Login
Shfrytëzimi i lëvizjeve ekstremiste nga Moska në Ballkan
Blerim Vela
Në mesin e janarit 2026, analistët raportuan një rritje të ndjeshme të propagandës së së djathtës ekstreme të lidhur me Rusinë, që qarkullonte në Telegram në Serbi. Dhjetëra kanale të ndërlidhura përforcuan mesazhet e Ligës Ndërkombëtare Sovraniste dhe rrjeteve të tjera ekstremiste, duke arritur qindra-mijëra ndjekës. Këto kanale nuk janë dhoma të izoluara jehone. Grupet ultranacionaliste në Serbi rishpërndajnë përmbajtje të koordinuar mbi emigracionin, tradicionalizmin dhe kundërshtimin ndaj normave liberale, duke i ngulitur thellë në diskursin online narrativat e përafruara me Moskën. Zgjerimi i këtyre rrjeteve nxjerr në pah mënyrën se si platformat digjitale janë shndërruar në vektorë qendrorë të ndikimit të huaj në Ballkanin Perëndimor, duke formësuar opinionin publik dhe dinamikat politike, e jo thjesht duke i pasqyruar ato.
Rrjetet online janĂ« vetĂ«m njĂ« shtresĂ« e njĂ« ekosistemi mĂ« tĂ« gjerĂ«. NĂ« mbarĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor, grupe tĂ« sĂ« djathtĂ«s ekstreme marshojnĂ« nĂ« rrugĂ«, priftĂ«rinj ortodoksĂ« e paraqesin besnikĂ«rinĂ« gjeopolitike si detyrim moral, ndĂ«rsa politikanĂ« dashamirĂ«s kĂ«rkojnĂ« âbekiminâ e MoskĂ«s pĂ«r tâiu kundĂ«rvĂ«nĂ« normave perĂ«ndimore duke ndĂ«rtuar njĂ« strategji tĂ« koordinuar qĂ« pĂ«rdorĂ« levat digjitale, fetare dhe politike tĂ« ndikimit.
Pesha e kësaj dinamike është e qartë për Ballkanin dhe Perëndimin. Ndikimi rus nuk është më abstrakt, ai shfrytëzon plagë historike, konservatorizëm shoqëror dhe institucionet e brishta për të ngulitur një model joliberal qeverisjeje. Përmes organizatave ekstremiste, rrjeteve fetare dhe elitave politike dashamirëse, Moska po eksporton vetë planin themelor të sistemit të saj autoritar: autoritet të centralizuar, pluralizëm të kufizuar dhe shkrirjen e pushtetit kulturor me atë politik në një rajon që ende përpiqet të arrijë konsolidim demokratik. Kuptimi i kësaj dinamike është thelbësor për mbrojtjen e normave demokratike dhe procesit të integrimit në BE, në një rajon nën kontestim aktiv ideologjik.
NĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor, sot, ndikimi i RusisĂ« nuk Ă«shtĂ« njĂ« abstraksion i largĂ«t. PĂ«rkundrazi, Ă«shtĂ« njĂ« forcĂ« e prekshme qĂ« formĂ«son zgjedhje, polarizon shoqĂ«ri dhe ngulitet brenda lĂ«vizjeve ekstremiste qĂ« pretendojnĂ« afinitet kulturor dhe mision politik. Nga Beogradi nĂ« Banja-LlukĂ« e Shkup, strategjia e MoskĂ«s ka evoluar nĂ« njĂ« fushatĂ« shumĂ«shtresore qĂ« ndĂ«rthur identitetin kulturor, pĂ«rkatĂ«sinĂ« ortodokse, rrjetet ekstremiste dhe operacionet e ndikimit. ĂshtĂ« njĂ« plan pĂ«r eksportimin e njĂ« modeli qeverisjeje tĂ« rrĂ«njosur nĂ« autoritet tĂ« centralizuar dhe rezistencĂ« ndaj normave tĂ« demokracisĂ« liberale.
