Pagesa e bonusit dhe premtimet për rritjen e pensioneve, mund të kenë ndikuar në rezultatin e zgjedhjeve parlamentare në favor të mazhorancës, por duket se ka pak gjasa që kjo e fundit po i afrohet një zgjidhjeje të qëndrueshme për reformimin e skemës së kontributeve shoqërore, e cila po përballet me rrezikun e kolapsit.
Në oborrin e vogël të shtëpisë së saj në Vaqar, Lirije Sina, 64-vjeçe, kalon orë të tëra duke u kujdesur për disa rreshta perimesh që i ka mbjellë për të kursyer nga pensioni i saj prej 9.900 lekësh.
âĂfarĂ« tĂ« bĂ«j mĂ« parĂ« me ato lekĂ«â? â pyet ajo, duke renditur ilaçet, faturat dhe ushqimin, ndĂ«rsa tregon se kohĂ«t e fundit ka filluar tĂ« ketĂ« probleme me tensionin.
Bashkëshorti i saj, 72-vjeç, vuan nga astma dhe shpesh ka nevojë për medikamente që nuk mbulohen nga skema e rimbursimit, një tjetër barrë për çiftin që jeton vetëm me pensionet.
Ata thonë se mund të përballojnë vetëm një dietë të thjeshtë ushqimore, pasi mishi dhe peshku janë jashtë mundësive të tyre, ndërsa bahçja mbetet burimi i vetëm i prodhimeve të freskëta.
Pavarësisht vështirësive, Sanija votoi për Partinë Socialiste në pushtet në zgjedhjet parlamentare në 11 maj, e joshur nga shpërndarja e bonusve për pensionistët dhe premtimet për rritjen e pensionit në të ardhmen e afërt.
âE morĂ«m edhe tĂ« pranverĂ«s dhe tani do tĂ« marrim prapĂ« njĂ« bonusâ, tha Lirija, ndĂ«rsa shtoi se kĂ«to pagesa janĂ« njĂ« ndihmĂ« e madhe pĂ«r pensionistĂ«t. âNuk kam pse e fsheh, unĂ« pĂ«r kĂ«ta kam votuarâ, shtoi ajo.
NĂ« nĂ«ntor 2024, vetĂ«m 6 muaj pĂ«rpara zgjedhjeve parlamentare, qeveria njoftoi shpĂ«rndarjen e dy bonuseve me vlerĂ« nga 10 mijĂ« deri nĂ« 15 mijĂ« lekĂ« pĂ«r rreth 730 mijĂ« pensionistĂ«, me njĂ« kosto prej 163 milionĂ« eurosh â njĂ« vendim qĂ« kritikĂ«t e cilĂ«sojnĂ« si tĂ« motivuar politikisht dhe tĂ« orientuar drejt njĂ« prej blloqeve mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« votuesve nĂ« vend.
âĂshtĂ« njĂ« bonus elektoralâ, thotĂ« ekonomisti Selami Xhepa. âNuk ka asnjĂ« diskutim qĂ« pĂ«rdorimi i kĂ«tij instrumenti financiar ka pasur si qĂ«llim pĂ«rdorimin politikâ, shtoi ai.
Premto Gogo, drejtues i KRIIK Albania, një organizatë që monitoron prej vitesh procesin zgjedhor, thotë se shpërndarja e bonusit për pensionistët, ka qenë pjesë e një serie vendimesh të marra në fund të vitit 2024, efektet e të cilave u ndjenë gjatë fushatës zgjedhore.
âAto kanĂ« qenĂ« vendime drejtpĂ«rdrejtĂ« elektorale, kanĂ« ndikuar ndjeshĂ«m dhe patjetĂ«r e kanĂ« e kanĂ« orientuar votĂ«nâ, tha Gogo.
âPor sa kanĂ« ndikuar, kĂ«tĂ« nuk e masim dot, sepse janĂ« shumĂ« mekanizma qĂ« e kanĂ« orientuar dhe lĂ«vizur peshĂ«n e votĂ«sâ, shtoi ai.
Hile zgjedhore
Në zgjedhjet parlamentare të 11 majit, Partia Socialiste arriti të merrte rreth 730 mijë vota, duke siguruar një mandat të katërt në krye të vendit dhe një epërsi absolute me 83 mandate në parlament. Analizat e ndryshme kanë sugjeruar se ndër kategoritë që e votuan më së shumti këtë parti ishin pikërisht pensionistët, duke ngritur pikëpyetje se një pjesë u joshën edhe nga bonusi që morën pak ditë para zgjedhjeve.
