Ish-futbollisti i njohur kosovar, Mensur Duraku, njohës i futbollit vendor, vlerëson se katër-pesë ekipe janë pretendentë kryesorë për inkuadrim në Superligën e Kosovës, ndërsa sfidat për mbijetesë po tregohen po aq të ashpra.
Sezoni aktual i Ligës së Parë po rezulton të jetë jashtëzakonisht konkurrues, si në luftën për titull, ashtu edhe për mbijetesë.
Ish-futbollisti i Besës së Pejës dhe njohës i mirë i futbollit ka theksuar se gara pritet të mbetet e hapur deri në fund të kampionatit, duke e bërë këtë sezon më interesant se kurrë.
“E shoh një luftë të madhe për inkuadrimin në Superligë. I shoh katër-pesë ekipe, pa dyshim. Po ashtu, është luftë e njëjtë edhe për mbijetesë”, ka thënë fillimisht Duraku për Telegrafin.
“Së fundmi e shikova lojën e parë të sezonit të Besës, e kishte bërë një ekip të mirë, e mposhti një favorit kryesor siç është Feronikeli dhe mendoj që ka me qenë një kampionat interesant”.
Duraku gjithashtu theksoi rivalitetin mes disa ekipeve të forta.
“Trepça ’89, Feronikeli dhe Liria janë konkurrent të fortë, por unë e shoh konkurrentin më të madh Vushtrrinë. Vushtrrinë e shoh konkurrent numër një, pastaj vijnë Feronikeli, Trepça ‘89 dhe Dinamo, e cila ka bërë ekip të mirë shumë. Është një luftë e paparë”.
“Është Vushtrria është Dinamo, Vëllaznimi ka organizim të mirë tash edhe Liria me prurjen e Ismetit. Ka me qenë një luftë. E më e përgatitur mendoj, nuk e di si është puna nga financat, por kështu me shikues prej të gjitha qyteteve që kam qenë, Vushtrria edhe Vëllaznimi, por më ka lënë përshtypje edhe Dinamo”.
Pejani nënvizoi se përvoja dhe cilësia e lojtarëve do të vendosin kampionin e këtij sezoni.
“Mendoj edhe përvoja, Vushtrria ka përvojë, Vëllaznimi, Liria e këto, nuk di tash sa mundet me pas përvojën e tyre Dinamo. Këto ekipet janë pak ma të vogla, Vushtrria ka përvojë të madhe, e shoh Vushtrrinë, Lirinë, Vëllaznimin, Trepçën 89”, potencoi ish-sulmuesi.
Sa i përket sfidës për mbijetesë, Duraku e sheh situatën të vështirë për Besën e Pejës.
“Klubin tim të zemrës me thënë, e ka shume vështirë po Besa u mundu me u organizu shumë, ata veç se po ju rrinë gati me paga me krejt po ky është sezoni i parë dhe nuk i kanë qel fort sytë po tash mendoj qe është pak vonë po si do qe të jetë mirë duke e mposht Feronikelin këtu ka diçka”.
“E ka orarin shumë të keq. Krejt ekipet qe janë për me ra prej ligës Besa ju shkon e këto që janë për me hy në ligë ju vinë, e ka një situatë të kundërt krejtësisht, por kam qejf dhe lutem që Besa të mbetet në ligë”.
“Është një konkurrencë shumë e madhe, është Besa, 2 Korriku, Prizreni, krejt këto që janë në ligë janë në luftë. E Liga e Parë kurrë më interesant nuk ka qenë”.
Ai përfundon me një mesazh optimist për tifozët e futbollit vendor.
“Askush nuk e ka të sigurt mbijetesën dhe askush nuk e ka inkuadrimin ne Superligë. Kjo e bënë kampionatin shumë më interesant dhe deri në fund nuk do të dihet se kush bie edhe kush inkuadrohet në Superligë. Kjo e bënë kampionatin shumë më interesant”, përfundoi ish-ylli pejan. /Telegrafi/
Jona Cenameri Pas përfundimit zyrtar (në fund të vitit 2025), taksa e përkohshme për infrastrukturën arsimore në Bashkinë Tiranë mbyllet me një bilanc të paplotë.
Nga 17 shkolla të reja të premtuara për t’u ndërtuar me të ardhurat e kësaj takse, janë realizuar vetëm 9, ndërsa 8 të tjera mbeten të parealizuara.
Të dhënat zyrtare nga Bashkia Tiranë tregojnë se, ndonëse për një dekadë janë mbledhur miliarda lekë nga familjet dhe bizneset, objektivi fillestar për t’i dhënë fund mësimit me dy turne përmes ndërtimit të shkollave të reja nuk është përmbushur plotësisht.
Ajo u prezantua si taksë e përkohshme, me një afat kohëzgjatjeje 7-vjeçar. Megjithatë sipas ligjit nr. 68/2017 për Financat e Vetëqeverisjes Vendore, një taksë, që është e përkohshme, nuk mund të aplikohet më shumë se 3 vite.
Taksa mbështetej në një studim fizibiliteti të hartuar nga vetë Bashkia, sipas të cilit të ardhurat e mbledhura nga taksa do të mjaftonin për ndërtimin e 17 shkollave të reja: 10 shkolla 9-vjeçare dhe 7 shkolla të mesme.
Ky plan u prezantua si zgjidhje strukturore për mbipopullimin e shkollave dhe mësimin me dy turne në kryeqytet.
Megjithatë, pas përfundimit të afatit fillestar, Bashkia vendosi zgjatjen e taksës, deri në fund të vitit 2025, duke e kthyer një taksë “të përkohshme” në një barrë financiare prej një dekade për qytetarët.
Çfarë u ndërtua?
Ndërtimi i shkollave u realizua përmes skemës së Partneritetit Publik-Privat (PPP), të ndarë në 4 lote.
Kontratat u lidhën në formën e koncesionit PPP të tipit PBOT (Design-Build-Finance-Maintain), ku kompania private angazhohej jo vetëm për projektimin, financimin dhe ndërtimin e shkollave, por edhe për mobilimin, mirëmbajtjen, mbikëqyrjen dhe kolaudimin e tyre.
Sipas kontratës, periudha totale zgjaste 7 vite e 18 muaj: 18 muaj për ndërtimin e objekteve, 7 vite për mirëmbajtje, gjatë të cilave Bashkia do të shlyente investimin përmes pagesave periodike.
Koncesionari përfitonte një marzh fitimi prej 6.28% në vit.
Kontrata për Lotin 1 u lidh në vitin 2018, kurse për Lotin 4 në vitin 2020.
