Një email me përmbajtje kërcënuese dhe terroriste ka vënë në alarm mëngjesin e sotëm disa institucione në qytete të ndryshme të vendit, mes tyre edhe institucione të sistemit të drejtësisë.

Ndër institucionet e shënjestruara kanë qenë edhe Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) dhe Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO), ndërsa emaili u është dërguar edhe institucioneve të tjera të drejtësisë. Në mesazhin elektronik pretendohet se në ndërtesat e institucioneve ishte vendosur një bombë, e cila do të shpërthente pas dy orësh.

“Përshëndetje. Kjo është Shteti Islamik”, nis mesazhi, ndërsa më tej kërcënohet se, me vullnetin e Allahut, në ndërtesë është vendosur një bombë dhe se pas shpërthimit personat brenda do të vriteshin.

Formulimi i mesazhit ngre dyshime se teksti mund të jetë përkthyer automatikisht në shqip. Shprehje si “Kjo është Shteti Islamik” është i gabuar dhe ka strukturën e një përkthimi fjalë për fjalë. 

Emaili është dërguar nga adresa ruedaj@fcal.uner.edu.a. Domeni i përdorur në adresën ruedaj@fcal.uner.edu.a ngjan me domenin zyrtar të Universidad Nacional de Entre Ríos (UNER) në Argjentinë, uner.edu.ar. Megjithatë, adresa e emailit të përdorur në kërcënim përfundon me .uner.edu.a, pra mungon shkronja r në fund të domenit ar.

Hetuesit po punojnë për të përcaktuar burimin real të emailit dhe autorin ose autorët e kërcënimit.

Për momentin, ajo që është e konfirmuar është se kërcënimi ka mbërritur në adresat elektronike të disa institucioneve shqiptare dhe se, pas kontrollit të specializuar, nuk është gjetur eksploziv.

SPAK dhe GJKKO

Përmbajtja e mesazhit bëri që strukturat e Policisë së Shtetit të nisnin menjëherë verifikimet në institucionet e përfshira. Në SPAK dhe GJKKO, kontrollet janë kryer edhe nga specialistë të Antiterrorit, të pajisur me mjete të posaçme për kontrollin e pranisë së eksplozivëve, si dhe me qen të specializuar për zbulimin e lëndëve plasëse.

Faktoje ka siguruar pamje nga kontrollet në ambientet e SPAK dhe GJKKO, ku specialistët kanë verifikuar ambientet e institucioneve pas marrjes së kërcënimit.

Nga kontrollet e kryera deri tani nuk është konstatuar vendosja e ndonjë bombe apo eksplozivi.

Policia e Shtetit bëri të ditur se, krahas verifikimeve në terren, Drejtoria për Hetimin e Krimeve Kibernetike, në bashkëpunim me Drejtorinë e Antiterrorit dhe agjenci të tjera ligjzbatuese, vijon punën për identifikimin e autorit dhe të adresës elektronike nga e cila janë dërguar kërcënimet.

Autoritetet u kanë bërë thirrje qytetarëve të mos krijojnë panik, duke theksuar se strukturat e Policisë janë të angazhuara për garantimin e rendit dhe sigurisë publike.

Sulm i përsëritur

Ky nuk është rasti i parë kur institucionet shqiptare përballen me kërcënime të tilla. Rasti i sotëm vjen në një kohë kur Shqipëria përballet edhe me një tjetër formë kërcënimi: manipulimin dhe ndërhyrjen e informacionit të huaj, i njohur si FIMI.

Pikërisht për këtë temë, pak ditë më parë Faktoje publikoi një podcast me ministrin për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, në një bisedë me drejtoreshën ekzekutive të Faktoje.al, Klodiana Kapo.

Hoxha e cilëson FIMI-n një sfidë të madhe për Shqipërinë, e cila, pas sulmit masiv kibernetik të Iranit në vitin 2022, kuptoi se është po aq e ekspozuar sa vendet e tjera të Evropës. Sipas tij, rreziku nuk lidhet vetëm me institucionet, por edhe me besimin e qytetarëve te demokracia dhe rrugëtimi europian.

“Shqipëria sot ka çdo sekondë një sulm relativisht të madh, shumë të madh ose masiv nga jashtë”, deklaron Hoxha, duke nënvizuar nevojën për mekanizma që shkojnë te faktet, pasi “e vërteta është vetëm një, ndërsa narrativat janë shumë”.

Në këtë kontekst, kërcënimi i sotëm me email dhe përdorimi i emrit të “Shtetit Islamik” për të frikësuar institucionet është një tjetër rast që tregon rëndësinë e verifikimit të informacionit dhe identifikimit të burimit të tij.

The post “Kemi vendosur bombë”, e-maili kërcënues adresuar institucioneve appeared first on Faktoje.al.

Në ditën më të nxehtë të vitit, Tirana u rrethua nga zjarret. Nga Dajti, ku flakët u shfaqën pranë fabrikës së ujit në Selitë dhe mbi tunelet e Qafë-Mollës, deri në Priskë të Madhe, ku zjarri u shtri drejt Gurrës, Farkës dhe Lundrës, vatrat u afruan me kryeqytetin.

Në Dajt, për shuarjen e zjarrit në pyllin me pisha janë angazhuar forcat zjarrfikëse dhe strukturat e zonave të mbrojtura, të mbështetura nga dy helikopterë të Forcës Ajrore. Autoritetet thonë se aktualisht nuk ka rrezik për zonat e banuara.

Në Priskë të Madhe ndërhyrja po vijon nga toka dhe ajri, ndërsa zjarri është shtrirë në drejtim të Gurrës, Farkës dhe Lundrës.

12 vatra aktive

Flakët janë rikthyer në Krujë. Pas zjarrit masiv që rrezikoi pak ditë më parë zonat e banuara, vatra në lagjen Abaze vijon të jetë aktive. Forcat e Armatosura dhe mjetet ajrore janë sërish në terren për të frenuar përhapjen e flakëve dhe për të mbrojtur banesat. 

