Qytetarë dhe aktivistë të Lëvizjes Bashkë protestuan të premten para Bashkisë së Durrësit, duke kërkuar përgjegjësi për përmbytjet masive që goditën qytetin këtë javë.
Me pankarta dhe thirrje si âOligarkĂ« mbi ujĂ«, qytetarĂ« nĂ«n ujĂ«!â protestuesit akuzuan institucionet pĂ«r neglizhencĂ«, dĂ«shtim dhe afera korruptive.
Përmbytjet e fundit e gjetën Durrësin të papërgatitur. Lagje të tëra u mbuluan nga uji, ndërsa qindra familje u detyruan të largohen nga banesat duke u vendosur përkohësisht në hotele private, një zgjidhje e ndërmarrë nga qeveria edhe në periudhën e tërmetit të 26 nëntorit 2019 apo dhe gjatë pandemisë.
Banorët e zonave të prekura thonë se kjo është hera e dytë brenda një sezoni dimëror që përmbyten. Sipas tyre, reshjet nuk ishin të pazakonta për qytetin, por përmbytjet ndodhën kryesisht prej abuzimeve me tenderët e pastrimeve dhe rregullimit të kanaleve kulluese.
âKemi parĂ« shira shumĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha se kaq,â tha Vladimir Agalliu, banor i lagjes 15 nĂ« SpitallĂ«. âPor nuk kemi pasur kurrĂ« kĂ«to pĂ«rmbytje,â shtoi ai.
Aktivistët theksuan se problemi nuk lidhet me motin, por me infrastrukturën dhe keq-qeverisjen. Sipas tyre, sistemi i kullimit është i amortizuar, i mbingarkuar dhe devijuar qëllimisht për të përkrahur koncesionin e portit në Porto Romano.
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, LĂ«vizja BashkĂ« akuzoi sĂ«rish BashkinĂ« e DurrĂ«sit dhe kompaninĂ« koncesionare tĂ« portit tĂ« ri â e zotĂ«ruar nga grupi Kastrati â pĂ«r mbylljen e kanaleve tĂ« kullimit.
Sipas tyre, kanalet e kodrĂ«s sĂ« DurrĂ«sit janĂ« bllokuar pĂ«r tâi lehtĂ«suar punĂ«n koncesionit.Â
Ky proces, sipas protestuesve, ka rritur presionin mbi hidrovorin dhe ka përkeqësuar përmbytjet. Ata kërkuan për këtë hetim të plotë për projektin e portit, kanaleve të devijuara dhe ndikimin e tyre në qytet.
Autoritetet nuk kanë reaguar publikisht ndaj këtyre akuzave, teksa grupi Kastrati ka mohuar për Citizens.al të ketë lidhje me përmbytjen.
As Bashkia dhe as institucionet qendrore nuk kanë dhënë shpjegime zyrtare.
Banorët e lagjeve të përmbytura përshkruan një situatë kaotike. Disa prej tyre mundën të marrin ndihma vetëm pas mesnatës të së hënës.
Sadete Ymeri, banore e lagjes Iliria në zonën e plazhit, tregoi se u shpërngul nga banesa rreth orës 02:30. Ajo u dërgua në një hotel vetëm me rrobat e trupit pasi gjatë ditës nuk kishte mundur të merrte asnjë ndihmë.
âNe nuk dimĂ« çfarĂ« do tĂ« bĂ«het,â tha ajo teksa tregoi me telefon pĂ«rmbytjen e shtĂ«pisĂ« sĂ« saj dhe tramuĂ«n e zgjimit me ujin nĂ«n kĂ«mbĂ« dhe frikĂ«n se mos i ndodhte ndonjĂ« gjĂ« fĂ«mijĂ«ve.
Aktivistët e Lëvizjes Bashkë theksuan se përmbytjet nuk mund të justifikohen si fatkeqësi natyrore. Sipas tyre, dëmi është institucional dhe i parandalueshëm.
PĂ«r kĂ«tĂ« ata bĂ«nĂ« thirrje pĂ«r shpalljen e emergjencĂ«s kombĂ«tare. Sipas tyre, situata kĂ«rkon vendime formale dhe jo deklarata politike.Â
âEmergjenca nuk shpallet me fjalĂ«,â theksoi urbanisti Artan Kacani nga LĂ«vizja BashkĂ«. âAjo shpallet me firmĂ«, me vulĂ« dhe me pĂ«rgjegjĂ«si penale,â shtoi ai.
Protestuesit kërkuan gjithashtu dëmshpërblim real për familjet e prekura. Ata thanë se qytetarët nuk mund të përballojnë të vetëm pasojat e krizës.
Një viktimë nga përmbytjet
Protesta u shoqërua edhe me kërkesa për hetim të vdekjes së një punonjësi të ndërmarrjes komunale. Sipas aktivistëve, ai humbi jetën gjatë ditëve të përmbytjeve. Rasti është nën hetim nga Prokuroria e Durrësit.
Hetimi përfshin shkaqet e vdekjes dhe përgjegjësitë institucionale për situatën e krijuar.
Prokuroria njoftoi të enjten se ka nisur gjithashtu verifikimet për shkaqet dhe pasojat e përmbytjeve.
Fokusi është te infrastruktura, mirëmbajtja dhe veprimet e institucioneve vendore. Deri tani, Bashkia e Durrësit nuk ka dhënë një përgjigje të detajuar për akuzat e ngritura nga qytetarët, aktivistët e shoqërisë civile por edhe partitë e opozitës.
Banorët dhe aktivistët thonë se mungesa e transparencës po rrit mosbesimin. Për ta, përmbytjet janë simptomë e një modeli zhvillimi që favorizon ndërtimin mbi sigurinë.
Një model që, sipas tyre, po e kthen krizën në normalitet. Ndërsa hetimet vijojnë, banorët kërkojnë përgjigje dhe garanci.
Pyetja mbetet nëse përmbytjet e Durrësit, një qytet që nuk ka harruar ende plagët e lëna pas nga tërmeti i 2019, do të trajtohen si alarm serioz apo si një tjetër episod i harrueshëm sezonal.
Kjo ishte protesta e tretë pas të paktën dy të tjerave që u zhvilluan pasditen e së enjtes para bashkisë. Ndërkohë dy protesta të tjera janë thirrur gjithashtu edhe të premten.
DurrĂ«si u pĂ«rball sĂ«rish me pĂ«rmbytje tĂ« mĂ«dha, pavarĂ«sisht investimeve tĂ« shumta nĂ« emĂ«r tĂ« âmodernizimit urbanâ.âKryevepraâ e kĂ«tij transformimi, projekti âVelieraâ, u zhyt pĂ«r tĂ« disatĂ«n herĂ« nĂ«n ujĂ« bashkĂ« me qendrĂ«n e qytetit.
Reshjet e dendura bllokuan qarkullimin dhe ekspozuan dobësitë strukturore të menaxhimit të ujërave dhe planifikimit urban. Pjesa e poshtme e monumentit, e promovuar si atraksion arkitektonik, u kthye në një pishinë.
Ndryshe nga përmbytjet e 10-11 shtatorit 2025, ajo e datave 5-6 janar 2026, nuk pa ndonjë fatkeq që mbeti me makinë i zhytur nën ujë, megjithatë skenat e njerëzve që lundronin me kanoe bënë xhiron e rrjetit.
Përmbytjet e Durrësit prekën ish-Kënetën, Shkozetin dhe Currilat, duke dëmtuar qindra shtëpi, biznese dhe tokë bujqësore. Qytetarët raportuan dëme të përsëritura, duke vënë në pikëpyetje funksionimin e rrjetit kullues.
Bashkia deklaroi se po punonte për stabilizimin e situatës. Por urbanistë dhe ekspertë paralajmëruan se sistemi i menaxhimit të ujërave ka dështuar në mënyrë strukturore.
âVelieraâ nisi tĂ« ndĂ«rtohej nĂ« vitin 2016. Zyrtarisht nuk ka pasur kurrĂ« njĂ« ceremoni pĂ«rurimi pavarĂ«sisht se tashmĂ« bĂ«hen rreth 10 vite nga punimet.
Situata e përmbytjes së Velierës në janar 2026/Citizens.al
Fillimisht projekti u financua me 4.7 milionë euro dhe u zbatua nga bashkëpunimi i kompanive Fusha-Everest. Por kostot u shtuan dhe vlera mendohet të jetë rritur pasi janë kryer vazhdimisht investime të tjera.
Në një raportim të mëparshëm, në janar 2024, Bashkia Durrës konfirmoi për Citizens.al se kostoja kishte arritur 8.5 milionë euro.
Qytetarë, aktivistë dhe ekspertët të trashëgimisë kulturore e kundërshtuan projektin me protesta dhe padi gjyqësore duke theksuar se punimet dëmtonin zonën historike dhe shtresat arkeologjike.
Por pas 13 seancash gjyqësore, Gjykata Administrative pezulloi çështjen dhe në shkurt 2019, Gjykata e Apelit e mbylli përfundimisht atë duke i hapur rrugën përfundimit të projektit.
Më 22 prill 2021, çështja u kthye për hetim në Prokurorinë e Durrësit, por edhe pse parashikohej përfundimi i hetimeve brenda tre muajsh, ende nuk ka vendim përfundimtar për dëmet.
âBllokimi i kanaleve shkarkueseâ
Urbanisti Artan Kacani argumentoi me disa denoncime në rrjet se përmbytjet në Durrës shkaktohen kryesisht nga keqmenaxhimi i kanaleve kulluese. Ai u përqendrua kryesisht në zonën veriore të qytetit duke pretenduar për bllokimin e kanalit shkarkues në Porto-Romano.
Kacani analizon se duhet tĂ« jetĂ« mĂ« vete kanali i kullimit tĂ« kodrĂ«s, mĂ« vete hidrovori dhe njĂ«jtĂ« kanali i ShĂ«n Vlashit, e tĂ« trija duhet tĂ« kishin dalje nĂ« grykĂ«n e Porto â Romanos. Por sipas tij , koncesionari i portit MBM, qĂ« zotĂ«rohet nĂ« aksione shumice nga grupi Kastrati, ka devijuar kanalin kullues tĂ« kodrĂ«s.
âNuk mund tĂ« futet kanali i kullimit tĂ« kodrĂ«s nĂ«pĂ«r tuba privatĂ«,â tha Kacani pĂ«r Citizens.al
BanorĂ«t, sipas tij, kanĂ« improvizuar rrugĂ« alternative pĂ«r ta çuar ujin aty ku shkonte gjithmonĂ«, pasi bashkia i ka mbyllur kalimet e vjetra tĂ« ujit. Nga ana tjetĂ«r Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar njĂ« kanal betoni, i cili sipas Kacanit quhet âhidrovor i dytĂ«â. Por ai thekson se ky nuk funksionon si i tillĂ«.
âKanali betonit Ă«shtĂ« zgjidhja qe ka dhĂ«ne bashkia pĂ«r devijimin e ujit dhe institucionet pĂ«rkatĂ«se, e cilĂ«sojnĂ« si hidrovor tĂ« dytĂ«, qĂ« Ă«shtĂ« e pavĂ«rtetĂ«, sepse ka vetĂ«m njĂ« hidrovor funksional,â pĂ«rmbylli urbanisti.
Qëndrimi i Kacanit u mbështet nga Lëvizja Bashkë, e cila më vonë shpërndau në rrjet edhe një paraqitje grafike të hartës së supozuar nga ku shkaktohet përmbytja.
Grupi Kastrati mohoi të ketë pasur ndikim në situatën e përmbytjeve. Znj. Ornela Bego, Drejtore e Marketingut dhe Komunimit theksoi se nuk ka asnjë bllokim kanalesh dhe se porti nuk ka ndikuar asnjëherë te funksioni i tyre apo i hidrovorit.
Harta e bllokimeve të kanaleve të kullimit, sipas Kacanit dhe Lëvizjes Bashkë.
âHidrovori ekzistues, dhe ai i vjetĂ«r, funksionojnĂ« krejtĂ«sisht nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur nga porti MBM. Funksioni i tyre nuk Ă«shtĂ« cenuar nĂ« asnjĂ« moment nga aktiviteti portual,â u shpreh Bego duke theksuar se kjo Ă«shtĂ« âlehtĂ«sisht e vĂ«rtetueshme nĂ« terrenâ.
Tenderi 20 milionë euro nuk i zgjidhi problemet
NĂ« nĂ«ntor 2021, Bashkia hapi tenderinâRehabilitimi i infrastrukturĂ«s sĂ« rrjetit nĂ« zonĂ«n Porto Romano-KĂ«netĂ«â. Projekti, pjesĂ« e programit tĂ« rindĂ«rtimit, kishte vlerĂ« rreth 20 milionĂ« euro dhe pĂ«rfshinte edhe sistemimin e rrjetit tĂ« ujĂ«rave tĂ« shiut.
Fitues u shpall një konsorcium me tre kompani: 2T-Vëllezërit Hysa-Adriatik. Megjithatë, përmbytjet e fundit tregojnë se rrjeti i ujërave të shiut duket të ketë mbetur i paplotë.
Citizens.al kërkoi koment nga Bashkia Durrës në lidhje me situatën dhe nëse ka pasur efekt nga investimet e fundit. Institucioni tha se përgjegjëse për situatën ishte struktura e Shtabit të Emergjencave, e cila ishte e paarritshme nga Citizens.al deri në botimin e artikullit.
Prof. Dr. Zydi Teqja, profesor i âArkitekturĂ«s sĂ« Peizazhitâ nĂ« Universitetin BujqĂ«sor tĂ« TiranĂ«s, kujtoi pĂ«rmes njĂ« postimi nĂ« rrjetet sociale se strategjitĂ« moderne tĂ« BE-sĂ« synojnĂ« tĂ« mbajnĂ« ujin nĂ« terren, ta ngadalĂ«sojnĂ« dhe ta shpĂ«rndajnĂ«. NĂ« DurrĂ«s, tha ai, uji tentohet tĂ« shtyhet me forcĂ« jashtĂ« qytetit.
Sipas tij, pĂ«rmbytja Ă«shtĂ« rikthim i natyrshĂ«m i njĂ« realiteti hidrologjik qĂ« planifikimi urban ka zgjedhur ta injorojĂ«. NĂ« njĂ« postim tjetĂ«r ai theksoi se kishte vite qĂ« shkruante pĂ«r pĂ«rmbytjet nĂ« ShqipĂ«ri dhe se kishte bĂ«rĂ« propozime nĂ« nivele tĂ« ndryshme tĂ« qeverisĂ«, por qĂ« âsi duket askush nuk do tâia dijĂ«â.
Ndërsa intensiteti i reshjeve ra të mërkurën, shumë qytetarë kërkuan ndihmë dhe dëmshpërblim. Të njëjtat kërkesa u dëgjuan edhe në qytete të tjera, ku banorët akuzojnë mungesën e reagimit shtetëror.
Qeveria dhe Bashkia TiranĂ« synojnĂ« tĂ« ârehabilitojnĂ«â pishinat te diga e Liqenit Artificial, njohur si Akuadromi (Aquadrome) apo dhe Akuaparku (Aquapark).
Konkursi i projektimit, i hapur për herë të dytë, po kalon pa informacione nëse ka ngjallur interes. Ndërkohë zona është e rrethuar nga projekte kullash, të cilat kushtëzojnë tejmase zhvillimin e së vetmes hapësirë publike të mbetur aty.
Konkursi për Akuadromin favorizon kullat
MĂ« 15 shtator 2025, qeveria dhe Bashkia e TiranĂ«s hapĂ«n konkurs arkitekture pĂ«r riprojektimin e zonĂ«s sĂ« Akuadromit â njĂ« prej hapĂ«sirave mĂ« tĂ« lakmuara pĂ«r ndĂ«rtim pranĂ« digĂ«s sĂ« Liqenit Artificial. NjĂ« konkurs i mĂ«parshĂ«m â hapur nĂ« mars 2025 â dĂ«shtoi.
Sipas njoftimeve zyrtare, gara â e cila sipas kalendarit, mĂ« 6 janar pĂ«rmbylli fazĂ«n e dytĂ« tĂ« dorĂ«zimit tĂ« propozimeve â synon ârehabilitimin e Akuaparkut tĂ« TiranĂ«sâ dhe integrimin e tij me mjedisin pĂ«rreth, pĂ«rmes ânjĂ« qasjeje bashkĂ«kohore tĂ« peizazhit, sportit dhe rekreacionitâ.
Në letër kërkohen zhvillime me parametra të larta për 6 pishinat, kompleksin sportiv dhe mjediset përreth, të cilave u shtohen edhe sauna.
Por pas kĂ«saj nismeâkulturore dhe ekologjikeâ fshihet njĂ« tjetĂ«r betejĂ« urbane pĂ«r kontrollin e zonĂ«s mĂ« tĂ« vlefshme poshtĂ« digĂ«s sĂ« Liqenit Artificial â aty ku tashmĂ« kanĂ« mbirĂ« projekte tĂ« reja kullash.
Ilustrim grafik gjendjes së pishinave te Akuadromi/Citizens.al
Sipas kushteve tĂ« konkursit, studiot e pĂ«rzgjedhura duhet tĂ« propozojnĂ« njĂ« qendĂ«r multifunksionale me pishina tĂ« brendshme e tĂ« jashtme, zona sportive, hapĂ«sira publike tĂ« gjelbra, si dhe shĂ«rbime komerciale.Â
Por, projekti duhet tĂ« lidhet me Parkun e Liqenit, Kopshtin Zoologjik e atĂ« Botanik dhe Parkun Olimpik, duke krijuar njĂ« ârrjet tĂ« vazhdueshĂ«m tĂ« gjelbĂ«râ rreth perimetrit tĂ« digĂ«s.
NĂ« letĂ«r, ideja duket frymĂ«zuese. Por ky Ă«shtĂ« versioni institucional i njĂ« procesi tĂ« njohur tashmĂ« nĂ« TiranĂ«, qĂ« fillon me ârehabilitimâ dhe pĂ«rfundon ose me ândĂ«rtime vertikaleâ ose hapĂ«sira qĂ« u jepen apo favorizojnĂ« privatĂ«t.
Akuadromi u ndërtua në fund të viteve 80-të si pjesë e kompleksit multi-sportiv Dinamo, i cili zinte një sipërfaqe prej rreth 80,000 m2 poshtë digës. Zona degradoi gjatë tranzicionit dhe dhënies në përdorim të privatëve.
Pasi u nda nga klubi Dinamo, nĂ« 1999, gjatĂ« luftĂ«s nĂ« KosovĂ«, Akuadromi u kthye nĂ« qendrĂ«n kryesore pritĂ«se pĂ«r shqiptarĂ«t qĂ« i iknin pĂ«rndjekjes sĂ« paramilitarĂ«ve serbĂ«.Â
Në fillim-vitet 2000, kompleksi u rikonstruktua dhe për rreth 20 vite u dha me qira.