Në Lotin “Tirana 1” u ndërtuan 5 shkolla sipas planit konkretisht:
Shkolla 9-vjeçare “Vaçe Zela dhe Shkolla e mesme “Kristo Frashëri” (shkolla të bashkuara), në njësinë administrative nr.9,
Shkolla 9-vjeçare “Andrea Stefani”, në njësinë administrative nr.11
Shkolla 9-vjeçare “Nënë Tereza” dhe Shkolla e mesme “John F. Kennedy” (shkolla të bashkuara), në njësinë administrative nr.11
Në Lotin “Tirana 4” u ndërtuan 4 shkolla sipas planit
Shkolla 9-vjeçare “Bashkim Fino”, në njësinë administrative nr.2
Shkolla 9-vjeçare “Kiço Blushi” dhe Shkolla e mesme “Sevasti Qiriazi” (shkolla të bashkuara), në njësinë administrative nr.8,
Shkolla 9-vjeçare “Luan Hajdaraga”, në njësinë administrative Dajt
Në Lotin “Tirana 2” asnjë nga 4 shkollat e planifikuara s’ka nisur të ndërtohet
Në Lotin “Tirana 2” ishte parashikuar ndërtimi i 3 shkollave në njësinë Kashar (Yzberisht) dhe i 1 shkolle në njësinë administrative nr.7.
Në Lotin “Tirana 3” asnjë nga 4 shkollat e planifikuara s’ka nisur të ndërtohet
Në Lotin “Tirana 3” ishte parashikuar ndërtimi i 2 shkollave në njësinë administrative nr.2, i 1 shkolle në njësinë administrative nr.5 dhe i 1 shkolle në njësinë administrative Farkë.
Sa para u mblodhën dhe si u përdorën ato?
Sipas të dhënave zyrtare të Bashkisë Tiranë, deri në përfundimin e taksës në fund të vitit 2025 janë arkëtuar gjithsej rreth 7 miliardë lekë (6,975,741,429 lekë) nga taksa e përkohshme për infrastrukturën arsimore.
Kjo shumë është mbledhur përgjatë dhjetë viteve (2016-2025), nga familjet dhe bizneset që veprojnë në territorin e bashkisë në faturën e ujit.
Vitet
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
Shuma (në lekë)
495,950,390
681,927,166
730,095,161
699,773,149
649,392,794
756,967,278
759,519,645
689,610,468
769,868,332
742,637,046
Në Programin Buxhetor Afatmesëm 2026-2028, Bashkia Tiranë konfirmon se për projektin e 17 shkollave të reja: “janë realizuar 2 lote të projektit PPP dhe janë përfunduar 9 objekte arsimore, që i përkasin Loteve “Tirana 1” dhe “Tirana 4”, ndërsa dy lotet e tjera nuk janë zbatuar.
Në total, Bashkia pranon se janë marrë në dorëzim vetëm 9 nga 17 objektet arsimore të planifikuara fillimisht.
Shkollat e munguara
Në dy lotet e mbetura të projektit, “Tirana 2” dhe “Tirana 3”, ndërtimi i shkollave nuk ka nisur fare. Lotet përfshinin zona si Kashari (Yzberishti), njësia administrative nr.7, njësitë nr.2 dhe nr.5, si edhe Farka, zona që prej vitesh përballen me mungesë institucionesh arsimore dhe mbipopullim të shkollave ekzistuese.
Për këto zona, Faktoje.al ka raportuar ndër vite për mungesën e shkollave.
Burime zyrtare pranë Këshillit Bashkiak i thanë Faktoje.al se brenda muajve mars-prill 2026 pritet të paraqitet një raport përfundimtar mbi ecurinë dhe zbatimin e taksës së përkohshme për arsimin, pas mbylljes zyrtare të saj në fund të vitit 2025.
Përfundimi
Pas përfundimit të taksës së përkohëshme për infrastrukturën arsimore në vitin 2025, Faktoje.al konstaton se premtimi për ndërtimin e 17 shkollave të reja përmes kësaj takse është pjesërisht i mbajtur.
Federata e Futbollit e Kosovës ka publikuar orarin e ndeshjeve të 1/8 së finales në Kupën e Kosovës, të cilat do të zhvillohen gjatë kësaj jave.
Kjo fazë premton përballje interesante, me disa nga skuadrat kryesore që përballen me rivale tradicionalë.
Dy sfida zhvillohen ditën e martë, dy të tjera të mërkurën, tre të enjten dhe një tjetër të mërkurën e ardhshme.
Drita dhe Llapi do të përballen të martën në Gjilan me fillim nga ora 13:00, derisa po këtë ditë duel tjetër interesant është edhe ai mes Drenicës dhe Ferizajt.
Kryendeshja e këtij rrethi është padyshim Prishtina - Ballkani që zhvillohet të mërkurën me fillim nga ora 18:00, derisa në mesditë nga ora 13:00 takohen Dukagjini dhe Prishtina e Re.
Gjilani të enjten pret Lirinë, Vushtrria takohet me Vëllaznimin, derisa Trepça '89 përballet me Malishevën.
Sfida e vetme që luhet javën e ardhshme është ajo mes Feronikelit dhe Dinamos. /Telegrafi/
Disa studime të fundit shkencore kanë identifikuar një lidhje shqetësuese mes infektimit me COVID-19 dhe rritjes së rasteve të reja të diagnostikimit me sëmundjen Alzheimer. Edhe pse mekanizmat e saktë janë ende në studim, ekspertët kanë propozuar disa shpjegime të mundshme për këtë lidhje.
Një nga faktorët kryesorë është inflamacioni i trurit, i cili shfaqet si te pacientët me Alzheimer ashtu edhe te ata që preken nga COVID-19. Virusi SARS-CoV-2 mund të dëmtojë barrierën gjak-tru, e cila normalisht mbron trurin nga patogjenët. Kur kjo barrierë dëmtohet, viruset dhe substanca të tjera mund të depërtojnë në tru, duke shkaktuar inflamacion dhe dëmtime nervore.
Studimet sugjerojnë gjithashtu se COVID-19 mund të dëmtojë neuronet dhe të rrisë nivelet e proteinave si amyloid beta, e cila luan një rol kyç në zhvillimin e Alzheimerit. Sipas të dhënave, ka një rritje të diagnozave të Alzheimerit brenda një viti pas infektimit me COVID-19, veçanërisht te personat mbi 50 vjeç. Megjithatë, deri më tani nuk ka prova që tregojnë se sëmundja po shfaqet më shpesh te të rinjtë.
Nga ana tjetër, personat që tashmë vuajnë nga Alzheimer kanë rrezik më të lartë për t’u infektuar me COVID-19 dhe për të përjetuar pasoja më të rënda, përfshirë përkeqësim të shpejtë të funksioneve njohëse dhe rrezik më të lartë për vdekje. Kjo lidhet me moshën e avancuar, sëmundjet shoqëruese dhe vështirësitë për të ndjekur masat mbrojtëse.
