtuar sa gjithmonĂ« ndaj kauzĂ«s botĂ«rore tĂ« njerĂ«zimit pĂ«r liri, paqe dhe vĂ«llazĂ«riâ, ripohonte angazhimin e tij ndaj luftĂ«s sĂ« afro-amerikanĂ«ve pĂ«r tĂ« âarritur çlirim tĂ« plotĂ« nga sundimi racistâ, dhe nderonte lĂ«vizjet antikolonialiste nĂ« mbarĂ« botĂ«n. Ai e pĂ«rfundoi mesazhin e tij me fjalĂ«t nĂ« vazhdim: "Edhe pse shĂ«ndeti i dobĂ«t mĂ« ka detyruar tĂ« tĂ«rhiqem, mund tĂ« jeni tĂ« sigurt se nĂ« zemrĂ«n time unĂ« vazhdoj tĂ« kĂ«ndoj:
Por, vazhdoj të qesh Në vend që të qaj, Duhet të vazhdoj të luftoj Derisa të vdes, Dhe Lumi Plak Vazhdon rrjedhën"!
Nga tĂ« gjitha shpjegimet pĂ«r pĂ«rpjekjen e Donald Trumpin pĂ«r tĂ« marrĂ« GrenlandĂ«n, ai qĂ« nĂ« aspektin sipĂ«rfaqĂ«sor Ă«shtĂ« mĂ« interesant Ă«shtĂ« pohimi se presidenti ka demencĂ«. NĂ« atĂ« rast, pse tĂ« mos bĂ«jmĂ« sikur ia japim? Ta çojmĂ« diku nĂ« njĂ« vend qĂ« duket i gjelbĂ«r, tĂ« organizojmĂ« njĂ« paradĂ« ushtarake dhe tâi themi se kjo Ă«shtĂ« ajo. Fantazia e senilitetit u pĂ«rmbush.
Fatkeqësisht, kalbëzimi është shumë më i thellë. Trumpi nuk është i çmendur, por bën atë që Amerika gjithmonë bën - vetëm se këtë herë në mënyrë të vrazhdë dhe haptazi. Kjo u bë më e qartë këtë javë kur hasa rastësisht një kopje të Vajtimit për një komb [Lament for a Nation] nga filozofi kanadez George Grant, botuar në vitin 1965.
Grant ka shkruar në një pikë kthese në historinë e vendit të tij. Më 1957, Kanadaja zgjodhi një kryeministër konservator të quajtur John Diefenbaker, i cili nuk ishte ndryshe nga Nigel Farage apo, në fakt, Trumpi: populist, nacionalist, thellësisht kundër së majtës. Por, kur amerikanët kërkuan të vendosnin armë bërthamore në tokën e tij, Diefenbaker - për habinë time - tha jo.
Ai besonte se kishte të drejtë ta bënte këtë, sepse NATO është, në teori, një aleancë e të barabartëve - dhe, ishte e nevojshme ta bënte këtë sepse, nëse Kanadaja do të bëhej bazë për raketa, çdo pretendim për një politikë të jashtme të pavarur do të merrte fund.
Elita e biznesit dhe e kulturës u kthye kundër Diefenbakerit dhe publiku e hoqi nga detyra.
Amerika, duke u ngrohur nga shkëlqimi i Jack Kennedyt, atëherë admirohej si mishërim i modernitetit: nacionalizmi dukej i vjetruar dhe ekscentrik. Në këtë mënyrë, argumentonte Granti, dorëzimi bërthamor i Kanadasë përfaqësonte fazën përfundimtare të një procesi të asimilimit ekonomik dhe kulturor. Një shoqërie kaq të integruar në mënyrën amerikane, jo vetëm që i mungonin burimet, por, kryesorja, imagjinata për të qëndruar në këmbët e veta.
Njëjtë është me Evropën e sotme, ku korporatat amerikane dominojnë dhe përfitojnë, por gjithashtu shmangin shumë taksa. Irlanda, për shembull, me të drejtë ka dënuar luftën tarifore të Trumpit ndaj kombeve që kundërshtojnë marrjen agresive të Grenlandës, por vendi është model i nënshtrimit globalist me kosto të sovranitetit. Përqafoi tregjet e lira (taksat e ulëta për korporatat) dhe lëvizjen e lirë (migrimin masiv), me rezultatin që Dublini duket irlandez nga jashtë - ende i bukur - por, i papërballueshëm dhe i përfshirë në një krizë të dhunshme identiteti.