Në Krastë dhe Halil po operojnë forcat e zonave të mbrojtura, strukturat bashkiake dhe efektivë të Forcave të Armatosura.

Zjarri vijon të përparojë edhe në Lurë, një nga zonat më të bukura pyjore të Shqipërisë. Në Gurë-Lurë po zhvillohet një operacion i gjerë nga toka dhe ajri, ku janë angazhuar zjarrfikës, forca bashkiake, Policia e Shtetit, shërbimi pyjor, strukturat e zonave të mbrojtura, emergjencat civile dhe vullnetarë. Në terren janë edhe 50 efektivë të Forcave të Armatosura, ndërsa nga ajri po ndërhyhet me dy avionë “Air Tractor”.

45 vatra në 24 orë

Situata është e ngjashme edhe në zona të tjera të vendit. Sipas Ministrisë së Mbrojtjes, gjatë 24 orëve të fundit në të gjithë vendin janë raportuar 45 vatra zjarri. Prej tyre, 12 mbeten aktive, ndërsa një tjetër është në monitorim.

Në Patos-Mallakastër, në zonën Drenie–Lofkënd–Ngracie, operacioni vijon me forca zjarrfikëse dhe ushtarake.

Në Përmet, dy vatra janë aktive në malin e Nëmërçkës dhe malin Dhëmbel, ndërsa në Gurë-Lurë të Dibrës po zhvillohet një operacion nga toka dhe ajri, i mbështetur edhe nga dy avionë “Air Tractor”.

Vatra aktive raportohen gjithashtu në malin e Moravës në Devoll, në disa zona të Mirditës dhe në Vau të Dejës. Në Vilëz të Kurbinit, zjarri është kaluar në monitorim pas ndërhyrjes nga toka dhe ajri.

Për përballimin e situatës, sipas Ministrisë së Mbrojtjes, në operacionet e 24 orëve të fundit janë angazhuar 839 forca operacionale dhe 72 automjete zjarrfikëse. Në mbështetje janë vënë edhe 250 efektivë të Forcave të Armatosura, 5 helikopterë dhe 2 avionë “Air Tractor”. 

“Problemi nis shumë kohë përpara se të shfaqen flakët”

Inxhinieri i pyjeve Abdulla Diku thotë se zjarret e kësaj vere nuk janë një situatë e papritur, por përsëritje e të njëjtit problem. Sipas tij, pyjet dhe mbrojtja nga zjarret nuk janë trajtuar seriozisht, ndërsa mungojnë masat e vazhdueshme parandaluese.

“Problemi nis shumë kohë përpara se të shfaqen flakët”, thotë Diku, duke renditur mungesën e patrullimit në zonat me rrezik, pastrimin e brezave mbrojtës, kontrollin e vegjetacionit të thatë, mirëmbajtjen e rrugëve pyjore dhe pikave të furnizimit me ujë.

Ai ngre pikëpyetje edhe për mungesën e fushatave të sensibilizimit të qytetarëve, fermerëve, barinjve dhe vizitorëve të zonave natyrore për rrezikun e zjarreve dhe përgjegjësitë që sjell ligji.

Një tjetër problem, sipas inxhinierit, është mungesa e monitorimit të vazhdueshëm në terren, personelit teknik pyjor dhe përdorimit sistematik të të dhënave satelitore e dronëve.

Në këtë panoramë, Diku e sheh edhe zbatimin e ligjit si një hallkë të dobët. Djegia e mbetjeve bujqësore gjatë periudhës së thatë është e ndaluar me ligj, por sipas tij ndalimi vazhdon të shkelet.

Në këtë situatë, pjesa më e madhe e barrës bie mbi zjarrfikësit. Ata përballen me flakët në terrene të vështira dhe me rrezik të lartë, ndërsa shteti mat suksesin e operacionit me numrin e forcave dhe mjeteve të dërguara në terren.

Por, siç thekson inxhinieri Abdulla Diku, heroizmi i zjarrfikësve nuk mund të zëvendësojë një sistem funksional të parandalimit dhe menaxhimit të zjarreve.

The post Tirana rrethohet nga zjarret në ditën më të nxehtë të vitit appeared first on Faktoje.al.

Në mes të sezonit të zjarreve, kur disa zona të vendit janë përfshirë nga flakët dhe emergjencat civile janë në gatishmëri, ministri i Financave Petrit Malaj ka theksuar rritjen e buxhetit për përballimin e fatkeqësive natyrore.

Në një postim në rrjetet sociale, ministri pretendon se fondet për emergjencat civile janë rritur më shumë se 13-fish në shtatë vite, duke e paraqitur këtë si dëshmi se Shqipëria është “financiarisht më e përgatitur se kurrë”.

Ministri shton se rritja e financimit është e qëndrueshme dhe se sot vendi ka “një buxhet shumë më të madh, kapacitete të shtuara dhe burime të parashikuara për emergjencat”

“Kjo është një rritje e qëndrueshme e financimit për përballimin e zjarreve, përmbytjeve, fatkeqësive natyrore dhe situatave të tjera emergjente”, shkruan Malaj. 

Buxheti për emergjencat civile

Faktoje krahasoi shifrat e publikuara nga ministri me buxhetet fillestare dhe me ndryshimet që qeveria u ka bërë fondeve për emergjencat civile përmes akteve normative gjatë viteve.

Shifra 13-fish del nëse krahasohen dy buxhete fillestare, pra 430 milionë lekë në vitin 2020 me 5.7 miliardë lekë në vitin 2026. Por aktet normative tregojnë se fondet për emergjencat civile janë rishikuar disa herë.

Të dhënat tregojnë se nga viti 2021 deri në 2025 qeveria ka shkurtuar fondin e emergjencave civile. Përjashtim bën vetëm viti 2020 dhe viti aktual.

