Udhëheqësit e NATO-s pritet të miratojnë një objektiv të ri të madh për shpenzimet në mbrojtje në samitin e aleancës në Hagë të mërkurën, siç kërkohet nga Presidenti amerikan Donald Trump.
Ja disa pyetje dhe përgjigje kyçe rreth objektivit të ri.
ĂfarĂ« pritet tĂ« miratojnĂ« udhĂ«heqĂ«sit e NATO-s?
Pritet të bien dakord që anëtarët e NATO-s duhet të shpenzojnë 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për mbrojtje bazë dhe investime më të gjera që lidhen me mbrojtjen dhe sigurinë.
Kjo është një rritje e konsiderueshme krahasuar me objektivin aktual prej 2%, i cili u miratua në samitin e aleancës në Uells në 2014. Por objektivi i ri do të matet në mënyrë të ndryshme.
Anëtarët e NATO-s do të pritet të shpenzojnë 3.5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të tyre për mbrojtjen bazë, si trupa dhe armë, objektet që përfshihen aktualisht në objektivin e vjetër prej 2%.
Ata gjithashtu do të pritet të shpenzojnë një 1.5% tjetër të PBB-së për investime më të gjera që lidhen me mbrojtjen dhe sigurinë, si përshtatja e rrugëve, urave dhe porteve për përdorim nga automjetet ushtarake, si dhe në kibernetikë dhe mbrojtjen e tubacioneve të energjisë.
Sa e madhe do të jetë kërkesa për vendet anëtare të NATO-s?
Shumë e madhe për shumë prej tyre.
Njëzet e dy nga 32 vendet anëtare të NATO-s shpenzuan vitin e kaluar 2% ose më shumë të PBB-së së tyre për mbrojtje.
Në total, anëtarët e aleancës shpenzuan mesatarisht 2.61% të PBB-së së NATO-s për mbrojtje vitin e kaluar, sipas një vlerësimi të NATO-s. Por ky numër fsheh dallime të mëdha në shpenzimet ndërmjet anëtarëve.
Për shembull, Polonia shpenzoi më shumë se 4% të PBB-së së saj për mbrojtje, duke qenë shpenzuesi më i madh. Në anën tjetër, Spanja shpenzoi më pak se 1.3%.
Kur pritet që vendet e NATO-s të arrijnë këtë objektiv?
Ata do të pritet të arrijnë objektivin deri në vitin 2035. Objektivat mund të rishikohen dhe përshtaten gjatë një rishikimi që pritet në vitin 2029.
Sa para shtesë do të duhej të shpenzonin vendet e NATO-s?
ĂshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« thuhet saktĂ«sisht sa para shtesĂ« do tĂ« duhet tĂ« shpenzojnĂ« anĂ«tarĂ«t e NATO-s, pasi kjo varet nga madhĂ«sia e ekonomive tĂ« tyre nĂ« vitet nĂ« vijim.
Gjithashtu, NATO nuk ka njĂ« matje aktuale pĂ«r shpenzimet nĂ« kategorinĂ« e re mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« investimeve nĂ« mbrojtje dhe siguri, kĂ«shtu qĂ« nuk ka njĂ« pikĂ« referimi pĂ«r tâu bazuar.
Megjithatë, vendet e NATO-s shpenzuan mbi 1.3 trilionë dollarë për mbrojtjen bazë në vitin 2024, nga rreth 1 trilionë dollarë dhjetë vjet më parë (me çmime të pandryshuara të vitit 2021). Nëse të gjitha shtetet e NATO-s do të kishin shpenzuar 3.5% të PBB-së për mbrojtje vitin e kaluar, kjo do të përbënte rreth 1.75 trilionë dollarë.
Pra, arritja e objektivave të rinj mund të kërkojë shpenzime shtesë prej qindra miliardë dollarësh në vit, krahasuar me shpenzimet aktuale.
Pse po i rrisin tani shpenzimet vendet e NATO-s?
Vazhdimi i luftës së Rusisë në Ukrainë, shqetësimet për një kërcënim të mundshëm nga Rusia në të ardhmen, dhe presioni i SHBA-ve kanë nxitur shumë kryeqytete europiane të rrisin investimet në mbrojtje dhe të planifikojnë rritje edhe më të mëdha në vitet e ardhshme.
âRusia mund tĂ« jetĂ« gati tĂ« pĂ«rdorĂ« forcĂ«n ushtarake kundĂ«r NATO-s brenda pesĂ« viteve,â tha sekretari i pĂ«rgjithshĂ«m i NATO-s, Mark Rutte, mĂ« herĂ«t kĂ«tĂ« muaj.
Europa gjithashtu po përgatitet për mundësinë që SHBA-ja, nën Presidentin Donald Trump, të vendosë të tërheqë disa nga trupat dhe kapacitetet e saj nga Europa.