Konturat e kĂ«tij ndikimi u bĂ«nĂ« dukshĂ«m tĂ« qarta nĂ« shtator 2025, kur grupe neo-naziste dhe tĂ« sĂ« djathtĂ«s ekstreme nga e gjithĂ« Evropa u mblodhĂ«n nĂ« ShĂ«n Petersburg nĂ«n patronazhin e KishĂ«s Ortodokse Ruse pĂ«r tĂ« themeluar LigĂ«n NdĂ«rkombĂ«tare Sovraniste. Forza Nuova e ItalisĂ«, Agimi i ArtĂ« i GreqisĂ« dhe grupe ultranacionaliste serbe si âRojet e Popullitâ dhe âAksioni Serbâ morĂ«n pjesĂ« krahas oligarkut-ideolog, Konstantin Malofeev, dhe mendimtarit nacionalist rus, Aleksandr Dugin. Misioni i LigĂ«s, âmbrojtja e vlerave tĂ« bardha tĂ« krishteraâ kundĂ«r dekadencĂ«s perĂ«ndimore, ilustroi se si rrjetet e lidhura me Kremlinin ofrojnĂ« platforma pĂ«r ideologji ekstremiste, duke i veshur ato me legjitimitet fetar. Siç vuri nĂ« dukje United24 Media, âgrupeve tĂ« sĂ« djathtĂ«s ekstreme iu dha miratimi moral nga Kisha, duke i shndĂ«rruar efektivisht agjendat radikale politike nĂ« njĂ« formĂ« detyrimi shpirtĂ«ror/fetarâ.
Larg të qenit të izoluara, këto rrjete përfitojnë nga aleatë dhe lehtësues brenda Bashkimit Evropian, të cilët u japin legjitimitet dhe hapësirë për qarkullimin e ideve. Kryeministri hungarez, Viktor Orbån, ka luajtur një rol veçanërisht lehtësues në këtë ekosistem. Ai organizon tubime, si Forumi Demografik i vitit 2023 në Budapest, që tërheqin aktorë rajonalë të së djathtës ekstreme, politikanë ultranacionalistë dhe ideologë simpatizantë të një botëkuptimi shoqërisht konservator. Duke ofruar platforma me profil të lartë dhe mbulesë të butë diplomatike, Orbåni ka forcuar lidhjet mes ekstremistëve të Ballkanit Perëndimor dhe homologëve të tyre evropianë, duke normalizuar efektivisht një model qeverisjeje shoqërisht konservatore dhe autoritare që pasqyron atë të Rusisë.
Ky zhvillim ka implikime më të gjera. Rritja e lëvizjeve të së djathtës ekstreme në mbarë Evropën, të cilat hapur admirojnë ose imitojnë modelin politik rus, i sinjalizon rajonit se joliberalizmi është një shabllon i zbatueshëm dhe elektoralisht i suksesshëm. Kjo i inkurajon aktorët lokalë të refuzojnë normat e BE-së mbi pluralizmin, liritë civile dhe të drejtat e pakicave, duke e bërë shumë më të lehtë operacionalizimin e operacioneve të ndikimit të Kremlinit në shtete që tashmë përballen me institucione të dobëta dhe fragmentim politik.
Këto dinamika nuk janë thjesht simbolike. Në mbarë Ballkanin Perëndimor, rrymat ekstremiste dhe pro-ruse e kanë shndërruar afërsinë ideologjike në ndikim konkret politik, duke formësuar zgjedhje lokale dhe debate kombëtare të politikave.