Në vitin 2022, për shembull, buxheti fillestar ishte 4.1 miliardë lekë, por me aktin e fundit normativ fondi u ul në 1.8 miliardë lekë. Pra, u hoqën rreth 2.3 miliardë lekë, ose më shumë se gjysma e fondit fillestar.

E njëjta situatë përsëritet edhe në vitet 2024 dhe 2025, të cilat kanë qenë ndër vitet më të vështira për vendin për sa i përket zjarreve.

Sipas të dhënave për vitin 2024, në Shqipëri u shënuan 168 zjarre, të cilat dogjën 46,623 hektarë pyje dhe kullota. Edhe në vitin 2025 qindra vatra zjarresh shkrumbuan 59,933 hektarë, nga veriu në jug i vendit.

Pikërisht në këto vite, fondi i emergjencave civile u shkurtua ndjeshëm krahasuar me buxhetin fillestar. Në vitin 2024, nga 5.3 miliardë lekë të parashikuara në fillim të vitit, fondi zbriti në 3.4 miliardë lekë, një ulje prej rreth 36%. Në vitin 2025, fondi u reduktua nga 5.4 në 3.9 miliardë lekë, ose rreth 28% më pak.

Nëse krahasohen fondet pas ndryshimeve buxhetore, rritja e financimit është shumë më e vogël se ajo që paraqet ministri. 

Nga 0.9 miliardë lekë në vitin 2020, fondi arrin në 5.7 miliardë lekë në vitin 2026, pra është rritur rreth 6.3-fish. Kjo do të thotë se është më pak se gjysma e asaj që pretendon ministri i financave.

Rritja 13-fish, propagandë me shifra

Problemi me deklaratën e ministrit nuk është matematika. Nga 430 milionë lekë në vitin 2020 në rreth 5.7 miliardë lekë në vitin 2026, buxheti fillestar është rritur realisht më shumë se 13-fish.

Problemi është se ministri e përdor këtë shifër për të krijuar idenë se fondet për emergjencat civile janë rritur në mënyrë të qëndrueshme. Aktet normative tregojnë të kundërtën. Financimi për zjarret, përmbytjet dhe fatkeqësitë e tjera natyrore është ulur. 

Nga viti 2021 deri në 2025, qeveria ka shkurtuar fondet për emergjencat civile. Madje ky zë është ulur edhe në dy nga vitet me verat më të vështira sa i përket zjarreve. 

Pra, paraqitja e buxheteve fillestare krijon përshtypjen e një rritjeje të pandërprerë dhe shumëfishimit të fondeve, ndërsa aktet normative tregojnë se financimi është rishikuar dhe shkurtuar në shumicën e viteve. Për këtë arsye, deklarata kategorizohet PROPAGANDË.

The post Propaganda me buxhetin e emergjencave civile  appeared first on Faktoje.al.

Ligji ndalon djegien e barit dhe mbetjeve bujqësore nga 1 prilli deri më 30 nëntor. Por zjarri i Krujës tregon se ndalimi me ligj, i bërë prej tre vitesh, nuk mjafton kur ligji nuk zbatohet. Në 10 ditët e para të gushtit janë regjistruar 176 vatra zjarri nga veriu në jug.

Esmeralda Topi

Gushti ka nisur me temperatura të larta dhe me rikthimin e zjarreve në disa zona të vendit. Vetëm në 10 ditët e para të muajit janë regjistruar 176 vatra zjarri, sipas të dhënave të Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes Civile.

Gjatë orëve të fundit janë raportuar 10 vatra zjarri, nga të cilat 5 mbeten aktive dhe 4 janë në monitorim.

Në Dajt, zona po mbahet nën monitorim, ndërsa në Cikallesh, bashkia Kavajë, zjarri është shuar plotësisht. Në Priskë e Madhe vijon puna me 4 automjete zjarrfikëse, 15 efektivë të MZSH-së dhe mbështetjen e një helikopteri të Forcës Ajrore. Nuk raportohet rrezik për zonat e banuara. Në Mallakastër, vatrat në Riban–Ngraçan–Panahor–Çyçen janë shuar plotësisht dhe po monitorohen. Edhe zjarri në Drenie, bashkia Patos, është vënë plotësisht nën kontroll dhe vijon monitorimi.

Në Vilëz, bashkia Kurbin, ndërhyrja e forcave vendore dhe 35 efektivëve të FA-së bëri të mundur shuarjen e plotë të zjarrit në orën 13:00.

Aktive mbeten edhe vatrat në malin e Nemëçkës, bashkia Përmet, dhe në Goraj–Budishë, bashkia Malësi e Madhe. Të dyja ndodhen në terrene të vështira dhe në lartësi të mëdha, por aktualisht nuk paraqesin rrezik për zonat e banuara.

Në Krujë, zjarri në Abazë vijon të jetë aktiv, por pa rrezik për zonat e banuara. Në Krastë, zjarri ka rritur intensitetin dhe është përhapur në masiv pyjor. Në terren po operojnë forcat vendore, 50 efektivë të Forcave të Armatosura dhe një helikopter i Forcës Ajrore.

Situata në Krujë vjen vetëm pak orë pas zjarrit të fuqishëm të fundjavës, i cili tregoi se sa shpejt një vatër e nisur pranë banesave mund të kthehet në kërcënim për komunitetin. Zjarri u përhap me shpejtësi në malin e Krujës, duke rrezikuar zonat e banuara, ndërsa për shkak të afrimit të flakëve me banesat u bë edhe evakuimi i pjesshëm i banorëve.

Sipas Policisë së Shtetit, shkak i zjarrit dyshohet të ketë qenë djegia e barit pranë banesës nga një 73-vjeçar. Policia deklaroi se i dyshuari kishte ndezur zjarr për të djegur një sasi bari, por flakët dolën jashtë kontrollit dhe, të ndihmuara nga era, u përhapën në drejtim të malit të Krujës.