KĂ«to janĂ« politikat ekonomike tĂ« cilat elitat e tij i justifikojnĂ« si thelbĂ«sore pĂ«r ndĂ«rtimin modern tĂ« kombit (âna duhen para, na duhen punĂ«torĂ«â), dhe Ă«shtĂ« e habitshme qĂ« [partia] SNP ka propozuar tĂ« bĂ«jĂ« gjĂ«ra tĂ« ngjashme nĂ«se Skocia fiton pavarĂ«sinĂ«. Siç vĂ«rejti Granti nĂ« vitin 1965, shteti modern kombĂ«tar mund tĂ« zhvillohet vetĂ«m duke hapur krahĂ«t ndaj kapitalizmit global, por kapitalizmi global ânĂ«nkupton zhdukjen e atyre dallimeve autoktone qĂ« i japin substancĂ« nacionalizmitâ.
Me pak fjalë, kapitali amerikan na ka bërë të gjithëve të pasur, por gjithashtu na ka bërë kopje të ShBA-së. Jam i bindur se shumë britanikë janë thellësisht të palumtur, madje të sëmurë mendërisht, sepse nuk ndihen më si vetvetja.
Kjo është e dukshme në mënyrën se si flasim (keq) dhe shprehim emocione (shumë shpesh), por më së shumti në politikën tonë e cila është e importuar dhe e shkëputur nga historia jonë e vërtetë. Politika e identitetit është prodhuar në Amerikë: kur agjentët federalë qëlluan dhe vranë një protestues në Minesotë (vrasje, sipas meje), kryebashkiakët laburistë ndien detyrimin të shkruanin një letër mbështetjeje për kryebashkiakun demokrat të Mineapolisit. Pse?
NĂ« anĂ«n tjetĂ«r, James Cleverly thotĂ« se heroi i tij Ă«shtĂ« Ronald Reagan, konservatorĂ«t e shesin jetĂ«n e mirĂ« nĂ« terma tĂ« aspiratĂ«s reganiane, dhe memoja famĂ«keqe e Jenrickut, e shkruar pĂ«r tĂ« planifikuar kalimin e tij te Reform-a, e pĂ«rshkruan atĂ« si âsherifin e ri nĂ« qytetâ. Autori e kishte shkruar âfavoritâ pa âoâ.
Partia ku bashkohet Robi [Jenrick] ka pikturuar veten në një qoshe, pasi vuri shpresat te qasja te Trumpi dhe tani detyrohet të shtiret sikur ka një distancë. Ja, edhe Brexit-i është kolonizuar. Jashtë Bashkimit Evropian, sipas mendimtarëve të djathtë, e vetmja shpresë është marrëveshja me Amerikën - një logjikë të cilën edhe Keir Starmer e ka përtypur, duke ndjekur përputhjen rregullatore për të ardhmen e inteligjencës artificiale.
Dikush dyshon se, për gjithë urrejtjen e laburistëve për Elon Muskun, ata nuk do ta ndalojnë kurrë Twitter-in, sepse Trumpi me shumë gjasë do të vendoste sanksione.
Nuk duhet ta shohim presidentin si joamerikan, siç e quajnë disa amerikanë të turpëruar, por si presidentin më amerikan deri sot - domethënë, liberalin përfundimtar.
Demokratët dhe republikanët, edhe pse nuk pajtohen për politikat praktike, të dy palët tërhiqen nga tradita filozofike e liberalizmit, e rrënjosur në dashurinë për lirinë individuale dhe çlirimin e pasioneve personale. Trumpi do diçka, prandaj e bën. Kjo është ajo që nënkupton liberalizmi - dhe na ka infektuar edhe neve.
Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar martesa dhe lindjet janĂ« jashtĂ« mode, kishat janĂ« bosh, dhe emisioni ynĂ« mĂ« i ndjekur nĂ« TV pĂ«rfshin tradhtarĂ« qĂ« vrasin besnikĂ«t pĂ«r para (âpo luan mjeshtĂ«rishtâ, thonĂ« ata, sikur marrĂ«dhĂ«niet njerĂ«zore tĂ« ishin njĂ« sport konkurrues).