Sot, Akuadromi është pjesa që ka mbetur nga ish-kompleksi sportiv. Më shumë se gjysma e sipërfaqes së truallit u është dhënë privatëve për komplekse kullash, të cilat e shtrijnë kantierin deri në hyrjen e tij.
Rrethimi i kullave: Projektet kryesore
VetĂ«m pak metra larg zonĂ«s sĂ« konkursit po zhvillohet projekti âTirana Lakeâ, i propozuar nga arkitekti italian Marco Casamonti pĂ«r grupin Armaar (zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«si Armand Lilo), qĂ« parashikon pesĂ« kulla 17-katĂ«she me funksione banimi dhe komerciale.
Lilo njihet si investitor nĂ« projekte madhore kullash si âEyes of Tiranaâ, âUnited Towersâ, âCornerâ dhe njĂ« sĂ«rĂ« kompleksesh rezidenciale nĂ« TiranĂ«, DurrĂ«s, HimarĂ« dhe sĂ« fundmi nĂ« Pogradec.
Ilustrim grafik, silueta e kullave poshtë digës së liqenit/Citizens.al
Faza e II-tĂ« e projektit âTirana Lakeâ mori edhe truallin e bashkisĂ« qĂ« shĂ«rbente pĂ«r parking publik.
NĂ« dy skajet e tjera, janĂ« ngritur tashmĂ« 7 kullat 17-katĂ«she nĂ« formĂ« spiraleje âLake Viewâ tĂ« grupit Gener 2 (zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«sit Bashkim, Astrit dhe Ahmet Ulaj).
PikĂ«risht âGener 2â ishte kompania qĂ« sponsorizoi konkursin pĂ«r masterplanin e vitit 2008 tĂ« zonĂ«s poshtĂ« digĂ«s, i cili nga studioja fituese â holandezĂ«t e MVRDV â u quajt âTirana Rocksâ.
Një masterplan që parashikonte rreth çerek milioni metra katrorë ndërtim gati për të nisur brenda vitit 2010 me një kosto rreth 600 milionë euro, dhe që u pëlqye dhe prezantua me pompozitet nga asokohe Kryetari i Bashkisë Tiranë, Edi Rama.
Dy dekada më vonë ai koncept kubash i MVRDV-së rrëzuar rrëmujshëm poshtë digës së liqenit është ndryshuar, por volumi masiv i ndërtimeve në zonë jo, madje pritet të shtohet më tej.
NĂ« cep, nĂ« truallin e korpusit tĂ« Universitetit Marin Barleti, pritet tĂ« ngrihen dy kulla tĂ« tjera 30 dhe 35 katĂ«she tĂ« njohura me emrat âVistas Lakeâ nga grupi Vistas (zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«si Adriatik Dudaj) dhe âLake Diamond Towerâ reklamuar nga âTexas Developmentâ (zotĂ«ruar nga arkitektĂ«t sipĂ«rmarrĂ«s Andi dhe Olsi Efthimi).
Ky zhvillim është shembull tipik i mënyrës sesi planifikimi urban i Tiranës po orientohet nga kërkesat e ndërtuesve dhe jo më nga nevoja publike.
Toka poshtë digës, dikur e paprekshme për ndërtim, sot është e rrethuar nga leje të miratuara për ndërtime të larta.
NĂ« kĂ«tĂ« prespektivĂ«, zinxhiri i investimeve nĂ« zonĂ« e ka zhdukur kufirin me âhapĂ«sirĂ«n publikeâ.
Sipas dokumenteve tĂ« konkursit pĂ«r Akuadromin, zona konsiderohet âe ndjeshme ekologjikishtâ. Por nĂ« asnjĂ« pjesĂ« nuk sqarohet si do tĂ« garantohet qĂ« projekti fitues i konkursit tĂ« mos shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« tjetĂ«r zhvillim ndĂ«rtimor, i justifikuar me togfjalĂ«shit ârekreacionâ, âhapĂ«sirĂ« sportiveâ apo âinovacionâ.
Koncepti i MRVDV-së për zhvillimin poshtë digës së liqenit, 2008.
Projektet e fundit tĂ« shpallura fituese nĂ« zona dhe hapĂ«sira sportive si pĂ«r shembull Pallati i Sportit âAsllan Rusiâ, kanĂ« treguar se pĂ«r qeverinĂ« dhe BashkinĂ« TiranĂ«, njĂ« pallat sporti mund tĂ« jetĂ« dhe pallat rezidencial prej 20 katesh.
Transparenca, pyetja që mungon në çdo konkurs
Konkursi i Akuadromit Ă«shtĂ« prezantuar si garĂ« ndĂ«rkombĂ«tare. Ajo thuhet se do tĂ« ketĂ« njĂ« jurĂ profesionale â edhe pse nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me dije ende se kush do tĂ« jenĂ« pjesĂ« e saj â dhe me 100,000 euro shpĂ«rblim pĂ«r 5-shen finaliste.
Por përtej termave estetikë, mbeten pa përgjigje disa pyetje kyçe: Kush do të jetë autoriteti përfundimtar që do ta zhvillojë projektin fitues: Bashkia e Tiranës apo qeveria përmes Korporatës së Investimeve Shqiptare?
Në rastin e Korporatës, përvoja ka treguar se qeveria nuk investon në ndërtim, përkundrazi. Në të gjitha thirrjet e saj qeveria ka ofruar hapësirat publike si incentivë për të ndërtuar kulla ose për të marrë pjesë nga ndërtimet e reja.
Në këtë pikë nuk dihet se kush do ta financojë zbatimin e projektit dhe çfarë forme do marrë investimi, do të jetë një partneritet me privatin, apo koncesion.
Vlen tĂ« theksohet se nĂ« periudhĂ«n kur Akuadromi iu rikthye bashkisĂ«, nĂ« vitin 2020, Kryetari Erion Veliaj, tha se âdo ta zhvillonte mĂ« mirĂ« se privatiâ. Por, mĂ« 19 prill 2023 bashkia e nxorri sĂ«rish me qira pĂ«r 20 vite â edhe pse vetĂ«m njĂ« pjesĂ« tĂ« kompleksit 1,284 m2.
Ămimi dysheme pĂ«r qiranĂ« mujore ishte 180 mijĂ« lekĂ« (1,800 euro), çka ngjalli reagime nga opozita pĂ«r aferĂ« korruptive.
Sipas njĂ« auditimi tĂ« Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit, llogaritja e nivelit minimal tĂ« qirasĂ«âishte bĂ«rĂ« me vlerĂ«n e objekteve tĂ« banimit dhe jo tĂ« objekteve tregtareâ.
KĂ«shtu, Akuadromi po shitet si rikualifikimi urban. Por realiteti pĂ«rreth tregon logjikĂ«n e njĂ« qyteti qĂ« humb hapĂ«sirat e fundit publike nĂ«n retorikĂ«n e âgjelbĂ«rimitâ dhe âsportitâ.
Pyetja që mbetet është nëse do të jetë ky rehabilitim në interes të qytetarëve, apo një tjetër stacion në lartësimin e kullave drejt digës së Liqenit Artificial.
Në vitin 2025, çështjet e mjedisit u kthyen në temën kryesore të përplasjes mes komuniteteve, biznesit dhe shtetit. Projektet energjetike dhe ndërhyrjet në territor vijuan të shtyhen përpara me transparencë të kufizuar, duke nxitur dyshimet mbi ligjshmërinë dhe interesat reale pas tyre.
Përballë këtij modeli dhe trajtimi të mjedisit, banorët u organizuan, protestuan dhe iu drejtuan gjykatave, duke e shndërruar mbrojtjen e ujit, pyjeve dhe hapësirës publike në një kauzë kolektive.
Citizens.al sjell në këtë përmbledhje këto beteja lokale, të cilat po formësojnë një debat më të gjerë për zhvillimin hidroenergjitik dhe drejtësinë mjedisore në vend.
Kaçinari: âUji nĂ« tubaâ dhe njĂ« komunitet nĂ« revoltĂ«
NĂ« Kaçinar tĂ« MirditĂ«s, tensioni i mbledhur ndĂ«r vite shpĂ«rtheu nĂ« fundin e muajit mars nĂ« njĂ« protestĂ« tĂ« mirĂ«filltĂ«. Qindra banorĂ« nga fshatrat pĂ«rreth, por dhe diaspora u mblodhĂ«n pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar ndĂ«rtimin e katĂ«r hidrocentraleve tĂ« koncesionarit âShpĂ«rdhaza-Energjiâ.
Komuniteti i Mirditës në protestë kundër HEC-eve/Citizens.al
Banorët e konsiderojnë cenim kryesor për jetën e tyre futjen në tuba e disa prej përrenjve malorë, të cilët historikisht janë përdorur nga fshatrat.
Rruga e vështirë drejt Qafës së Vorres, rreth 40 minuta larg nga Rrësheni, ku u zhvillua protesta, tregonte njëkohësisht degradimin e territorit dhe tensionin e autoriteteve: postblloqe policore, kontrolle makinash dhe prezencë e pajustifikuar efektivësh.
âKĂ«tu kĂ«tĂ« popull e kanĂ« grabitur,â pĂ«rshkroi revoltĂ«n Arben Gega, njĂ« prej protestuesve, âpor kur sâna ka bĂ«rĂ« turku tĂ« ikim, kĂ«ta jo se jo, nuk do tâia arrijnĂ«!â.
Gjok Beqiri, nga fshati Simon, tregoi se projekti prek shtatë fshatra me mbi 3,000 familje.
Kabina e rojeve dhe kamerat e sigurisë të vendosura përreth kantierit kishin krijuar një ambient të denjë për zonë ushtarake, ndërsa banorët, në mungesë informacioni dhe të vënë përballë faktit të kryer, ngritën dyshimet se dokumentacioni i kompanisë nuk është i rregullt.
Këtë shqetësim ndanë për Citizens.al disa prej tyre, të cilët thanë se nuk ishin njoftuar kurrë për dëgjesa publike, pavarësisht pretendimeve të kompanisë.
NĂ« muajin prill, makineritĂ« e kompanisĂ« âShpĂ«rdhaza-Energjiâ hynĂ« nĂ« pyllin aty pranĂ«, njĂ« zonĂ« me njĂ« peizazh tĂ« larmishĂ«m buzĂ« rrugĂ«s, pĂ«r tĂ« cilĂ«n banorĂ«t druajnĂ« se mund tĂ« vuajĂ« pasoja nga hidrocentralet.
Pasi konstatuan pemët e para të rrëzuara nga punimet ata organizuan protesta të tjera, një prej së cilës edhe në Tiranë, para ministrisë së Infrastrukturës.
Kryetari i fshatit Simon, Gjergj Deda, ngriti dyshimet se punimet po kryheshin pa lejet e nevojshme âsepse kĂ«rkonin dhe shoqĂ«roheshin nga policia çdo ditĂ«â.
PĂ«r komunitetin, uji Ă«shtĂ« thelbi i jetesĂ«s: mullinjtĂ«, tokat dhe historinĂ« e tyre. âVllaut sâia fal, jo mĂ« tĂ« huajit,â kanĂ« theksuar disa prej tyre.
Ndaj ata i janĂ« drejtuar drejtĂ«sisĂ«. NĂ« shtator, Gjykata e LezhĂ«s vendosi tâia kalojĂ« çështjen StrukturĂ«s sĂ« Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK) duke shpallur moskompetencĂ«.
Komuniteti i Mirditës në protestë kundër HEC-eve/Citizens.al
NdĂ«rsa nĂ« 16 dhjetor, Gjykata e Posaçme KundĂ«r Korrupsionit dhe Krimit tĂ« Organizuar (GJKKO) vendosi tâia delegojĂ« çështjen GjykatĂ«s sĂ« LartĂ«, e cila do tĂ« pĂ«rcaktojĂ« gjykatĂ«n kompetente pĂ«r shqyrtimin e kallĂ«zimit tĂ« bĂ«rĂ« nga 13 banorĂ« tĂ« Kaçinarit, kallĂ«zim i kryer prej 25 nĂ«ntor-it 2019.
Kurdaria: NjĂ« verĂ« e nxehtĂ« kundĂ«r HEC-it âDomaâ
NĂ« Kurdari tĂ« Matit, vera shĂ«noi nisjen e punimeve pĂ«r HEC-in âDomaâ, njĂ« projekt i âGlobal Interprise Groupâ qĂ« pritet tĂ« shfrytĂ«zojĂ« lumin e LusĂ«s dhe tĂ« hapĂ« njĂ« trase tĂ« re rruge prej 4.4 km.
Për banorët, ky projekt vjen në një kohë kur ata vuajnë për ujë, pavarësisht investimeve në ujësjellës.
Erind Saliaj, administrator i NjĂ«sisĂ« Administrative Suç, shpjegoi pĂ«r Citizens.al se pesĂ« fshatrat e zonĂ«s â Kurdari, SkĂ«nderaj, Kurqelaj, Suç dhe Kujtim â nuk kanĂ« furnizim tĂ« rregullt dhe se ndĂ«rtimi i njĂ« hidrocentrali Ă«shtĂ« âabsurdâ nĂ« kĂ«to kushte.
Tregues për situatën ishte gjendja në kafenenë më popullore të fshatit, e cila shërbente vetëm ujë të ambalazhuar, teksa çezma e oborrit të saj ishte tharë.
Procesi i dëgjesave publike ka qenë pika kryesore e tensioneve në këtë çështje, e cila është shoqëruar me protesta dhe përplasje me kompaninë.
Një ekskavator dhe furgon me gomë të çarë qëndronin të braktisur në fund të trasesë së hapur si dëshmi e përplasjeve. Ato ruheshin nga një kamerë, e cila për ironi furnizohej me panel diellor.
Sipas banorëve, dëgjesa e parë, e vitit 2018, tregoi se shumica ishin kundër hidrocentraleve, por ndryshe, në procesverbal u paraqit si shprehje dakordësie.
Rexhep Kuleni, një nga zërat më të fortë të komunitetit, tha se ky veprim përbën shkelje penale, për të cilën duhet gjetur përgjegjësia.
Ai kujton dëgjesën e dytë të mbajtur në vitin 2020, kur rreth 500 banorë u mblodhën dhe kërkuan që përfaqësuesi i kompanisë që interesohej për hidrocentralin të largohej.
Komuniteti i Kurdarisë në protestë kundër HEC-eve/Citizens.al
Por pavarësisht kundërshtive dhe premtimeve se nuk do të rikthehej në zonë, koncesionari u shfaq sërish, duke marrë firma në mënyrë të veçuar, pa pjesëmarrje lajmëruar të komunitetit apo autoriteteve.
âMarrin ca firma nĂ« mĂ«nyrĂ« abuzive, ku njĂ« pjesĂ« e madhe nuk e dinĂ« çfarĂ« kanĂ« firmosur,â tha Kuleni, sipas sĂ« cilit nĂ« kĂ«to dĂ«gjesa nuk ka pasur pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« bashkisĂ«.
Banorët thonë se mungon transparenca, të dhënat, dhe mbi të gjitha mungon uji. Për ta, hidrocentrali është kërcënim ekzistencial dhe social, jo një projekt energjetik.
Zona, e njohur dhe si âhambari i Matitâ pĂ«r prodhimet bujqĂ«sore Ă«shtĂ« zotuar se nuk do ta lĂ«rĂ« projektin e hidrocentralit qĂ« tĂ« zbatohet duke vijuar ndalimin e makinerive tâi bashkohen kantierit.
âNuk do ta lĂ«mĂ«, me firma tĂ« vjedhura, me firma tĂ« blera, populli nuk pranon,â theksoi Enver Dava, tokat e tĂ« cilit bien krah trasesĂ« sĂ« hidrocentralit.
Më 22 tetor 2025, duke marrë parasysh tensionin mes banorëve dhe përfaqësuesve të firmës ndërtuese të hidrocentralit një grup pune nga AKBN-ja mbërriti në terren.
Në procesverbalin e mbajtur u konstatua hapje e trasesë për të pasur akses për punimet për hidrocentralin.
âNĂ« momentin e monitorimit shoqĂ«ria nuk po arrinte dot tĂ« kryente punimet ndĂ«rtimoreâ, thuhet nĂ« procesverbalin e mbajtur nga grupi i punĂ«s sĂ« AKBN-sĂ«.
Paralelisht, banorët e kanë adresuar kundërshtinë e tyre edhe në rrugë gjyqësore. Në tetor, Gjykata Administrative e Shkallës së Parë nuk i ndali punimet, ndërsa deri në një vendim në themel të çështjes, por pavarësisht kësaj banorët mbeten me shpresë për një vendim të drejtë.
Zall-Gjoçaj: HEC-et u ndërtuan, por beteja kundër tyre vazhdon
NĂ« Zall-Gjoçaj, hidrocentralet âSekĂ«â dhe âZaisâ morĂ«n formĂ« mes polemikave, por qĂ«ndresa e komunitetit atje vijon prej mĂ« shumĂ« se shtatĂ« vitesh.
Reportazhet e emisionit âOpinionâ nga Blendi Fevziu dhe portali Lexo.al nga Flogert Muça, promovuan me kĂ«rshĂ«ri gjatĂ« muajve shtator-tetor investimet nĂ« hidrocentralet e Zall-Gjoçajt.
Materialet u pĂ«rpoqĂ«n tâi jepnin njĂ« dimension tjetĂ«r investimit privat tĂ« sipĂ«rmarrĂ«sit italian Fabio Scuero. Sipas tyre tre HEC-et e ngritura nĂ« basenin e UrakĂ«s me kapacitet 30 MĂ, janĂ« shoqĂ«ruar me investime pĂ«r njĂ« rrjet ujĂ«sjellĂ«si pĂ«r 17 fshatra dhe rreth 90 km rrugĂ«.
Por reportazhet ngjallën zemëratën e banorëve të Zall-Gjoçajt, të cilët prej vitit 2018 kanë protestuar kundër HEC-eve.
NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t aktivistĂ«t e cilĂ«suan atĂ« reklamĂ« duke kujtuar se Zall-Gjoçaj Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« simbol rezistence pikĂ«risht sepse HEC-et u ndĂ«rtuan brenda Parkut KombĂ«tar âLurĂ«-Mali i DejĂ«sâ, njĂ« zonĂ« e mbrojtur qĂ« u tkurr me njĂ« vendim tĂ« qeverisĂ« nĂ« vitin 2022 pĂ«r tâi hapur rrugĂ« projektit tĂ« HEC-it âZaisâ.
Prej vitesh, banorë si Abdi Toçi, Dhimitër Koleci dhe Adem Gjokolaj kanë protestuar, kallëzuar zyrtarë publikë dhe kanë çuar çështjen e Zall-Gjoçajt në disa procese gjyqësore.
Në tetor, Gjykata Administrative e Apelit la në fuqi vendimin që legjitimonte ndërtimin e HEC-eve, duke rrëzuar padinë për shfuqizimin e kontratave dhe akteve administrative.