Qani Shino, ish minator që e gëzon pensionin prej vitit 2014, por që proteston prej vitesh për statusin e minatorit e konsideron bonusin e pranverës, si një hile për të mashtruar moshën e tretë para zgjedhjeve.
âAi qe njĂ« bonus mashtrim pĂ«r tĂ« marrĂ« votat para zgjedhjeve, dhe patjetĂ«r ka ndikuar tek vota, se ai pĂ«r vota e bĂ«riâ, thotĂ« Shino, i cili i Ă«shtĂ« bashkuar LĂ«vizjes BashkĂ«.
Edhe Klodian Muço, ekspert i ekonomisĂ« dhe njĂ«kohĂ«sisht profesor pranĂ« Universitetit Katolik âZoja e KĂ«shillit tĂ« MirĂ«â, i sheh premtimet nĂ« fushata elektorale dhe sidomos bonuset si instrumente qĂ« synojnĂ« tĂ« ndikojnĂ« nĂ« rezultatin elektoral.
Ai kujton se fjala bonus, nga latinishtja, do të thotë të japësh një shpërblim për një performancë të mirë, dhe ngre pikëpyetje se për çfarë arritjeje po shpërbleheshin pensionistët.
âBonusi Ă«shtĂ« premtim elektoralâ, tha ai. âNĂ« gjykimin tim, e vetmja âperformancĂ«â e pensionistĂ«ve nĂ« maj ishte tĂ« jenĂ« mĂ« dashamirĂ«s, ose ta shihnin me mĂ« shumĂ« optimizĂ«m partinĂ« nĂ« pushtetâ, shtoi Muço.
Neni 91 i Kodit Zgjedhor, i ndryshuar me marrĂ«veshje politike nĂ« vitin 2020, parashikon se; âkatĂ«r muaj para datĂ«s sĂ« zgjedhjeve deri nĂ« formimin e qeverisĂ« sĂ« re, ndalohet propozimi, miratimi ose nxjerrja e akteve ligjore ose nĂ«nligjore, tĂ« cilat parashikojnĂ« dhĂ«nien e pĂ«rfitimeve pĂ«r kategori tĂ« caktuara tĂ« popullsisĂ«, tĂ« tilla si aktet qĂ« parashikojnĂ« rritjen e pagave, pensioneve, mbĂ«shtetjes ekonomike apo sociale, uljen ose heqjen e taksave, vendosjen e amnistive fiskale, privatizimin apo dhĂ«nien e pasurive, tĂ« shpĂ«rblimeve â pĂ«rveçse kur nisma kushtĂ«zohet nga gjendje tĂ« fatkeqĂ«sisĂ« natyroreâ.
Sipas dispozitës ligjore, afatet ndaluese para zgjedhjeve parlamentare të vitit 2025 nisën më 11 janar, por ekspertë të zgjedhjeve thonë se KQZ-ja nuk duhet të kufizohej te një interpretim i ngushtë i ligjit.
âNe kemi kĂ«rkuar qĂ« ligji tĂ« zbatohet nĂ« mĂ«nyrĂ« domethĂ«nĂ«se, qĂ« do tĂ« thotĂ« tĂ« merren parasysh si vendimi, ashtu edhe efekti i tijâ, tha Premto Gogo.
Të njëjtin qëndrim ndan edhe Gerta Meta, drejtuese e Shoqatës për Kulturë Demokratike.
âSi taktikĂ« dhe si zgjedhje nga ana e qeverisĂ«, patjetĂ«r qĂ« ka ndikim nĂ« zgjedhjeâ, tha Meta. âPse nuk e jep kĂ«tĂ« bonus pak mĂ« pĂ«rpara ose pas zgjedhjeveâ?- pyeti ajo.
Karamele elektorale
Skema e pensioneve në Shqipëri prej vitesh përballet me vështirësi, si pasojë e emigrimit të fuqisë punëtore, ndryshimeve demografike dhe normës së ulët të kontributeve.
Në këto kushte, ekspertët paralajmërojnë se çdo ndërhyrje duhet të jetë e menduar mirë dhe jo të përdoret për përfitime elektorale.
Selami Xhepa kujton se skema e bonusit për pensionistët ka qenë tradicionalisht një shpërblim i fundvitit, për të lehtësuar barrën e festave.
Por, sipas tij, përdorimi i këtij subvencioni në prag të fushatës ka ndikuar drejtpërdrejt rezultatin zgjedhor.