Nëse Britania është e thyer - dhe një vend ku shifrat e fundit tregojnë 299 614 aborte në vit, 40 për një buzë ose qiellzë të çarë, është me siguri vend i thyer - kjo është sepse miliona vetë kanë zgjedhur të maksimizojnë lirinë dhe pasurinë e tyre me koston e solidaritetit shoqëror.
Kanadaja e vjetĂ«r e John Diefenbakerit, pohonte Granti, ishte ndryshe sepse kombinonte paternalizmin konservator tĂ« AnglisĂ« me etikĂ«n e katolicizmit francez, qĂ« thoshte se âvirtyti duhet tĂ« vijĂ« pĂ«rpara lirisĂ«â. Por, kĂ«to janĂ« zhdukur, dhe Granti pĂ«rfundoi se zhdukja e tyre ishte e pashmangshme, sepse asnjĂ« komb nuk mund tĂ« rezistojĂ« ndaj fuqisĂ« sĂ« AmerikĂ«s apo tundimit tĂ« individualizmit.
Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse e shoh luftĂ«n tregtare pĂ«r GrenlandĂ«n me shqetĂ«sim dhe, pĂ«r fat tĂ« keq, pesimizĂ«m. Po, Trumpi duhet kundĂ«rshtuar. ĂshtĂ« çështje dinjiteti.
MirĂ«po, derisa ne evropianĂ«t tĂ« shkĂ«putemi nga Amerika - jo vetĂ«m ushtarakisht apo ekonomikisht, por nĂ« aspektin psikologjik - ne vĂ«rtet nuk mund tĂ« funksionojmĂ« pa tĂ« dhe do tĂ« dorĂ«zohemi gjithmonĂ«. Ajo na ka dominuar pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ«; kemi filluar ta kuptojmĂ« vetĂ«m kur perandoria qĂ« dikur nxiste investime ka nisur tâi thithĂ« ato pĂ«rsĂ«ri, njĂ« fenomen i cili, prapĂ«seprapĂ«, nuk Ă«shtĂ« i veçantĂ« pĂ«r Trumpin. Joe Biden pĂ«rdori subvencione dhe lehtĂ«sime tatimore pĂ«r tĂ« rikthyer vendet e punĂ«s nĂ« ShBA, larg kontinentit.
Ironia është se ekzistojnë tradita të tjera, më të buta, të politikës amerikane, por ato gjithmonë janë hedhur poshtë nga evropianët si naive ose të rrezikshme, sepse nuk do të financonin mbrojtjen tonë: ajo libertariane midis republikanëve, ajo socialiste midis demokratëve. Sikur të kishim pasur president Ron Paulin apo president Bernie Sandersin, Grenlanda do të mbetej e paprekur. /Telegrafi/
Nga Elton Laska Fajin pĂ«r ngrirjen e vizave emigruese nga Amerika pĂ«r shqiptarĂ«t duhet ta kĂ«rkojmĂ« te qeveria jonĂ«. Ja arsyet: Na vjedhin duke u fshehur pas âmjekĂ«sisĂ« falasâ, ndaj detyrohemi tĂ« kĂ«rkojmĂ« shĂ«rim nĂ« SHBA apo nĂ« EuropĂ«. Na vjedhin buxhetin, dhe nuk ka para pĂ«r pensionet, arsimin, punonjĂ«sit e policisĂ«, zjarrfikĂ«sit, etj. Kemi [âŠ]
Nga: Douglas Murray / New York Post PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Për 46 vjet me radhë, Qeveria Islamike Revolucionare ka torturuar popullin e Iranit. Që nga momenti kur Ajatollah Khomeini u kthye nga ekzili në Paris, ai arriti të hedh njërën nga kulturat më të mëdha të botës në një epokë të re të errësirës.
QĂ« nga viti 1979, ky regjim ka masakruar dhe ekzekutuar kundĂ«rshtarĂ«t e vet tĂ« brendshĂ«m politikĂ«. Ka varur publikisht njerĂ«zit e dĂ«nuar pĂ«r âkrime kundĂ«r moralitâ, pĂ«rfshirĂ« edhe ata tĂ« dĂ«nuar pĂ«r âkriminâ e tĂ« qenit homoseksual. Ka sponsorizuar terrorizmin nĂ« tĂ« gjithĂ« Lindjen e Mesme, nĂ« EvropĂ« dhe nĂ« AmerikĂ«.