KĂ«to rryma ekstremiste transnacionale kanĂ« gjetur terren pjellor nĂ« politikĂ«n rajonale. NĂ« zgjedhjet lokale tĂ« MaqedonisĂ« sĂ« Veriut nĂ« vitin 2025, parti si âMaqedonia e Bashkuarâ bĂ«n fushatĂ« kundĂ«r integrimit nĂ« BE dhe NATO, duke u thirrur nĂ« sovranitet dhe ruajtjen kulturore, ndĂ«rsa apeluan te biznesmenĂ« dhe rrjete ideologjike tĂ« pĂ«rafruara me MoskĂ«n. NĂ« Serbi, refuzimi i qeverisĂ« pĂ«r tĂ« vendosur sanksione ndaj RusisĂ«, pas luftĂ«s kundĂ«r UkrainĂ«s, ka forcuar koalicione politike tĂ« brendshme qĂ« simpatizojnĂ« narrativat e Kremlinit. Grupe ultranacionaliste si partia serbe âBetimtarĂ«tâ kanĂ« fituar pĂ«rfaqĂ«sim parlamentar dhe tashmĂ« bashkĂ«punojnĂ« me PartinĂ« Progresive Serbe nĂ« pushtet, duke normalizuar njĂ« platformĂ« anti-perĂ«ndimore dhe duke promovuar legjislacion qĂ« kufizon shoqĂ«rinĂ« civile.
Republika Srpska nĂ« Bosnje dhe HercegovinĂ« ofron njĂ« tjetĂ«r shembull tĂ« fortĂ«. Milorad Dodiku, ish-president i RepublikĂ«s Srpska, ka udhĂ«tuar vazhdimisht nĂ« MoskĂ« pĂ«r tĂ« riafirmuar qĂ«ndrime pro-ruse, ndĂ«rkohĂ« qĂ« ka penguar reformat nĂ« nivel shtetĂ«ror dhe ka promovuar retorikĂ« secesioniste. NĂ« shkurt 2025, qeveria e Dodikut miratoi njĂ« âligj pĂ«r agjentĂ«t e huajâ, i modeluar drejtpĂ«rdrejt sipas legjislacionit rus, pĂ«r tĂ« kufizuar median e pavarur dhe organizatat joqeveritare duke institucionalizuar njĂ« taktikĂ« qĂ« Moska e ka pĂ«rdorur brenda vendit pĂ«r tĂ« shtypur kundĂ«rshtarĂ«t dhe mospajtimin shoqĂ«ror.
PĂ«rtej legjislacionit, ndikimi rus nĂ« Ballkan lulĂ«zon nĂ« jetĂ«n qytetare dhe kulturore. Serbia pĂ«rjetoi disa nga protestat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« dekadave tĂ« fundit nĂ« vitin 2025, me qindra mijĂ«ra qytetarĂ« qĂ« kĂ«rkonin llogaridhĂ«nie pĂ«r korrupsionin dhe dĂ«shtimet e qeverisjes. NĂ« vend qĂ« tĂ« adresonin ankesat, autoritetet i etiketuan kĂ«to protesta si ârevolucione me ngjyraâ tĂ« orkestruara nga fuqi tĂ« huaja - njĂ« narrativĂ« e marrĂ« drejtpĂ«rdrejt nga operacionet informative ruse. Media ruse dhe ato serbe tĂ« lidhura me shtetin e amplifikuan kĂ«tĂ« propagandĂ«, duke e paraqitur angazhimin qytetar si kĂ«rcĂ«nim ekzistencial tĂ« manipuluar nga Brukseli ose Uashingtoni.
Institucionet fetare janĂ« shfaqur ndĂ«r bartĂ«sit mĂ« efektivĂ« tĂ« narrativave tĂ« pĂ«rafruara me Kremlinin. Kisha Ortodokse Serbe, thellĂ«sisht e ngulitur nĂ« jetĂ«n politike, vepron si njĂ« amplifikator i fuqishĂ«m i sentimentit pro-rus, duke i kornizuar zgjedhjet gjeopolitike si beteja kulturore dhe duke e pozicionuar MoskĂ«n si mbrojtĂ«sen e qytetĂ«rimit ortodoks. Siç shpjegonte njĂ« artikull nĂ« New Union Post, âautoriteti fetar nĂ« Ballkan nuk Ă«shtĂ« simbolik. Ai mobilizon votues, legjitimon qĂ«ndrime politike dhe amplifikon narrativa qĂ« pĂ«rputhen me interesat strategjike ruseâ. UdhĂ«heqĂ«sit ekstremistĂ« e shfrytĂ«zojnĂ« kĂ«tĂ« platformĂ« fetare pĂ«r tĂ« normalizuar retorikĂ«n ultranacionaliste dhe anti-perĂ«ndimore, duke e paraqitur atĂ« si mbrojtje tĂ« traditĂ«s, e jo si ideologji.
