Radio Dukagjini dhe emisioni Radar filloi një seri të re dokumentare–rrëfyese.
“Mes katër muresh”, nën moderimin e Edita Doli, filloi transmetimin javor, ku trajtohen tema të lidhura me shëndetin mendor dhe mirëqenien emocionale, duke ofruar një hapësirë të rëndësishme publike për diskutim të hapur dhe profesional mbi këtë fushë ende të stigmatizuar në shoqërinë tonë.
Çdo episod sjell rrëfime të sinqerta të individëve që ndajnë përvojat e tyre personale në përballje me ankthin, depresionin, traumën dhe vështirësi të tjera emocionale.
Sonte në këtë episod rrëfejnë çifti që për 13 vite tentuan tetë herë të bëhen prindër por nuk ia dolën.
Nëpër çka kaluan? Si duhet të sillemi në raste të tilla? A kërkuan ndihmë profesionale? A janë dorëzuar?
Ndiqeni më poshtë
MES KATËR MURESH | Për 13 vjet, 8 herë provuan fëmijë me frytëzim të asistuar mjekësor www.youtube.com
Të dhënat për nëntëmujorin e parë të vitit 2025 tregojnë një situatë shqetësuese në fushën e shëndetit mendor në Kosovë, duke rikthyer në vëmendje mungesën e politikave dhe mekanizmave institucional për parandalimin e vetëvrasjeve.
Sipas Policisë së Kosovës, 13 persona kanë kryer vetëvrasje në Kosovë, një dukuri e cila ndodh nga faktorë të ndryshëm, ekonomik, social, psikologjik, çrregullimeve mendore, probleme, mungesë vetëbesime e tjera.
Ndërkohë Qendra për parandalimin e vetëvrasjes “Linja e Jetës” për nëntë muajt e parë të vitit që lamë pas, ka pasur 800 thirrje të personave me mendime suicidale, 3-4 mijë chats dhe 160 thirrje të humbura.
Institucionet shëndetësore raportojnë se çdo ditë trajtohen persona me çrregullime të ndryshme psikike, përfshirë edhe raste me ide vetëlënduese, derisa profesionistët e shëndetit mendor, theksojnë nevojën për kujdes të shtuar në trajtim dhe në raportimin publik të këtyre rasteve. Sipas tyre, mënyra e raportimit mediatik mund të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në shoqëri, veçanërisht te personat në gjendje të brishtë emocionale.
Drejtori i Klinikës së Psikiatrisë në QKUK, Faton Kutllovci, ka thënë për KosovaPress, se në këtë klinikë trajtohen çdo ditë persona me çrregullime psikike, përfshirë edhe raste me ide suicidale. Sipas tij, trajtimi bëhet me kujdes të veçantë dhe në bazë të vlerësimit profesional për secilin rast.
Kutllovci ka apeluar që mediat të raportojnë me përgjegjësi për këto raste, duke paralajmëruar se raportimi i detajuar mund të ketë ndikim negativ në shoqëri.
Përveç raportimit joetik në media, Kutllovci ka thënë se janë edhe dy efekte tjera negative, stigma, fjalët se nëse viziton psikiatrin je person me të meta të mëdha psikike dhe ndikimi i farmacistëve, të cilët u thonë se terapia që marrin është e rëndë dhe personi me mendim suicidal ndërprenë terapinë.
Ai po ashtu ka bërë të ditur se ligji aktual për shëndetin mendor ka mangësi dhe se një draft i ri i projektligjit tashmë ndodhet në fazën e konsultimeve publike.
“Në Klinikën e Psikiatrisë, në baza ditore ne trajtojmë edhe në mënyrë ambulatore, po edhe në mënyrë spitalore persona që manifestojnë çrregullime psikike, të cilat mund të japin ide suicidale. Në varësi prej çrregullimit psikik, të cilin e manifeston, e bëjmë edhe planifikimin për trajtimin e personit që manifeston ide suicidale, sepse duhet të jemi shumë të kujdesshëm... Kur merret në konsideratë raportimi që bëhet për personat që kanë kryer vetëvrasje, duhet të kemi shumë kujdes, sepse kjo është shumë e dëmshme për shkak se raportimi për këto raste nuk duhet të jetë i detajuar, sepse, duhet të marrim në konsideratë faktin se gjatë kësaj periudhe, në shoqërinë tonë, mund të ketë edhe një numër i caktuar edhe i konsiderueshëm i personave që manifestojnë ide suicidale, por që s'e ka marrë forcën ende për ta kryer aktin dhe, në qoftë se tash mediat e raportojnë edhe me foto, edhe vendi ku ka ndodhur suicidi dhe mënyrën se si është kryer, do të zhvillojnë atë që quhet copycat ose sindromi i kopjimit, ku personat që manifestojnë ide suicidale, kopjojnë personin që veç e ka realizuar dhe për fat të keq mund të them që mediat mund të ndikojnë negativisht.. Ligji aktual për shëndetin mendor ka mangësi dhe këto mangësi edhe janë konstatuar nga Komisioni për Shëndetësi i Parlamentit të Kosovës. Ata i kanë dhënë rekomandimet ku duhet të ndryshohet dhe Ministria e Shëndetësisë e ka krijuar komisionin i cili veç e ka përfunduar draft-projektligjin për shëndetin mendor, i cili tash është veç në konsultime publike”, ka thënë Kutllovci.