Ligji ndalon djegien nga prilli në nëntor

Që prej korrikut 2023, ligji për mbrojtjen e tokës bujqësore ndalon ndezjen e zjarreve në tokat bujqësore dhe, në mënyrë të posaçme, djegien e kashtës, mbetjeve bujqësore, barërave, ferrave apo shkurreve që mund të shkaktojnë përhapjen e zjarreve.

Neni 16/1 përcakton se kjo veprimtari ndalohet nga 1 prilli deri më 30 nëntor të çdo viti.

Edhe gjatë pjesës tjetër të vitit, djegia mund të bëhet sipas disa kushteve. Ligji kërkon leje nga njësia e vetëqeverisjes vendore dhe nga shërbimet e mbrojtjes civile, ndërsa përcakton një sërë kufizimesh për vendin dhe mënyrën e djegies.

Ndalohet, ndër të tjera, ndezja e zjarreve në zona të mbrojtura dhe turistike, pranë akseve rrugore, sipërfaqeve pyjore, pikave të karburantit, fshatrave dhe banesave. Ligji ndalon gjithashtu djegien në ditët kur era fryn me shpejtësi 20 kilometra në orë, edhe nëse janë marrë lejet përkatëse. 

Shumë procedime, pak të dënuar

Në Shqipëri, zjarrvënia e qëllimshme është vepër penale dhe dënohet me 5 deri në 20 vite burg. Por të dhënat tregojnë se ndëshkimi për krimet mjedisore mbetet i ulët. Në vitin 2025 u regjistruan 38 procedime për “shkatërrimin me zjarr të pyjeve dhe mjedisit pyjor”, por vetëm një person u dënua.

Edhe në rastet kur çështjet shkojnë në gjykatë, dënimi me burgim shpesh pezullohet. Në vitin 2025, prokurorët kërkuan burgim në 82.98% të rasteve, por në 74.36% të tyre kërkuan edhe pezullimin e dënimit dhe vendosjen në provë. Gjykatat vendosën burgim në 81.58% të rasteve, por në 93.55% të tyre dënimi u pezullua dhe të pandehurit u vendosën në provë. Në 13.46% të rasteve pati vendim pafajësie.

Përfundim 

Rasti i Krujës tregon qartë hendekun mes ligjit dhe zbatimit të tij. Sipas Policisë, zjarri nisi nga djegia e barit, një veprim i ndaluar me ligj. Flakët u përhapën drejt malit dhe për shuarjen e tyre u angazhuan qindra efektivë, zjarrfikës, mjete dhe helikopterë. 

Për sa kohë ndalimi nuk respektohet dhe ndëshkimi mbetet i kufizuar, zjarret vijojnë të kthehen çdo verë në rrezik për pyjet, banesat dhe njerëzit.

The post 176 vatra zjarresh në 10 ditë, ligji “digjet” bashkë me barin appeared first on Faktoje.al.

Shqipëria është ndër vendet europiane me pasojat më të rënda shëndetësore nga ndotja e ajrit. Të dhënat më të fundit të Eurostat tregojnë se vendi regjistron 129 vdekje të parakohshme për 100 mijë banorë, të lidhura me ekspozimin ndaj grimcave të imëta në ajër. 

Me këtë tregues, Shqipëria renditet e katërta në Europë, pas Maqedonisë së Veriut, Bosnjë-Hercegovinës dhe Serbisë. Niveli është më shumë se tri herë mbi mesataren e Bashkimit Europian, e cila në vitin 2023 ishte 41 vdekje të parakohshme për 100 mijë banorë.

Treguesi i Eurostat mat numrin e vdekjeve të parakohshme nga ekspozimi ndaj grimcave PM2.5, të cilat kanë diametër më të vogël se 2.5 mikrometra. Për shkak të përmasave shumë të vogla, këto grimca depërtojnë thellë në mushkëri dhe mund të kalojnë edhe në qarkullimin e gjakut.

PM2.5 krijohen kryesisht nga djegia e lëndëve të ngurta për ngrohje, aktivitetet industriale, transporti rrugor dhe djegia e mbetjeve. Ekspozimi ndaj tyre nuk lidhet vetëm me praninë e industrisë së rëndë, por edhe me mënyrën e ngrohjes, cilësinë e karburanteve, moshën e automjeteve dhe kushtet urbane që favorizojnë grumbullimin e ndotësve.

Rreziku për shëndetin

Sipas specialistëve, grimcat PM2.5 janë ndër ndotësit më problematikë për shëndetin. Pneumologu Jul Bushati shpjegon për Faktoje se rreziku lidhet me aftësinë e këtyre grimcave për të depërtuar në pjesët më të thella të sistemit respirator.

“Grimcat PM2.5 janë aq të vogla sa kalojnë në alveolat pulmonare dhe mund të hyjnë në qarkullimin e gjakut”, shprehet Bushati.

Sipas tij, ekspozimi ndaj niveleve të larta të PM2.5 rrit rrezikun për inflamacion të rrugëve të frymëmarrjes, përkeqësim të astmës, sëmundjes pulmonare obstruktive kronike (SPOK), si dhe lidhet me rrezik më të lartë për kancer të mushkërive dhe sëmundje kardiovaskulare.

“Ekspozimi i përditshëm ndaj ndotjes së ajrit është si një investim negativ në shëndet. Dëmtimi akumulohet ngadalë dhe mund të shfaqet pas viteve si astmë, bronkit kronik, SPOK apo sëmundje kardiovaskulare”, thotë ai.

Tirana dhe Elbasani, qytetet me ndotjen më të lartë

Të dhënat ndërkombëtare përputhen edhe me raportimet e institucioneve shqiptare. Agjencia Kombëtare e Mjedisit evidenton Tiranën dhe Elbasanin si qytetet me nivelin më të lartë të ndotjes së ajrit në vend.

Sipas AKM-së, në këto dy qytete janë regjistruar tejkalime të normave për grimcat PM10, ndërsa Elbasani rezulton qyteti i vetëm ku është tejkaluar edhe norma për dioksidin e azotit (NO₂), një ndotës që lidhet kryesisht me gazrat e automjeteve dhe aktivitetin industrial.