Ky regjim ka qenë fuqia më e madhe kolonialiste dhe imperialiste në Lindjen e Mesme. Dhe, ka tentuar të vrasë një president amerikan, një sekretar Shteti amerikan dhe një këshilltar për siguri kombëtare të ShBA-së - ndër të tjerë - në tokën amerikane.
Duke i pasur parasysh këto, mund të mendohej se do të kishte marshime kundër ajatollahëve, për disa javë në qytetet perëndimore. Por, nuk ndodhi kështu. Kur njerëzit iranianë u ngritën më parë (si në Revolucionin e Gjelbër të vitit 2009), e bënë këtë të vetëm. Atëherë, presidenti Obama nuk bëri asgjë për të mbështetur lëvizjen pro-demokracisë në Iran. Ai thjesht u zmbraps dhe lejoi që gratë protestuese të qëlloheshin në kokë nga milicia e ndyrë Basixh dhe forcat e tjera qeveritare.
Dekada dobësie
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« ndryshe kĂ«tĂ« herĂ«?
Dy gjëra. Së pari është shkalla e protestave kundër regjimit brenda Iranit. Gjatë ditëve të fundit, qeveria iraniane ka ndërprerë internetin në përpjekje për të ndaluar popullin nga koordinimi. Por, populli trim iranian po del në rrugë me qindra-mijëra. Ata kanë rrëzuar simbolet e regjimit dhe kanë sulmuar ndërtesat e tij. Kjo tashmë është më e madhe se çdo kryengritje e mëparshme.
Gjëja e dytë që është ndryshe këtë herë është se Donald Trumpi është në Shtëpinë e Bardhë.
Në vitin 1979, kur ndodhi Revolucioni Iranian, një lloj tjetër presidenti ndodhej në Zyrën Ovale. Jimmy Carter jo vetëm që lejoi që revolucioni të ndodhte, por në mënyrë poshtëruese dështoi të lirojë 66 amerikanët që u morën peng nga forcat që kishin përmbysur Shahun.
Ishte kohë e një dobësie të tmerrshme në politikën e jashtme amerikane. Ajatollahët e dinin këtë - dhe e shfrytëzuan. Po ashtu, ata e dinin se Obama nuk do të bënte asgjë në vitin 2009, për të mbështetur protestuesit pro-perëndimorë, pro-amerikanë që dolën në rrugët e Iranit.
Mbase ishte e pashmangshme që udhëheqja amerikane të ishte kaq e dobët. Mbi të gjitha, që nga nisja e Revolucionit Iranian më 1979, ngjarja u keqkuptua në një pjesë të madhe të Perëndimit.
PĂ«r shembull, intelektuali i njohur i sĂ« majtĂ«s, Michel Foucault - ende njĂ« nga âidiotĂ«tâ mĂ« tĂ« cituar nĂ« akademinĂ« amerikane - pretendonte se Khomeini do tĂ« sillte njĂ« revolucion shpirtĂ«ror nĂ« Iran qĂ« do tâi eliminonte ato âmĂ«kateâ tĂ« tmerrshme perĂ«ndimore - si kapitalizmi dhe materializmi.
New York Times botoi njĂ« artikull qĂ« thoshte se pĂ«rshkrimi i Ajatollah Khomeinit âsi fanatik dhe bartĂ«s i paragjykimeve tĂ« ashpra, sigurisht dhe fatmirĂ«sisht duket i pavĂ«rtetĂ«â. NdĂ«rsa revista Foreign Affairs shkroi se âRepublika Islamike e Khomeinit pritet tĂ« ketĂ« njĂ« doktrinĂ« tĂ« drejtĂ«sisĂ« sociale nĂ« qendĂ«r tĂ« saj; sipas tĂ« gjithĂ« treguesve, ai do tĂ« jetĂ« fleksibil nĂ« interpretimin e Kuranitâ.