Ndërkohë, drejtori i organizatës “Linja e Jetës”, Bind Skeja, ka deklaruar se kjo organizatë po përballet me vështirësi financiare dhe mungesë të stafit, çka ka detyruar shkurtimin e orarit të shërbimit. Prej orë 14:00 deri në 2:00 siç ka qenë orari, është detyruar të shkurtohet prej 18:00 deri në 22:00, shkak i këtij orari sipas tij, është që në këtë kohë ka më së shumti thirrje, me tre mbikëqyrës, pesë operatorë dhe 20 operatorë vullnetarë.
Ai ka bërë të ditur se gjatë muajve të fundit janë pranuar qindra thirrje për ndihmë, ndërsa mijëra komunikime janë realizuar përmes platformave digjitale.
Skeja ka theksuar se Kosova ende nuk ka një ligj apo strategji specifike për parandalimin e vetëvrasjes dhe se mungon bashkëpunimi formal me institucionet qendrore, pavarësisht trajnimeve që kjo organizatë u ofron institucioneve të sigurisë.
“Për nëntë muajt e parë kemi pasur diku 800 thirrje dhe nga fundi i vitit 2024 kemi hapur edhe mundësinë për të shkruar përmes chat një aplikacion, aty kemi pasur më shumë diku 3-4 mijë chats, këtu nuk reflektojnë domosdoshmërisht individ unik në sensin që secila thirrje është prej një personi tjetër, ka qenë që personi i njëjtë na ka thirrur disa herë, nuk mundemi me identifiku shkaku që ruajmë anonimitetin. Brenda gjashtë muajve të parë të 2025 kemi përcjellë se sa ka pasur thirrje të humbura që kanë tentuar me na thirrë por nuk kemi pasur mjaftueshëm staf për tu përgjigjur, janë diku 160 thirrje... Kemi mbërri në një situatë, nuk kemi para për me e vazhdua linjën e jetës ashtu siç e kemi menduar, andaj është dashur të shkurtohet orari.. 7:58 Nuk e di një politikë që ka kaluar për parandalim të vetëvrasjes edhe nuk është që ka strategji për këtë ligji për shëndetin mendor nuk e cek askund vetëvrasjen”, ka thënë Skeja.
Nga ana tjetër, psikologu Kristian Halilaj ka shpjeguar se gjendjet e gjata depresive, humbja e motivimit dhe mendimet destruktive janë faktorë kyç që e çojnë një individ drejt krizave të rënda psikologjike. Ai ka theksuar se trajtimi profesional dhe mbështetja psikologjike janë të domosdoshme, pasi ndihma familjare shpesh nuk mjafton për të përballuar këto gjendje.
“Një fazë e gjatë në një gjendje depresive dhe humbje e motivit për jetën dhe kontaktit, mendime destruktive dhe shkatërruese të një personi e determinojnë rrugëtimin e tij për një vetëvrasje dhe kjo është si një lloj zgjidhje për me u largu nga boshllëku që një person në një gjendje krize dhe depresive e sheh si një lloj zgjidhje të përfundimit të dhimbjes.. 6:27 Këta persona kryesisht nevojitet të marrin trajtim psikologjik dhe me pas ndihmë profesionale, sepse ndihma familjare shpesh është e mangët për të përforcuar sistemin e vlerave dhe vetëbesimit që mundet me pas një person në gjendje depresive”, ka thënë Halilaj.
Sipas të dhënave të Policisë së Kosovës, gjatë vitit 2025, 13 persona kanë kryer vetëvrasje, ndërkohë në 2024 19 persona e 2023 42 persona kanë kryer një akt të tillë.