Agjencia e Mjedisit pranon se burimet kryesore të ndotjes së ajrit në Shqipëri janë trafiku rrugor, aktivitetet e ndërtimit dhe përdorimi i lëndëve djegëse për ngrohje gjatë dimrit.

Trafiku dhe ndërtimi

Një faktor i rëndësishëm në ndotjen urbane në Shqipëri është rritja e numrit të mjeteve në qarkullim. Sipas INSTAT, në fund të vitit 2025 në Shqipëri ishin të regjistruara mbi 1 milionë mjete rrugore. Vetëm në një vit, numri i mjeteve u rrit me 9,3%.

Dhe problemi nuk lidhet vetëm me numrin e automjeteve, por edhe me karakteristikat e flotës. Sipas INSTAT, 55,3% e mjeteve rrugore janë prodhuar gjatë periudhës 2000–2010, ndërsa autoveturat me moshë 11–20 vjet përbëjnë 45,7% të totalit.

Nafta mbetet karburanti dominues. Vitin e shkuar, 72,1% e autoveturave funksiononin me naftë. Ndërkohë, numri i autoveturave elektrike është rritur me 91,2% krahasuar me vitin 2024, por mbetet ende një pjesë e vogël e flotës totale.

Një tjetër burim ndotjeje që është rritur ndjeshëm vitet e fundit është ndërtimi. Sipas të dhënave të INSTAT, të përllogaritura nga Faktoje, në pesë vitet e fundit janë dhënë rreth 7 mijë leje ndërtimi në të gjithë vendin.

Një rrjet monitorimi me boshllëqe

Problem në Shqipëri mbetet edhe mënyra se si bëhen matjet e cilësisë së ajrit. Një artikull i Faktoje i publikuar në maj të këtij viti zbuloi se vendi deklaron një rrjet kombëtar me 59 stacione monitorimi, por matjet reale kryhen vetëm në nëntë stacione në të gjithë vendin. Katër në Tiranë dhe nga një në Durrës, Shkodër, Elbasan, Fier dhe Korçë.

Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni përgjegjës për monitorimin e ajrit, deklaroi se këto stacione matin ndotës si PM10, PM2.5, NO₂, SO₂, O₃ dhe CO.

Por Kontrolli i Lartë i Shtetit ka faktuar se institucionet nuk kanë garantuar të dhëna të mjaftueshme dhe të besueshme për të vlerësuar gjendjen reale të cilësisë së ajrit.

Në këtë boshllëk janë zhvilluar edhe matje alternative nga organizata Co-PLAN përmes projektit GreenAL. Të dhënat e këtij monitorimi kanë evidentuar tejkalime të normave në qytetet kryesore, duke treguar një panoramë më problematike sesa ajo që reflektohet vetëm nga matjet zyrtare.

Premtimi 

Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, e ka cilësuar cilësinë e ajrit si një nga kapitujt më sfidues në procesin e negociatave me Bashkimin Europian.

Në maj të këtij viti, gjatë prezantimit të Planit Kombëtar për Ndryshimet Klimatike 2026–2036, Jaupaj deklaroi se Ministria e Mjedisit ka nisur bashkëpunimin me Bankën Botërore për financimin e një projekti të plotë monitorimi të cilësisë së ajrit.

Projekti parashikon ngritjen e një qendre kombëtare monitorimi dhe vendosjen e stacioneve të reja sipas standardeve të Agjencisë Europiane të Mjedisit. Objektivi është që deri në vitin 2028 Shqipëria të ketë një sistem të plotë monitorimi të cilësisë së ajrit.

Ndërkohë, të dhënat e Eurostat tregojnë se pasojat shëndetësore të ndotjes janë tashmë të matshme. Shqipëria mbetet ndër vendet europiane ku ajri përbën një barrë të rëndë për shëndetin publik, ndërsa sfida nuk është vetëm ulja e ndotjes, por edhe krijimi i një sistemi të besueshëm që tregon çdo ditë se çfarë ajri po thithin qytetarët.

Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert” në Tiranë.

The post Shqipëria ndër vendet me ajrin më vdekjeprurës në Europë appeared first on Faktoje.al.

Me dy seanca plenare brenda së njëjtës ditë, Kuvendi i Shqipërisë miratoi me 74 votat e mazhorancës marrëveshjen e huasë prej 302 milionë dollarësh ndërmjet Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në kuadër të programit Foreign Military Financing (FMF) për modernizimin e ushtrisë.

Gjatë seancës së parë, opozita deklaroi se e mbështet marrëveshjen në parim, por kundërshtoi mënyrën e shqyrtimit të saj, duke akuzuar mazhorancën për shkelje të Kushtetutës dhe të Rregullores së Kuvendit.

Fillimisht, Kuvendi miratoi futjen e marrëveshjes me procedurë të përshpejtuar. Debati u përqendrua më pas te fakti që deputetëve iu kërkua të firmosnin një deklaratë konfidencialiteti për të pasur akses në tekstin e plotë të dokumentit. Më vonë, deputetët u mblodhën në një seancë të dytë me diskutime të mbyllura, të cilën deputetët e Partisë Demokratike e bojkotuan.

Marrëveshje sekret

Në nisje të seancës së parë, kryetari i Kuvendit, Niko Peleshi, njoftoi se bëhej fjalë për një hua direkte nga Agjencia Amerikane për Bashkëpunimin në Sigurinë e Mbrojtjes (DSCA) në vlerën 302 milionë dollarë, e destinuar për modernizimin e Forcave të Armatosura. Peleshi sqaroi se deputetët mund të njiheshin me përmbajtjen e marrëveshjes vetëm pasi të firmosnin një deklaratë konfidencialiteti.

Në emër të mazhorancës, kreu i Grupit Parlamentar socialist, Taulant Balla, e cilësoi marrëveshjen një “hap historik” për sigurinë kombëtare dhe marrëdhëniet me SHBA-në.