Avokati i tyre, Franc Terihati, tha për Citizens.al se çështja do të shkojë në Gjykatën e Lartë, ndërsa Koleci tha se një padi tjetër po hetohet nga SPAK, dhe një padi penale mbetet e hapur për dëmet e shkaktuara gjatë punimeve, nga prishja e kanalit të ujit e deri te hedhja e inertëve në varreza.
Ndërkohë, kompania ka paditur vetë aktivistë e banorë për shpifje, gjë që komuniteti e sheh si formë presioni për të heshtur rezistencën.
Solidariteti i aktivistëve për tre banorët e paditur nga Seka Hydropower/Citizens.al
Në terren, pasojat sipas banorëve janë të prekshme: uji është i gjithi në tuba, burimet e fshatit janë shteruar dhe lumi nuk ka më prurjen e mëparshme. Banorët thonë se gjatë verës nuk kishin ujë as për të fikur zjarret, ndërsa bagëtia dhe bletët kanë pësuar dëme të pakthyeshme.
Për Zall-Gjoçajn, beteja nuk ka të bëjë vetëm me një projekt energjetik, por me të drejtën për të ekzistuar brenda peizazhit të tyre.
Edhe pse hidrocentralet u ndërtuan, çështjet ligjore, pasojat mjedisore dhe mosbesimi ndaj institucioneve vazhdojnë ta mbajnë fshatin në një konflikt të hapur me modelin kombëtar të zhvillimit hidroenergjetik.
Lufaj njësoj si Zall-Gjoçajt përballë thatësirës
NĂ« Lufaj tĂ« MirditĂ«s, banorĂ«t pĂ«rballen me tĂ« njĂ«jtin model tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« hidrocentraleve â devijim burimesh ujore pa transparencĂ« dhe pa dĂ«gjesa me komunitetin.
NĂ« korrik ata protestuan kundĂ«r kompanisĂ« âSeka HydropoĂ«erâ, me pretendimin se ajo nuk respektonte kontratĂ«n e shfrytĂ«zimit tĂ« burimeve ujore tĂ« zonĂ«s duke mos lĂ«shuar rrjedhĂ« pĂ«r nevojat e tyre.
Zona me një peizazh të mrekullueshëm, nuk ndihmohej aspak nga rruga, e cila ishte në gjendje të amortizuar. Devijimi i prurjeve kishte ulur ndjeshëm burimet duke detyruar disa familje të merrnin ujë gjetkë me mjete të improvizuara.
Banorët thanë për Citizens.al se ata kishin qenë kundër ndërtimit të HEC-ve që para vitit 2017, por që zëri i tyre nuk ishte dëgjuar.
âAs nuk na ka pyetur njeri, as nuk kemi qenĂ« dakord,â tha Agron Kaçarri, banor.
Lufaj e lidh drejtpërdrejt fatin e saj me Zall-Gjoçajt, ku hidrocentralet u ndërtuan brenda Parkut Kombëtar të Lurës dhe Malit të Dejës, duke sjellë konflikt të gjatë me komunitetin, ndërhyrje policore dhe pasoja të pakthyera në ekosistem.
Transformimi urban në Shqipëri vijoi të prodhojë konflikte përgjatë vitit 2025. Zakonisht, debati ndahet mes atyre që e shohin këtë zhvillim si modernizim estetik dhe atyre që e kritikojnë atë kryesisht nën dyshimin për interesa të errëta ekonomike.
Por pĂ«rtej kĂ«tij polarizimi, njĂ« fakt mbetet i padiskutueshĂ«m, ndikimi i thellĂ« qĂ« ky transformim urban ka dhĂ«nĂ« dhe po jep te komunitetet lokale. Citizens.al Ă«shtĂ« munduar tâu japĂ« gjithmonĂ« vĂ«mendje zĂ«rave qytetarĂ« dhe tĂ« pĂ«rcjellĂ« tĂ« parin shqetĂ«simet e tyre.
Projektet e ndërtimeve masive, rikualifikimeve urbane dhe infrastrukturore në Shqipëri zhvillohen shpesh pa konsultime me banorët që preken prej tyre. Objektet nuk vlerësohen si duhet për shpronësim, nuk respektohet trashëgimia, hapësirat, distancat me godinat ekzistuese, shpesh ndërtohet në tejkalim të lejeve etj.
Për rrjedhojë, ky zhvillim ka nxitur pasiguri mbi pronën dhe strehimin duke ngjallur rezistencë qytetare në zona të ndryshme të vendit në rastet kur projektet trokasin dyerve të shtëpive apo institucioneve.
TĂ« tilla ishin rastet e banorĂ«ve pranĂ« qendrĂ«s kulturore âTenâ, shkollĂ«s âEmin Durakuâ dhe ata tĂ« njĂ« pallati te Astiri nĂ« TiranĂ«, banorĂ«t e lagjes historike dhe zonĂ«s sĂ« ish-kabinave tĂ« plazhit nĂ« DurrĂ«s, apo dhe banorĂ«t e zonĂ«s sĂ« Rrjollit nĂ« VelipojĂ«.
Mes dëbimit dhe pasigurisë së strehimit
Dy komunitete nĂ« DurrĂ«s u pĂ«rballĂ«n me largim nga shtĂ«pitĂ« e tyre, pĂ«r arsye tĂ« ndryshme. NĂ« âlagjen 13â, 32 familje u gjetĂ«n nĂ« rrugĂ« nĂ« prag tĂ« festave, pasi godinat ku banonin qĂ« nga vitet â90 iu kalua pronarit me njĂ« proces tĂ« cilin ata e kontestojnĂ«.
BanorĂ«t, tĂ« cilĂ«t u vendosĂ«n te ish-kabinat e plazhit rreth 30 vite mĂ« parĂ« si pĂ«rfitues nga statusi pastrehĂ«, thonĂ« se morĂ«n vesh vonĂ« vendimin e bashkisĂ« pĂ«r tâia kaluar objektin âme banorĂ« brendaâ. VetĂ«m njĂ« person, me aftĂ«si tĂ« kufizuara, mori mbĂ«shtetje pĂ«r qira. TĂ« tjerĂ«t mbetĂ«n pa ndihmĂ«.
Ndryshe Ă«shtĂ« situata nĂ« lagjen e KalasĂ«. Mbi 70 familje mund tĂ« shpĂ«rngulen pĂ«r shkak tĂ« projektit tĂ« rikualifikimit urban tĂ« zonĂ«s, njohur ndryshe dhe si âTID DurrĂ«sâ.
Parashikohet dëmshpërblim, por shumica e banorëve e konsiderojnë si të pamjaftueshëm për një zonë kaq strategjike, për më tepër vlera e përllogaritur i referohet çmimeve të 10-15 viteve më parë.
Projekti zbatohet nga Ministria e Kulturës, Bashkia Durrës dhe Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF). Banorët i kanë paditur në Gjykatën Administrative. Paralelisht, kanë bërë kallëzim edhe në SPAK.
NdĂ«rtimet âfasadĂ« mĂ« fasadĂ«â
RindĂ«rtimi i qendrĂ«s kulturore âTenâ nĂ« rrugĂ«n Myslym Shyri nĂ« TiranĂ«, parashikoi rritjen e godinĂ«s nga dy nĂ« katĂ«r kate. BanorĂ«t pĂ«rreth u alarmuan. Ata u ankuan pĂ«r mungesĂ«n e konsultimit dhe rrezikun qĂ« ndĂ«rtesat e tyre tĂ« dĂ«mtoheshin nga ana strukturore ose tĂ« mbeteshin pa dritĂ« dhe ajrim.
Ata iu drejtuan Citizens.al. Bashkia Tiranë deklaroi se projekti përputhej me Planin e Përgjithshëm Vendor dhe nuk dëmtonte ndërtesat afër. Megjithatë, punimet u ndërprenë në mars, për arsye të paqarta. Sot, banorët janë në proces gjyqësor me bashkinë dhe kompaninë zbatuese.
NjĂ« tjetĂ«r konflikt shpĂ«rtheu pranĂ« shkollĂ«s âEmin Durakuâ, nĂ« ish-Bllok. KĂ«tĂ« herĂ« bĂ«hej fjalĂ« pĂ«r njĂ« kullĂ« 16-katĂ«she, me katĂ«r kate nĂ«n tokĂ« dhe rreth 10 mijĂ« metra katrorĂ« sipĂ«rfaqe ndĂ«rtimi.
Banorët protestuan, duke nxjerrë si shqetësim kryesor jo vetëm humbjen e hapësirave të përbashkëta, por edhe rrezikun e një ndërtimi të tillë pranë një shkolle që frekuentohet nga fëmijë të shumtë. Megjithatë, me kalimin e kohës, rezistenca u zbeh.
âPjesa mĂ« e madhe e banorĂ«ve Ă«shtĂ« tĂ«rhequr, edhe pse çështja Ă«shtĂ« nĂ« GjykatĂ«n e TiranĂ«sâ, tha avokati Redon Meksi pĂ«r Citizens.al.
Ky grup banorësh duket se e ka pasur të vështirë të gjejë një inxhinier të gatshëm të angazhohet si ekspert për të analizuar parregullsitë e projektit e që përmes saj më pas të kërkohej sigurimi i padisë.
MegjithatĂ« ky vit pati edhe raste ku komunitetet arritĂ«n fitore, qoftĂ« dhe tĂ« pjesshme. I tillĂ« ishte rasti i njĂ« grupi prej 24 familjesh, tĂ« cilĂ«t me mbĂ«shtetjen e organizatĂ«s âDrejtĂ«si Socialeâ, siguroi legalizimin e banesave pas protestave para AgjencisĂ« ShtetĂ«rore tĂ« KadastrĂ«s.
Përmes avokatit Gentian Serjani, grupi i zonës së Astirit, ia ka dalë që të ndërhyjë dhe përshpejtojë procedurat duke i dhënë fund një anashkalimi prej rreth 20-vitesh.
NdĂ«rkohĂ«, nĂ« Rrjoll tĂ« VelipojĂ«s, banorĂ«t panĂ« pezullimin e projektit tĂ« resortit turistik âBlue Borgoâ. Ata protestuan, madje dhe u pĂ«rplasĂ«n me policinĂ« duke iu drejtuar mĂ« pas dhe SPAK-ut pĂ«r çështjen e pronĂ«sisĂ«.
Prek Molla, banor i zonës, tregoi se prej marsit nuk ka pasur tentativa për rikthim të punimeve.
âPati njĂ« tentativĂ« pĂ«r marrĂ«veshje, por pas skandalit [tĂ« korrupsionit] me [ministren Belinda] Ballukun, investitori u tĂ«rhoqâ, tha ai.
Këto raste të hasura këtë vit, tregojnë edhe njëherë se konfliktet e përsëritura urbane fshehin pas modelin e projekteve të mëdha që aplikohen me përgjegjësi dhe kosto sociale të paqarta dhe pa konsultim publik.
Rezistenca qytetare mbetet një nga pak mekanizmat që duket se i vë frenë proceseve të tilla.
Viti 2025 ishte ambicioz pĂ«r qeverinĂ« dhe ndĂ«rmarrjen qĂ« po administron pronat publike. Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) e ka kthyer vendin nĂ« shtĂ«pi ankandesh pĂ«r partnerĂ«t privatĂ«t, tĂ« paktĂ«n ânĂ« renderĂ« 3Dâ.
Nga ishulli i Sazanit, te kullat, stadiumet e reja dhe transformimet e thella urbane, vetëm në 2025 numërohen 31 projekte në Tiranë (16), Durrës (6), Vlorë (4), Elbasan (1), Korçë (2) etj.
Megjithë serinë e konkurseve me studio arkitekture dhe premtimeve për zhvillim, debati për punën e Korporatës u dominua nga shqetësime për transparencën, vendimmarrjen, konkurrencën e kufizuar dhe raportin e paqartë mes përfitimeve publike dhe atyre private.
Shqetësimet e para, mbyllja e ishullit të Sazanit
Viti nisi me lajmin se dhëndri i Presidentit Donald Trump, Jared Kushner, kishte përfituar statusin e investitorit strategjik për të transformuar një pjesë të ishullit të Sazanit në resort luksoz.
Kushneri e pati zhvilluar këtë ide gjatë një vizite familjare verën e vitit 2023. Ai e bëri publik konceptin në pranverë 2024, në një kohë kur opinioni publik në Shqipëri nuk kishte asnjë informacion.
Citizens.al/Paraqitje grafike e çiftit Kushner-Trump, Kryeministrit Rama dhe ishullit të Sazanit.
NĂ« fund tĂ« qershorit 2025 qeveria krijoi kompaninĂ« âAlbanian State Development & Real Estateâ, e cila nĂ«n menaxhimin e KISH do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sonte shtetin nĂ« partneritet me âAffinity Partnersâ tĂ« Kushnerit.
Pas këtij zhvillimi, nuk pati informacione të mëtejshme.
Paralelisht KISH prezantoi njĂ« sĂ«rĂ« projektesh me synim âridimensionimin e peizazhit urbanâ ku e pĂ«rbashkĂ«ta e tyre ishte dhĂ«nia e hapĂ«sirave publike privatĂ«ve pĂ«r ndĂ«rtime shumĂ«katĂ«she nĂ« tĂ« ashtuquajturĂ«n âUrat pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« 2030â.
Në mungesë të një diskutimi të gjerë publik për mekanizmin që po përdorej, qeveria dhe KISH vijuan me dhënien e të tjera projekteve. Projekti i radhës ishte që i jep rezidencat qeveritare në Velipojë dhe Vlorë një kompanie private, për ti kthyer në hotele.
NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ«, Citizens.al tregoi si thirrjet hapeshin âpa garĂ« dhe pa llogariâ, ndĂ«rsa procedurat konkurruese ishin tĂ« mangĂ«ta ose jo transparente.
Stadiumet dhe dështimi për Bibliotekën Kombëtare
Në fillim të pranverës, projekti i OMA-s u shpall fitues për stadiumin e ri Selman Stermasi, i cili përfshinte dy kulla dhe ndërtesa të reja në zonë, një lajm që ngjalli diskutime për shfrytëzimin e hapësirave publike jo vetëm për impiantin sportiv.
Ilustrim, projekt-ideja e OMA-s pĂ«r stadiumin e ri âSelman StĂ«rmasiâ.
Qasja e njëjtë u kërkua të replikohej me stadiumet e Durrësit (51N4E), Vlorës (XDGA) dhe Korçës (CEBRA). Citizens.al raportoi se konkurset arkitektonike të këtyre thirrjeve kishin hije konflikti interesi. Disa aktorë të përfshirë në garë patën lidhje financiare me juritë, duke ngritur kështu pyetje për procedurat e vlerësimit.
Plani fitues pĂ«r pallatin e sportit Asllan Rusi nga MVDRV u prezantua si njĂ« âtop betoni 20-katĂ«shâ, i cili u komentua jo vetĂ«m pĂ«r volumetrinĂ«, por edhe pĂ«r marrĂ«dhĂ«niet institucionale qĂ« sollĂ«n projektin nĂ« tryezĂ« pa garanci dhe konsultime tĂ« gjera publike.
MegjithatĂ«, sfida pĂ«r KISH u duk mĂ« qartĂ« kur thirrjet pĂ«r investitorĂ« pĂ«r BibliotekĂ«n KombĂ«tare dĂ«shtuan njĂ«ra-pas-tjetrĂ«s, duke sinjalizuar si problem faktin se zhvillimi i projekteve tĂ« gatshme, apo dhe kushti pĂ«r tâi kthyer rreth 45% tĂ« sipĂ«rfaqes ndĂ«rtimore KorporatĂ«s nuk ngjallte interes.
Në këtë kontekst pati tërheqje nga investimi për VOID Tower (Andrea Caputo, te ish-ATSH-ja). KISH vijoi të negociojë me kompaninë e dytë që kishte shfaqur interes, teksa deri në dhjetor nuk pati asnjë njoftim publik për lidhje kontratash me ndokënd nga investitorët që fituan thirrjet e shpallura.
âModeli KISHâ edhe nĂ« zhvillimin e jetimores Zyber Hallulli
Pjesa e dytë e vitit 2025 u karakterizua nga një seri lajmërimesh nga thirrjet e KISH, që kthyen debatin mbi planifikimin dhe përdorimin e hapësirave publike.
Bjarke Ingels fitoi nĂ« PetrelĂ« konkursin pĂ«r âParkun e Besimitâ mbi zonĂ«n antike tĂ« PĂ«rsqopit, njĂ« projekt qĂ« premtonte zhvillimin kulturor dhe turistik, por qĂ« pĂ«r shkak tĂ« intensitetit tĂ« ndĂ«rtimit shfaqi shqetĂ«sime serioze nĂ« raport me ruajtjen e trashĂ«gimisĂ« dhe identitetit tĂ« zonĂ«s.
Paraqitje grafike e shtëpisë së fëmijës, Zyber Hallulli/Citizens.al
Modeli për zhvillimin e pronave publike përmes partneritetit me privatët u shty përpara nga qeveria me idenë se nuk ka fonde të mjaftueshme dhe po kështu ruhen shpenzimet për zëra të tjerë.
Por thirrjet e KISH treguan se kjo qasje e humbi logjikën. Qeveria tregoi se nuk kishte para, ose më mirë të themi vullnet për të investuar, për zyra administrate, hapësira të reja për institucione sociale apo dhe objekte të trashëgimisë kulturore.
Rasti i parĂ« ishte ai i jetimores Zyber Hallulli. Thirrja e korporatĂ«s tregoi synimin xhentrifikues pĂ«r zhvendosjen e jetimores nĂ« njĂ« zonĂ« te ish-vilat gjermane, pĂ«r tâi hapur vend ndĂ«rtimit tĂ« njĂ« kulle. Kjo u pĂ«rthellua kur u zgjodhĂ«n 5 finalistĂ«t pĂ«r projektin dhe investimin.
Rasti nĂ« vazhdim ishte ai i Pallatit tĂ« Kongreseve, njĂ« objekt i rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ« arkitektonike, por qĂ« pĂ«r qeverinĂ« nuk ia vlen tĂ« restaurohet tĂ«rĂ«sisht pa humbur hapĂ«sira publike. PĂ«rkundrazi nĂ« thirrjen e KISH, u nĂ«nkuptua se privatĂ«ve tĂ« interesuar do tâu jepet mundĂ«sia pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« objekt deri nĂ« 20 kate tĂ« lartĂ« krah Pallatit tĂ« Kongreseve.
Bilanci vjetor me pikëpyetje
Ky është viti i dytë i punës konkrete të Korporatës, që pas riformatimit dhe marrjes në dorëzim të pronave publike nga qeveria.
Në periudhën 2024-25, konkurset e KISH kanë shpërblyer me të paktën 1.4 milionë euro grupet finaliste të arkitektëve që kanë marrë pjesë.
Ilustrim i projektit të Bibliotekës Kombëtare/XDGA & iRI.
Por nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r Citizens, Korporata pretendon se âtĂ« gjitha fondet [âŠ] do tĂ« pĂ«rballohen nga partneri privat i zgjedhur [nĂ« fund tĂ« procesit] dhe nuk janĂ« kosto pĂ«r KorporatĂ«nâ.