Nëse keni mendime suicidale apo ndjeheni në një gjendje depresive vizitoni psikologun apo thirrni në Linjën e Jetës pa pagesë në 0800 12345 ose shkruaj në chat si person anonim, raporton KP.
Drejtuesja pranë Sektorit për Hetimin e Krimeve Kompjuterike, Suela Bonjaku, dha alarmin një javë më parë për një rritje të formave dhe intensitetit të krimeve kibernetike ndaj të miturve në Shqipëri. “Spektri i formave të abuzimeve kibernetike shkon nga bullizmi deri te format më të rënda të abuzimit”, tha Bonjaku gjatë fjalës së saj në […]
Zemërimi i qytetarëve në shoqërinë tonë po përkthehet në sjellje ekstreme. Këtë fatkeqësisht po e tregojnë ngjarjet e ndodhura jo më larg se një ditë më parë, ku brenda ditës pati tre viktima, si pasojë e konflikteve momentale. Këto veprime rikthejnë vëmendjen tek shëndeti mendor, ndaj psikologja Eksena Qirici shpjegon rëndësinë e krijimit të marrëdhënieve […]
Shëndeti mendor mbetet një çështje me rëndësi thelbësore për të rinjtë. Në një takim të zhvilluar me ambasadorët e Rinj Evropianë, Bordin Këshillimor të Adoleshentëve të UNICEF-it dhe UNICEF-in, Ambasadori i BE-së në Shqipëri, Silvio Gonzato, dëgjoi shqetësimet dhe rekomandimet e të rinjve për mënyrën se si institucionet arsimore, bashkitë dhe shërbimet kombëtare mund të mbështesin më mirë…
TIRANË, 23 tetor /ATSH/ Shëndeti mendor mbetet një çështje me rëndësi thelbësore për të rinjtë në Shqipëri dhe në Evropë, ndërsa sot zërat e tyre u vendosën në qendër të diskutimit.
Në një takim të zhvilluar me Ambasadorët e Rinj Evropianë, Bordin Këshillimor të Adoleshentëve të UNICEF-it dhe UNICEF-in, Ambasadori i Bashkimit Evropian në Shqipëri, Silvio Gonzato, dëgjoi shqetësimet dhe rekomandimet e të rinjve për mënyrën se si institucionet arsimore, bashkitë dhe shërbimet kombëtare mund të mbështesin më mirë mirëqenien mendore.
Këto rekomandime përfshijnë përmirësimin e aksesit te shërbimet, krijimin e mjediseve më të sigurta dhe të hapura për dialog, dhe do të ndiqen nga institucionet përkatëse. Ky proces i udhëhequr nga vetë të rinjtë është në përputhje me përpjekjet e Bashkimit Evropian për të vendosur shëndetin mendor si një prioritet dhe për të punuar me të rinjtë, jo vetëm për ta.
Ambasadori i Bashkimit Evropian në Shqipëri, Silvio Gonzato, theksoi se “pa folur për shëndetin mendor nuk mund të flasim për shëndetin”.
“BE-ja e trajton shëndetin mendor si prioritet të politikave publike, të lidhur me arsimin, punësimin dhe përfshirjen shoqërore. Në Shqipëri, do të vazhdojmë të mbështesim shërbimet me bazë komunitare, pjesëmarrjen e të rinjve në dialogun e politikave dhe aftësitë për jetën, duke shpërndarë praktikat më të mira të Bashkimit Evropian në rajon”, tha ai.
Numri i përgjithshëm i shtrimeve në spitale në vend ka pësuar rënie për periudhën janar-gusht 2025. Sipas të dhënave të raportit të 8-mujorit “Për realizimin e treguesve të monitorimit financiar” të publikuar nga Ministria e Shëndetësisë”, në total për periudhën në spitale numri i pacientëve të shtruar arriti 209,7 mijë të shtruar. Krahasuar me të […]
Çdo ditë 10- 15 persona kërkojnë ndihmë në Qendrën e Shëndetit Mendor në Korçë,ndërsa numri i të prekurve shënon rritje çdo vit. Pavarësisht shifrave shqetësuese, vetëm një pjesë e vogël e kësaj kategorie pranojnë të mjekohen.
Distanca e pacientëve nga qendrat e specializuara dhe kostot,mungesa e profesionistëve të shëndetit mendor në institucione, por edhe fshehja në masë e problemeve të shêndetit mendor, renditen nga specialistêt si disa nga shkaqet,që të sëmurêt mendorë mbeten pa ndihmê mjekësore.
Shqetësim në rritje për mjekët mbetet ulja e moshës së të prekurve nga problemet e shëndetit mendor, që arrin deri tek fëmijët dhe të miturit.