“Kjo është një marrëveshje historike për Shqipërinë… Shqipëria mbështet objektivin e ri 5% të NATO-s. Financimi do të përdoret ekskluzivisht për modernizimin e Forcave të Armatosura sipas standardeve më të larta të NATO-s”, deklaroi Balla.

Sipas tij, fondet do të disbursohen gradualisht sipas nevojave të Ministrisë së Mbrojtjes. Shqipëria do të ketë 48 muaj për aktivizimin e tyre, ndërsa huaja parashikon një afat shlyerjeje deri në 12 vjet.

Opozita pro marrëveshjes, kundër procedurës

Kreu i Grupit Parlamentar të Partisë Demokratike, Gazment Bardhi, deklaroi se opozita do ta mbështeste marrëveshjen, por kundërshtoi mënyrën se si qeveria kërkoi ta miratonte.

“Ne jemi pro marrëveshjes që rrit investimet në siguri dhe përmbush detyrimet ndaj NATO-s. Por jemi kundër mënyrës antikushtetuese se si Edi Rama kërkon ta miratojë brenda ditës në Parlament”, deklaroi Bardhi. 

Kreu i grupit të PD-së akuzoi mazhorancën se deputetëve nuk u ishte vënë në dispozicion teksti i marrëveshjes dhe se procedura e ndjekur shkelte Kushtetutën dhe Rregulloren e Kuvendit. Ai kujtoi gjithashtu se Shqipëria prej vitesh nuk ka përmbushur objektivin e NATO-s për shpenzimet e mbrojtjes. Pas debatit procedural, deputetët e opozitës braktisën seancën e dytë plenare.

“Seanca plenare e planifikuar për sot, në orën 15:00, është thirrur në kundërshtim me Kushtetutën, e cila përcakton qartë se Kuvendi nuk mund të votojë një ligj më herët se një javë nga momenti i fillimit të shqyrtimit të tij,” sqaroi Bardhi një orë para seancës së votimit. 

Një marrëveshje pas presionit të NATO-s

Miratimi i huasë vjen vetëm pak javë pasi Shqipëria u vu në qendër të diskutimeve brenda NATO-s për mosarritjen e objektivit minimal prej 2% të PBB-së për mbrojtjen. Muajin e kaluar, Reuters raportoi se organizimi i samitit të ardhshëm të NATO-s në Shqipëri ishte vënë në diskutim për shkak të nivelit të shpenzimeve ushtarake.

Në një përgjigje për Faktoje, një zëdhënës i Aleancës konfirmoi deklaratën e Sekretarit të Përgjithshëm Mark Rutte, sipas së cilës Shqipëria, Çekia dhe Sllovenia nuk e kishin arritur objektivin 2% gjatë vitit 2025, edhe pse diferenca konsiderohej relativisht e vogël në raport me buxhetin total të Aleancës.

Një javë përpara samitit të NATO-s në Ankara, Faktoje pyeti nëse ishte marrë një vendim përfundimtar për samitin e planifikuar në Shqipëri. Përgjigjja e Aleancës ishte e shkurtër: “Ne nuk komentojmë diskutimet në vazhdim mes Aleatëve”

Rritja e buxhetit pak ditë para samitit

Pak ditë përpara samitit të Ankarasë, më 30 qershor 2026, qeveria miratoi një akt normativ që ndryshoi Buxhetin e Shtetit. Vetë kryeministri Edi Rama e lidhi këtë vendim me angazhimet ndaj NATO-s, duke deklaruar se Shqipëria do të siguronte financimin e nevojshëm për të rritur shpenzimet e mbrojtjes.

Si rezultat, buxheti i Ministrisë së Mbrojtjes për vitin 2026 u rrit nga 58.9 miliardë lekë në 69.2 miliardë lekë, një shtesë prej mbi 10.2 miliardë lekësh, ose 17.5% më shumë se plani fillestar.

Në përfundim të samitit në Ankara, Mark Rutte konfirmoi se samiti i ardhshëm i NATO-s do të zhvillohet në Shqipëri, ndërsa data mbetet ende për t’u përcaktuar.

Historiku i objektivit 2%

Debati politik mbi huanë riktheu edhe diskutimin për përmbushjen e objektivit të NATO-s. Të dhënat ndërvite tregojnë se as gjatë qeverisjes së Sali Berishës dhe as gjatë pjesës më të madhe të qeverisjes së Edi Ramës, Shqipëria nuk e arriti pragun prej 2% të PBB-së për mbrojtjen.

Në vitet 2009–2013, shpenzimet luhateshin rreth 1.2–1.4% të PBB-së, ndërsa pas vitit 2013 ato u rritën gradualisht, sidomos pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.

Megjithatë, sipas vlerësimit të NATO-s, Shqipëria mbeti nën objektivin edhe gjatë vitit 2025.

Llogaritjet e bazuara vetëm mbi buxhetin kombëtar japin një rezultat disi ndryshe, duke e nxjerrë vitin 2025 pak mbi 2%. Sipas ekspertëve, kjo mospërputhje shpjegohet me metodologjinë. NATO nuk llogarit vetëm buxhetin e Ministrisë së Mbrojtjes, por përdor një përkufizim më të gjerë të “shpenzimeve të mbrojtjes”, ku përfshihen edhe kategori të tjera si pensionet ushtarake dhe kontributet në operacionet ndërkombëtare.

Një kredi për modernizimin e ushtrisë

Huaja prej 302 milionë dollarësh është financimi më i madh i këtij lloji që Shqipëria ka marrë për mbrojtjen në kuadër të programit amerikan FMF.

Sipas qeverisë, fondet do të përdoren për modernizimin e Forcave të Armatosura sipas standardeve të NATO-s, ndërsa çdo disbursim do të miratohet nga autoritetet amerikane përkatëse.