NĂ« fund tĂ« vitit 2025, panorama qĂ« shfaqet nga KISH nuk lidhet aq me projektet qĂ« po hidhen pĂ«r zhvillim, sesa me modelin politik qĂ« po konsolidohet: Prona publike shihet si aset pĂ«r tâu ârijetĂ«zuarâ pĂ«rmes privatĂ«ve, shpesh pa garĂ« tĂ« plotĂ«, pa analiza kosto-pĂ«rfitimi dhe pa transparencĂ« mbi vendimmarrjen dhe rrezikun qĂ« merr shteti.
ShumĂ« thirrje mbetĂ«n nĂ« fazĂ« ideje dhe kalohen nĂ« harresĂ« ose nĂ« rubrikĂ«n âThirrje tĂ« mbyllraâ, ndĂ«rsa kontratat konkrete mungojnĂ«, njĂ« sinjal se modeli nuk duket se bind investitorĂ«t, por as qytetarĂ«t qĂ« mbeten pa pĂ«rgjigje.
Nëse kjo qasje vazhdon, rreziku nuk është thjesht arkitektonik apo urbanistik për tjetërsimin e zonave të ndryshme të qyteteve kryesore të Shqipërisë.
Por bëhet fjalë për një transformim të heshtur të interesit publik në raport me privatët, ku shteti duket se po kthehet në një lloj agjenti imobiliar duke humbur rolin e garantit dhe duke u kthyer në ndërmjetës të projekteve që prekin përherë e më shumë hapësirën e përbashkët, pa një vizion të qartë se kush fiton realisht në fund.
Vala intensive e ndërtimit me kulla të larta, ndërtesa voluminoze dhe shpesh të paarsyeshme nga ana urbane vijoi edhe përgjatë vitit 2025, kryesisht në Tiranë dhe bregdet.
Zhvillimet e fundit treguan njĂ« prirje tĂ« qartĂ«: projektet po shoqĂ«rohen me aktivitet tĂ« fortĂ« propagandistik nga ana e qeverisĂ«, e cila kĂ«rkon tâi legjitimojĂ« ato pĂ«rmes njĂ« festivali ndĂ«rkombĂ«tar arkitekture.
Si pĂ«rgjigje, Citizens.al ndĂ«rtoi rubrikĂ«n âTirana Vertikaleâ, me njĂ« seri hulumtimesh qĂ« nxorĂ«n nĂ« pah pĂ«rjashtimin e interesit publik nga procesi i zhvillimit urban.
Kullat që po ndryshojnë Tiranën
Edhe këtë vit, projektet e kullave nuk u ndalën, duke sfiduar edhe më tej kriteret e vendosura në planet urbanistike.
Citizens.al analizoi Masterplanin e QendrĂ«s sĂ« TiranĂ«s, njĂ« konkurs i shtyrĂ« privatisht nga sipĂ«rmarrĂ«si Astrit Veliaj, qĂ« nxori fitues projektin e studios franceze lâAUC pĂ«r zhvillimin me kulla shumĂ«katĂ«she nĂ« zonĂ«n e ish-Cirkut tĂ« TiranĂ«s, pas Muzeut KombĂ«tar.
Propozimi i studios franceze lâAUC pĂ«r zhvillimin e zonĂ«s sĂ« ish-Cirkut tĂ« TiranĂ«s nĂ« qendĂ«r.
Projekti me rreth 5 kulla deri nĂ« 60 kate, parashikohet tĂ« shtrihet nĂ« mbi 17,000 m2 truall, ku aktualisht ndodhen rreth 35 ndĂ«rtesa, pĂ«rfshirĂ« katĂ«r pallate deri nĂ« 9 kate, si dhe godinat publike tĂ« Teatrit Metropol dhe âInfo-Pointâ-i i bashkisĂ«.
Vizioni i kĂ«tij masterplani vijoi atĂ« tĂ« hasur edhe nĂ« anĂ«n jugperĂ«ndimore me kulla tĂ« larta deri 71 kate te projekti i âGrand Park Skylineâ.
Citizens.al solli njĂ« hartĂ« ku pasqyrohet âtransformimi brutalâ me kulla i TiranĂ«s. Nga ku rezultoi se nĂ« rreth 10 vite qeveria shqyrtoi, ose miratoi rreth 140 ndĂ«rtesa ku gjysma e tyre kishte lartĂ«si 24 deri nĂ« 100 kate dhe shumica e vendimeve ende nuk janĂ« zbardhur pĂ«r publikun.
Në një artikull analitik të qershorit, Citizens.al identifikoi 10 gjigandë betoni që dominojnë kryeqytetin, duke shfaqur njëfarë gare të pakontrolluar ku limiti i lartësisë tashmë është vetëm qielli.
Kjo garĂ«, u kĂ«rkua tĂ« legjitimohej nga qeveria nĂ« festivalin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« arkitekturĂ«s âBukĂ« dhe ZemĂ«râ, pĂ«r tĂ« cilin Citizens.al mbajti njĂ« qasje kritike. NĂ« kĂ«tĂ« festival u prezantua hapur vizioni pĂ«r ta zgjeruar idenĂ« e kullave edhe nĂ« qytete tĂ« tjera si DurrĂ«si, Vlora, Shkodra, Saranda etj.
Përjashtimi po bëhet normë
Asnjë zonë në Tiranë nuk e ka përcjellë më shumë se ish-Blloku tensionin midis interesit të zhvillimit dhe tejkalimit të planeve urbanistike.
NĂ« rubrikĂ«n âTirana Vertikaleâ theksuam sesi tĂ« paktĂ«n 13 projekte kullash i thyen kriteret e planit urbanistik duke u kthyer mĂ« pas nĂ« normĂ« pĂ«r zonĂ«n, e cila nuk lejonte ndĂ«rtime tĂ« larta.
Ky transformim u bë në kuadër të interesit tregtar për densifikim masiv shpesh mbi kërkesat për hapësira komunitare, qasje publike dhe trashëgimi urbane.
Zhvillimet e tilla bëhen pa transparencë, larg vëmendjes së mediave tradicionale dhe në kurriz të banorëve që jetojnë aty.
Hulumtimi rreth transformimit tĂ« zonĂ«s sĂ« ish-GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s, premtuar pĂ«r tâu bĂ«rĂ« park pĂ«r qytetarĂ«t, tregoi qartĂ« sesi lakmia pĂ«r kulla i dha formĂ« njĂ« projekti abuziv, qĂ« nisi si hotel 14 katĂ«sh e mĂ« pas pĂ«rfitoi leje tĂ« re pĂ«r njĂ« godinĂ« 35 kate: Platinium Tower.
Por nĂ«se nĂ« kĂ«tĂ« rast u pĂ«rfitua leje e re ânĂ« gropĂ« tĂ« vjetĂ«râ, nĂ« rastin e ish-hotelit Sheraton, rezultoi krejt ndryshe.
Citizens.al tregoi se grupi Kastrati përfitoi trajtim të veçantë duke nisur dhe vijuar pa leje ndërtimi zgjerimin me 6 kulla të kompleksit Mak-Albania.
Punimet nisĂ«n nĂ« vitin 2019, teksa kompania i pĂ«rfitoi lejet nĂ« vitin 2021. Autoritetet u mjaftuan me argumentin se ânuk ka pasur ankesaâ. Ndryshe, pĂ«r qytetarĂ«t e thjeshtĂ« ndĂ«rtimi pa leje ka qenĂ« njĂ« pĂ«rndjekje e vazhdueshme me fushata tĂ« shpeshta tĂ« qeverisĂ«.
Projekti sekret i vilĂ«s qeveritare âNo. Redâ
NĂ« fund tĂ« vitit Citizens.al ekspozoi rastin mĂ« simbolik tĂ« shpĂ«rdorimit tĂ« fondeve publike pĂ«r hir tĂ« estetikĂ«s dhe shijes sĂ« hollĂ« tĂ« rrethit tĂ« afĂ«rt tĂ« arkitektĂ«ve tĂ« qeverisĂ«: Vila Nr. 5, ose ndryshe âVilla Number Redâ.
E gjendur në një prej kodrave të parkut të liqenit, ajo u rikonstruktua me tenderë të mbyllur, për 6 milionë euro. Projekti u bë nga një studio e huaj, por pavarësisht kësaj u kontraktua një studio lokale.
NdĂ«rkohĂ«, 5 muaj pas pĂ«rdorimit tĂ« parĂ« tĂ« saj, pikĂ«risht nĂ« festivalin âBukĂ« dhe ZemĂ«râ, vila nuk duroi dot as shirat e parĂ« tĂ« vjeshtĂ«s: çatia futi ujĂ«.
Në vilën në fjalë u prezantua edhe transformimi i festivalit në një fondacion, kalim për të cilin agjencitë qeveritare AZHT dhe AKPT refuzuan të japin informacione.
Ky transformim, nisur nga fakti se edicioni i parĂ« i festivalit u shoqĂ«rua me mungesĂ« transparence pĂ«r kostot dhe fondet, nxit dyshime pĂ«r njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tâi fshehur faturat e nevojshme pĂ«r edicionin e dytĂ« tĂ« âBukĂ« dhe ZemĂ«râ, parashikuar pĂ«r tâu mbajtur qershorin e vitit 2026.
Kështu, në një kontekst ku planet urbanistike shkelen ose ndryshohen me ritme të atilla saqë të duket se i përgjigjen më shumë interesave private sesa rregullave të qëndrueshme, ku gara për kulla merr bekimin nga Kryeministri në procedura aspak transparente, dhe ku hapësirat historike e natyrore cenohen pa konsultim me publikun, zhvillimi urban nuk është më vetëm një sfidë arkitektonike, por një sfidë e mirëqeverisjes dhe e vlerave të përbashkëta.
Përpjekja për ta devijuar këtë diskutim vetëm te ana estetike dhe fakti se projektet po i bëjnë arkitektë të huaj është vetëm propagandë që synon ta legjitimojë këtë prirje.
Qytetet nuk janë thjesht estetikë betoni, renderë 3D në prezantime apo një vilë luksoze majë një kodre. Ato janë peizazhe, hapësira, histori dhe mbi të gjitha njerëz që jetojnë, punojnë dhe ndërtojnë përditshmërinë e tyre brenda këtij territori.
Teatri KombĂ«tar rikthehet nĂ« vĂ«mendje pas njĂ« mungese tĂ« gjatĂ« nga fejsbukĂ«t zyrtarĂ« tĂ« qeverisĂ«. KĂ«tĂ« herĂ«, pĂ«rmes njĂ« video-performance me âdrone dropâ mbi njĂ« kantier ndĂ«rtimi, i cili nuk dallon shumĂ« nga qindra tĂ« tjerĂ« nĂ« qytet.
Pamja promovohet si reklamĂ« e njĂ« âpuneâ tĂ« premtuar qĂ« po kryhet â pra njĂ« lloj raportimi, nĂ« mungesĂ« tĂ« llogaridhĂ«nies, â ndĂ«rsa qyteti vazhdon tĂ« ndĂ«rtohet dhe qindra leje tĂ« reja miratohen, pa pyetur askĂ«nd tjetĂ«r pĂ«rveç pushtetit.
Nuk ishte një njoftim ndërtimor, por një akt simbolik: Një rikthim i kontrolluar i çështjes së Teatrit Kombëtar në ekranet e pushtetit.
Me dashje ose pa dashje, Kryeministri â dhe mĂ« pas ministri i KulturĂ«s, e pas tyre i gjithĂ« tabori i pushtetit, â na pĂ«rsĂ«risin prej kohĂ«sh tĂ« njĂ«jtin mesazh: The show must go on! (Spektakli duhet tĂ« vijojĂ«!), pĂ«r sa kohĂ« ata janĂ« aktorĂ«t kryesorĂ« nĂ« skenĂ«n e pambaruar tĂ« teatrit.
NĂ« fakt, e gjithĂ« qeverisja Rama 1, 2 dhe 3 ka funksionuar si skenĂ« e madhe teatrale, ku vetĂ« teatri u shndĂ«rrua nĂ« njĂ«si marketingu, ndĂ«rsa âstar-arkitektĂ«tâ nĂ« kukullat e teatrit prej letre.
Faksimile e videos së qeverisë, ku dallohet kantieri i Pixel Tower në të majtë.
Kjo ndodhi pikërisht në mungesë të teatrit si zhanër kritik, si kundër-forcë e pushtetit. Kur teatri real u zhduk, u fshi, u shemb, spektakli institucional zuri vendin e tij.
Tre vjet mĂ« parĂ«, mĂ« 21 dhjetor 2022, Rama dhe Veliaj â tĂ« shoqĂ«ruar nga taborĂ«t e administratave pĂ«rkatĂ«se â vendosĂ«n atĂ« qĂ« e quajtĂ«n âgurin e parĂ« tĂ« themelitâ.
âBaballarĂ«t e kombitâ nĂ« themel tĂ« Teatrit tĂ« Ri KombĂ«tar, âmĂ« tĂ« bukurit dhe mĂ« pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« ndĂ«rtuar nĂ« EvropĂ« pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«roreâ, sipas logjikĂ«s patriarkale tĂ« pushtetit: njĂ«soj si kryefamiljari qĂ« vendos gurin e parĂ« tĂ« shtĂ«pisĂ«.
Tradita, megjithatë, e thotë qartë: Që themeli të qëndrojë, duhet edhe një kurban, përndryshe muret, si ato të Rozafës, bien.
Kurbani i kësaj dysheje, që ka qeverisur Tiranën për 21, nga 35 vitet e tranzicionit shqiptar, ishte ndërtesa historike e Teatrit Kombëtar, të cilën e shembën natën.
Ndërsa e shembën, u kujdesën ta kthenin aktin në spektakël: Një mizanskenë dramatike në teatrin e madh të pushtetit, ku ndërthuren korrupsioni, krimi i organizuar dhe pastrimi i parave.
Por akti final nuk ishte vetë shkatërrimi i teatrit; ai duhej edhe legjitimuar estetikisht.
Shembja, në vetvete, nuk mjaftonte. Duhej një imazh i ri, një formë e re, një premtim arkitektonik që ta zhvendoste vëmendjen nga dhuna mbi trashëgiminë drejt admirimit për spektaklin.
Faksimile e videos së qeverisë, ku dallohet kantieri i Pixel Tower anës Teatrit Kombëtar.
Duhej shembur teatri, qĂ« spektakli i kullave tĂ« merrte skenĂ«n. PĂ«r shembull, kulla qĂ« duhej ta zĂ«vendĂ«sonte atĂ« â dhe qĂ« do tâi merrte tokĂ«n, hapĂ«sirĂ«n dhe kujtesĂ«n, â sot ngrihet 33 kate lart(Pixel Tower, projekt nga Bjarke Ingels pĂ«r Fusha shpk), deri nĂ« kufijtĂ« e pronĂ«s, praktikisht ngjitur me tĂ«.
Teatri u zhduk që ky spektakël të shtrihej pa pengesë në çdo cep të Tiranës: Një profeci e artikuluar qartë nga protesta 27-mujore e Teatrit, e cila u tall si nostalgji, por rezultoi lexim politik i saktë i së ardhmes urbane.
Kulla ngrihet e qetĂ«, duke na vĂ«shtruar nga lart me cinizĂ«m pedagogjik, sikur tĂ« na thotĂ«: âKot bĂ«tĂ« zhurmĂ«. Nuk ju mora asnjĂ« metĂ«r truall. Ju lashĂ« madje dhuratĂ« projektin mĂ« tĂ« bukur nĂ« EvropĂ« qĂ« nga viti 1945. TĂ« ma dini pĂ«r nder!â
Kjo Ă«shtĂ« arkitekturĂ« disonante: NjĂ« formĂ« pushteti qĂ« prodhon konflikt me kujtesĂ«n urbane, mohon dhunĂ«n mbi trashĂ«giminĂ« pĂ«rmes estetikĂ«s dhe e âribrendonâ shkatĂ«rrimin si bujari institucionale â ndĂ«rsa publiku ftohet, edhe njĂ« herĂ«, tĂ« duartrokasĂ«.
Sepse kur pushteti merr rolin e regjisorit, qyteti mbetet skenë, kujtesa dekor dhe qytetarët spektatorë të një shfaqjeje ku humbja prezantohet si fitore.
TIRANĂ, 18 dhjetor /ATSH/ Kryeministri Edi Rama publikoi sot nĂ« rrjetet sociale pamje nga ndĂ«rhyrjet e forcave tĂ« Inspektoratit KombĂ«tar tĂ« Mbrojtjes sĂ« Territorit (IKMT) pĂ«r prishjen e godinave tĂ« ndĂ«rtuara nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshme.
âVijojmĂ« punĂ«nâ, shkruan Rama, duke theksuar vendosmĂ«rinĂ« e institucioneve pĂ«r tĂ« vijuar aksionin nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.
NĂ« tĂ« gjithĂ« territorin e vendit po vijon puna pĂ«r lirimin e hapĂ«sirave publike nga ndĂ«rtimet e paligjshme, nĂ« kuadĂ«r tĂ« njĂ« nisme qĂ« i paraprin zbatimit tĂ« programit âRilindja Urbane 2.0â. Nisma ka marrĂ« udhĂ« qĂ« prej muajit korrik dhe Ă«shtĂ« konceptuar si njĂ« ndĂ«rhyrje e pĂ«rhershme dhe mbetet prioritet si pĂ«r pushtetin vendor, ashtu edhe pĂ«r atĂ« qendror.
Qeveria shqiptare gjithashtu ka ashpërsuar masat për forcimin e kontrollit mbi territorin, mbrojtjen e hapësirave publike, zbatimin cilësor të lejeve të ndërtimit dhe ndëshkimin e ndërtuesve që shkelin ligjin, me qëllim garantimin e një zhvillimi urban të rregullt dhe në funksion të interesit publik.
NjĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« proces kanĂ« pasur edhe denoncimet e qytetarĂ«ve, tĂ« cilat realizohen pĂ«rmes portalit tĂ« posaçëm âHapĂ«sira ime publikeâ.
Sipas të dhënave zyrtare, deri tani janë raportuar 16 958 raste, nga të cilat 13 064 janë zgjidhur, ndërsa 3 894 raste janë ende në proces shqyrtimi.
Vila qeveritare âNr. 5â, njohur edhe si âVilla Number Redâ (shkurt âNo. Redâ), u rindĂ«rtua pĂ«rmes njĂ« serie procedurash tĂ« mbyllura, kontratash konfidenciale dhe vendimmarrjesh tĂ« paqarta pĂ«r publikun.
Me rreth 6 milionë euro fonde publike të shpenzuara për projektim, zbatim dhe mbikëqyrje, rindërtimi i saj u zhvillua pa një garë të hapur dhe pa transparencë mbi autorësinë reale arkitekturore dhe artistike.
Të dhënat e analizuara nga Citizens.al tregojnë se të gjitha kontratat u dhanë përmes negocimit pa shpallje paraprake, ndërsa ofertat fituese ishin thuajse në kufirin maksimal të fondeve limit.