Shqetësim në rritje për mjekët janë edhe rastet e akteve ekstreme të vetëvrasjeve apo tentativave,të kryera jo vetëm nga tê moshuar kryesisht,por edhe të mitur./abcnews.al
Në Ditën e Shëndetit Mendor le të kujtojmë se kujdesi për mendjen është po aq i rëndësishëm sa kujdesi për trupin: Heshtja shpesh dhemb më shumë se vetë ankthi – është koha të kërkojmë ndihmë!
Miradije Statovci Psikologe Klinike Drejtoreshë e Poliklinikës "Galaxy"
Në një kohë kur flasim hapur për çdo aspekt të jetës, shëndeti mendor ende mbetet një nga temat më pak të diskutueshme, megjithëse ndikimi i tij në cilësinë e jetës është i pamasë.
Si psikologe klinike, çdo ditë përballem me histori që dëshmojnë se sa shumë njerëz vuajnë në heshtje, pa kërkuar ndihmën që meritojnë.
Trupi dhe mendja ecin bashkë
Shpesh kujdesemi për trupin, bëjmë analiza, kontrollojmë presionin e gjakut, por harrojmë të analizojmë gjendjen tonë shpirtërore.
Ankthi, stresi, lodhja emocionale apo mungesa e motivit nuk janë thjesht “fazë”, por sinjale të qarta që trupi dhe mendja kërkojnë pushim, qetësi dhe përkujdesje.
Në kulturën tonë, shpesh dëgjojmë: “mos u mërzit, do kalojë”, por për disa njerëz nuk kalon vetvetiu.
Për ta, duhet mbështetje, terapi, kuptim dhe mbi të gjitha – mosgjykim.
Të kërkosh ndihmë është forcë, jo dobësi
Në praktikën time profesionale, kam parë dhjetëra njerëz që kanë ardhur me frikë e pasiguri, por që janë larguar me shpresë dhe qetësi. Sepse ndonjëherë mjafton vetëm një hap, një bisedë, një dëgjim i sinqertë për të ndryshuar gjithçka.
Kërkimi i ndihmës psikologjike nuk është shenjë dobësie, por akt guximi dhe respekti ndaj vetvetes.
Askush nuk është imun ndaj vështirësive emocionale.
Prandaj, sa më herët ta pranojmë këtë realitet, aq më shpejt do ndërtojmë një shoqëri të shëndetshme mendërisht. /Telegrafi/
Mjekja e shëndetit mendor, Nikolina Bode, ka zbuluar se vajza 14-vjeçare e cila u hodh pasditen e së shtunës nga kati i tretë, në qytetin e Korçës, thotë se do e bëjë përsëri këtë veprim. “Nuk ka frikë nga humbja e jetës dhe e përdor si kërcënim që në rast se përsëritet ngjarja, do e […]
Në Shqipëri, personat me çrregullime të shëndetit mendor janë “të padukshmit” e sistemit. Me vetëm 57 psikiatër në të gjithë vendin, spitale të mbipopulluara dhe kushte të papërshtatshme, ata dhe familjet e tyre mbajnë një barrë të padukshme ekonomike e sociale. Nga rikonstruksione të papërfunduara te plane veprimi të pazbatuara, sistemi shëndetësor dështoi t’i japë […]
Një fenomen i ri po përhapet ndërmjet brezit të ri, i njohur si “bed rotting“, ku individët kalojnë orë të tëra në shtrat, jo për të fjetur apo për shkak të sëmundjes, por për të shfletuar telefonin apo shikuar përmbajtje pa bërë asgjë tjetër. Ky trend është bërë i njohur në TikTok dhe shpesh prezantohet […]
Edhe pse duhet të kishte një qetësim të sëmundjeve neurologjike gjatë periudhës së verës, temperaturat ekstreme kanë bërë që edhe këto sëmundje të shënojnë rritje. Mjekët bëjnë me dije se ekspozimi në diell në temperaturat ekstreme çon në rrezik të përsëritjeve të aksidenteve cerebrale, paralizave faciale apo shton atakun e migrenës. Shef i shërbimit Neurologjik […]
Profesori universitar, Fitim Uka ka njoftuar se libri “Psikoterapia e Kohezionit të Brendshëm” do të prezantohet edhe në librin e Shëndetit Mendor të Cambridge University Press & Assessment, shkruan KultPlus.
Përmes një njoftimi në rrjetin social “Facebook”, profesori Uka ka thënë se prezantimi i librit në Cambridge University Press, është vulë e një suksesi të padiskutueshëm.