Ekspertët theksojnë se vaksinimi kundër COVID-19, mbajtja e maskës, higjiena e duarve dhe shmangia e kontakteve me persona të infektuar janë masa thelbësore për uljen e rrezikut. Në rast infektimi, kërkimi i ndihmës mjekësore sa më herët është vendimtar për të parandaluar komplikacionet afatgjata neurologjike.
Avionët privatë reaktivë për distanca të gjata, të cilët përdoren nga elitat globale të biznesit dhe politikës, nuk janë thjesht mjete udhëtimi. Ata shërbejnë si një metaforë e hendekut midis njerëzve të pasur dhe të pushtetshëm dhe pjesës tjetër të shoqërisë, e cila pret me durim në terminal për të marrë aeroplanin e linjës. Në […]
Sipas listave të reja të bazës së të dhënave IMEI, Samsung tashmë po punon në Galaxy Tab S12+, Galaxy Tab S12 Ultra, Galaxy Watch9 dhe Galaxy Watch Ultra 2.
Të gjitha këto modele pritet të prezantohen më vonë këtë vit. Me linjën e saj të tabletëve kryesorë, Samsung duket se po alternon modelet standarde dhe Plus çdo vit, ndërsa ne po marrim nga një Ultra të ri çdo herë, transmeton Telegrafi.
Pra, ndërsa në vitin 2024 kishim Tab S10+ dhe Tab S10 Ultra, në vitin 2025 morëm Tab S11 dhe Tab S11 Ultra, dhe këtë vit do të ketë Tab S12+ dhe S12 Ultra.
Galaxy Watch Ultra origjinal u lansua në vitin 2024, kështu që është padyshim koha që të shfaqet një pasardhës.
Në fakt, një raport nga muaji i kaluar tha se Galaxy Watch Ultra 2 më në fund do të mbërrinte këtë verë.
Padyshim që do të lansohet së bashku me serinë Galaxy Watch9, e cila është konfirmuar gjithashtu se është në zhvillim përmes listave të lartpërmendura IMEI. /Telegrafi/
GO+Peja ka shënuar fitore shumë të thellë ndaj Rahoveci 029 me rezultat 92-60, në një ndeshje ku vendasit e diktuan ritmin nga fillimi deri në fund dhe e mbyllën takimin me epërsi +32.
GO+Peja e nisi ndeshjen me energji të lartë, duke marrë kontrollin e rezultatit që në minutat e para dhe duke e shtuar vazhdimisht diferencën përmes tranzicionit dhe realizimeve nga distanca. Rahoveci 029 pati vështirësi të krijojë seri pikësh dhe në shumë momente u ndal nga mbrojtja agresive e pejanëve, të cilët i shfrytëzuan gabimet për pikë të shpejta.
Në pjesën e dytë, GO+Peja e menaxhoi epërsinë me qetësi dhe e rriti edhe më shumë avantazhin, duke mos lejuar kthim në lojë. Çereku i fundit shërbeu vetëm për administrim të rezultatit, teksa GO+Peja vazhdoi të ruajë intensitetin dhe e mbylli ndeshjen bindshëm 92-60.
Te GO+Peja, më efikasi ishte O. Williams me 21 pikë dhe 7 asistime, ndërsa u mbështet fuqishëm nga M. Mala me 13 pikë dhe 5 asistime, si dhe C. Edwards me 12 pikë, 9 kërcime dhe 3 vjedhje. Kontribut të rëndësishëm dha edhe T. Green me 10 pikë, 6 kërcime dhe 3 bllokada, ndërsa nga banka u veçuan S. Llapi me 9 pikë e 8 kërcime, dhe L. Routt me 9 pikë.
Te Rahoveci 029, më i dalluari ishte A. Thomas me 17 pikë, ndërsa K. Pullian kontribuoi me 13 pikë dhe 5 asistime. Megjithatë, mysafirët patën probleme serioze në realizim, sidomos nga distanca, ku përfunduan me vetëm 6/35 për tri pikë.
Në statistikat ekipore, GO+Peja ishte dukshëm më e saktë me 52% nga loja (33/63), realizoi 10 treshe nga 21 tentime (47%), dhe dominoi në lojën brenda me 44 pikë në zonë. Rahoveci 029, në anën tjetër, realizoi vetëm 30% nga loja (22/72) dhe nuk arriti të mbajë hapin në asnjë segment të ndeshjes.
Kjo fitore e thellë i jep GO+Pejës momentum të rëndësishëm për ndeshjet e ardhshme, ndërsa Rahoveci 029 do të kërkojë reagim dhe riorganizim pas kësaj humbjeje të rëndë./Telegrafi
Kolegji i Posaçëm i Apelimit, KPA i gjeti të drejtë shkaqet e ngritura në ankimin e prokurores së Kukësit, Rita Gjati lidhur me cënimin e procesit të rregullt ligjor nga Komisioni, për profesionalizmin, si dhe një pjesë të pretendimeve të saj për pasurinë. Megjithatë, mbeti në fuqi konkluzioni përfundimtar për deklarim të pamjaftueshëm në kriterin […]
Kryetari i Shoqatës për Kthimin e Shqiptarëve të Shpërngulur nga Trojet e Veta, Jahja Lluka, ka deklaruar se çdo ardhje e pranverës zgjon në kujtesën kolektive të popullit shqiptar kujtime të rënda, të cilat ai i quan “lule me aromë gjaku”.
Sipas Llukës, edhe pse kanë kaluar më shumë se dy dekada nga ngjarjet e tmerrshme të vitit 1999, plagët e asaj kohe mbeten ende të hapura.
Ai theksoi se kampi i Bllacës ishte vazhdimësi e një gjenocidi të hershëm ndaj shqiptarëve, i cili mori përmasa apokaliptike, duke shënuar një shekull vuajtjesh dhe spastrimi etnik.
“Na ndajnë dy dekada, nga episodet e tmerr-it, të cilat nuk mbaruan as pas Luftës së Dytë Botërore. Kampi i Bllacës ishte vazhdimësia e një gjenocidi i cili mori formën apokaliptike, duke shënuar kështu një shekull rresht vuajtje dhe spas- trimi etnik ndaj popullit shqiptar. Sot, kur e kthejmë kohën pas është pothuajse e pamundur të mendohet ajo katastrofë humanitare, që u ngjiz në Kontinentin e lashtë evropian. Pas kampeve të përqendrimit ndaj hebrenjve, u tha ‘kurrë më’ s'do të lejohet diçka e tillë. Por vula e kësaj djallëzie, kaloi mbi trupa shqiptarësh, të cilët në frymën e fundit po kërkonin shpëtimin, së paku të vdisnin me dinjitet”.