Ky kombinim â procedura tĂ« mbyllura, afate tĂ« nxituara dhe mungesĂ« dokumentimi â ngre dyshime serioze pĂ«r favorizime dhe abuzime me paratĂ« publike.
Sinjalizimi i Citizens.al për këto çështje ka bërë që Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) të shprehet pozitivisht për përfshirjen e saj në planin auditues të vitit 2026.
Projektuesi: âAtelier 4â, kontratĂ« me 98.5% e fondit limit
Rezidencat shtetërore menaxhohen nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare (DSHQ).
PĂ«r projektimin e rindĂ«rtimit tĂ« vilĂ«s âNo. Redâ, DSHQ zgjodhi dhe lidhi kontratĂ« me studion âAtelier 4â, pĂ«rmes negocimit pa shpallje paraprake.
Kontrata u nĂ«nshkrua mĂ« 17 nĂ«ntor 2022, me njĂ« vlerĂ« 3.9 milionĂ« lekĂ« â 98.5% e fondit limit prej 3,952,500 lekĂ«sh.
Studio, (e drejtuar kryesisht nga Alban Efthimi), kishte vetëm 45 ditë kohë për dorëzimin e projektit.
Zbatuesi: âAd-Starâ, kontratĂ« sa 99% e fondit limit
Katër muaj pas nënshkrimit të kontratës për projektimin, më 15 mars 2023, DSHQ zhvilloi procedurën e zbatimit të punimeve, duke vepruar sërish me negocim të mbyllur.
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« negocimi pa shpallje paraprake? Procedura me nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« transparencĂ«s. (Kliko mbi tekst)
Kjo procedurë lejon lidhjen e kontratave pa garë dhe pa thirrje paraprake. Kompanitë ftohen direkt nga kontraktori. Ajo lejohet në raste të veçanta, përfshirë urgjencat e paparashikueshme dhe të pashkaktuar nga autoriteti kontraktor. Ligji kërkon që përdorimi i kësaj procedure të shoqërohet me një arsyetim të dokumentuar, që duhet të jetë i verifikueshëm.
Kompania âAd-Starâ, (sipĂ«rmarrje e Alfred ĂomĂ«s), u shpall fituese mĂ« 3 prill dhe u kontraktua 15 ditĂ« mĂ« vonĂ«. Ajo ofroi 494.7 milionĂ« lekĂ«, qĂ« pĂ«rbĂ«nte 99% tĂ« fondit limit prej 499,696,978 lekĂ«sh.
Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.
Afati i punimeve u caktua vetĂ«m 6 muaj. Por vila u hap dy vite mĂ« pas nĂ« qershor 2025. NjĂ« pritje me ftesa private u organizua nga Kryeministri nĂ« kuadĂ«r tĂ« festivalit tĂ« arkitekturĂ«s âBread & Heartâ.
DSHQ nuk dha informacion se kur pĂ«rfunduan punimet apo se kur e mori ndĂ«rtesĂ«n nĂ« dorĂ«zim.Â
MbikĂ«qyrja e punimeve: âDriconsâ, kontratĂ« me 95% tĂ« fondit
Në të njëjtën datë me tenderin e ndërtimit, pra 15 mars 2023, u zhvillua edhe tenderi për mbikëqyrjen e punimeve. Sërish DSHQ veproi me procedurë të mbyllur.
Fituesi, kompania âDriconsâ (sipĂ«rmarrje e Vladimir Topit), u kontraktua mĂ« 18 prill 2023. Dricons ofroi 5.6 milionĂ« lekĂ«, sa 95% e fondit maksimal prej 5,901,353.33 lekĂ«sh.
Rreth dy muaj më vonë, në qershor 2023, Topi u arrestua nga SPAK. Ai u akuzua se kishte korruptuar Sekretaren e Përgjithshme të Ministrisë së Shëndetësisë.
Dyshohej se kishte përfituar favorizim në tenderët për mbikëqyrjen e punimeve në disa qendra shëndetësore në Tiranë dhe Durrës.
Deri nĂ« gusht 2023, âDriconsâ ndryshoi pronar dy herĂ« me vlera simbolike prej 100 mijĂ« lekĂ« (1,000 euro). NĂ« vitin 2024 kompania kaloi nĂ« emĂ«r tĂ« bashkĂ«shortes sĂ« Topit, sĂ«rish pĂ«r tĂ« njĂ«jtĂ«n shumĂ«.
Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.
AtĂ« vit Topi u dĂ«nua me njĂ« vit burg. Rasti i tij thellon dyshimet mbi mungesĂ«n e kontrollit nĂ« kontratat publike. VeçanĂ«risht pĂ«r objekte tĂ« rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ« si rezidenca qeveritare nĂ« fjalĂ«: âVila Number Redâ.
Në prokurimet e mbyllura, pa njoftime paraprake institucionet zgjedhin vetë kompanitë që do të ftojnë në tenderë. Kjo praktikë është kritikuar shpesh nga KLSH. Ajo konsiderohet e cenueshme ndaj abuzimeve dhe favorizimeve.
Sipas ligjit 162/2020 âPĂ«r Prokurimet Publikeâ, tenderĂ«t e mbyllur aplikohen vetĂ«m kur tenderĂ«t e hapur kanĂ« dĂ«shtuar. Ato lejohen kur ka emergjencĂ«, rrezik sigurie, mungesĂ« konkurrence ose arsye tĂ« veçanta teknike.
Sidoqoftë, kërkohen argumentime të dokumentuara për arsyet pse shmanget tenderimi i hapur.
NĂ« rastin e vilĂ«s âNo. Redâ, rindĂ«rtimi i saj nuk pĂ«rbĂ«nte ndonjĂ« emergjencĂ«. PavarĂ«sisht kĂ«rkesave tĂ« pĂ«rsĂ«ritura tĂ« Citizens.al, institucionet nuk zbuluan dokumentim qĂ« e justifikoi shmangien e tenderit tĂ« hapur, pĂ«rkundrazi. DSHQ, tha se ka proceduar sipas ligjit 36/2020 âPĂ«r prokurimet nĂ« fushĂ«n e mbrojtjes dhe sigurisĂ«â. Pra, jo sipas ligjit tĂ« zakonshĂ«m.
Citizens.al pati komunikim tĂ« zgjatur me DSHQ. U kĂ«rkua arsyetimi i procedurĂ«s sĂ« mbyllur dhe kopje e kontratave me palĂ«t e pĂ«rfshira. Por DSHQ kĂ«mbĂ«nguli, edhe pas ndĂ«rhyrjes sĂ« Komisionerit pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, se ato ishin âkonfidencialeâ.
Gjatë hapjes së Vilës Nr. 5, njohur si No. Red/Instagram.
DSHQ argumentoi se vila âNo. Redâ, pĂ«rmban elementĂ« qĂ« lidhen me informacione sekrete. Kjo duke qenĂ« se shĂ«rben pĂ«r qĂ«llime shtetĂ«rore. PĂ«r kĂ«tĂ«, ajo tha se procedurat dhe kontratat nuk mund as tĂ« deklasifikohen pasi cenohet siguria.
Por, faktet tregojnĂ« se vila u pĂ«rdor pĂ«r aktivitete civile pa asnjĂ« lidhje me sigurinĂ« kombĂ«tare. Aty u pritĂ«n arkitektĂ«t e festivalit âBread & Heartâ dhe u shpallĂ«n thirrjet e KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare (KISH) pĂ«r projektin Parku i Besimit.
Për ligjin 36/2020 ka pasur kritika se mund të keqpërdorej për prokurime jo-detyrimisht ushtarake, në varësi të interpretimeve. Ky ishte dhe argumenti që përdori ish-Presidenti Ilir Meta kur e ktheu për rishqyrtim në maj 2020.
Citizens.al vendosi në dijeni KLSH-në për këtë situatë, institucioni u përgjigj se planifikon të kontrollojë procedurat e ndjekura nga DSHQ gjatë vitit 2026. Kjo drejtori rezulton të mos jetë kontrolluar më parë për prokurime të tilla.
NjĂ« dhuratĂ«, shumĂ« pikĂ«pyetjeâŠ
PavarĂ«sisht se DSHQ kontraktoi zyrtarisht studion âAtelier 4â pĂ«r projektimin e rindĂ«rtimit tĂ« VilĂ«s Nr. 5, projekti i Ă«shtĂ« atribuuar gjerĂ«sisht online studios ndĂ«rkombĂ«tare Bofill Taller de Arquitectura (link; link; link).
Në një komunikim zyrtar me Citizens.al, Bofill konfirmoi se ka zhvilluar një koncept-projekt për Vilën 5, të cilin ia ka ofruar pa pagesë Qeverisë Shqiptare, si një iniciativë e vetë studios dhe pa asnjë marrëdhënie kontraktuale apo shpenzim publik.
Studio shpjegoi se ka qenë e pranishme në Shqipëri prej vitit 2021 dhe se u interesua për vilën si një rezidencë qeveritare e papërdorur dhe e lënë e papërfunduar.
Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.
Sipas saj, koncepti u zhvillua si një propozim krijues dhe iu dorëzua shtetit për përdorim të lirë, në rast se ndërtesa do të rindërtohej në të ardhmen.
Bofill theksoi gjithashtu se ngjyra e kuqe Ă«shtĂ« njĂ« element karakteristik i filozofisĂ« sĂ« saj arkitekturore, e lidhur me traditĂ«n mesdhetare, dhe se pĂ«rdorimi i saj nĂ« kĂ«tĂ« vilĂ« ishte âi vetĂ«kuptueshĂ«mâ nĂ« raport me kontekstin dhe peizazhin.
Megjithatë, studio nuk sqaroi mënyrën konkrete të dorëzimit të konceptit pranë institucioneve shqiptare, nëse ishte në dijeni të faktit që qeveria kontraktoi më pas Atelier 4 për projektimin e të njëjtës godinë, apo nëse ka pasur ndonjë formë komunikimi apo koordinimi mes palëve.
Pyetjet e mëtejshme nga Citizens.al mbi këto çështje mbetën pa përgjigje.
Heshtja e âAtelier 4â dhe paqartĂ«sitĂ« mbi rolet zyrtare
Citizens.al iu drejtua në mënyrë të përsëritur studios Atelier 4, si përmes email-eve zyrtare ashtu edhe përmes kontaktit direkt me një prej aksionerëve, Andi Eftimi.
Kërkuam koment për të sqaruar: rolin konkret të Atelier 4 në projekt, nëse autorësia arkitektonike apo konceptuale ishte e saj apo e nënkontraktuar, nëse koncepti i Bofill ishte përdorur, adaptuar apo referuar, dhe nëse DSHQ ishte njoftuar për ndonjë bashkëpunim të mundshëm.
Asnjë nga këto kërkesa të Citizens.al nuk mori përgjigje.
Kjo mungesë transparence lë të hapur pikëpyetje thelbësore mbi përmbajtjen reale të kontratës 3.9 milionë lekëshe për projektimin, mbi procesin e vendimmarrjes arkitekturore dhe mbi ndarjen e përgjegjësive profesionale për një objekt qeveritar të financuar me fonde publike dhe të trajtuar si objekt të sigurisë së veçantë.
Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.
Ngjashëm paqartësi dhe marrëdhënie jashtë kontratave publike hasen edhe në ndërhyrjet artistike në interierin e vilës.
NĂ« brendĂ«si tĂ« saj janĂ« menduar shkrime me elementĂ« vizualĂ«, disa prej tĂ« cilave u bĂ«nĂ« edhe gjatĂ« hapjes zyrtare tĂ« saj gjatĂ« festivalit âBread & Heartâ nga arkitektĂ«t e ftuar. Por ndĂ«rhyrjet artistike duket se u realizuan jashtĂ« kontratave publike tĂ« shpallura.
Sipas konfirmimit të marrë nga Destil Creative Hub, qendra u kontraktua nga kompania zbatuese Ad-Star, në një marrëdhënie private, për të kuruar ndërhyrjen artistike dhe për të angazhuar disa artistë, mes tyre Loumaye Hadrien, Ledia Kostandini dhe Lib Shkupolli.
NĂ« rrjet, artistja nga Brukseli, Val Smets, pretendon autorĂ«sinĂ« e fragmenteve tĂ« Ismail KadaresĂ« pĂ«rcjellĂ« artistikisht nĂ« muret e katit tĂ« parĂ«. Ajo thotĂ« se puna âu komisionua nga Kryeministriâ gjatĂ« muajve janar dhe prill 2025 dhe tematika ishte me kĂ«rkesĂ«.
Ndryshe, Destil tha për Citizens.al se nuk kishte një tematikë të diktuar dhe se artistët ndërhynë lirshëm në mure, sipas qasjes së tyre personale.
Ky fragment i procesit nxjerr në pah një tjetër zonë gri, ndërthurjen mes fondeve publike, kontratave private dhe autorësisë artistike, pa një dokumentim të qartë institucional mbi rolet, kufijtë dhe përgjegjësitë.
Një vilë qeveritare është shndërruar në hapësirë eventesh elitare me dyer të mbyllura ku projektet arkitekturore marrin jetë larg syve të publikut.
NĂ«n hijen e mungesĂ«s sĂ« transparencĂ«s dhe dyshimeve pĂ«r shppĂ«rdorim tĂ« fondeve publike, vila Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«rbim tĂ« festivalit âBread & Heartâ (BukĂ« dhe ZemĂ«r), tashmĂ« i formalizuar si fondacion.
Ajo funksionon si pavijon i arkitektëve të preferuar të pushtetit, duke vënë në pikëpyetje kufirin mes krijimtarisë, privilegjit dhe marrëdhënieve të ngushta me qeverinë.
E kuqja majë kodrës
Një vilë gjak e kuqe spikat skajin lindor të Parkut të Liqenit Artificial të Tiranës. Fshehur mes ferrave dhe pemëve të një prej kodrave të Saukut, ajo bën përshtypje dhe tërheq shikimet e kalimtarëve që ecin në digën e liqenit.
Ajo Ă«shtĂ« âVila Nr.5â, njĂ« rezidencĂ« qeveritare, e cila pĂ«r nga natyra duket mĂ« shumĂ« e errĂ«t se sa e kuqe.
MĂ« 8 qershor Kryeministri Edi Rama shtroi aty njĂ« drekĂ« tĂ« veçantĂ«, âSurvivorâs Lunchâ, (Dreka e tĂ« mbijetuarve), pĂ«r miqtĂ« e tij âstar arkitektĂ«â, tĂ« ftuar nĂ« festivalin âBread & Heartâ (foto).
Festa ishte private. VetĂ«m njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l e atyre qĂ« kishin blerĂ« biletĂ«n e plotĂ« tĂ« festivalit (âŹ360) arritĂ«n tĂ« bĂ«heshin pjesĂ«, pasi eventi ishte me ftesa nominale.
NĂ« programin e festivalit, vila prezantohej si âVilla Number Redâ (shkurt, No. Red), njĂ« emĂ«r i ri qĂ« nuk lidhej me asnjĂ« ndĂ«rtesĂ« nĂ« TiranĂ«, tĂ« paktĂ«n deri nĂ« fillim tĂ« qershorit.
Ka gjasa që ky emërtim jozyrtar të jetë zgjedhur enkas për të mbajtur të fshehtë prapavijën e zhvillimeve të rezidencës.
Ilustrim grafik, Vila Nr.5 nga ana lindore/Citizens.al
Ajo ndodhet nĂ« rrugĂ«n âHerman Gmeinerâ, disi e veçuar nga zona e âPallatit Presidencialâ (Pallati i Brigadave), nĂ«n rojĂ«n e GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s. Faktikisht, nuk ka asnjĂ« shenjĂ« zyrtare nĂ« hyrje, ndĂ«rsa kangjellat me ngjyrĂ« tĂ« kuqe tĂ« fortĂ«, dallojnĂ« nga e zeza e zakonshme.
Nga jashtë, duket krejtësisht e thjeshtë. Porta kryesore pa ndonjë madhështi (foto), me hapje të brendshme që fiksohet nga katër shula për toke dhe një kabinë sigurie anash.
Për ironi, pranë rrethimit lejohet parkimi, madje falas, edhe pse kemi të bëjmë me një ndërtesë të rëndësisë së veçantë.
Nga ana tjetĂ«r, vila kufizohet pa gardh nga rruga âMemo Bejkoâ me njĂ« âmurâ tĂ« natyrshĂ«m shkurresh dhe pemĂ«sh (foto).
Ky përshkrim i gjatë nxitet edhe nga përpjekjet e jashtëzakonshme të disa institucioneve për ta mbajtur atë të fshehtë.
Faktet tregojnë se nga një godinë gjysmë e rrënuar, ajo u rindërtua me procedura të fshehta dhe një shpenzim i majmë prej 6 milionë eurosh.
Në letër thuhet se u projektua brenda 45 ditësh dhe u ndërtua brenda 6 muajsh nga studio dhe kompani shqiptare.
Në realitet projekti u bë nga një studio e huaj, punimet u zgjatën rreth dy vite dhe u mbikëqyrën nga një zyrë, pronari i së cilës u arrestua dhe dënua për ryshfet në sigurimin e tenderëve publikë.
Për ironi, cilësia e punimeve duket se nuk i ka mbijetuar as shirave të parë të vjeshtës. Në një nga vizitat e Citizens.al në zonë, shquhen disa punonjës që po riparojnë soletën dhe gjurmë rrjedhe uji të lënë në ullukun anësor.
Vila duket se fsheh pas abuzime serioze për plotësime tekash personale të Kryeministrit, i cili gjithmonë e më shumë po i trajton zyrat dhe pronat shtetërore si prona personale.
Punonjës duke shtruar hidroizolim të ri mbi soletë, dhjetor 2025/Citizens.al
Pas âParkut Edenâ nĂ« Kryeministri, projekti i tĂ« cilit u realizua nga studio e arkitektit Chris Precht dhe kushtoi rreth 5 milionĂ« euro, ky duket tĂ« jetĂ« njĂ« tjetĂ«r shpenzim i tepruar âpĂ«r estetikĂ«â i qeverisĂ«.
Vila dhe transformimi i festivalit në fondacion
Nuk mund tĂ« kishte vend mĂ« domethĂ«nĂ«s pĂ«r tĂ« mbyllur festivalin âBread & Heartâ sesa vila qeveritare âNo. Redâ, njĂ« ndĂ«rtesĂ« shtetĂ«rore e shndĂ«rruar nĂ« skenĂ« ekskluzive pĂ«r evente me ftesa private.
Pavarësisht kërkesave për transparencë, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT), Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT) dhe Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare (DSHQ) nuk sqaruan se kush e pagoi festivalin dhe çfarë buxheti u shpenzua.
Zyrtarisht nĂ« festival morĂ«n pjesĂ« rreth 2,300 persona ku vetĂ«m 43% e tyre ishin me bileta, pjesa tjetĂ«r ishin âstafe organizative, teknike, ndihmĂ«se dhe programatikeâ. Pati rreth 150 arkitektĂ«, studiues dhe sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« ftuar dhe 44 folĂ«s qĂ« u pĂ«rfshinĂ« nĂ« programet e datave 5-8 qershor.