“Po, po, hiq më pak se në librin e Cambridge University do të shkruhen emrat e një gjenerate të re studiuesish nga Kosova. Ata do të jenë autorët e një kapitulli që e prezanton psikoterapinë tonë në mbarë botën.
Një herë Wiley, e tash edhe Cambridge University Press, janë vula e një suksesi të padiskutueshëm.
Neuropsikiatri Sami Rexhepi në podcastin “Shëndeti në rend të parë” ka folur për çrregullimin bipolar.
Çrregullimi bipolar është një çrregullim mendor që karakterizohet nga ndryshime ekstreme në humor.
Doktori Rexhepi në këtë podcast ka sqaruar më shumë rreth këtij çrregullimi.
“Është një çrregullim ku ndërrojnë fazat, kur e kemi fazën manike dhe hipomanike… kur personat një periudhë të caktuar kohore janë shumë depresivë, të tërhequn dhe kanë pasqyrë klinike të një depresioni. Ndërsa, faza tjetër është kur ara janë hiperaktivë, të pandalshëm, të disponueshëm, mbi-disponim dhe këto faza janë ciklike”, tha ai.
Sipas tij, këta persona thjesht janë më të menaxhueshëm se nëse flasim për një skizofreni kronike. Ai tutje tha se janë me rëndësi edhe njerëzit përreth, familja, në mënyrë që t’i kuptojë fazat.
Podcastin e plotë ku neuropsikiatri Rexhepi flet për shëndetin mendor dhe çrregullimet e sëmundjet mendore mund ta shikoni në kanalin zyrtar të Telegrafit në YouTube.
Podcasti “Shëndeti në rend të parë” mbështetet nga United Hospital. /Telegrafi/
Neuropsikiatri Sami Rexhepi në podcastin “Shëndeti në rend të parë” ka folur për shëndetin mendor dhe kujdesin që duhet ta kemi.
Doktor Rexhepi ka sqaruar shumë gjëra që ndërlidhen me depresionin dhe si manifestohet.
“Në fakt depresioni është një humbje e plotë e vullnetit me u marr me veten, një mosinteresim i plotë për njerëzit përreth…”, tha Rexhepi.
Tutje, neuropsikiatri theksoi se është edhe i ashtuquajturi depresion i brendshëm që është i ndikuar shumë prej faktorëve gjenetikë.
“Po flasim për një sëmundje kur gjumi është në dy ekstreme, ose pagjumësi ose gjumë i theksuar, kur në gjumë ikim prej vetvetes dhe ballafaqimit me çka na rrethon… është pastaj ushqimi që lihet plotësisht ose merret pa kontroll”, u shpreh doktori.
Sipas tij, depresioni manifestohet edhe me pak komunikim me njerëzit, qëndron i mbyllur, shpërthime të kohëpaskohshme të vajit, etj.
Neuropsikiatri tutje theksoi se depresioni nuk trajtohet vetëm me ilaçe dhe se ka shumë rëndësi edhe psikoterapia.
Podcasti “Shëndeti në rend të parë” mbështetet nga United Hospital. /Telegrafi/
Rastet e adoleshentëve që paraqiten në urgjencën e shërbimit të psikiatrisë janë në rritje, shpesh të nisura me ankth e që përfundojnë në psikoza apo sjellje vetëdëmtuese. Mjekja psikiatre Valbona Alikaj ngre alarmin për këtë situatë, duke theksuar se shumë nga rastet që trajtohen janë pasoja të mosvlerësimit të hershëm të shenjave paralajmëruese. “Ne mbetemi […]
Neuropsikiatri Sami Rexhepi në podcastin “Shëndeti në rend të parë” ka folur për shëndetin mendor dhe kujdesin që duhet t’ia kushtojmë.
Rexhepi ka folur për lumturinë, ndjenjën e një paqeje dhe përmbushjeje që njeriu përjeton kur ndodhet në harmoni me veten.
“Lumturia është diçka shumë personale. Për njerëzit që dinë me u kënaq edhe me u gëzua me atë që kanë shumë ma lehtë përmbushen… se lumturia është manifestim i përmbushjes sonë individuale.. me u mundu me lënë sa ma pak boshllëqe brenda vetes”, tha ai.
Tutje, neuropsikiatri Rexhepi tha se njerëzit që nuk dinë me u kënaq me çka kanë ata kurrë nuk do të gjejnë diçka që i bëjnë të lumtur sepse kërkesat e tyre janë të vazhdueshme.