TĂ« gjitha kĂ«to opinione dhe shumĂ« tĂ« tjera ranĂ« poshtĂ«. Khomeini dhe pasardhĂ«si i tij, Ajatollah Khamenei, ishin dhe janĂ« fanatikĂ«. Ata masakruan nĂ« burgjet iraniane me qindra kundĂ«rshtarĂ« tĂ« tyre tĂ« majtĂ« dhe sindikalistĂ«. Ata detyruan njĂ« shoqĂ«ri liberale tĂ« bĂ«hej njĂ« vend ku tĂ« gjitha gratĂ« do tĂ« duhej tĂ« mbulonin kokĂ«n. âPolicia e moralitâ e tyre patrullonte vendin duke kĂ«rkuar gratĂ« tĂ« mund tâi arrestonin dhe rrihnin. Ata rrĂ«mbyen, pĂ«rdhunuan, torturuan dhe vranĂ« studentĂ«t qĂ« i kundĂ«rshtonin. Dhe, PerĂ«ndimi, gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s, nuk bĂ«ri asgjĂ«.
Opsionet e Trumpit
Natyrisht, pyetja prej shumĂ« vitesh ishte âçfarĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ«â?
NjĂ«ra pĂ«rgjigje - e dhĂ«nĂ« nga liderĂ« tĂ« dobĂ«t nĂ« ShBA dhe EvropĂ« - ishte tĂ« pĂ«rpiqeshim ta pranonin Revolucionin Iranian. Por, regjimi nĂ« Iran nuk donte tĂ« ishte pjesĂ« e tĂ« njĂ«jtĂ«s botĂ« si ne. Ata donin tĂ« vazhdonin tĂ« thĂ«rrisnin âVdekje AmerikĂ«s. Ata donin tĂ« vazhdonin tĂ« premtonin shkatĂ«rrimin e AmerikĂ«s dhe tĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« PerĂ«ndimit. Donin ta mbanin revolucionin e tyre islamik fundamentalist dhe ta zgjeronin atĂ« nĂ« gjithĂ« rajonin dhe mĂ« pas nĂ« botĂ«.
Tani qĂ« populli trim i Iranit Ă«shtĂ« nĂ« rrugĂ«, Ă«shtĂ« koha e duhur pĂ«r tâu treguar atyre se kĂ«tĂ« herĂ« nuk janĂ« tĂ« vetĂ«m.
Nuk është vetëm në interesin më të mirë të rajonit, por në interesin më të mirë të botës që qeveria më e madhe terroriste në botë të bjerë.
Por, si mund të arrihet kjo?
Presidenti Trump tashmë ka dhënë një paralajmërim të qartë ndaj Ajatollahut. Pamjet që janë kontrabanduar jashtë Iranit ofrojnë dëshmi të mijëra qytetarëve iranianë të cilët regjimi tashmë i ka masakruar. Kërcënimi i regjimit për të nisur ekzekutimet publike të protestuesve solli një reagim të ashpër nga presidenti Trump, i cili paralajmëroi se nëse kjo do të ndodhte, Amerika do të ndërhynte.
Megjithatë, siç kanë treguar disa informacione nga qarqet kundër Trumpit, ekziston një frikë e thellë në Uashington dhe në kryeqytete të tjera që ka origjinën që nga Afganistani dhe Iraku.
Rregulli nĂ« atĂ« kohĂ« ishte ai i vjetri i [shitores] âPottery Barnâ: âNĂ«se e thyen, e jotja Ă«shtĂ«â.
Por, siç mund të shihet nga veprimi i guximshëm i Trumpit në Venezuelë, ai vepron ndryshe.
Politika e tij Ă«shtĂ« se ndonjĂ«herĂ« gjĂ«rat janĂ« veçse tĂ« thyera dhe ti duhet tĂ« bĂ«sh ndĂ«rhyrje minimale pĂ«r tâi rregulluar ato. Ose, tâua lejosh vetĂ« njerĂ«zve tĂ« vendit tâi rregullojnĂ« ato.
ShBA-ja mund të ndihmojë aktivistët dhe aleatët brenda Iranit për të goditur qendrat kryesore të regjimit të terrorit. Ne mund të godasim selitë e Gardës Revolucionare Iraniane dhe të milicisë Basixh që po bëjnë luftë kundër popullit iranian.
Amerika gjithashtu mund të ndihmojë njerëzit brenda Iranit që të kenë cak ata që janë përgjegjës për terrorin.
Duke vepruar kështu, mund të tregojmë se njerëzit që duan lirinë në Iran kanë një mik në Shtetet e Bashkuara. Dhe se ata që vrasin popullin e vet dhe përhapin terror në të gjithë botën, nuk do të mbeten të pandëshkuar.