Siç tha Lluka në kufirin e Bllacës, po gërshetoheshin, dy epoka të ndryshme.
“Viti 1999, po përmbyllte një cikël ku çnjerëzoret kishin triumfuar me vellon e saj të zezë, e që po gëlltiste trupa të gjallë, pa moshë e përtej moshës. Prapa këtyre trupave që ishin çnjerëzuar, po mbeteshin tokat e stërgjyshërve, ëndrrat, kujtimet, lotët, lindjet, dashuritë dhe varret. Po mbesnin luftëtarët të cilët deri në frymën e fundit, patën vullnetin t'i kthenin pushkën njërës ndër ushtritë më të fuqishme në Evropë, por që kjo e fundit veç luftë burrash nuk bënte. Ishin hiena që donin me çdo kusht zhdukjen nga kjo tokë të një populli të tërë, vetëm pse ky popull ishte shqiptar”.
Ndërkaq sipas Llukës pas dëbimeve masive dhe të gjenocidit në kampin e Bllacës ku mbi 440.000 shqiptarë përjetuan gjëra të tmerrshme nga milicia e Serbisë po edhe e Maqedonisë, Qeveria e Kosovës mori vendim për ngritjen e memorialit të gjenocidit serb me propozim të Shoqatës për Kthimin e të Shpërngulurve dhe të Institutit për Mbrojtjen e Vlerave Historike të shqiptarëve të Maqedonisë.
“Barra kryesore na ra neve, disave që të merremi me ngritjen e këtij Memoriali dhe ishte problematike gjetja e trenit që kishte bartur të dëbuarit po me ndihmën e Hekurudhave të Kosovës u zgjidhën shumë probleme. Gjatë punës për të shënuar 20 - vjetorin e dëbimit, nuk kishte shumë kohë dhe nuk kishte infrastrukturë rrugore deri te fushë gropa e tmerrit, por së bashku me komunën e Hanit të Elezit projektuam rrugën dhe trasenë për vendosjen e trenit edhe atë nga ana tjetër e Lepencit. Për herë të parë, mbas 20 viteve është shënuar dita e dëbimit dhe gjenocidit. Po ashtu, për 25 - vjetorin është menduar që t'i dëgjojmë rrëfimet dhe përjetimet dhe t'i grumbullojmë në një libër që të mos harrohen tmerret e jetës në kampin e Bllacës, ku ka pasur vdekje dhe lindje. U deshën shumë hulumtime për varrezat, po ashtu edhe një vlerësim”, tha Lluka
Ai theksoi se për herë të parë, pas 20 vjetësh, u shënua zyrtarisht dita e dëbimit dhe gjenocidit, ndërsa për 25-vjetorin është planifikuar mbledhja e rrëfimeve të të mbijetuarve në një libër dokumentues.
"Përjetimet e të dëbuarve me dhunë nga forcat serbe adekuat për vullnetarët që ndihmuan që projektet për shfarosjen e një populli të dështojnë, pasi që kufiri ishte ndarje e një populli të një gjaku e një gjuhe dhe të dëbuarit morën ndihmën e nevojshme humanitare nga vëllazëria e tyre. Pas rrëfimeve, vinë në rrudhë hulumtimi i familjarëve sikur rasti i familjes Kastrati që ju kishte vdekur djali 4 muajsh e në rrëfimin e parë ishin nga Sllatina pasi që në Sllatinë nuk kishte Krasniq, vendosëm me Dibranin e Daimin të shkojmë në Saraj të Shkupit e ta gjejmë varrin e djalit nga Kosova".
Ai shtoi se me ndihmën e organizatës humanitare “El Hilal” u siguruan listat e të dëbuarve, çka e lehtësoi kontaktin me të mbijetuarit e kampit.
Sipas tij, shumë prej tyre fillimisht ngurronin të flisnin për dhunën dhe vuajtjet e përjetuara.
"Ky hulumtim na hapi rrugën për ta gjetur edhe familjen e 'Djalit nga Kosova' ashtu si ja kishin lënë emrin në atë kohë qytetarët e Sarajit. Ky rast na shtyri që të hulumtojmë edhe raste të tjera me ndihmën e 'El Hilalit' arritëm t'i sigurojmë listat e të dëbuarve dhe tani e kishim ma lehtë për të biseduar me ata qytetarë që kishin kaluar nëpër ferrin e kampit të gjenocidit. Disa me habi më shtronin pyetje, nga i keni informatat, disa besa ngurronin edhe për të dhënë deklarata për dhunën dhe vuajtjet që kishin përjetuar. Pas një pune të palodhshme të ekipit, arritëm të kemi rrëfime të shumë njerëzve deri edhe të Ambasadorja e UNICEF Vanesa Regrave një personalitet i njohur në botën e artit. Ky është vëllimi i parë dhe shpresojmë që për vëllimet tjera, institucionet adekuate do të kenë mirëkuptim dhe të përkrahin iniciativën për hulumtimin dhe grumbullimin e deklaratave dhe të bëhet po ashtu një video-incizim që një ditë do t'i kemi në arkivat e shtetit pasi që pastrimi etnik dhe projekti për asgjësimin e një populli duhet të gjykohen dhe të dënohen nga akterët e drejtësisë ndërkombëtare për gjenocid", tha ndër të tjera Lluka. /Telegrafi/
Nga Albert Vataj Më 26 janar 1919, do të mbyllte sytë përgjithmonë ai që në kapërcyellin e një kohe trazimtare, çeli portën e fatit të Shqipërisë shtet, u dha shqiptarëve privilegjin dhe obligimin të mblidhen, së bashku të gjithë, në një betim, nën një flamur, për të shënjuar vetveten në histori. Në këtë ditë përkujtimi, ndërmëndja dhe përulësia marrin trajtën e një gjendjeje shpirtërore…
Më 18 janar 1919 çeli punimet Konferenca e Paqes në Paris. Bota po hidhte kështu hapin e parë të ndrojtur të paqes. Historia po shkruante një nga faqet më të rëndësishme të civilizimit. Nevoja për paqe ishte më imediate se kurrë dhe kjo mundësi ishte nga më të mundimshmet. Por besimi te liria, të aspiratat e larta të humanizmit, te bashkëjetesa dhe reciprociteti do të gatitetish në një kopulim…
TIRANË, 18 janar /ATSH/ Në epilog të Luftës I Botërore fuqitë fituese u bashkuan në punimet e Konferencës së Paqes në Paris, më 18 janar 1919.