Edhe jashtë rrjeteve ortodokse, strategjia e Moskës përshtatet me kontekste të tjera sociopolitike. Hulumtimet tregojnë se aktorë pro-rusë kanë bashkëpunuar herë pas here me organizata islame në Ballkan, duke promovuar narrativa të rezistencës ndaj imperializmit kulturor perëndimor. Fleksibiliteti i këtyre rrjeteve nënvizon fokusin e Moskës jo thjesht mbi ideologjinë, por mbi ndërtimin e aleancave strategjike në një gamë të gjerë mjedisesh shoqërore.
Një model i qartë qeverisjeje i bashkon këto ndërhyrje. Rusia eksporton një kombinim të autoritetit të centralizuar, pluralizmit të kufizuar dhe tradicionalizmit kulturor, duke demonstruar se si pushteti autoritar mund të shoqërohet me kontroll shoqëror të kornizuar si detyrim moral. Aty ku institucionet janë të dobëta, shoqëria civile e kufizuar dhe frustrimi ekonomik i lartë, ky model gjen terren pjellor. Ai normalizon idenë se devijimi nga normat e përafruara me Moskën kërcënon jo vetëm rendin politik, por edhe mbijetesën kulturore.
VendimmarrĂ«sit evropianĂ« i kanĂ« njohur kĂ«to dinamika. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dĂ«noi âsulmet hibride tĂ« RusisĂ« qĂ« synojnĂ« destabilizimin e demokracive nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimorâ, duke theksuar rĂ«ndĂ«sinĂ« e forcimit tĂ« institucioneve demokratike dhe mediave tĂ« pavarura pĂ«r tâi rezistuar ndĂ«rhyrjeve tĂ« jashtme. UdhĂ«heqĂ«sit rajonalĂ« i pĂ«rsĂ«risin kĂ«to shqetĂ«sime, duke paralajmĂ«ruar se ndikimi i vazhdueshĂ«m i MoskĂ«s mund tĂ« rrezikojĂ« paqen, pĂ«rparimin demokratik dhe kredibilitetin e proceseve tĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE.
Ndikimi i Rusisë në Ballkanin Perëndimor pasqyron një strategji të qëllimshme dhe adaptive, që integron organizata ekstremiste, autoritet fetar dhe instrumente legjislative në një model koherent të ndikimit politik. Në vend që të eksportojë vetëm ideologji, Moska promovon një sistem qeverisjeje të karakterizuar nga autoritet i centralizuar, pluralizëm i kufizuar dhe tradicionalizëm kulturor.
Teksa këto praktika institucionalizohen përmes zgjedhjeve, rregullimit të mediave dhe kufizimeve ndaj shoqërisë civile, ato riformësojnë normat dhe pritshmëritë politike në rajon. Rezultati nuk janë ndërhyrjet episodike, por normalizimi gradual i qeverisjes joliberale në shoqëri tashmë të shënuara nga brishtësia institucionale dhe konflikte identitare të pazgjidhura. Kjo trajektore sugjeron se roli i Rusisë në Ballkan do të mbetet një faktor i qëndrueshëm në formësimin e evolucionit politik të rajonit.
(Autori shĂ«rbeu si shef i stafit tĂ« presidentes sĂ« KosovĂ«s (2021-2023) dhe ka doktoruar pĂ«r Studime Evropiane BashkĂ«kohore nĂ« Universitetin e Saseksit. Ky shkrim fillimisht Ă«shtĂ« botuar nga âJamestown Foundationâ nĂ« gjuhĂ«n angleze)