Doktori në podcastin “Shëndeti në rend të parë” ka folur edhe për problemet me shëndetin mendor, sëmundjet etj. Ky podcast mbështetet nga United Hospital. /Telegrafi/
Në Shqipëri çështjet e shëndetit mendor tek fëmijët dhe adoleshentët po nxisin gjithnjë e më shumë debate përsa i takon nevojës dhe cilësisë së shërbimeve. Ekspertët ngrenë probleme tejet shqetësuese në këtë drejtim, duke renditur disa faktorë që rëndojnë mbi shendetin mendor të kësaj grupmoshe, mes tyre pasojat e pandemisë Covid 19, varësia nga interneti, bullizmi, dhuna online apo raportet e demtuara me prindërit, shoqërinë apo shkollën. Njohës të fushës janë kritikë dhe nxisin autoritetet të shtojnë shërbimet për shëndetin mendor të fëmijëve, ndërsa Instituti i Shëndetit Publik i tha Faktoje.al se janë hartuar dhe po zbatohen një sërë strategjish në këtë drejtim.
Në Shqipëri shërbimet mbi shëndetin mendor kanë njohur disa faza zhvillimi në tre dekadat e fundit. Reforma e viteve 2000 në këtë fushë përfshiu shërbimet në komunitet ndërsa me herët, ofroheshin shërbime të specializuara vetëm në qëndra spitalore.
Çështjet e shëndetit mendor gjithnjë kanë nxitur debate përsa i takon ofrimit të shërbimeve. Por një nga problemet më shqetësuese sot lidhet me shëndetin mendor të fëmijëve dhe adoleshentëve.
Profesonistë në fushën e shëndetit mendor i thanë Faktoje.al se së fundi pandemia e Covid 19, i shtoi edhe më tej problemet e shëndetit mendor tek kjo grupmoshë si dhe nevojat për të marrë shërbime. Çrregullimet e ankthit, humori i ulët, mungesa e vetëbesimit, ndryshimet në sjellje, janë grupi më i lartë i shqetësimeve, por mjekja psikiatre për fëmijë dhe adoleshentë, Valbona Alikaj thotë se ajo dhe kolegë të saj po ballafaqohen me disa të reja që kanë nevojë për t’u marrë në analizë.
Po shohim që kemi dhe ndryshime në simptomatika. Shpesh na duken gjërat si të paqarta. Disa gjëra janë sikur nuk kanë qenë para dhjetë vitesh. Dhe besoj se këto duhen riparë”– thotë për Faktoje.al Prof.asc. Valbona Alikaj, mjeke psikiatre për fëmijë dhe adoleshentë.
Autoritetet zyrtare të shëndetit publik thanë për Faktoje.al se po i kushtojnë vëmendje shëndetit mendor të fëmijëve dhe adoleshentëve dhe se në Planin Kombëtar të Veprimit të Shëndetit Mendor 2023-2026 është përfshirë një kapitull i veçantë për këtë qëllim. Specialistja e shëndetit mendor në Institutin e Shëndetit Publik Andia Meksi thotë se Ministria e Shëndetësisë ka filluar të përfshijë psikologë dhe punonjës social në qëndrat shëndetësore të kujdesit parësor, ndërsa janë ngritur qëndra të shërbimeve komunitare për shëndetin mendor në qytetet kryesore të vendit, 3 vetëm në Tiranë. Edhe Ministria e Arsimit dhe Sportit përgjatë viteve të fundit, ka ndërmarrë një sërë strategjish për të forcuar rolin psiko-social në shkolla.
Ky institucion i tha Faktoje.al se është përmirësuar kuadri ligjor lidhur me organizimin dhe funksionimin e njësive të shërbimit psiko-social duke shtuar se numri i punonjësve të shërbimit psiko-social është rritur vit pas viti. Me tej Ministria e Arsimit sqaroi se sot janë mbi 850 punonjës që ofrojnë shërbime në institucioner arsimore parauniversitare duke theksuar se në varësi të numrit të nxënësve shkollat mund të kenë dhe dy punonjës psiko-socialë.
Por aktivistë që mbrojnë të drejtat e fëmijëve në Shqipëri mendojnë se shërbimet për të rinjtë janë të pamjaftueshme.
“Mungesa e shërbimeve është një ndër ndër hallkat, por flasim për mungesën në tërësi të një qasje që i vendos të rinjtë në qendër. Nuk jemi ende aty ku duhet, që vërtet t’u japim të rinjve shërbimet e duhura”– shprehet për Faktoje.al Altin Hazizaj, Drejtor ekzekutiv i Qendrës për Mbrojtjen e të Drejtave të Fëmijëve në Shqipëri.