Presidenti Trump ka një mundësi historike. Ai mund të ndihmojë në përfundimin e makthit gjysmë-shekullor të Iranit dhe të kompensojë 46 vjetët me dështime në politikën e jashtme. Duke e bërë këtë, do të dëshmojë se - ndryshe nga paraardhësit e tij - ai është presidenti që qëndroi në krah të lirisë përballë terrorit. /Telegrafi/
Burimi: The Guardian (titulli: Whether or not Trump invades Greenland, this much is clear: the western order we once knew is history) PĂ«rkthimi:Telegrafi.com
Donald Trumpi po kërcënon të pushtojë Grenlandën - territor i një aleati në NATO - ndoshta edhe me forcë ushtarake, ashtu siç po përpiqet Vladimir Putini të pushtojë Ukrainën. Edhe nëse nuk e bën këtë realisht, kjo tashmë është një epokë e re: një botë post-perëndimore me çrregullim ndërkombëtar joliberal.
ĂshtĂ« e dyfishtĂ« detyra e tashme pĂ«r demokracitĂ« liberale nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, dhe pĂ«r EvropĂ«n nĂ« veçanti: tĂ« shohim botĂ«n ashtu siç Ă«shtĂ« dhe tĂ« kuptojmĂ« çfarĂ« dreqin duhet tĂ« bĂ«jmĂ« pĂ«r kĂ«tĂ«.
Një sondazh ndërkombëtar i opinionit publik, i publikuar sot, është pikënisje e dobishme. Ai u realizua në nëntor të vitit kaluar, në 21 vende - për Këshillin Evropian për Marrëdhënie të Jashtme (ECFR) - në bashkëpunim me projektin tonë kërkimor Evropa në një botë që ndryshon në Universitetin e Oksfordit (ju lus ta lexoni raportin e plotë, të cilin e kam shkruar bashkë me Ivan Krastevin dhe Mark Leonardin). Ky është sondazhi i katërt në një seri që kemi bërë çdo vit, që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Putini në vitin 2022, ndaj mund të shohim se si gjërat kanë evoluar - nga shumë keq dikur, tani në momente kritike.
Në vitin 2022 pamë një Perëndim transatlantik të bashkuar në indinjatë ndaj pushtimit të plotë të Ukrainës, por të ndarë nga fuqitë e tjera të mëdha dhe të mesme, si Kina, India dhe Turqia, të cilat ishin të gatshme të vazhdonin biznesin - si zakonisht - me Rusinë. Ekonomia ruse po mbijetonte përballë sanksioneve të paprecedenta perëndimore, sepse ato shtete të tjera tashmë kishin mjaftueshëm pasuri dhe fuqi për të balancuar edhe një Perëndim të bashkuar. Pra, kjo veçse ishte një botë post-perëndimore, por ende me një Perëndim që vepronte brenda saj.
Trumpi 2.0 e ka ndryshuar kĂ«tĂ«. Tani kemi njĂ« botĂ« post-perĂ«ndimore, por pa njĂ« PerĂ«ndim gjeopolitik tĂ« bashkuar qĂ« vepron nĂ« tĂ«. NĂ«se duhet tâia atribuojmĂ« ndonjĂ« koherencĂ« strategjike narcisizmit tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m tĂ« Trumpit, qasja e tij Ă«shtĂ« mĂ« afĂ«r asaj tĂ« Putinit sesa e cilitdo president amerikan qĂ« nga viti 1945. Siç e shpjegon haptazi krahu i tij i djathtĂ«, Stephen Miller, ata besojnĂ« se bota âqeveriset me fuqi ... me forcĂ« ... me pushtetâ.
EvropianĂ«t e kanĂ« kuptuar kĂ«tĂ«. PĂ«r habi, mĂ« pak se njĂ« nĂ« pesĂ« evropianĂ« kontinentalĂ« (nĂ« njĂ« mesatare tĂ« 10 vendeve tĂ« BE-sĂ« qĂ« kemi anketuar) dhe vetĂ«m njĂ« nĂ« katĂ«r britanikĂ« tani e shohin ShBA-nĂ« si njĂ« vend aleat. NĂ« UkrainĂ«, kjo shifĂ«r ka rĂ«nĂ« nĂ« 18 pĂ«rqind. Ne, evropianĂ«t, ende e shohim ShBA-nĂ« si ânjĂ« partner tĂ« domosdoshĂ«mâ, por jo si aleat.