âAmerika nuk mund tĂ« jetĂ« kudo dhe gjithmonĂ«, dhe as nuk duhet tĂ« jetĂ«,â tha sekretari i mbrojtjes sĂ« SHBA-sĂ«, Pete Hegseth.
Për çfarë do të shpenzohet paratë e reja?
Këtë muaj, NATO miratoi objektiva të rinj të kapaciteteve për anëtarët e saj, llojet e trupave, njësive ushtarake, armëve dhe pajisjeve që NATO thotë se duhet të kenë për të mbrojtur veten dhe aleancën.
KĂ«to objektiva janĂ« tĂ« klasifikuara, por Rutte tha pas miratimit se aleanca duhet tĂ« investojĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« fusha si âmbrojtja ajrore, avionĂ« luftarakĂ«, tanke, dronĂ«, personel, logjistikĂ« dhe shumĂ« tĂ« tjeraâ.Â
A janë të gjithë dakord?
Jo plotësisht. Kryeministri spanjoll Pedro Sanchez thotë se vendi i tij mund të përmbushë objektivat e kapaciteteve ushtarake duke shpenzuar vetëm 2.1% të PBB-së.
Qeveria e tij miratoi draftin e deklaratës së samitit me objektivin e ri të shpenzimeve, por bëri të qartë se nuk ka ndërmend të shpenzojë kaq shumë. Zyrtarët e NATO-s thonë se Sanchez nuk ka të drejtë për përjashtim, shpenzimet e Spanjës do të monitorohen dhe nëse nuk investon mjaftueshëm për të përmbushur objektivat ushtarake, do të duhet të përmirësohet.
Disa vende që kanë nënshkruar objektivat mund të mos i arrijnë ato, pritet nga diplomatë dhe analistë, por publikisht ata kanë insistuar se janë të përkushtuar.
Kush do të sigurojë paratë?
Ădo vend anĂ«tar i NATO-s do tĂ« vendosĂ« vetĂ« se nga do tĂ« gjejĂ« paratĂ« pĂ«r tĂ« rritur shpenzimet nĂ« mbrojtje dhe si tâi alokojĂ« ato.
Bashkimi Evropian ka ndërmarrë hapa për të lehtësuar shpenzimet e kryeqyteteve në mbrojtje.
BE po lejon vendet anëtare të rrisin shpenzimet ushtarake me 1.5% të PBB-së çdo vit për katër vite, pa iu nënshtruar masave disiplinore që zakonisht aktivizohen kur deficiti kombëtar kalon 3% të PBB-së.
Muajin e kaluar, ministrat e BE-sĂ« miratuan krijimin e njĂ« fondi armĂ«sh prej 150 miliardĂ« eurosh, i cili do tĂ« financohet me huamarrje tĂ« pĂ«rbashkĂ«t evropiane dhe do tâu japĂ« hua vendeve pĂ«r projekte tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta mbrojtjeje.
Disa vende evropiane kërkojnë që huamarrja e përbashkët e BE-së të përdoret për grante, jo hua, për shpenzimet në mbrojtje, por po hasin rezistencë nga vende konservatore fiskalisht si Gjermania dhe Holanda.
Si krahasohet objektivi i NATO-s me shpenzimet e tjera ushtarake?
Aleatët e NATO-s dedikojnë një pjesë shumë më të vogël të prodhimit të tyre ekonomik për mbrojtje sesa Rusia, por së bashku shpenzojnë shumë më tepër para sesa Moska.
Shpenzimet ushtarake të Rusisë u rritën me 38% në 2024, duke arritur në rreth 149 miliardë dollarë, ose 7.1% të PBB-së, sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI).
Kina, shpenzuesi i dytë më i madh ushtarak në botë, i kushtoi rreth 1.7% të PBB-së shpenzimeve ushtarake vitin e kaluar, sipas SIPRI.
Si krahasohet shpenzimet ushtarake me shpenzimet e tjera qeveritare?
Në vendet e NATO-s, mbrojtja përbën një pjesë relativisht të vogël të buxheteve kombëtare.
Shpenzimet ushtarake përbënin 3.2% të shpenzimeve qeveritare në Itali, 3.6% në Francë dhe 8.5% në Poloni në vitin 2023, sipas të dhënave të SIPRI. Në Rusi, në të njëjtin vit, shpenzimet ushtarake përbënin pothuajse 19% të shpenzimeve qeveritare.
Reuters, pĂ«rshtati nĂ« shqip ©LAPSI.ALÂ
The post ĂfarĂ« Ă«shtĂ« objektivi i ri i NATO-s prej 5% pĂ«r shpenzimet e mbrojtjes? appeared first on Lapsi.al.