âNjĂ« karamele, kur tĂ« jepet nĂ« momentin qĂ« tĂ« lĂ« ende shijen e Ă«mbĂ«l nĂ« gojĂ«, sigurisht qĂ« ka efektâ, tha Xhepa.
Ai shprehet pak optimist edhe për rritjen e premtuar pas zgjedhjeve, duke theksuar se kostoja e jetesës është rritur ndjeshëm, ç`ka e bën të papërfillshme edhe nëse premtimi realizohet.
â450 euro e kanĂ« qĂ« tani pensionin vendet e rajonit; qeveria jonĂ« premton ta bĂ«jĂ« 400 euro pas katĂ«r viteshâ, tha ai.
Pensionistët shqiptarë vijojnë të jenë ndër më të keqpaguarit në rajon. Në fund të vitit 2024, pensioni mesatar në Shqipëri ishte rreth 196 euro, ndërsa në Mal të Zi është 450 euro; në Bosnje 340 euro; në Maqedoninë e Veriut 405 euro; dhe në Serbi 440 euro.
Edhe Kosova ka rritur mbështetjen për këtë kategori, duke e çuar pensionin social në 120 euro dhe pensionin mesatar në 287 euro.
Eduart Gjokutaj, drejtues i ALTAX, një qendër që monitoron edhe premtimet e partive politike, mendon se politikat buxhetore të qeverisë mbeten të motivuara politikisht.
âBuxheti vetĂ« nuk merr vendime afatgjata, por afatshkurtra dhe me prioritet votĂ«nâ, tha ai, duke shtuar se kjo nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ«.
Duke iu referuar monitorimeve të ALTAX-it, Gjokutaj thotë se premtimet për pensionet nuk janë mbajtur asnjëherë, që nga qeveria Berisha, e deri te kryeministri Rama, i cili është në pushtet që nga viti 2013. Sipas të dhënave të organizatës, nga viti 2009 deri në vitin 2021, pensionet janë rritur me vetëm 36%, ndërsa premtimet e partive politike kanë qenë pothuajse trefish më të mëdha.
âPremtohet mĂ« shumĂ« sesa ka mundĂ«si, dhe mĂ« shumĂ« sesa mund tĂ« pĂ«rballojĂ« buxheti i shtetitâ, tha ai. âSigurisht qĂ« ky bonus dhe premtimi pĂ«r rritje e zbut pak pesimizmin te kjo kategoriâ.
Edhe ekonomisti Klodian Muço, Ă«shtĂ« i mendimit se partitĂ« politike i fryjnĂ« premtimet elektorale ndaj pensionistĂ«ve â njĂ« taktikĂ« qĂ«, sipas tij, shpesh ka rezultuar e suksesshme.
âBesoj se pensionistĂ«t vĂ«rtet i besojnĂ« premtimet, dhe premtimi i qeverisĂ« i influenconâ, pĂ«rfundoi ai.
Politikë me pensionet
Pesë vite më parë, kur doli në pension, Shefqet Muça përfitoi një pension prej 28 mijë lekësh për 34 vite punë si makinist në hekurudhën shqiptare dhe 3 vite shërbim ushtarak.
SĂ« bashku me kompensimet dhe rritjet e pĂ«rfituara ndĂ«r vite, ai aktualisht merr 34 mijĂ« lekĂ« nĂ« muaj. BashkĂ«shortja e tij nuk pati âaq fatâ, duke u shpĂ«rblyer me njĂ« pension prej vetĂ«m 13 mijĂ« lekĂ«sh pĂ«r 32 vite punĂ«.
Me këto të ardhura, Muça thotë se arrijnë të bëjnë një jetë modeste, por larg përmbushjes së nevojave të tyre.
âPo na ra ndonjĂ« sĂ«mundje, nuk dimĂ« ku tĂ« pĂ«rplasemiâ, thotĂ« ai.
Rritja e pensioneve është ndër premtimet më të përsëritura të partive politike dhe rikthehet në çdo fushatë zgjedhore.
Premtimi kryesor i socialistĂ«ve nĂ« fushatĂ«n e zgjedhjeve tĂ« 11 majit ishte se pensioni mesatar do tĂ« arrinte nĂ« 400 euro dhe ai minimal nĂ« 200 euro â njĂ« angazhim qĂ« po ripĂ«rsĂ«ritet sĂ«rish kĂ«to ditĂ«.