Megjithatë, mënyra e miratimit të marrëveshjes me procedurë të përshpejtuar, dy seanca brenda ditës dhe akses të kufizuar në dokumentacion dominoi debatin politik më shumë sesa vetë përmbajtja e saj. Për opozitën, problemi nuk ishte marrëveshja me SHBA-në, por mënyra se si mazhoranca zgjodhi ta kalonte atë në Kuvend.

The post 302 milionë dollarë hua për mbrojtjen nga SHBA appeared first on Faktoje.al.

Në ditën e 55-të të protestave në bulevard, kryeministri Edi Rama zgjodhi mbledhjen e grupit parlamentar socialist dhe kabinetit qeveritar për të shpallur atë që e quajti “kthesa” e mandatit të katërt qeverisës. Në epiqendër vendosi dokumentin strategjik “Besa”, të prezantuar si metodë e re e qeverisjes.

Takimi nisi me një video që rikthente pamjet e Shqipërisë së vitit 2013, duke krahasuar gjendjen e natyrës dhe mjedisit para ardhjes në pushtet të socialistëve me ndryshimet që, sipas qeverisë, janë arritur gjatë 13 viteve të fundit. Pas videos, e cila u prit me duartrokitje në sallë, Rama mori fjalën për rreth 70 minuta.

“Bulevardi i Flamingove”

Rama prezantoi dy dokumente. I pari, “Besa”, që sipas tij përmban, filozofinë e re të qeverisjes në mandatin e katërt, ndërsa i dyti lidhet me mënyrën se si Partia Socialiste duhet ta mbështesë këtë ndryshim.

Por ajo që ra më shumë në sy ishte ndryshimi i narrativës së kryeministrit për protestën. 

Që në minutat e para, Rama e quajti atë “Bulevardi i Flamingove”, një emërtim që e përdori gjatë gjithë fjalimit. Ndryshe nga deklaratat e mëprashme, këtë herë ai bëri një ndarje të qartë mes protestuesve dhe atyre që, sipas tij, e shfrytëzuan protestën.

“Ju nuk jeni mosmirënjohës, ju jeni matës i ri i standardeve tona”, tha Rama, duke iu drejtuar qytetarëve që protestuan.

Më pas ai ndërtoi metaforën që përshkoi të gjithë fjalimin. “Flamingot” janë qytetarët e zakonshëm që kërkojnë llogari dhe standarde më të larta, ndërsa “sorrat” dhe “korbat” janë, sipas tij, ekstremistët, sharlatanët dhe aktorët politikë që përfitojnë nga pakënaqësia.

Ai pranoi se zemra e saj ishin qytetarët e zakonshëm.

“Flamingot nuk janë kush na jep të drejtë gjithnjë, por kushdo që na kujton të drejtën që ka për të na kërkuar llogari”, u shpreh Rama. 

“Pasqyra” e bulevardit

Një tjetër figurë që Rama përdori vazhdimisht ishte ajo e “pasqyrës së bulevardit të flamingove”. Sipas tij, protesta nuk duhet parë si një sulm ndaj qeverisë, por si pasqyra ku socialistët duhet të shohin veten.

“Bulevardi i flamingove duhet parë jo si një protestë, por si një pasqyrë që shoqëria na e vuri përpara”, tha ai.

Pikërisht në këtë “pasqyrë”, Rama tha se kishte kuptuar se Shqipëria ka hyrë në një fazë të re.

“Unë vetë, në pasqyrën e bulevardit të flamingove pashë mbylljen e një epoke dhe fillimin e një tjetre.”

Sipas tij, vendi ka kaluar nga “epoka e mungesave”, ku qytetarët vlerësonin ndërtimin e rrugëve, shkollave apo spitaleve, në “epokën e pritshmërive”, ku investimet konsiderohen standard dhe qytetarët kërkojnë cilësi shërbimi, transparencë dhe respekt.

“Faktet tona nuk mjaftojnë më”, deklaroi Rama, duke pranuar se statistikat dhe investimet nuk mjaftojnë më për të fituar besimin e qytetarëve, nëse ato nuk shoqërohen me shërbime cilësore dhe empati nga administrata.

“Duam ne, s’duam ne, njerëzit presin përditë dhe më shumë dhe bëhen gjithnjë e më pak tolerantë sidomos pastaj ndaj përvojave të tyre të hidhura me administratën që si mijëra e mijëra pika të mbledhura lart e poshtë derdhën kupën e durimit të tyre në bulevard” theksoi Rama. 

Tocqueville si bosht i reflektimit

Për të mbështetur argumentin e tij, Rama iu referua disa herë filozofit dhe mendimtarit francez Alexis de Tocqueville (1805–1859), autor i veprave ‘Democracy in America’ dhe ‘The Old Regime and the Revolution’, i konsideruar një nga teoricienët më të rëndësishëm të demokracisë moderne.

“Alexis de Tocqueville na ka lënë një paralajmërim me shkrim tamam për këtë fazë ku kemi hyrë. Çasti më i rrezikshëm për një qeveri vjen pikërisht kur ajo ka nisur t’i ndryshojë gjërat”, tha Rama.

Më tej ai citoi sërish mendimtarin francez për të argumentuar se pritshmëritë e qytetarëve rriten më shpejt sesa ritmi i ndryshimit dhe se “abuzimet që zhduken e bëjnë më të padurueshme peshën e abuzimeve që mbeten”.

Mbrojtja e ligjit për Zonat e Mbrojtura

Një pjesë e gjatë e fjalës iu kushtua projektit për Zvërnecin dhe ndryshimeve në ligjin për Zonat e Mbrojtura. Rama mbrojti ndryshimet e vitit 2024, duke deklaruar se ato janë bërë “në përputhje me direktivën europiane” dhe se gjatë procesit të negociatave do të verifikohen nga Komisioni Europian.

“Ky konflikt i stisur do të zgjidhet për bukuri në rrugën e negociatave”, tha ai.

Ai këmbënguli gjithashtu se projekti në Zvërnec është keqkuptuar dhe se protesta u amplifikua nga profile të rreme, algoritme dhe aktorë të huaj, por shtoi se këta nuk ishin shkaku i saj. 