Edhe pjesa tjetër e botës po zgjohet me këtë. Përderisa në sondazhin tonë të parë, 60 përqind e të anketuarve kinezë mendonin se qasjet amerikane dhe evropiane ishin të njëjta ose të ngjashme (d.m.th. ekziston një Perëndim i vetëm), tani vetëm 43 përqind mendojnë kështu, ndërsa një shumicë e qartë mendon se ato janë të ndryshme. Tash për tash, Perëndimi është histori.
Pra, çfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ« pĂ«r kĂ«tĂ«? GjĂ«ja mĂ« e keqe qĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ« Ă«shtĂ« tĂ« vazhdojmĂ« tĂ« qajmĂ« pĂ«r humbjen e âsistemit ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« bazuar nĂ« rregullaâ, duke bĂ«rĂ« thirrje tĂ« zgjedhura pĂ«r ligjin ndĂ«rkombĂ«tar (Ukraina, por jo Gaza), teksa vazhdojmĂ« me paqĂ«simin servil tĂ« Trumpit. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, padyshim qĂ« nuk duam tĂ« sillemi si ai apo si Putini.
Ajo që na duhet është një ndërkombëtarizëm i ri: më i shpejtë, më fleksibil, më i rreptë. Të refuzojmë përdorimin e forcës, por të përqafojmë përdorimin e pushtetit. Të mos fiksohemi për strukturat dhe aleancat ekzistuese, por të kërkojmë një gamë më të gjerë partnerësh, në mënyrë pragmatike, nga një rast te tjetri. Të shqetësohemi më pak për rregullat, më shumë për rezultatet; më pak për procesin, më shumë për përparimin. Kjo është një sfidë veçanërisht për BE-në institucionale, shembullin përfundimtar - të ngadaltë, të bazuar në rregulla dhe të ngarkuar me procese - të rendit liberal ndërkombëtar të viteve '90 të shekullit XX.
Megjithatë, tashmë kemi nisur ta bëjmë këtë për Ukrainën, me një kombinim të ri të një koalicioni të të gatshmëve dhe vetë BE-së që po lëviz me shpejtësi të paprecedent për standardet e Brukselit. Siç argumentova muajin e kaluar, duhet të përgatitemi urgjentisht për të mbështetur një Ukrainë të pavarur edhe pa ndihmën e ShBA-së.
Po me Grenlandën? Së pari, duhet të udhëhiqemi në gjithçka që bëjmë nga qeveritë e zgjedhura të Grenlandës dhe Danimarkës. Kjo, në fund të fundit, është ajo që na dallon ne demokratët liberalë nga imperialistët autoritarë.
TĂ« mĂ«rkurĂ«n, Danimarka dhe disa nga aleatĂ«t e saj evropianĂ« nĂ« NATO shpallĂ«n dĂ«rgimin e trupave tĂ« mĂ«tejshme nĂ« GrenlandĂ«. Ministrat e jashtĂ«m tĂ« GrenlandĂ«s dhe DanimarkĂ«s pastaj u takuan nĂ« Uashington me nĂ«npresidentin JD Vance, dhe sekretarin e Shtetit, Marco Rubio, dhe u pajtuan tĂ« krijonin njĂ« grup pune tĂ« nivelit tĂ« lartĂ«. ĂshtĂ« mjaft e qartĂ« se mosmarrĂ«veshja bazike nuk Ă«shtĂ« zgjidhur. TĂ« gjitha shenjat tregojnĂ« se Trump do tĂ« bĂ«het mĂ« ekstrem dhe mĂ« i paparashikueshĂ«m me kalimin e kohĂ«s dhe me rritjen e vĂ«shtirĂ«sive tĂ« tij tĂ« brendshme.
Ja disa sugjerime. Për të theksuar angazhimin evropian, kancelari gjerman Friedrich Merz, presidenti francez Emmanuel Macron dhe kryeministri britanik Keir Starmer duhet të vizitojnë Grenlandën, së bashku me kryeministren daneze Mette Frederiksen. Ata duhet të shoqërohen nga kryeministri kanadez, Mark Carney, pasi Kanadaja është aleate në NATO dhe është fqinja reale perëndimore e Grenlandës dhe e prekur drejtpërdrejt nga pasiguria në Arktik.