Ndryshe nga fushata, kur premtimet ishin më të paqarta, këtë herë kryeministri është kujdesur të saktësojë se objektivi do të realizohet në vitin 2029 dhe se kostoja totale do të jetë 1.7 miliardë euro.
Ai ka deklaruar se vetĂ«m kĂ«tĂ« vit pensionet zĂ«nĂ« âpjesĂ«n e luanitâ nĂ« buxhet, me 100 milionĂ« euro pĂ«r rritjet dhe 16 milionĂ« euro pĂ«r indeksimin.
Shefqet Muça mbetet skeptik për rritjen e pensioneve dhe formulën e re të propozuar nga qeveria, por në kushtet kur çmimet rriten çdo ditë, ish-makinisti në pension thotë se mirëpret çdo shtesë.
âNuk Ă«shtĂ« ndonjĂ« gjĂ« e madhe, por Ă«shtĂ« diçkaâ, shprehet ai, duke shtuar se premtimet pĂ«rsĂ«riten sepse âduan votĂ«nâ. âJeta Ă«shtĂ« shumĂ« e shtrenjtĂ« pĂ«r ne pensionistĂ«tâ, shtoi Muça.
Në kufirin e varfërisë
Ish minatori Qani Shtino jeton me bashkëshorten, e cila pas 42 vitesh kontribut në sistemin shëndetësor përfiton një pension prej 30 mijë lekësh.
Ai vetĂ« vuan nga njĂ« sĂ«rĂ« sĂ«mundjesh, si diabeti, tensioni dhe aritmia, dhe mbĂ«shtetet te medikamentet me rimbursim pĂ«r tâu kuruar, megjithĂ«se shpreh dyshime pĂ«r cilĂ«sinĂ« e barnave.
âKu mĂ« del mua pensioni tĂ« ha, tĂ« paguaj faturat dhe tĂ« marr edhe ilaçe tĂ« miraâ? â thotĂ« ai i pakĂ«naqur.
âVetĂ«m kur vijnĂ« vajzat na nxjerrin pĂ«r ndonjĂ« kafeâ, shton Shtino, duke theksuar se; âtĂ« presĂ« prindi lĂ«moshĂ« nga fĂ«mija Ă«shtĂ« kiametâ.
Ashtu si Qaniu, qindra mijĂ«ra pensionistĂ« nĂ« ShqipĂ«ri jetojnĂ« nĂ« kufirin e varfĂ«risĂ«. Banka BotĂ«rore ka pĂ«rllogaritur se kufiri i varfĂ«risĂ« Ă«shtĂ« 5.5 USD (rreth 457 lekĂ«) nĂ« ditĂ«, qĂ« mesatarisht i bie 165 USD (rreth 13,700 lekĂ«) nĂ« muaj â njĂ« shumĂ« qĂ« nĂ« ShqipĂ«ri barazohet me njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« pensioneve.
Si rrjedhojë e informalitetit të lartë përgjatë tre dekadave të fundit, shumë qytetarë që dalin sot në pension nuk kanë vitet e plota të punës dhe përfitojnë pension të pjesshëm.
Vetëm në vitin 2024 iu shtuan skemës së pensioneve 29,136 përfitues të rinj, por mesatarja e pensionit për këtë kategori mbeti e ulët, vetëm 17,013 lekë në muaj.
Për shkak të plakjes së shpejtë të popullsisë dhe zhvillimeve demografike, skema e pensioneve në vend po mbijeton me vështirësi.
NĂ« vitet â90 kishte katĂ«r kontribues pĂ«r njĂ« pĂ«rfitues; aktualisht raporti ka rĂ«nĂ« nĂ« 1.11 kontribues pĂ«r njĂ« pĂ«rfitues, ç`ka tregon se numri i pensionistĂ«ve po rritet shumĂ« mĂ« shpejt se vitet e punĂ«s.
Sipas ekspertëve, kjo e bën skemën, në kuptim afatgjatë, të paqëndrueshme, pavarësisht ndërhyrjeve të mundshme.
âNĂ« vitin 2030, po tĂ« ecim me kĂ«to ritme, do tĂ« arrijmĂ« njĂ« raport njĂ« kontribues pĂ«r njĂ« pĂ«rfitues,â shprehet Klodian Muço. âKjo do tĂ« thotĂ« se skema Ă«shtĂ« drejt dĂ«shtimitâ, shton ai./Monitor
The post BIRN: Bonusi përpara 11 majit, si u joshën pensionistët në prag të zgjedhjeve appeared first on Albeu.com.
Login