Konferenca kishte si qëllim kryesor riorganizimin gjeopolitik pas Luftës së Parë Botërore. Nën drejtimin e fuqive si Britania e Madhe, Franca, Italia, SHBA dhe Japonia, ky forum shqyrtoi edhe statusin e Shqipërisë. Në atë kohë, Shqipëria gjendej në një pozicion delikat sovraniteti dhe nën pretendimet territoriale të shteteve fqinje.
Delegacioni shqiptar, përbëhej nga kreu i Qeverisë së Durrësit Turhan Pasha, e në të bënin pjesë personalitete, si Luigj Bumçi, Gjergj Fishta, Mit’hat Frashëri, Mustafa Kruja, Luigj Gurakuqi, Lef Nosi etj.
Gjithashtu merrte pjesë edhe e vetmja veprimtare grua me të drejta të plota në konferencë, Parashqevi Qiriazi, si edhe përfaqësues nga kolonitë shqiptare jashtë atdheut.
Delegacioni shqiptar mbrojti platformën për njohjen e pavarësisë brenda kufijve të vitit 1913. Përmes memorandumeve zyrtare, ata argumentuan se caktimi i kufijve duhej të bazohej në parimin e vetëvendosjes së popujve (promovuar nga presidenti amerikan Wilson), duke përfshirë në shtetin shqiptar edhe Kosovën e Çamërinë. Megjithatë, marrëveshjet sekrete të luftës (si Traktati i Londrës i vitit 1915) dhe interesat e Fuqive të Mëdha krijuan pengesa serioze për njohjen e kërkesave shqiptare.
Ky proces u konkretizua me Kongresin e Lushnjës (janar 1920), i cili shënoi marrjen e iniciativës sovrane për konsolidimin e institucioneve shtetërore dhe legjitimimin e pavarësisë kombëtare.
Konferenca e Paqes e Parisit (18 janar 1919 – 21 janar 1920) pati si qëllim kryesor vendosjen e një rendi të ri botëror për të parandaluar një konflikt të ri. Në konferencë mori pjesë edhe presidenti amerikan Woodrow Wilson (i cili shkelte për herë të parë në kontinentin e vjetër). Ai shpalosi një program me 14 pika, ku në qendër ishte parimi i vetëvendosjes së popujve.
Shqipëria doli pa një zgjidhje përfundimtare për çështjen e statusit të saj dhe kufijve tokësorë. Kjo gjë diktoi nevojën për një riorganizim politik në vend, që do të rimerrej në Konferencën e Ambasadorëve të vitit 1921, ku u pranua sovraniteti i Shqipërisë në kufijtë e vitit 1913.
I ftuari i radhës në podcastin “Arena e Yjeve” ishte futbollisti i talentuar Milot Avdyli. Ky episod realizohet me mbështetjen e sponsorëve zyrtarë Golden Eagle , Air Munichdhe Exfis.
Futbollisti i talentuar Milot Avdyli ka zbuluar detaje nga fillimet e tij te Trepça ’89, ku ka debutuar në ekipin e parë dhe ka shënuar golin e parë që në paraqitjen e tij të parë.
Sipas Avdylit, vendimi për t’u bashkuar me juniorët e Trepçës nuk ka ardhur menjëherë pas largimit nga Kurda. Ai tregon se ka vërejtur që Trepça ’89 po luante me shumë talente të rinj dhe, duke parë sukseset e ekipit, vendosi të bashkohej me juniorët për të zhvilluar më tej potencialin e tij.
“Kur jam largu prej Kurdës, nuk është që më ka thirrë Trepça 89’ por e kam parë që po luajnë talente, bile në atë kohë pak më herët janë shpallur edhe kampion i Kosovës, por krejt me lojtarë të rinj dhe për këtë arsye kam vendosur t’i bashkangjitem juniorëve të Trepçës 89’”.
“Aty e kam pasur trajner Shpëtim Idrizin. Ai ka qenë më herët trajner i U19. Edhe kam vendosur aty me iu bashku juniorëve, por nuk më ra shumë të luajë aty vetëm gjashtë muaj dhe pastaj Shpëtim Idrizi u bë trajner i ekipit të parë”.
“Ai menjëherë më mori në ekipin e parë por ndodhi pandemia edhe u ndërpre liga, nuk luhej më”.
“Po ka qenë ndeshja e parë (kundër Drenicës), ka qenë diçka që nuk e harroj kurrë. Bile kemi qenë duke u shty na dhe Drenica për mos me ra nga liga”.
“Ka qenë një ndeshje që është dashur të fitohet patjetër edhe ma ka hap rrugën ajo ndeshje. Ma ka dhënë mundësinë Shpëtim Idrizi më ka inkuadruar nga minuta e parë, edhe ia kam shpërblyer sepse në debutim e kam shënuar golin e parë”, ka rrëfyer Avdyli.
Episodin e plotë me futbollistin Milot Avdyli mund ta ndiqni edhe në kanalin zyrtar të Telegrafit në Youtube./Telegrafi/
TIRANË, 15 janar /ATSh/ Ndeshja Teuta-Dinamo City mbylli sot Javën e 19-të të kategorisë Abissnet Superiore. Ndeshja e luajtur në stadiumin “Niko Dovana” u mbyll në barazim 0-0.
Ndeshja ishte e vakët me pak raste për shënim. Vlen për t’u theksuar kartoni i kuq për kapitenin e Teutës, Kotobelli (pas atij të dytë të verdhë në fundin e ndeshjes), ku kapiteni pati një debat me kryesorin Juxhin Xhaja. Kotobelli, së bashku me Ergis Arifin dhe Muço Boçin do t’i mungojnë bregdetarëve në transfertën e rëndësishme me Partizanin javën e ardhshme.
Ky barazim nuk e ndryshon pozicionimin e dy ekipeve në renditje.
Po sot u luajt edhe ndeshja Vora-Partizani. Vendasit e inauguruan stadiumin e rikonstruktuar me fitore. Golin e vetëm për Vorën e shënoi Dario Daka në minutën e fundit të ndeshjes.
Pas përfundimit të Javës së 19-të, Egnatia kryeson renditjen me 37 pikë, e ndjekur nga AF Elbasani me 34 pikë. Dinamo City dhe Vllaznia ndjekin me nga 33 pikë secila.
TIRANË, 14 janar /ATSh/ Dy ndeshjet e tjera të luajtura sot të vlefshme për Javën e 19-të të Superiores, janë mbyllur njëra në barazim dhe tjetra me triumfin e skuadrës së Vllaznisë.
Elbasani-Flamurtari u luajt në “Elbasan Arena” dhe u mbyll me rezultatin barazim 1-1.
Elbasani dominoi ndeshjen deri në minutën e 80-të. Goli i verdhebluve erdhi nga penalltia me Diallon në minutën e 73-të, ndërsa në minutën e 80-të Oshafi vendosi baraspeshën për vlonjatët.