Nga ana tjetër specialist të shëndetit mendor tërheqin vëmendjen specialistët është bashkëvperimi mes institucioneve.
“Nevojitet një bashkëpunim më i fortë institucional që do të thotë se ato institucione që merren më shërbime shëndetësore, me edukimin, me shërbimet sociale duhet të jenë më të unifikuara dhe më të shpejta përsa i përket përgjigjes për nevojat që kanë sot adoleshentët dhe të rinjtë”– argumenton për Faktoje.al, Andia Meksi, specialiste e shëndetit mendor në Institutin e Shëndetit Publik në Tiranë.
Psikologët në shkolla po ndeshen sot me një sërë ankesash të fëmijëve dhe adoleshentëve, që nga ato në lidhje me pamjen e jashtme, ankthin, probleme me humorin dhe deri me sjelljen. Grupmosha me nivelin më të lartë të këtyre shqetësimeve është ajo 15-19 vjeç, ndërsa vajzat kanë një tendencë më të lartë për të kërkuar ndihmë, edhe pse mund të mos jenë ato që kanë më së shumti nevojë.
Ekspertët mendojnë se është e vështirë të maten dhe veçanërisht të trajtohen shqetësimet e shëndetit mendor te fëmijët dhe adoleshentët pa kuptuar kontekstet që krijojnë shqetësim. Studimet në këtë rrafsh veçojnë ndërthurjet e gjenetikës, faktorëve mjedisorë që në fëmijërinë e hershme, duke përfshirë prindërimin, shkollimin, ekspozimin ndaj dhunës ose abuzimit, diskriminimin, varfërinë, krizat humanitare dhe emergjencat shëndetësore të cilat mund të ndikojnë në shëndetin mendor të tyre.
Njohës të fushës argumentojnë se një nga problematikat më të thella që ndikon në shëndetin mendor të fëmijëve dhe adoleshentëve është përdorimi për një kohë të gjatë dhe pa kontroll i internetit.
“Varësia nga interneti është një nga problematikat kryesore. Sigurisht që në internet mund të gjenden materiale të pakontrolluara, materiale pornografike, me të cilat adoleshenti dhe fëmija mund të jetë në kontakt. Prandaj është shumë e rëndësishme që prindi dhe të afërm të tyre të vendosin kontroll dhe limite për kohën që fëmija kalon rrjete sociale dhe në përdorimin e teknologjisë”- thotë Elisa Bano, psikologe në shkollën 9 vjeçare Naim Frashëri në Tiranë.
Mjekja psikiatre Valbona Alikaj, ndau me Faktoje.al një shembull nga përvoja e saj profesionale në lidhje me rrezikun që i kanoset sot fëmijëve dhe adoleshentëve nga përdorimi pa kriter i internetit.
“ Unë kam në terapi prej disa kohësh një vajzë të mbyllur, jo shumë të shkathët, nxënëse shumë e mirë, e cila ishte futur në këto programet e internetit ku ti dërgon foto dhe fotot kthehen si alienë apo diçka e tillë. Papritur ajo kuptoi që ky ishte një program takimesh virtuale me njerëz të panjohur. Në fillim tha se e kishte nisur si lojë, duke u tallur, dhe duke thënë se ishte pak më e madhe, dhe papritur bie në kontakt me një person i cili i ofron dashuri, siguri dhe dhunë verbale. Rastësisht nëna e saj kontrollon celularin dhe gjen një komunikim i cili nuk ishte fshirë, dhe këtu fillon i gjithë kalvari i ndërprerjes së komunikimeve me këtë person dhe patjetër kanë shkuar dhe në Autoritetin e sigurisë kibernetike që e kanë referuar. Po punojmë shumë me simptomatikën e ankthit tek ajo”- tregon Znj. Alikaj.
Edhe pse përdorimi në masë i teknologjisë nga fëmijët shihet nga mjaft specialistë si burim problemesh në lidhje me shëndetin mendor, disa prej tyre janë më të tërhequr për të dhënë konkluzione.
“Nuk do nxitohesha sepse brezat dhe e fëmijëve dhe adoleshentëve që kanë lindur dhe janë rritur me praninë e përditshme të teknologjisë, kanë akoma kohë për të dhënë produktin e tyre, qoftë nga ana intelektuale, psikologjike apo kontributin në shoqëri”-shprehet për Faktoje.al Neli Demi, mjek psikiatër.
Një prej momenteve ku specialistët e shëndetit mendor ndalen është ai që lidhet me aktet vetëdëmtuese.