Nëse mund të shkojnë me tren për në Kiev, mund të shkojnë me aeroplan në Nuuk. Për çudi, kjo vizitë mund të jetë po aq e rëndësishme sa vetë angazhimi për sigurinë, sepse gjuha e dytë e presidentit Trump është televizioni. Ai do ta marrë mesazhin nga pamjet. Një numër zyrtarësh ndërlidhës evropianë dhe kanadezë, të dukshëm dhe me uniforma të dallueshme, duhet të vendosen në Grenlandë për një kohë të pacaktuar.
TĂ« martĂ«n, kryeministri i GrenlandĂ«s, Jens-Frederik Nielsen, tha se nĂ«se duhet tĂ« zgjedhin, âne zgjedhim DanimarkĂ«n ... ne zgjedhim BE-nĂ«â. Prandaj, BE-ja duhet tĂ« gjejĂ« shumĂ« shpejt njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« rritur mbĂ«shtetjen e saj financiare qĂ« aktualisht Ă«shtĂ« e vogĂ«l pĂ«r GrenlandĂ«n - dhe jo siç Ă«shtĂ« planifikuar pĂ«r periudhĂ«n e re buxhetore qĂ« fillon nĂ« vitin 2028. Kjo do tĂ« ishte njĂ« mundĂ«si e mirĂ« pĂ«r presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe presidentin e KĂ«shillit Evropian, AntĂłnio Costa, qĂ« tĂ« hipin nĂ« aeroplan pĂ«r nĂ« Nuuk.
NdĂ«rkohĂ« qĂ« janĂ« atje, ata duhet tĂ« nisin njĂ« diskutim strategjik pĂ«r njĂ« marrĂ«dhĂ«nie tĂ« mundshme tĂ« afĂ«rt nĂ« tĂ« ardhmen midis njĂ« Grenlande tĂ« pavarur dhe BE-sĂ«. ĂshtĂ« mjaft e qartĂ« se BE-ja e sĂ« nesĂ«rmes do tĂ« ketĂ« njĂ« gamĂ« marrĂ«dhĂ«niesh tĂ« personalizuara me fqinjĂ«t kryesorĂ«, pĂ«rfshirĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, UkrainĂ«n, TurqinĂ« dhe KanadanĂ«. Pse jo edhe me GrenlandĂ«n?
NdĂ«rkohĂ«, Evropa - partneri mĂ« i madh ekonomik i ShBA-sĂ« - duhet tĂ« shqyrtojĂ« privatisht gamĂ«n e plotĂ« tĂ« reagime ekonomike (pĂ«rfshirĂ«, pĂ«r shembull, shitjen e bonove tĂ« Thesarit amerikan) qĂ« mund tĂ« ndĂ«rmarrĂ« nĂ« rastin ende tĂ« pamundur tĂ« njĂ« Trumpi qĂ« urdhĂ«ron pushtimin ushtarak, nĂ« stilin e Putinit, tĂ« GrenlandĂ«s. PĂ«rmbledhja e kĂ«tyre planeve tĂ« emergjencĂ«s mund tâi pĂ«rcillet nĂ« mĂ«nyrĂ« diskrete ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, pĂ«rmes sekretarit tĂ« Thesarit tĂ« ShBA-sĂ«, Scott Bessent, ose dhĂ«ndrit tĂ« presidentit, Jared Kushner.
Pa dyshim që ka edhe lëvizje të tjera të mundshme, por drejtimi i përgjithshëm është i qartë: një Evropë (dhe Kanada me demokraci të tjera liberale) që projektojnë forcë të qetë, pushtet dhe vendosmëri.
NjĂ« nga gjetjet mĂ« dĂ«shpĂ«ruese nĂ« sondazhin tonĂ« Ă«shtĂ« se evropianĂ«t janĂ« liderĂ« botĂ«rorĂ« nĂ« pesimizĂ«m. Gati gjysma e tyre nuk besojnĂ« se BE-ja mund tĂ« pĂ«rballet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« barabartĂ« me fuqitĂ« globale - si ShBA-ja dhe Kina. NĂ«se fillojmĂ« ta zbatojmĂ« kĂ«tĂ« ndĂ«rkombĂ«tarizĂ«m tĂ« ri, mĂ« shpejtĂ« dhe mĂ« fortĂ«, ndoshta mĂ« shumĂ« evropianĂ« do tâi besojnĂ« pĂ«rsĂ«ri EvropĂ«s. /Telegrafi/
Login