Në përfundim të 19 javëve, Elbasani mban vendin e dytë me 3 pikë më pak se Egnatia kryesuese. Flamurtari ndërkohë renditet i parafundit, teksa numëron 4 pikë më pak se Vora që ndodhet jashtë zonës së ftohtë.
Ndërsa, ndeshja Vllaznia-Egnatia përfundoi me rezultatin 1-0 në favor të Vllaznisë.
Aksioni spektakolar i finalizuar nga Kallaku në minutën e 27-të, do të vuloste fitoren e Vllaznisë. Shkodranët u mbrojtën me kujdes duke mbajtur sa më larg portës së tyre rrogozhinasit, të cilët u ndalën para portës shkodrane në disa raste gjatë ndeshjes.
Sot u luajt dhe sfida mes Tiranës dhe Bylisit në Ballsh, ku bardheblutë triumfuan me rezultatin 1-0.
TIRANË, 13 janar /ATSH/ Kampionati i Kategorisë Superiore rikthehet të mërkurën me ndeshjet e javës së 19-të.
Tre takime do të luhen më 14 janar. Në stadiumin “Adush Muça” të Ballshit, Bylis do të presë Tiranën në orën 13:30.
Në orën 17:00 do të zhvillohen dy ndeshjet e tjera. Në stadiumin “Loro Boriçi” do të luhet supersfida Vllaznia – Egnatia, ndërsa në “Elbasan Arena”, AF Elbasani do të përballet me Flamurtarin.
Të enjten janë programuar dy ndeshjet e fundit të javës së 19-të të “Abissnet Superiore”. Në orën 13:30, në stadiumin e Vorës, do të luhet ndeshja Partizani – FK Vora.
Java e 19-të do të mbyllet me takimin Teuta – Dinamo City, që do të zhvillohet në stadiumin “Niko Dovana”, në orën 17:00.
Gazetarja holandeze, Helene Hendriks ka akuzuar ish-sulmuesin e Chelseat dhe Atletico Madridit, Diego Costa, se i ka kollitur qëllimisht në fytyrë në fillim të pandemisë COVID-19.
Incidenti thuhet se ka ndodhur në mars të vitit 2020 pas një ndeshjeje të Ligës së Kampionëve midis Liverpoolit dhe Atletico Madridit në Anfield, një nga ndeshjet e fundit para izolimit global.
Hendriks, e cila në atë kohë raportonte për televizionin holandez, tregoi historinë në podkastit HNM se çfarë ndodhi pasi Atletico e eliminoi Liverpoolin nga gara.
"Në fund, nga të gjithë njerëzit në atë stadium, 41 persona vdiqën nga COVID-19. Së pari pata Virgil van Dijk, pastaj Diego Costa. A e dini çfarë bëri Diego Costa? Ai erdhi dhe kolliti qëllimisht në fytyrën e të gjithëve", tha fillimisht gazetarja 45-vjeçare.
"Nuk zemërohem lehtë, por doja të vrapoja pas tij dhe t'i thosha: 'Çfarë po më bën?' Ai në fakt po kolliste drejt e në fytyrën time. Nuk e dija çfarë po më ndodhte, mendova se ishte absolutisht skandaloze", përfundoi Hendriks, duke pohuar se vetëm dy ditë pas incidentit, ajo u infektua me COVID-19, nga i cili më vonë u shërua me sukses.
Female football presenter reveals disgusting Diego Costa moment after Champions League game https://t.co/WaQuE77DwN — The Sun Football ⚽ (@TheSunFootball) January 7, 2026
Një karrierë plot polemika
Karriera gati dydekadëshe e Costas ka qenë e mbushur me suksese dhe polemika. Ai ka luajtur për Atleticon, Chelsean, Wolvesin dhe klube të tjera, duke fituar trofe në La Liga dhe Ligën Premier. Megjithatë, stili i tij agresiv i lojës shpesh i ka kaluar kufijtë.
Gjatë qëndrimit të tij në Angli, ai u akuzua vazhdimisht nga Federata Angleze e Futbollit për sjellje të dhunshme, duke përfshirë shkelmimin dhe grushtimin e kundërshtarëve. Në dhjetor 2015, gazeta franceze L'Equipe e quajti atë 'futbollistin më të urryer' për shkak të sjelljes së tij provokuese në fushë.
Costa mbron nderin e tij
Pavarësisht reputacionit të tij, Costa gjithmonë ka pohuar se njerëzit e keqkuptojnë. Gjatë kohës së tij te Chelsea, legjendari Thierry Henry i doli në mbrojtje, duke thënë se Costa ishte gjithmonë i gëzuar jashtë fushe.
“Kudo që kam luajtur, shokët e ekipit që më njohin, njerëzit që kam takuar ende më duan sepse e dinë se çfarë lloj personi jam në të vërtetë. Do të më lëndonte shumë më tepër nëse një nga shokët e ekipit do t'i thoshte shtypit ose kujtdo tjetër se isha një person i keq. Por unë jam një person i lumtur, bëj gabime, si të gjithë të tjerët”, ka thënë Costa dikur për Sky Sports.
Duke pritur reagimin e futbollistit
Diego Costa, tani 37 vjeç, ende nuk i është përgjigjur këtyre akuzave serioze. Ai luajti për herë të fundit për Gremion në fund të vitit 2024 dhe, megjithëse nuk e ka njoftuar zyrtarisht përfundimin e karrierës së tij, ka qenë jashtë futbollit për më shumë se një vit. /Telegrafi/
Viti 2025 dëshmoi një sistem shëndetësor të mbingarkuar, me mungesë shërbimesh bazë, financim të pamjaftueshëm dhe boshllëqe menaxheriale. Raportime të Citizens.al treguan se pacientët dhe mjekët u përballën vazhdimisht me pasiguri dhe vonesa të rrezikshme në trajtime.
Nga onkologjiku, deri te shërbimet për personat me aftësi të kufizuara, qytetarët hasën burokraci, pengesa madje dhe pabarazi sociale në sistemin e kujdesit shëndetësor.
Onkologjiku dhe “Tetori i zi”
Kontrolli i Lartë i Shtetit konstatoi mungesë barnash, personeli dhe aparaturash në Spitalin Onkologjik, qendrën më kryesore të trajtimit të kancerit në Shqipëri.
Ky ishte dhe lajmi më shqetësues i vitit sa i takon shëndetësisë, pasi konfirmoi një varg raportimesh të ardhura nga denoncime dhe gazetarë hulumtues.