Sipas dy agjencive qeveritare nga biletat u pĂ«rftuan rreth 80 mijĂ« euro tĂ« ardhura, udhĂ«timi dhe akomodimi i tĂ« ftuarve u mbulua privatisht ndĂ«rsa organizimi i festivalit me angazhim âpjesĂ«risht vullnetarâ.
â[âŠ] procesi i konsolidimit financiar pĂ«rfundimtar Ă«shtĂ« nĂ« zhvillim nĂ« bashkĂ«punim me DSHQ-nĂ«,â tha AZHT.
âBread & Heartâ Ă«shtĂ« njoftuar se do tĂ« zhvillojĂ« edicionin e dytĂ« nĂ« 3-4-5 qershor 2026.
NĂ« njĂ« skenĂ« ku mungonin arkitektĂ«t dhe akademikĂ«t shqiptarĂ«, âBread & Heartâ e shfaqi hapur RamĂ«n si porositĂ«s dhe vlerĂ«sues âpar excellenceâ tĂ« vizionit dhe estetikĂ«s sĂ« çdo ndĂ«rtese tĂ« lartĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.
âShqipĂ«ria prodhon mĂ« shumĂ« arkitekturĂ« se e gjithĂ« Evropa,â shpalli Rama nĂ« njĂ« fjalim vetĂ«lavdĂ«rues qĂ« kapi njĂ« âstanding ovationâ nga âstar arkitektĂ«tâ kryesor tĂ« ftuar â njĂ« pjesĂ« e tĂ« cilĂ«ve janĂ« nĂ« marrĂ«dhĂ«nie klienteliste me pushtetin e RamĂ«s.
NĂ« kĂ«tĂ« atmosferĂ« me âshije klientelizmiâ, mĂ« 12 tetor, Rama i priti sĂ«rish âstar arkitektĂ«tâ nĂ« vilĂ«n e kuqe âNo. Redâ. KĂ«saj here kur u njoftua fituesi i thirrjes sĂ« KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare (KISH), Bjarke Ingels pĂ«r Parkun e Besimit.
GjatĂ« eventit me dyer tĂ« mbyllura, Rama prezantoi pĂ«r tĂ« pranishmit arkitekten spanjolle Carme Pigem BarcelĂł (nga RCR Arquitectes) si drejtuese tĂ« asaj qĂ« zyrtarisht mĂ« pas u njoftua tĂ« ishte âFondacioni Bread & Heartâ.
Citizens.al iu drejtua zyrës RCR për të marrë një koment nga Znj. Pigem, por nuk mori përgjigje.
Nga eventi ku u njoftua krijimi i fondacionit âBread & Heartâ/Citizens.al
AtĂ« event, mĂ« 12 tetor, brenda vilĂ«s u vu re njĂ« instalacion i ndricuar me shkrimi âBread and Heart Foundationâ qĂ« sugjeron se vila tashmĂ« Ă«shtĂ« kthyer nĂ« seli pĂ«r fondacionin.
Por, sipas Drejtorisë së Shërbimeve Qeveritare (DSHQ), deri në fund të tetorit nuk ka pasur marrëveshje për dhënien me qira apo përdorim të vilës. Madje as akte, të cilat autorizojnë një përdorim të tillë.
DSHQU mohoi qĂ« vilĂ«s tâi jetĂ« hequr statusi i âobjektit me siguri kombĂ«tareâ dhe tâi jetĂ« ndĂ«rruar pĂ«rdorimi. NdĂ«rkohĂ«, gjykata e TiranĂ«s konfirmoi pĂ«r Citizens.al se kĂ«rkesa pĂ«r regjistrimin e fondacionit ishte nĂ« proces. Por qĂ«, tĂ« paktĂ«n deri nĂ« fund tĂ« muajit tetor, nuk kishte pasur ende vendim.
Kjo ngre dyshime se vila mund të jetë dhënë për përdorim në kundërshtim me ligjin, pa dokumentacion të ri ligjor, ndërkohë që fondacioni nuk ishte ende i regjistruar.
DSHQ theksoi se aktivitetet e zhvilluara kanĂ« qenĂ« pjesĂ« e veprimtarive protokollare nĂ«n kujdesin e Kryeministrit, duke cituar njĂ« vendim tĂ« KĂ«shillit tĂ« Ministrave tĂ« vitit 2016 qĂ« lejon pritje pĂ«r âpersonalitete tĂ« veçanta pa rang zyrtarâ, pĂ«rfshirĂ« drejtues fondacionesh dhe pĂ«rfaqĂ«sues arti e kulture.
Citizens.al kërkoi informacione të tjera nga AZHT dhe AKPT mbi procedurat që çuan në shndërrimin e festivalit në fondacion si dhe marrëveshjet apo memorandumet e bashkëpunimit me të.
AZHT kërkoi më shumë kohë për shkak të volumit të dokumenteve, ndërsa AKPT nuk u përgjigj duke pranuar të gjobitet për mohim të të drejtës për informim, pas ndërhyrjes së Komisionerit për të Drejtën e Informimit.
PĂ«r festivalin âBread & Heartâ nuk pati transparencĂ« pĂ«r shpenzimet, fondet dhe angazhimet e ndĂ«rmarra teksa organizohej nga agjencitĂ« qeveritare AZHT-AKPT, kthimi nĂ« fondacion e bĂ«n me premisa edhe mĂ« pak transparente.
NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, qasja me âBread & Heartâ shton edhe mĂ« shumĂ« dyshimet pĂ«r abuzime me fondet publike, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nga âstarkitektĂ«tâ dhe âkritizerĂ«tâ pranĂ« tyre nuk ka pasur asnjĂ« qĂ«ndrim pĂ«r kĂ«tĂ« pjesĂ«.
Taksat e qytetarĂ«ve shqiptar, pĂ«rdoren pĂ«r rikonstruksione vilash ekskluzive, dreka, darka dhe festa private tĂ« asaj qĂ« nĂ« dukje po shfaqet dhe sillet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« si ânjĂ« oborr arkitektĂ«shâ pranĂ« qeverisĂ«.
Prej 8 dhjetorit, njĂ« grup qytetarĂ«sh dhe aktivistĂ«sh tĂ« LĂ«vizjes âShqipĂ«ria BĂ«hetâ, tĂ« drejtuar nga Adriatik Lapaj, po mban njĂ« protestĂ« tĂ« vazhdueshme para KryeministrisĂ«.
Ata kundërshtojnë qëndrimin e Kryeministrit Edi Rama për të mos shkarkuar zv.kryeministren Belinda Balluku, e cila është marrë e pandehur për abuzime me tenderët publikë.
Lëvizja e konsideron këtë qasje shembull të degradimit të qeverisjes dhe për këtë kërkon detyrimin për ta larguar qeverinë aktuale, vendosjen e një qeverie teknike dhe dërgimin e vendit në zgjedhje të parakohshme.
Qëndresa e përditshme para Kryeministrisë
Grupi i aktivistëve dhe qytetarëve është vendosur në mjedis të hapur, në trotuarin buzë Kryeministrisë dhe e vazhdon protestën pavarësisht temperaturave të ulëta.
Protesta nisi mĂ« â8 Dhjetorâ, ditĂ«n qĂ« pĂ«rkujton lĂ«vizjen e dhjetorit 1990, e cila shĂ«noi nisjen e fundit tĂ« diktaturĂ«s nĂ« ShqipĂ«ri. Edona Haklaj, tregoi pĂ«r Citizens.al se vendimi pĂ«r protestĂ«n erdhi pas diskutimeve dhe dakordĂ«sisĂ« nĂ« lĂ«vizje se pĂ«rballĂ« pĂ«rshkallĂ«zimit tĂ« çështjeve korruptive nĂ« qeveri, nevojitej medoemos njĂ« reagim.
Ajo vetĂ« mundi tâi bashkohej plotĂ«sisht protestĂ«s ditĂ«n e dytĂ«, por tregoi se gjendja ishte e vĂ«shtirĂ« pasi nĂ« ditĂ«t e para pĂ«rpjekja pĂ«r tĂ« ngritur çadra kampingu, tĂ« cilat do tĂ« pĂ«rdoreshin nga aktivistet vajza u ndalua nga punonjĂ«sit e policisĂ«.
âArsyetimi ishte absurd kinse ne pengonim qarkullimin e rrugĂ«s, nĂ« njĂ« kohĂ« kur ne jemi vendosur nĂ« trotuar,â theksoi Haklaj.
Me kalimin e ditëve, angazhimit iu bashkuan edhe aktivistë dhe qytetarë të tjerë. Mëngjesin e së premtes, grupi ishte me të paktën 10 protestues të cilët e kishin kaluar natën e katërt jashtë.
PĂ«r tâu mbrojtur nga i ftohti kishin improvizuar njĂ« rrethim me kartonĂ«, tĂ« cilĂ«t mbaheshin nga karriget. QytetarĂ« tĂ« ndryshĂ«m u kishin sjellĂ« ushqime, ujĂ«, batenie, teksa tre arka me mandarina qĂ«ndronin krah megafonit.
âVĂ«shtirĂ«sia mĂ« e madhe Ă«shtĂ« gjatĂ« netĂ«ve, pas orĂ«s 2-3 ku bĂ«het shumĂ« ftohtĂ«,â tregoi Haklaj.
Por sipas Haklajt, mbështetja që po u vjen nga qytetarët i ka inkurajuar ata të vijojnë më tej.
GjatĂ« ditĂ«s, qytetarĂ« tĂ« ndryshĂ«m ndalen dhe shkĂ«mbejnĂ« biseda me Lapajn dhe aktivsitĂ« tĂ« tjerĂ«, ndĂ«rsa çdo mbrĂ«mje ora 17:00 shĂ«non momentin kryesor tĂ« tubimit, ku fjalime dhe thirrje tĂ« ndryshme pĂ«rcillen âLive!â edhe nĂ« rrjetet sociale.
Lapaj tha për Citizens.al se numri i pjesëmarrësve në këto tubime të pasditeve është në rritje. Ai beson se qëndresa e zgjatur mund të krijojë presion të mjaftueshëm për dorëheqjen e Kryeministrit.
NĂ« kĂ«tĂ« kĂ«ndvĂ«shtrim, ai e pĂ«rshkruan sheshin si hapĂ«sirĂ« tĂ« hapur pĂ«r tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t pa logo partie, ku secili ta shprehĂ« hallin e vet pĂ«rballĂ« âautokracisĂ«â, siç e cilĂ«son ai qeverisjen aktuale.
Kërkesa: Qeveri tranzitore dhe zgjedhje të lira
Për protestuesit, mosveprimi i Kryeministrit ndaj zëvendëskryeministres Balluku tregon normalizimin e korrupsionit në nivelet më të larta të pushtetit. Lapaj argumenton se një qeveri që mban në detyrë një zyrtare nën hetim penal ka humbur legjitimitetin moral. Sipas tij, ky rast është simbol i krizës më të gjerë të llogaridhënies dhe transparencës në qeveri.
PĂ«rballĂ« kĂ«saj gjendjeje, LĂ«vizja âShqipĂ«ria BĂ«hetâ, propozon ngritjen e njĂ« qeveria teknike njĂ«vjeçare, tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga intelektualĂ« brenda dhe jashtĂ« vendit, me mandat pĂ«r reformim tĂ« kuadrit zgjedhor.
QĂ«llimi final, sipas Lapajt, Ă«shtĂ« mbajtja e âzgjedhjeve tĂ« para realisht tĂ« lira dhe tĂ« ndershme pas 34 vitesh pluralizĂ«mâ.
âPretendojmĂ« tĂ« hyjmĂ« nĂ« EvropĂ«, por kĂ«shtu [me kĂ«tĂ« nivel korrupsioni] nuk na pranon njeri,â tha njĂ« qytetar pas takimit mbĂ«shtetĂ«s qĂ« pati me Lapajn.
Ai deklaroi se mbështeste çdo protestë, pavarësisht numrit, duke shprehur mosbesim të thellë ndaj premtimeve politike dhe nevojën për standarde europiane të qeverisjes aktuale.
Protesta e pĂ«rditshme e LĂ«vizjes âShqipĂ«ria BĂ«hetâ Ă«shtĂ« ndryshe nga tĂ« gjitha protestat e deritanishme nga kampi opozitar.
Ajo synon të kthehet në një lëvizje më të gjerë qytetare kundër korrupsionit dhe mungesës së llogaridhënies. Megjithatë, suksesi i saj do të varet nga aftësia për të ruajtur pjesëmarrjen, për të shmangur mbi-politizimin e lëvizjes dhe për të prodhuar presion real ndaj pushtetit.
Në një moment të polarizuar politik, kjo protestë po teston hapësirën që qytetarët kanë për të ndikuar vendimmarrjen qeveritare jashtë mekanizmave të partive tradicionale.
TIRANĂ, 9 dhjetor /ATSH/ NĂ« tĂ« gjithĂ« territorin e vendit, po vijon puna pĂ«r lirimin e hapĂ«sirave publike nga ndĂ«rtimet e paligjshme.
Kryeministri Edi Rama publikoi sot në rrjetet sociale, pamje nga një tjetër ndërhyrje e forcave të IKMT-së.
Lirimi i hapĂ«sirave publike nga ndĂ«rtimet e paligjshme i paraprin zbatimit tĂ« programit âRilindja Urbane 2.0â, i cili synon tĂ« kthejĂ« ligjshmĂ«rinĂ« nĂ« territor duke sjellĂ« zhvillim pĂ«r komunitetet.
E nisur në muajin korrik, ajo është konceptuar si ndërhyrje e përhershme dhe mbetet prioritet i pushtetit vendor dhe qendror.
ShumĂ« raste shkeljesh raportohen nga vetĂ« qytetarĂ«t nĂ« portalin e dedikuar pĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«llim âHapĂ«sira ime publikeâ, ku deri tani rezultojnĂ« 16 606 raste tĂ« denoncuara, nga tĂ« cilat janĂ« zgjidhur 12 643 raste, ndĂ«rsa 3 963 tĂ« tjera janĂ« nĂ« proces shqyrtimi.
Qeveria shqiptare ka ashpërsuar masat për forcimin e kontrollit mbi territorin, mbrojtjen e hapësirave publike, zbatimin cilësor të lejeve të ndërtimit dhe ndëshkimin e ndërtuesve që i shkelin ato.
Zgjerimi i superstradĂ«s TiranĂ«-DurrĂ«s nisi si njĂ« plan qĂ« do tâi mundĂ«sonte TiranĂ«s njĂ« lidhje mĂ« tĂ« shpejtĂ« me aeroportin e Rinasit dhe bregdetin. Por projekti po zhvillohet nĂ« kurriz tĂ« mijĂ«ra kĂ«mbĂ«sorĂ«ve qĂ« e pĂ«rdorin çdo ditĂ« kĂ«tĂ« rrugĂ«.
Heqja e katër prej shtatë mbikalimeve ka izoluar komunitete të tëra në Kashar, Fushë-Kashar dhe Yzberisht, duke i detyruar qytetarët të ecin dhjetëra minuta për të shkuar në punë apo dhe për shërbimet bazë.
Projekti prej miliarda lekësh, i ndarë në disa faza dhe shoqëruar me kritika për mungesë konkurrence, ekspozon boshllëqet e planifikimit urban dhe mungesën e një strategjie afatgjatë për lëvizjen e sigurt.
Në shtator të vitit 2024 filloi jetëzimi i projektit për zgjerimin e rreth 6.5 kilometrave rrugë të superstradës nga mbikalimi i Kamzës deri në mbikalimin e Kasharit.
Projekti, i cili pritet të përfundojë përgjatë vitit 2027, ka si synim zgjerimin e rrugës për të reduktuar trafikun, por duket se ka harruar këmbësorët. Punimet kanë hequr mbikalimet duke ua vështirësuar përditshmërinë e banorëve anës rrugës.
Përgjatë këtij segmenti kanë qenë 7 mbikalime që përdoreshin nga këmbësorët për të arritur në stacionet e transportit publik, vendet e punës, ose për të marrë shërbimet e tjera.
Zgjerimi i rrugës, ka hequr momentalisht 4 mbikalime duke i detyruar qytetarët të përshkojnë distanca të gjata në këmbë për të plotësuar nevojat e përditshme.
Mungesa e përgjegjshmërisë në planifikimin urban në të cilin do të duhej të merreshin parasysh të gjitha nevojat e përdoruesve të rrugës, ka sjellë si pasojë lindjen e këtij problemi të ri.
Punimet në superstradën Tiranë-Durrës heqin mbikalimet e këmbësorëve/Foto: Vjolanda Peca.
Për urbanistin Artan Kacani, situata është shqetësuese pasi dy anët e zonës në fjalë kanë të përqendruara aktivitetet industriale dhe të sipërmarrjeve më të mëdha në vend, në të cilat janë të punësuar mijëra punonjës.
âMĂ«ngjes pĂ«r mĂ«ngjes [punĂ«torĂ«t] duhet tĂ« kalojnĂ« peripecitĂ« e kalimit tĂ« kĂ«saj autostrade ku asgjĂ« sâĂ«shtĂ« bĂ«rĂ« pĂ«rsa i pĂ«rket tĂ« drejtave tĂ« kĂ«mbĂ«sorĂ«ve,â thotĂ« Kacani, sipas sĂ« cilit heqja e mbikalimeve ka vĂ«nĂ« nĂ« vĂ«shtirĂ«si edhe banorĂ«t.
Mbikalimet që janë hequr përdoreshin nga këmbësorët për të kaluar mbi superstradë në nyjet që lidhin rrugët dytësore industriale dhe stacionet e urbanit Vorë-Tiranë.
MĂ« konkretisht ato shĂ«rbenin pĂ«r tâiu qasur stacioneve tĂ« Katundit tĂ« Ri, Domjes, Yrshekut dhe MĂ«zezĂ«s nĂ« pika tĂ« njohura kryesisht prej sipĂ«rmarrjeve qĂ« janĂ« aty pranĂ« si: âPSZ Albaniaâ, âQTUâ, âCoca Colaâ dhe âVodafone Albaniaâ.
Më të prekurit nga heqja e mbikalimeve janë banorët e Kasharit, si Fushë-Kashari dhe Yzberisht.
Mbikalimet qenë vendosur në këto pika për shkak se përballë tyre ka shkolla, universitete, ndërmarrje, fabrika dhe magazina.
Heqja e tyre i ka detyruar punëtorët dhe studentët, të ecin kryesisht mbi 30 minuta në këmbë drejt mbikalimit më të afërm.
âĂshtĂ« e nevojshme tĂ« krijohen korsi tĂ« dedikuara, hapĂ«sira tĂ« dedikuara vetĂ«m pĂ«r kĂ«mbĂ«sorĂ«t, kryesisht nĂ«nkalime tĂ« sigurta nga pĂ«rmbyjtjet apo siguria rrugore,â analizoi urbanisti Kacani.