Që prej vitit 2019 të dhënat e policisë tregojnë se 36 fëmijë janë vetëvrarë, dy mbi 14 vjeç gjatë këtij viti, ndërsa kanë tentuar të vrasin veten gati dy herë më shumë. Të dhënat zyrtare tregojnë se aktet vetëvrasëse janë ulur ndjeshëm nga 12 në vitin 2019 në 1 në vitin 2024, por sërish ekspertët janë vigjilentë kur bëhet fjalë për jetën.
“Shkaqet janë nga më të ndryshmet. Është shumë e rëndësishme përgjigja në kohë. Studimet tregojnë që vetëvrasjet parandalohen dhe ka mënyra që mund të vlerësohet nëse ekziston një rrezik i menjëhershëm tek një adoleshent, edhe pse është shumë e vështirë, sepse adoleshentët e kanë shumë të vështirë ndryshe nga një i rritur të flasin për problemet e tyre, por nuk është e pamundur” – thotë Znj. Meksi specialiste e shëndetit mendor në ISHP.
“Vihet re një lloj stigme përsa i përket problemeve të shëndetit mendor tek fëmijët dhe adoleshentët. Mund të ketë persona që e vuajnë diçka por kanë shumë turp që problemet t’i ndajnë me dikë tjetër, sepse mendojnë se do duken të dobët në sytë e bashkëmoshatarëve, do të gjykohen, nuk do ndihmohen dhe situata do përkeqësohet edhe më tej”- argumenton Elisa Bano, psikologe në shkollën 9 vjeçare Naim Frashëri në Tiranë.
Ministria e Arsimit në fund të vitit 2024 njoftoi se është miratuar Plani Kombëtar i Veprimit për parandalimin e dhunës, bullizmit dhe rritjen e sigurisë në shkolla, si dhe krijimin e shkollave të hapura për të përfshirë prindrit dhe komunitetin.
E megjithatë aktivistë që mbrojnë të drejtat e fëmijëve në Shqipëri dhe disa mjekë të shëndetit mendor kanë një qasje tjetër për ndërveprimin mes adoleshentëve prindërve dhe komunitetit kur bëhet fjalë për problemet e shëndetit mendor.
“ Edhe kur ulesh të bisedosh me ta një ndër çështjet kryesore për të cilat ankohen adoleshentët dhe fëmijët është mungesa e komunikimit me dhe fakti se atyre u duket sikur nuk kuptohen nga të rriturit. Për ta ky është një problem shumë i madh. Në fakt ata kanë kohë që flasin por nuk jemi ne të gatshëm t’i dëgjojmë”- vijon Z. Hazizaj.
“Nga adoleshentët që unë shoh, kuptoj që ka plot prindër të cilët nuk janë gjithë ditën në shtëpi, mungojnë dhe nuk e dinë se çfarë bën fëmija i tij. Dhe jo vetëm kaq, por as nuk e njohin fëmijën e tyre. Prindër që i mbushin fëmijët me lekë, por nuk e njohin fëmijën”- vijon mjekja psikiatre Valbona Alikaj. .
Elementë të këtij realiteti kanë gjetur vend dhe në studimet e ISHP.
“ Shumica e prindërve, gati 90% e prindërve refuzojnë të japin lejen me konsensus, pra me firmë, që fëmijët e tyre të marrin shërbime për probleme të shëndetit mendor. Kjo tregon stigmën e lartë që ekziston. Pra duhet punuar shumë, por gjëja më e mirë është po flitet dhe media luan një rol të rëdësishëm në këtë drejtim”- vijon Andia Meksi, specialiste e shëndetit mendor në ISHP.
Përtej stigmatizimit që ndeshet sot rëndom në lidhje më problemet e shëndetit mendor tek fëmijët dhe adoleshentët, në fakt disa barriera janë thyer. Sot flitet më shumë se më parë për to, ndërsa sfida është që në të ardhmen të flitet më shumë se sot. Nga ana tjetër të gjithë aktorët bien dakort se ka ende shumë punë për të bërë në këtë drejtim duke nënvizuar se nuk mund të ketë shëndet pa shëndet mendor.
Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert”në Tiranë
Më shumë se 50% e videove më të ndjekura në TikTok që ofrojnë këshilla për shëndetin mendor përmbajnë dezinformata, kështu thuhet në një një hetimi të publikuar nga The Guardian, duke ngjallur shqetësime serioze mes ekspertëve të fushës dhe deputetëve britanikë. Hetimi përfshiu analizimin e 100 videove më të njohura të postuara nën hashtagun #mentalhealthtips, […]
Login