Sipas KLSH-së, gjendja solli vonesa të rënda në trajtim dhe rrezik jete për pacientët duke nxjerrë në pah nevojën për reformë urgjente dhe rritje kapacitetesh.
Në këtë kontekst, tetori, që zakonisht shënjon muajin e ndërgjegjësimit për kontrollin dhe parandalimin e kancerit të gjirit, u kthye në një muaj protestash.
Qytetarë, aktivistë të shoqërisë civile, por dhe gazetarë të angazhuar, ngritën zërin për situatën me të cilën përballen gratë me kancer në Shqipëri.
Ata kërkuan trajtim dhe shërbim dinjitoz teksa simbolikisht e quajtën këtë muaj si “tetori i zi”, për faktin se ndërgjegjësimi nuk mjafton kur spitalet nuk kanë barna, pajisje dhe personel.
Investimet në rënie, qytetarët vuajnë pasojat
Sipas një raporti të organizatës “Together for Life”, shpenzimet për shëndetësinë zbritën në nivelin më të ulët që nga viti 2017, duke vijuar prirjen tkurrëse të dy viteve më përpara (2022, 2023).
Për vitin 2024 ato zunë vetëm 9.6% të fondeve të buxhetuara nga qeveria duke bërë që Shqipëria të renditet e fundit në rajon sa i takon këtij sektori.
Përveç mungesës së investimeve, përqendrimi i kontratave publike të shëndetësisë në pak operatorë dhe gabimet, apo vonesat në procedurat tenderuese shihen si shqetësues në raport me mbulimin e nevojave të qytetarëve.
Citizens.al raportoi për rastin e rindërtimit të Spitalit të Dibrës, premtuar që prej vitit 2023, por që mbetet ende i pakryer duke reflektuar kështu për mungesë serioze planifikimi strategjik në infrastrukturë shëndetësore.
Në këtë gjendje, pasojat bien mbi qytetarët. Gjatë vitit, pati protesta para Ministrisë së Shëndetësisë për neglizhencë trajtimi teksa përkrahja për personat me aftësi të kufizuara mbetet e papërfillshme.
5 vite nga pandemia e COVID-19, ende asnjë bilanc
Viti 2025 shënoi edhe 5-vjetorin e rasteve të para zyrtare me infeksionin viral që tronditi botën për rreth tre vite me radhë.
Citizens.al tregoi sesi Ministria e Shëndetësisë, Instituti i Shëndetit Publik, por edhe Universiteti i Mjekësisë nuk kishin studime apo të dhëna të reja rreth mënyrës se si u kalua pandemia në Shqipëri.
Përkundrazi, bilanci zyrtar ishte hequr nga faqet e institucioneve, ndërsa vendi nuk ka datë zyrtare se kur ka dalë nga emergjenca e pandemisë.
Përveç kësaj, në statistika mbeten shifrat propagandistike e raportuara nga qeveria se në Shqipëri gjatë pandemisë pati vetëm 3,625 vdekje nga COVID-19. Ndërkohë mbi 17,500 vdekje (periudha 2020-2023) mbi mesataren vjetore, të reflektuara në regjistrat e gjendjes civile, janë ende pa arsye zyrtare.
Fertilizimi “in vitro”: Shpresa që kushton shumë
Përmes rrëfimeve të disa çifteve, Citizens.al tregoi realitetin e ashpër mes dëshirës dhe mundësive që janë në Shqipëri për ata që duan të bëhen prindër.
Diagnostikimi i shtrenjtë, apo i vonuar, udhëtime të pafundme nëpër klinika dhe kosto që e shtyjnë fertilizimin “in vitro” jashtë mundësive për shumicën e çifteve.
Mjekët shpesh i drejtojnë pacientët drejt sektorit privat, ndërsa mbështetja publike mbetet minimale.
Disa familje zgjedhin emigrimin për të përfituar politika sociale më të aksesueshme, si në disa vende të Bashkimit Evropian. Por edhe kur procedura nis, procesi është i gjatë, emocionalisht i vështirë dhe pa garanci suksesi.
Ndërkohë, rasti i programeve shtetërore për stimulimin e lindshmërisë tregon kontrastin në këtë drejtim: fondet ekzistojnë, por nuk përkthehen në akses real për çiftet që kanë nevojë për trajtim mjekësor të specializuar.
Agjencia Spanjolle për Barnat dhe Produktet Shëndetësore (Agencia Espanola de Medicamentos y Productos Sanitarios) është njoftuar nga autoritetet portugeze në lidhje me qarkullimin e testeve të falsifikuara që kombinojnë zbulimin e COVID-19 dhe gripit.
Produkti origjinal u prodhua nga Safecare Biotech, me seli në Hangzhou (Kinë), por njësitë e zbuluara mbajnë numrin e serisë FCO24090516, të cilin kompania e ka deklaruar si të falsifikuar.
Edhe pse AEMPS ka nisur një hetim për të gjurmuar shpërndarjen në Spanjë, deri më tani nuk ka prova që këto njësi të manipuluara kanë arritur në farmaci ose distributorë në vend, shkruan euronews.
Ekzistojnë versione legjitime të të njëjtit test me të njëjtën referencë (FCO-6032), gjë që e ndërlikon identifikimin e menjëhershëm vizual.
Autoritetet këmbëngulin që këto produkte duhet të blihen vetëm nga farmacitë.
Përndryshe, nuk ka garanci për origjinën, kushtet e ruajtjes apo këshilla profesionale.
Nëse dikush ka një test të tillë në shtëpi, këshilla është e qartë: mos e përdorni.
Falsifikimi i pajisjeve mjekësore nuk është një problem i vogël.
Këto pajisje janë të dizajnuara për të marrë vendime në lidhje me shëndetin personal dhe kolektiv, dhe një rezultat i gabuar mund të çojë në infeksione të pazbuluara ose trajtim të panevojshëm. /Telegrafi/
Për vite me radhë, shkencëtarët kanë paralajmëruar se gripi i shpendëve - i njohur më mirë si H5N1 - një ditë mund të bëjë kalimin e rrezikshëm nga shpendët te njerëzit dhe të shkaktojë një krizë globale shëndetësore.
Gripi i shpendëve - një lloj gripi - është i rrënjosur në të gjithë Azinë Jugore dhe Juglindore dhe herë pas here ka infektuar njerëz që kur u shfaq në Kinë në fund të viteve 1990.
Nga viti 2003 deri në gusht 2025, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka raportuar 990 raste njerëzore të H5N1 në 25 vende, duke përfshirë 475 vdekje - një shkallë vdekshmërie prej 48%.
Vetëm në SHBA, virusi ka prekur më shumë se 180 milionë zogj, është përhapur në mbi 1,000 kope qumështi në 18 shtete dhe ka infektuar të paktën 70 persona - kryesisht punëtorë bujqësorë - duke shkaktuar disa shtrime në spital dhe një vdekje.