Sipas tij zona ka një gërshetim mes industrisë, banimit dhe bujqësisë duke e bërë të detyrueshëm një infrastrukturë më gjithëpërfshirëse.
Myslym Fera, nga Kamza, prej tre vitesh punon nĂ« njĂ«rin prej bizneseve nĂ« rrugĂ«n dytĂ«sore tĂ« Katundit tĂ« ri nĂ« Kashar. Ai shprehet i shqetĂ«suar pĂ«r heqjen e mbikalimeve, sepse e detyrojnĂ« tĂ« pĂ«rshkojĂ« distanca mĂ« tĂ« gjata duke e detyruar tĂ« ecĂ« me bicikletĂ« 20 minuta mĂ« tepĂ«r pĂ«r nĂ« mbikalimin mĂ« tĂ« afĂ«rt qĂ« ndodhet nĂ« domje,konkretisht pĂ«rballĂ« âBMĂ Albaniaâ.
âKam kaluar atje sipĂ«r te mbikalimi i âCoca Colaâ-s, tani vij dhe kaloj kĂ«tu dhe shkoj prapĂ« lart. Vonohem gjysmĂ« ore. MĂ« duket se do ta heqin edhe kĂ«tĂ«, e kanĂ« lĂ«nĂ« pĂ«rkohĂ«sisht.â u shpreh Fera.
Autoriteti Rrugor Shqiptar tha për Citizens.al se është menduar vendosja e mbikalimeve të reja në pothuaj të njëjtat pozicione që kanë qenë ekzistueset, por nuk tregoi se kur do të rivendosen ato, duke mos iu përgjigjur shqetësimeve të qytetarëve që kanë të drejtë ta përdorin rrugën.
â[âŠ] mbikalimet janĂ« hequr pĂ«r shkak se pengonin realizimin e punimeve nĂ« kĂ«tĂ« objekt. GjatĂ« fazĂ«s sĂ« kryerjes sĂ« punimeve nuk ka njĂ« plan menaxhimi pĂ«r lĂ«vizjen e kĂ«mbĂ«soreve pĂ«r tĂ« mos futur nĂ« kolaps trafikun dhe ecurinĂ« e punimeveâ tha ARRSH.
âI kanĂ« marrĂ« nĂ« qafĂ«. GjithĂ« kjo zonĂ« tĂ« izolohet?! UnĂ« e kam punĂ«n thuajse te QTU-ja, e bĂ«j rrugĂ«n dy herĂ« se do tĂ« shkoj e do tĂ« kthehem prapĂ« nĂ« kĂ«mbĂ«,â tregoi Bujari, i cili banon nĂ« Kashar.
Punimet në superstradën Tiranë-Durrës heqin mbikalimet e këmbësorëve/Foto: Vjolanda Peca.
Heqja e katër mbikalimeve në fazën e parë është tregues që e njëjta gjë do të ndodhë edhe me tre mbikalimet ekzistuese në vijimin e punimeve.
âHoqĂ«n atĂ« lart, e hoqĂ«n te QTU-ja, hoqĂ«n kĂ«tĂ« aty poshtĂ«, si do tĂ« shkojnĂ« kĂ«ta njerĂ«z, a kanĂ« orar? Edhe ata kanĂ« familje, janĂ« gra me fĂ«mijĂ«. GjithĂ« Yrsheku janĂ« gra me fĂ«mijĂ«, shkojnĂ« tĂ« shkretat nĂ« shi e nĂ« tĂ« ftohtĂ«, po vjen dimri,â tha me shqetĂ«sim pĂ«r Citizens.al njĂ« pensioniste, banore e Kasharit e cila shtoi se âpĂ«r popullin nuk mendon njeriâ.
Qeveria pa plane urbanistike afatgjata
Punimet për zgjerimin e superstradës Tiranë-Durrës nisën gjatë vitit 2024. Ato u përqendruan nga kthesa e Kamzës deri në nyjën e Kasharit, për këtë segment punimet janë ndarë në tre faza.
Rreth 1.7 miliardĂ« lekĂ« u vunĂ« nĂ« dispozicion nga buxheti i shtetit pĂ«r fazĂ«n e parĂ«, e cila u fitua nga âBami Holdingâ nĂ« bashkĂ«punim me âCurri shpkâ.
Faza e dytĂ« u fitua nga njĂ« tjetĂ«r ortakĂ«ri: Elmazaj Konstruksionâ, âNderimi shpkâ dhe âNdregjoniâ. Edhe kjo fazĂ« kishte thuajse tĂ« njĂ«jtin fond limit: rreth 1.7 miliardĂ« lekĂ«.
Financimi pĂ«r fazĂ«n e tretĂ« u rrit ndjeshĂ«m, duke arritur afro 2.5âŻmiliardĂ« lekĂ« â 50% mĂ« shumĂ« se fondi i fazave tĂ« para dhe parashikon ndĂ«rtimin e njĂ« nyje lidhĂ«se nĂ« Laknas me superstradĂ«n TiranĂ«-DurrĂ«s. Kompania qĂ« u kontraktua pĂ«r kĂ«to punime ishte âAlb-Building shpkâ.
Platforma e Openprocurement.al â njĂ« projekt i Institutit Shqiptar tĂ« ShkencĂ«s (AIS) â i ka vlerĂ«suar kĂ«to procedura tenderuese me flamuj tĂ« kuq, pĂ«r shkak se nĂ« tĂ« tria rastet ofertat mĂ« tĂ« ulĂ«ta janĂ« skualifikuar.
Eksperti i sigurisë rrugore, Artur Sulçe tha për Citizens.al se ndërtimi i konstruksioneve metalike që shërbejnë si mbikalime duhet të ishte menduar që prej fillimit të punimeve.
â[âŠ] njĂ« pjesĂ« e qytetarĂ«ve mund tĂ« kenĂ« dhe nga krahu majtĂ« dhe nga krahu djathtĂ« i rrugĂ«s pjesĂ« tĂ« pronave,â kujtoi ndĂ«r tĂ« tjera arsye pĂ«r tĂ« pasur mbikalime eksperti rrugor Sulçe
GjatĂ« inspektimit nĂ« kantierin e aksit rrugor TiranĂ«-DurrĂ«s, Kryeministri Rama, i shoqĂ«ruar nga zĂ«vendĂ«skryeministrja Belinda Balluku u shpreh se pĂ«r superstradĂ«n Ă«shtĂ« i nevojshĂ«m ânjĂ« mur dekorativâ ose ânjĂ« lloj ndarĂ«se dekorativeâ.
Ky koment i tiji konfirmon sërish se planifikimi urban nuk është i qëndrueshëm në Shqipëri. Ai varet ose nga interesat e sipërmarrësve të mëdhenj në vend, ose nga vetë shijet e kryeministrit.
Zhvillimi i Tiranës si një qytet amorf, është përhapur si model në qytetet e tjera kryesore të vendit si Durrësi, Vlora, Shkodra etj.
Heqja e mbikalimeve në Kashar është një detaj i vogël në këtë amulli zhvillimi urban, por që tregon qartë vështirësitë me të cilat përballen qytetarët.
Pa një planifikim të qartë dhe afatgjatë, çdo investim publik rrezikon të kthehet në shpërdorim, e gjitha në kurriz të taksapaguesve, të cilët vuajnë edhe pasoja direkte në përditshmërinë e tyre.
GjatĂ« fushatĂ«s pĂ«r zgjedhjet vendore tĂ« vitit 2023, rrugĂ«t e TiranĂ«s u mbushĂ«n me postera elektoralĂ« tĂ« PartisĂ« Socialiste nĂ« pushtet, tĂ« afishuara nĂ« stenda âcity lightsâ dhe ekrane LED tĂ« instaluara nĂ« rrugĂ«t dhe kryqĂ«zimet kryesore tĂ« kryeqytetit. Pas rrjetit tĂ« stendave moderne fshihet kompania BNI, e cila mori nga Bashkia e TiranĂ«s pjesĂ«n [âŠ]
Konflikti mes banorĂ«ve tĂ« KalasĂ« sĂ« DurrĂ«sit dhe institucioneve shtetĂ«rore pĂ«r projektin âTID DurrĂ«sâ hyri tĂ« martĂ«n nĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« re gjyqĂ«sore.
Katërmbëdhjetë familje dorëzuan padinë e parë kolektive kundër shpronësimeve, lejeve të zhvillimit dhe mënyrës se si është hartuar dhe po zbatohet projekti.
NĂ« njĂ« deklaratĂ« pĂ«r shtyp, ata e konsideruan procesin âtĂ« paligjshĂ«m, pa konsultim publik dhe me pasoja tĂ« rĂ«nda pĂ«r tĂ« drejtat e pronĂ«sisĂ«â.
Arkitektja Entela Spahivogli kërkoi pezullimin e vendimit të qeverisë që lidhet me shpronësimin e banesave duke u nisur nga hetimi që po i bëhet zëvendëskryeministres Belinda Balluku nga Struktura e Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK).
Ajo theksoi se VKM-ja në fjalë mban firmën e Ballukut dhe se pezullimi i këtij akti deri në shqyrtimin ligjor nga gjykata mund të shmangë çdo pasojë të paparashikueshme te pronat e qytetarëve.
Në fazën e parë të projektit preken 74 familje, ndërsa mbi 100 të tjera rrezikojnë të preken në vijim.
âTID DurrĂ«sâ Ă«shtĂ« pjesĂ« e planit 2021-2028 tĂ« prezantuar gjatĂ« periudhĂ«s sĂ« rindĂ«rtimit pas tĂ«rmetit. Ai Ă«shtĂ« hartuar nĂ« bashkĂ«punim mes Fondacionit Shqiptaro-Amerikan pĂ«r Zhvillim (AADF), MinistrisĂ« sĂ« KulturĂ«s dhe BashkisĂ« DurrĂ«s.
Megjithëse projekti është paraqitur si ndërhyrje për rigjallërim kulturor dhe urban, procesi i shpronësimeve është zvarritur, ndërsa banorët thonë se dokumentet vendimtare i janë dorëzuar me vonesë dhe pa sqarime.
Pezullimin e VKM-së Nr. 477, dt. 31.07.2025, që miraton shpronësimet.
Pezullimi i Vendimit Nr. 07, dt. 02.04.2024 të KKTU, që jep lejen e zhvillimit për projektin TID.
Marrja e masës së sigurimit të provës, për një ekspertizë të pavarur inxhinierike, arkitektonike dhe arkeologjike.
Detyrimi i institucioneve publike tĂ« dorĂ«zojnĂ« pĂ«r gjykatĂ«n tĂ« gjitha aktet administrative, procesverbalet, dosjet teknike dhe âpasaportat e objekteveâ.
Banorët thonë se leja e zhvillimit është dhënë pa konsultim publik dhe në kundërshtim me detyrimet procedurale.
Ata kërkojnë që gjykata ta shqyrtojë ligjshmërinë e saj dhe paralelisht të kërkojë verifikim të gjendjes reale të objekteve, arsyeve të prishjes së tyre, vlerave konstruktive dhe përputhshmërisë së projektit me interesin publik.
Sipas tyre në këtë çështje janë bërë një sërë shkeljesh ligjore duke përfshirë:
Ligjin për shpronësimet (8561/1999)
VKM nr. 169/2020 për konsultimin publik të pasurive kulturore
Ligjin 107/2014 për planifikimin e territorit
Rregulloren e Planifikimit të Territorit (VKM 686/2017)
Ligjin 10440/2011 për Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis
VKM 247/2014 për informimin dhe përfshirjen e publikut
Sipas banorëve, asnjëri nga këto detyrime ligjore nuk është respektuar.
Ata theksojnë se procesi i shpronësimit është kryer me vlerësime që mbështeten në VKM-të e viteve 2000 dhe 2015, të cilat nuk përkojnë me çmimet e tregut në zonën historike të Kalasë. Kjo ka ulur ndjeshëm dëmshpërblimin e propozuar.
Në raportime të mëparshme, Citizens.al ka sjellë rastet e disa banorëve, shtëpitë e të cilëve nga autoritetet publike vlerësoheshin 60-100 mijë euro ndërkohë që nga vlerësues privatë të pasurive vlera e tyre në treg ishte së paku dy herë më e lartë.
Kjo qasje, e kombinuar me mungesën e konsultimit, i jep projektit karakter të një procesi të mbyllur, të ndërtuar për të justifikuar vendime të marra më herët.
NĂ« njĂ« koment pĂ«r Citizens.al AADF ka shpjeguar se kontributi i saj pĂ«r projektin âpĂ«rfaqĂ«son njĂ« dhurim pĂ«r qytetin dhe komunitetin lokalâ, si pjesĂ« e angazhimit pĂ«r ruajtjen dhe promovimin e trashĂ«gimisĂ« kulturore.
âAADF nuk ka asnjĂ« rol apo pĂ«rgjegjĂ«si nĂ« lidhje me procedurat e shpronĂ«simeve, pĂ«rcaktimin e vlerĂ«s sĂ« kompensimit pĂ«r pronat, apo çdo proces tjetĂ«r qĂ« lidhet me çështjen e pronave nĂ« zonĂ«n e projektitâ ka theksuar ajo nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« mĂ«parshme pĂ«r Citizens.al.
Por, banorĂ«t theksojnĂ« se nuk janĂ« kundĂ«r zhvillimit, por kundĂ«r âprishjeve me vendime tĂ« marra pa transparencĂ«â tĂ« cilat cenojnĂ« tĂ« drejtat kushtetuese tĂ« pronĂ«sisĂ«.
ĂĂ«shtja âTID DurrĂ«sâ pritet tĂ« bĂ«het njĂ« precedent i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si trajtohen komunitetet brenda zonave historike, sidomos kur projektet zbatohen pa procese transparente dhe me akte tĂ« kontestuara.
TIRANĂ, 2 dhjetor/ATSH/ Lirimi i hapĂ«sirave publike nga ndĂ«rtimet e paligjshme po vijon pa pushim nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.
Kjo nismĂ« i paraprin zbatimit tĂ« programit âRilindja Urbane 2.0â, i cili synon tĂ« kthejĂ« ligjshmĂ«rinĂ« nĂ« territor, duke sjellĂ« zhvillim pĂ«r komunitetet.
âHapĂ«sirat publike do tĂ« çlirohen tĂ« tĂ«ra, pa ndalim as pĂ«rjashtimâ, shkruan Kryeministri Edi Rama nĂ« rrjetet sociale, teksa ndau sot pamje nga ndĂ«rtimet pa leje qĂ« kishin zĂ«nĂ« hapĂ«sirat publike.
Qeveria shqiptare ka ashpërsuar masat për forcimin e kontrollit mbi territorin, mbrojtjen e hapësirave publike, zbatimin cilësor të lejeve të ndërtimit dhe ndëshkimin e ndërtuesve që i shkelin ato.
ShumĂ« raste shkeljesh raportohen nga vetĂ« qytetarĂ«t nĂ« portalin e dedikuar pĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«llim âHapĂ«sira ime publikeâ, ku deri tani rezultojnĂ« 16 302 raste tĂ« denoncuara, nga tĂ« cilat janĂ« zgjidhur 12 475 raste, ndĂ«rsa 3 827 tĂ« tjera janĂ« aktualisht nĂ« proces shqyrtimi.
Lirimi i hapësirave publike është i domosdoshëm për rritjen e cilësisë së shërbimeve, por edhe funksionalitetit të çdo biznesi dhe sipërmarrjeje në përputhje me standardet kombëtare të mikpritjes dhe shërbimit jo vetëm në zonat turistike, por në çdo cep të Shqipërisë.
Në këtë kuadër, kryeministri Rama ka paralajmëruar se po hartohet edhe Rregullorja Kombëtare në të cilën do të përcaktohen me ligj hapësirat që mund të shfrytëzojë biznesi.
E konceptuar si një ndërhyrje sistematike në terren dhe jo një aksion i përkohshëm, kjo nismë, e cila ka nisur nga zbatimi në muajin korrik, po vijon me prioritet në gjithë territorin e vendit.
Truall dhe leje pĂ«r njĂ« kullĂ« 20-katĂ«she nĂ« âkĂ«mbimâ tĂ« rikonstruksionit tĂ« Pallatit tĂ« Kongreseve. Ky Ă«shtĂ« modeli qĂ« ka zgjedhur qeveria pĂ«r tĂ« financuar ndĂ«rhyrjen nĂ« njĂ« objekt qĂ« mban statusin Monument Kulture, kategoria II-tĂ«.
Rasti përforcon serinë e gjatë të projekteve të ngjashme ku interesi publik zbehet në sfond të zhvillimeve intensive, të cilat favorizojnë interesat tregtare të ndërtuesve privatë në Tiranë.
Thirrja e Korporatës
Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) hapi mĂ« 27 nĂ«ntor thirrjen âduo, projektim dhe ofertĂ« pĂ«r investimâ pĂ«r projektin âRivitalizimi i Pallatit tĂ« Kongreseveâ, e cila do tĂ« presĂ« propozime deri mĂ« 26 janar 2026. Thirrja parashikon rikonceptimin e hapĂ«sirave tĂ« brendshme e tĂ« jashtme dhe ndĂ«rtimin e njĂ« kulle me funksione tĂ« kombinuara: hoteleri, shĂ«rbime, qendĂ«r tregtare, banim.
Privati pĂ«rfiton 4,760 mÂČ truall publik rreth Pallatit dhe tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« ngritur deri nĂ« 50,000 mÂČ sipĂ«rfaqe ndĂ«rtimi mbi tokĂ«. Me koeficientin tipik tĂ« shfrytĂ«zimit 30-50%, kjo pĂ«rkthehet nĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« deri 20 kate, qĂ« sipas planimetrisĂ« sĂ« zonĂ«s ka gjasĂ« tĂ« ngrihet nĂ« lulishten pas objektit, pranĂ« rrethrrotullimit tĂ« rrugĂ«s âPapa Gjon Pali IIâ, pronĂ«sia e truallit, qĂ« sot shĂ«rben si park, iu kalua KISH-sĂ« nga KĂ«shilli Bashkiak i TiranĂ«s nĂ« muajin korrik.
Projektuesve u jepet liri tĂ« ndĂ«rtojnĂ« parking tĂ« pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r godinĂ«n ekzistuese dhe kullĂ«n, ndĂ«rsa kushti i vetĂ«m pĂ«r Pallatin Ă«shtĂ« âruajtja e elementĂ«ve arkitektonikĂ« origjinalĂ«, pa tjetĂ«rsuar volumin ekzistuesâ.
Ndërhyrjet e kërkuara që në janar nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare, e cila e administron Pallatin e Kongreseve, përfshijnë mjedise pune për Drejtorinë, ambiente zyrash, konferencash dhe hapësira multifunksionale për evente artistike dhe kulturore.
Edhe pse godina është restauruar dy herë brenda dhjetë vitesh, gjatë vizitës së Papa Françeskut (2014) dhe për Samitin e Berlinit (2024), KISH argumenton në thirrjen e saj se ato nuk mjaftojnë për ta sjellë objektin në standarde bashkëkohore.
Institucioni e justifikon ndërhyrjen me raportet e Institutit të Ndërtimit, që evidentojnë probleme me vërshimin e ujërave në katet nëntokë, ajrin e kondicionuar, hidrosanitaret dhe impiantet teknike.
Proces i mjegullt, vendimmarrje pa transparencë
Sinjalet pĂ«r njĂ« kullĂ« tĂ« re u dhanĂ« qĂ« mĂ« 24 korrik, kur KĂ«shilli Bashkiak miratoi kalimin nĂ« administrim tĂ« KISH tĂ« lulishtes 2,261 mÂČ pas Pallatit tĂ« Kongreseve â thuajse gjysma e totalit tĂ« truallit qĂ« sot po i ofrohet privatit.
Në debatet e asaj seance, shumica socialiste pranoi se nuk kishte asnjë informacion teknik për propozimin. Kryetarja e komanduar e Bashkisë Tiranë, Anuela Ristani, deklaroi se nuk e dinte nëse do të ndërtohej ndonjë kullë, nëse do të ndodhnin rikonceptime apo dhe vetë shembje e mundshme e Pallatit të Kongreseve. Megjithatë, vota e kolegëve të saj u dha.
Sikurse raportoi asokohe Citizens.al, thirrja e parĂ« e KISH, publikuar mĂ« 1 prill si âRikonstruksion i Pallatit tĂ« Kongreseveâ, ishte tĂ«rĂ«sisht boshe: pa relacione, pa vlerĂ«sime, pa planimetri. Kjo qasje ushqeu dyshimet e opozitĂ«s se procesi synonte tâi ofronte privatĂ«ve truall publik nĂ«n idenĂ« e mjegullt tĂ« ârikonstruksionitâ.
Kështu, kalimi i lulishtes u bë me procedurë të shpejtuar, pa transparencë mbi planet e ndërtimit, pa konsultim publik dhe pa garanci për ruajtjen e hapësirës së gjelbër. Thirrja e KISH e konfirmon hapur modelin e zgjedhur: përmbushjen e interesit privat përpara interesit qytetar, edhe në objekte me vlerë arkitektonike dhe historike për Tiranën.
Qeveria duket se nuk gjen dot para as pĂ«r rikonstruksionin e njĂ« ndĂ«rtese historike si âPallati i Kongreseveâ, buxheti pĂ«r tĂ« cilin mund tĂ« pĂ«rballohej lehtĂ«sisht pa qenĂ« nevoja tĂ« jepet nĂ« kĂ«mbim asgjĂ«.
Por kjo nuk është hera e parë që qeveria aplikon të njëjtën formulë.
Rastet e ndjekura dhe kritikuara vazhdimisht nga Citizens.al me Stadiumin âSelman Stermasiâ; Pallatin e Sportit âAsllan Rusiâ, ShtĂ«pinĂ« e FĂ«mijĂ«s âZyber Hallulliâ, âBibliotekĂ«n KombĂ«tareâ, ish-AgjencinĂ« Telegrafike Shqiptare etj â e theksojnĂ« edhe mĂ« tej kĂ«tĂ« gjĂ«.
A është figura e instalacionit, që u vendos mbi mozaikun e Muzeut Kombëtar një transgjinor? Absolutisht, jo! Ky ishte një dizinformim dashakeq.
Nëse ende nuk e keni të qartë se përse kjo vepër artistike mbi portretin e gruas ishte pa flokë, Citizens ju shpjegon se bëhet fjalë për një akt sensibilizues në mbështetje të grave që luftojnë me kancerin.
Vepra quhet âDielli i ditĂ«s tjetĂ«râ dhe Ă«shtĂ« realizuar nga artistja Blerta Kambo, e cila e vendosi zyrtarisht atĂ« mbi portretin e gruas qendrore tĂ« mozaikut mĂ« 12 nĂ«ntor.
Por, fatkeqësisht, vepra u keqinterpretua në opinionin publik duke u lidhur me një lloj përfaqësimi të komunitetit LGBT dhe për këtë Kambo u vu në qendër të komenteve denigruese. Por e vërteta është ndryshe.
âĂshtĂ« njĂ« instalacion artistik qĂ« ka njĂ« ndĂ«rhyrje tĂ« pĂ«rkohshme te mozaiku dhe konkretisht te figura e gruas si njĂ« forcĂ«, dhe doja qĂ« tâia dedikoja grave qĂ« janĂ« prekur nga kanceri i gjirit, pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« qĂ« edhe nĂ« momentin e tyre mĂ« tĂ« errĂ«t, ato janĂ« shumĂ« tĂ« forta,â tha Kambo pĂ«r Citizens.
Sipas artistes Blerta Kambo dezinformimi që u përhap për veprën e saj ishte i qëllimshëm. Ajo thotë me keqardhje se kjo qasje ia dëmtoi kauzën. Por, sidoqoftë mesazhe solidariteti nga gra të ndryshme, duket se i dhanë mbështetjen e nevojshme për ta përballuar këtë situatë.
Titulli i projektit âDielli i ditĂ«s tjetĂ«râ simbolizon shpresĂ«n pĂ«r njĂ« tĂ« ardhme tĂ« afĂ«rt pĂ«r gratĂ« qĂ« kalojnĂ« sprovĂ«n e vĂ«shtirĂ« me sĂ«mundjen e rĂ«ndĂ« tĂ« kancerit. Artistja shpjegoi pĂ«r Citizens.al se keqkuptimi ka ndodhur pĂ«r shkak tĂ« rrethanave dhe dashakeqĂ«sisĂ« sĂ« disa individĂ«ve tĂ« angazhuar publikisht.
Instalacioni, i cili ishte parashikuar të realizohej në tetor, që përkon me muajin rozë, vonoi të miratohej nga autoritetet dhe për këtë u shty gjatë këtij muaji.
Theksojmë dhe një herë se ky instalacion nuk e prek kurrsesi veprën origjinale dhe do të zhvendoset nga Muzeu Historik Kombëtarë me datë 21 nëntor.
ĂĂ«shtja po ndiqet ligjĂ«rish nga artistja pasi denigrimet dhe shpifjet qĂ« janĂ« bĂ«rĂ« kundrejt saj dhe veprĂ«s nuk dĂ«mtojnĂ« vetĂ«m njĂ« artist, por gjithĂ« ata qĂ« pĂ«rpiqen nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur tĂ« ndĂ«rgjegjĂ«sojnĂ« shoqĂ«rinĂ« nĂ« pĂ«rballimin e sfidave tĂ« mĂ«dha.
Ky rast është gjithashtu një kambanë alarmi për sulmet ndaj çdo individi apo grupimi që është angazhuar së fundmi për zhvillimin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut në vend.
Aksioni i policisë për bllokimin e patinave elektrike (monopatina) ka ndezur një debat të gjerë mbi lirinë e lëvizjes dhe standardet e sigurisë në rrugët urbane. Prej 13 tetorit, qindra qytetarë janë ndaluar dhe mjetet e tyre janë konfiskuar, pa një afat të qartë se kur do të miratohet rregullorja e re dhe kur do të rikthehet përdorimi i tyre në rrugë.
âIlegalĂ« nga hiçiâ
Besian Kozma, regjisor në Radio-Televizionin Shqiptar, prej vitit 2023 e përdorte patinën elektrike çdo ditë për të vajtur në punë. Për zonën ku banon, në kodrat e Liqenit të Thatë, monopatina ishte mjet praktik, më e lehtë se biçikleta për maloret dhe më e shpejtë dhe ekonomike se makina.
Ădo ditĂ« ai pĂ«rshkonte rreth 5 kilometra vajtje-ardhje pa shpenzime dhe stres trafiku apo parkimi.
âKa qenĂ« mjeti mĂ« i volitshĂ«m qĂ« kam pasur ndonjĂ«herĂ«,â kujton ai.
Rutina u prish mĂ« 12 tetor, kur nĂ« rrjetet sociale pa videon e ministres sĂ« Brendshme Albana Koçiu, qĂ« paralajmĂ«ronte aksionin e bllokimeve. MegjithatĂ« Besiani vazhdoi ta pĂ«rdorte monopatinĂ«n edhe dy javĂ« tĂ« tjera, derisa mĂ« 20 tetor, kur doli nga puna, u ndalua nga njĂ« patrullĂ« nĂ« rreth-rrotullimin e rrugĂ«s âPapa Gjon Pali IIâ.
âNdalova normalisht, sepse nuk kam asgjĂ« kundĂ«r policisĂ«, e cila bĂ«n detyrĂ«n,â tregon Besiani, i cili e pĂ«rshkruan momentin e ndalimit tĂ« paqartĂ« nga ana administrative.
âKĂ«rkova arsyen e bllokimit dhe mĂ« cituan njĂ« urdhĂ«r verbal,â kujton ai. Monopatina iu mor pa i dhĂ«nĂ« asnjĂ« dokument apo procesverbal. Ai thotĂ« se me kĂ«mbĂ«nguljen e tij, oficeri e vendosi mjetin nĂ« sediljen e makinĂ«s sĂ« patrullĂ«s dhe, aq.
Tre ditë më vonë, në Komisariatin e Policisë Rrugore, iu kërkua të dorëzonte kërkesë me shkrim për të marrë informacion.
Dy javë pas kërkesës, Besiani u thirr në komisariat.
âMendova se do tĂ« ma kthenin monopatinĂ«n, por nuk qĂ«lloi tĂ« ishte kĂ«shtu,â kujton ai, teksa shton se nĂ« komisariat mori njĂ« shkresĂ« dyfaqĂ«she ku thuhej se mjeti elektrik i ishte bllokuar pĂ«r 30 ditĂ« pĂ«r: shkelje tĂ« rregullave tĂ« qarkullimit, pamundĂ«si pĂ«r tĂ« vĂ«rtetuar pronĂ«sinĂ« dhe ârefuzim pĂ«r tâiu ndaluar policisĂ«â.
âTĂ« tria arsyet nuk qĂ«ndronin,â thekson ai. PĂ«r kĂ«tĂ« Besiani dorĂ«zoi ankesĂ« dhe prej fundit tĂ« tetorit Ă«shtĂ« ende nĂ« pritje tĂ« njĂ« pĂ«rgjigje. PatinĂ«n e pati blerĂ« rreth 550 euro dhe thekson se zotĂ«ron faturĂ«n, e cila ia vĂ«rteton pronĂ«sinĂ«.
Ilustrim grafik/Citizens.al
Kontradikta mes praktikës së policisë dhe bazës ligjore
Aksioni i policisë nisi pa një bazë të qartë dhe pa sqarimet e nevojshme publike, duke lënë qindra qytetarë, përfshirë Besianin, në një situatë të cunguar.
Deri më 11 nëntor policia bllokoi 1,426 patina, ndërsa komunikimet zyrtare mbetën të pjesshme, shpesh të paqarta dhe pa shpjegime të plota mbi arsyet dhe zgjatjen e operacionit.
Veprimet e policisë u bazuan në një vendim të ministres Albana Koçiu, i cili u botua në Fletoren Zyrtare katër ditë pasi aksioni kishte nisur. Ministria e konfirmoi këtë në një komunikim për Citizens.al.
PĂ«rfaqĂ«sues tĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit thanĂ« pĂ«r Citizens.al se aksioni mbĂ«shtetej edhe nĂ« njĂ« urdhĂ«r tĂ« brendshĂ«m tĂ« datĂ«s 9 tetor. Por, ky zinxhir vendimesh krijoi njĂ« precedent tĂ« rrezikshĂ«m ku veprimi administrativ mori fuqi pĂ«rpara detyrimit pĂ«r tâu botuar nĂ« Fletore Zyrtare.
Pra urdhrat nisën të zbatoheshin pa u njoftuar ligjërisht publiku. Mjaftoi një dalje në Facebook. Kjo paqartësi operacionale duket se mbështetet nga një boshllëk edhe më i madh ligjor.
Drejtoria e PĂ«rgjithshme e ShĂ«rbimeve tĂ« Transportit Rrugor (DSHTRR) konfirmoi pĂ«r Citizens.al se âpatinat elektrike lejohen tĂ« qarkullojnĂ« nĂ« rrugĂ«â, sepse neni 344 i VKM-sĂ« nr.153 i trajton ato ânĂ« analogji me biçikletatâ nĂ« zbatim tĂ« Nenit 180 tĂ« Kodit Rrugor.
Në mungesë të një neni të posaçëm, rregullat e biçikletave funksionojnë si normë e huazuar për patinat: ato mund të lëvizin në rrugë dhe duhet të përdorin korsitë e biçikletave, kur ekzistojnë, duke respektuar të njëjtat rregulla të drejtimit, ndriçimit, sinjalizimit etj.
Ndryshimi i vitit 2021 e formalizoi termin âpatina elektrikeâ nĂ« Kod Rrugor duke i lejuar pĂ«r qarkullim. Por nuk u shoqĂ«rua me kuadĂ«r tĂ« plotĂ« rregullator.
Kodi Rrugor nuk përmban nen të posaçëm për to, ndërsa bashkitë dhe policia nuk kanë akte nënligjore që të përcaktojnë qartë shpejtësinë, zonat e lejuara apo kufizimet teknike.
Në këtë amulli, qytetarët gjenden të penalizuar për përdorimin e një mjeti që ligji e lejon, por rregullat e zbatimit të tij mungojnë. Pikërisht këtu lind paradoksi: e drejta ekziston, por zbatimi i saj varet nga interpretimi i autoriteteve, duke e kthyer sigurinë rrugore në një proces të paqëndrueshëm dhe arbitrar.
âAksion i tepruar dhe arbitrarâ
Autoritetet e nisën aksionin pas një numri incidentesh. Ndërkohë, në dy raportime të mëparshme të Citizens.al u vu re konfuzion prej qytetarëve, protesta spontane dhe mungesë transparence.
Për të kuptuar ndikimin real tek përdoruesit, Citizens.al zhvilloi një pyetësor në të cilin u përgjigjën 40 qytetarë që ishin përballur direkt me operacionin policor, një prej të cilëve edhe Besian Kozma.
Pjesa dĂ«rrmuese e tĂ« anketuarve thanĂ« se e pĂ«rdornin monopatinĂ«n pĂ«r lĂ«vizje tĂ« pĂ«rditshme, kryesisht pĂ«r nĂ« punĂ« (90%), ndĂ«rsa 10% pĂ«r shĂ«rbime âdeliveryâ. Ky profil i pĂ«rdorimit sugjeron se monopatinat nuk janĂ« thjesht mjete rekreative, por alternativĂ« e lĂ«vizjes urbane, veçanĂ«risht pĂ«r ata qĂ« nuk pĂ«rballojnĂ« dot kosto tĂ« larta transporti.
Anketa vë në dukje mungesën e transparencës në zbatimin e aksionit policor pasi shumica (59%) e përdoruesve thanë se nuk morën asnjë dokument zyrtar në momentin e bllokimit.
Shumica u ndaluan nĂ« mĂ«ngjes, rrugĂ«s pĂ«r punĂ« (65%), duke e kthyer ndĂ«rhyrjen nĂ« njĂ« goditje direkte mbi lĂ«vizshmĂ«rinĂ« e qytetarĂ«ve, pjesa dĂ«rrmuese (90%) e tĂ« cilĂ«ve e konsideruan aksionin âtĂ« tepruar dhe tĂ« padrejtĂ«â, si dhe bllokimin 30-ditor âarbitrarâ.
AsnjĂ« pĂ«rdorues nuk e ka vlerĂ«suar pĂ«r Citizens.al aksionin si âtĂ« drejtĂ« dhe tĂ« nevojshĂ«mâ. Kjo tregon njĂ« hendek tĂ« qartĂ« midis perceptimit qytetar dhe justifikimit institucional pĂ«r sigurinĂ« rrugore.
âPĂ«r mua kanĂ« vepruar shumĂ« gabim, sepse na kanĂ« dĂ«mtuar nĂ« pĂ«rditshmĂ«rinĂ« tonĂ«, mund tâi hartonin rregullat edhe pa bĂ«rĂ« njĂ« aksion tĂ« tillĂ«,â thotĂ« Besiani.
Pothuajse të gjithë (93%) thanë se e kishin përjetuar këtë periudhë pa monopatinë si të kushtueshme në kohë dhe para. Qytetarët janë orientuar drejt transportit urban (43%) ose ecjes (45%), ndërsa 12% drejt taksive. Ky ndryshim ka krijuar ngarkesë financiare dhe kohore për përdoruesit aktivë të këtyre mjeteve.
âPĂ«r momentin lĂ«viz ose me biçikletĂ« ose me urban, por kjo periudhĂ« ka treguar se çfarĂ« efekti ka dhĂ«nĂ« nĂ« lĂ«vizje sepse tĂ« gjithĂ« ne qĂ« kishim patina dhe na u bllokuan, ose po pĂ«rdorim makinĂ« ose urbanin duke ndikuar nĂ« trafik,â komenton Besiani.
âProblemi nuk janĂ« mjetet, por mungesa e rregullaveâ
Shumica (62%) e të anketuarve besojnë se monopatinat janë problem vetëm kur përdoren pa rregulla. Vetëm 20% i konsiderojnë ato rrezik serioz. Në të njëjtën linjë, shumica mbështesin përdorimin në korsitë e biçikletave, por pranojnë se për këtë përdorim duhet të ketë kufizime.
âTĂ« dalin ekspertĂ« dhe ta vlerĂ«sojnĂ« kĂ«tĂ« gjĂ«, normalisht tĂ« ketĂ« rregulla dhe tĂ« ndĂ«shkohet cilido qĂ« nuk i zbaton, jo tĂ« penalizohen tĂ« gjithĂ«,â vijon Besiani.
Rekomandimet e tĂ« anketuarve nga Citizens.al synojnĂ« balancimin mes sigurisĂ« rrugore dhe tĂ« drejtĂ«s pĂ«r lĂ«vizje. Ata shprehen me dakordĂ«si se patinat elektrike duhet tĂ« kenĂ« kufizim moshe dhe shpejtĂ«sie, tâu kĂ«rkohet regjistrim, identifikim dhe siguracion mjeti, sidomos nĂ« rastet e pĂ«rdorimit tregtar, dhe ndĂ«shkim me gjoba dhe konfiskime nĂ« rastet e shkeljeve tĂ« pĂ«rsĂ«ritura.
Anketa e Citizens.al tregon se pjesa më e madhe e përdoruesve të monopatinave nuk i kundërshtojnë rregullat, përkundrazi, i kërkojnë. Por bllokimi 30-ditor, pa paralajmërim dhe pa procedura të rregullta, është perceptuar si masë ndëshkuese dhe e padrejtë.
Kështu, debati për monopatinat nxjerr në pah një realitet të thellë: qytetet e mëdha si Tirana, kërkojnë politika të qarta dhe afatgjata të lëvizshmërisë dhe jo përndjekje me operacione të papritura policore.
Login