Në janar, tre tigra dhe një leopard ngordhën në një qendër shpëtimi të kafshëve të egra në Nagpur të Indisë nga virusi që zakonisht infekton zogjtë.
Simptomat tek njerëzit imitojnë një grip të rëndë: temperaturë e lartë, kollë, dhimbje fyti, dhimbje muskujsh dhe, ndonjëherë, konjuktivit.
Rreziku për njerëzit mbetet i ulët, por autoritetet po e monitorojnë nga afër H5N1 për çdo ndryshim që mund ta bëjë atë të përhapet më lehtë.
Ky shqetësim është ai që nxiti modelimin e ri të rishikuar nga studiuesit indianë Philip Cherian dhe Gautam Menon të Universitetit Ashoka, i cili simulon se si mund të zhvillohet një shpërthim i H5N1 tek njerëzit dhe cilat ndërhyrje të hershme mund ta ndalojnë atë para se të përhapet.
Me fjalë të tjera, modeli i botuar në revistën BMC Public Health përdor të dhëna nga bota reale dhe simulime kompjuterike për të treguar se si një shpërthim mund të përhapet në jetën reale.
"Kërcënimi i një pandemie H5N1 tek njerëzit është i vërtetë, por mund të shpresojmë ta parandalojmë atë përmes një mbikëqyrjeje më të mirë dhe një reagimi më të shkathët të shëndetit publik", tha Prof Menon.
Një pandemi e gripit të shpendëve, thonë studiuesit, do të fillonte në heshtje: një zog i vetëm i infektuar do t'ia kalonte virusin një njeriu - me shumë mundësi një fermeri, punonjësi të tregut ose dikujt që merret me shpendë.
Nga aty, rreziku nuk qëndron në atë infeksion të parë, por në atë që ndodh më pas: transmetimin e qëndrueshëm nga njeriu te njeriu.
Meqenëse shpërthimet e vërteta fillojnë me të dhëna të kufizuara dhe të çrregullta, studiuesit iu drejtuan BharatSim , një platformë simulimi me burim të hapur e ndërtuar fillimisht për modelimin e Covid-19, por mjaftueshëm e gjithanshme për të studiuar sëmundje të tjera.
Mësimi kryesor për politikëbërësit është se sa e ngushtë mund të jetë “mundësia për veprim” përpara se një shpërthim të dalë jashtë kontrollit, thonë studiuesit.
Studimi vlerëson se sapo rastet të rriten përtej afërsisht dy deri në 10, sëmundja ka të ngjarë të përhapet përtej kontakteve parësore dhe dytësore.
Kontaktet parësore janë njerëz që kanë pasur kontakt të drejtpërdrejtë dhe të ngushtë me një person të infektuar, siç janë anëtarët e familjes, kujdestarët ose kolegët e ngushtë.
Kontaktet dytësore janë ata që nuk e kanë takuar personin e infektuar, por kanë qenë në kontakt të ngushtë me një kontakt parësor.
Nëse familjet e kontakteve kryesore futen në karantinë kur zbulohen vetëm dy raste, shpërthimi pothuajse me siguri mund të përmbahet, zbuloi hulumtimi.
Por, kur identifikohen 10 raste, ka shumë të ngjarë që infeksioni të jetë përhapur tashmë në popullatën më të gjerë, duke e bërë trajektoren e tij praktikisht të padallueshme.
Për ta mbajtur studimin të bazuar në kushte të botës reale, studiuesit zgjodhën një model të një fshati të vetëm në distriktin Namakkal, Tamil Nadu.
Namakkal është shtëpia e më shumë se 1,600 fermave të shpendëve dhe rreth 70 milionë pulave; prodhon mbi 60 milionë vezë në ditë.
Një fshat me 9,667 banorë u krijua duke përdorur një komunitet sintetik - familje, vende pune, hapësira tregu - dhe u popullua me zogj të infektuar për të imituar ekspozimin në jetën reale. (Një komunitet sintetik është një popullatë artificiale, e gjeneruar nga kompjuteri, që imiton karakteristikat dhe sjelljet e një popullate reale.)
Në simulim, virusi fillon në një vend pune - një fermë të mesme ose treg - përhapet së pari tek njerëzit atje (kontaktet parësore) dhe më pas lëviz tek të tjerët (kontaktet dytësore) me të cilët ata bashkëveprojnë përmes shtëpive, shkollave dhe vendeve të tjera të punës.
Shtëpitë, shkollat dhe vendet e punës formojnë një rrjet të fiksuar.
Duke ndjekur infeksionet primare dhe sekondare, studiuesit vlerësuan metrikat kryesore të transmetimit, duke përfshirë numrin bazë riprodhues, R0 - i cili mat se sa njerëz, mesatarisht, një person i infektuar u kalon virusin.
Në mungesë të një pandemie në botën reale, studiuesit modeluan një gamë të shpejtësive të besueshme të transmetimit.
Pastaj ata testuan se çfarë ndodh kur hyjnë në fuqi ndërhyrje të ndryshme – skartimi, karantina e kontakteve të ngushta dhe vaksinimi i synuar.
Rezultatet ishin të prera.
Skartimi funksionon - por vetëm nëse bëhet përpara se virusi të infektojë një njeri.
Nëse ndodh një përhapje, koha është gjithçka, zbuluan studiuesit.
Izolimi i personave të infektuar dhe vendosja në karantinë e familjeve mund ta ndalojë virusin në fazën dytësore.
Por, sapo shfaqen infeksione terciare - miq të miqve ose kontakte të kontakteve - shpërthimi del jashtë kontrollit, përveç nëse autoritetet vendosin masa shumë më të ashpra, përfshirë izolimin.
Vaksinimi i synuar ndihmon duke rritur pragun në të cilin virusi mund të mbijetojë, megjithëse nuk bën shumë për të ndryshuar rrezikun e menjëhershëm brenda familjeve.
Simulimet nxorën në pah gjithashtu një kompromis të vështirë.
Karantina i mban familjet së bashku për periudha të gjata kohore - dhe rrit mundësinë që individët e infektuar ta kalojnë virusin te ata me të cilët jetojnë.
Nëse vendoset vonë, ajo bën pak për të ngadalësuar shpërthimin.
Çfarë ndodh nëse H5N1 përhapet me sukses në popullatën njerëzore?
Seema Lakdawala, virologe në Universitetin Emory me qendër në Atlanta, beson se kjo "do të shkaktojë një përçarje të madhe, ndoshta më të ngjashme me pandeminë e gripit të derrit të vitit 2009 sesa me Covid-19". /Telegrafi/
Login