Por deklaratat e kryeministrit u kundërshtuan menjëherë nga organizata mjedisore PPNEA.

Në një reagim publik, ajo akuzoi Ramën se “përsëri gënjeu për ligjin e Zonave të Mbrojtura”, duke i cilësuar ndryshimet e vitit 2024 “sulmin më të rëndë ndaj natyrës në 35 vitet e fundit”.

Sipas PPNEA-së, ndryshimet ligjore lejojnë ndërtimin e resorteve me pesë yje dhe komplekseve rezidenciale në zonat e mbrojtura, nuk janë në përputhje me direktivat e Bashkimit Europian dhe pikërisht mbi bazën e tyre u propozua projekti i qytetit të ri në Zvërnec.

Në përfundim të reagimit, organizata përsëriti kërkesën për shfuqizimin e ndryshimeve në ligj, duke kundërshtuar drejtpërdrejt deklaratat e kryeministrit. 

“Besa”, dokumenti i kthesës

Në përfundim të fjalimit, pas rreth 70 minutash reflektim mbi atë që e quajti vazhdimisht “Bulevardi i Flamingove”, Rama u shfaq i djersitur teksa zbriti nga foltorja ndërsa stafi i tij shpërndante dokumentin strategjik “Besa” deputetëve dhe ministrave të pranishëm. 

Sapo e morën në duar, pjesëmarrësit nisën ta shfletonin, ndërsa kryeministri shpjegoi më herët se dokumenti do të mbetej i hapur për diskutim dhe propozime gjatë verës.

Sipas Ramës, “Besa” përfaqëson metodën me të cilën synon të drejtojë mandatin e katërt, një mandat që, sipas tij, nuk duhet të matet më vetëm me investimet dhe statistikat, por me mënyrën se si qytetarët e përjetojnë shtetin në jetën e përditshme.

Nëse tre mandatet e para, sipas tij, iu përgjigjën pyetjes nëse Shqipëria mund të ndryshonte, mandati i katërt duhet t’i përgjigjet një sfide tjetër: a mund të bëhet ky ndryshim i besueshëm, i qëndrueshëm dhe i ndjerë nga çdo qytetar?

“Rilindja 2.0 është emri që ne i vumë ciklit të ri politik. ‘Besa’ është metoda për ta kthyer atë cikël në një përvojë të re për qytetarët e Shqipërisë”, tha ai në mbyllje.

The post Rama shpall “Besën” si kthesën e mandatit të katërt appeared first on Faktoje.al.

Dy vjet pasi KLSH zbuloi probleme serioze në menaxhimin e mbetjeve në Durrës, Vlorë, Shkodër dhe Korçë, raporti i auditimit rikthehet në vëmendjen e Kuvendit. Për herë të parë, katër bashkitë e audituara do të thirren në seanca dëgjimore për të raportuar mbi zbatimin e rekomandimeve. 

Esmeralda Topi 

Nga alarmi për rrezikun ndaj shëndetit publik te mbikëqyrja parlamentare. Dy vjet pasi Kontrolli i Lartë i Shtetit konstatoi dështime serioze në menaxhimin e mbetjeve urbane në Durrës, Vlorë, Shkodër dhe Korçë, raporti i auditimit është përzgjedhur si një nga dokumentet që do t’i nënshtrohet shqyrtimit të posaçëm nga Kuvendi. Për herë të parë, katër bashkitë e audituara pritet të thirren në seanca dëgjimore për të dhënë llogari mbi zbatimin e rekomandimeve të auditimit.

Nënkomisioni Parlamentar për Auditimin e Sektorit Publik zhvilloi një tryezë pune me pjesëmarrjen e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), në kuadër të një procesi që synon forcimin e mbikëqyrjes parlamentare përmes shqyrtimit më efektiv të raporteve të auditimit.

Në fokus të diskutimeve ishin dy raporte të auditimit të performancës: ai për menaxhimin e mbetjeve urbane dhe raporti mbi procesin e birësimit të fëmijëve. Gjatë sesionit u vendos që raporti për mbetjet të pasohet nga seanca dëgjimore me katër bashkitë e audituara (Durrësin, Vlorën, Shkodrën dhe Korçën) me qëllim vlerësimin e masave të marra për zbatimin e rekomandimeve të KLSH-së.

Nga raport teknik në instrument llogaridhënieje

Raporti i auditimit për menaxhimin e mbetjeve urbane pritet të kalojë nga një dokument teknik në një instrument të mbikëqyrjes parlamentare. Në kuadër të një programi të ri të mbështetur nga NDI, me financim të SECO-s (Sekretariati Zviceran për Çështjet Ekonomike) dhe në partneritet me SIGMA, synohet forcimi i rolit të Kuvendit në shqyrtimin e raporteve të KLSH-së dhe ndjekjen e zbatimit të rekomandimeve të tyre.

Nënkomisioni Parlamentar për Auditimin e Sektorit Publik nuk synon vetëm të shqyrtojë raportet e auditimit të dorëzuara nga KLSH, por përmes këtij procesi të kontribuojë në përmirësimin e qeverisjes, rritjen e llogaridhënies dhe përmirësimin e cilësisë së shërbimeve publike përmes një kontrolli më efektiv parlamentar.

Në këtë kuadër, janë përzgjedhur gjithsej gjashtë raporte të auditimit të performancës, ndërsa dy prej tyre janë trajtuar tashmë përmes seancave dëgjimore përkatëse. Në sesionin e punës të zhvilluar më 22 korrik 2026, në fokus ishin dy raporte të tjera: ai për procesin e birësimit të fëmijëve dhe raporti për menaxhimin e mbetjeve urbane.

Ky i fundit është vlerësuar si një raport me prioritet të lartë, pasi plotëson kriteret e vendosura nga Nënkomisioni për përzgjedhjen e auditimeve që kërkojnë një shqyrtim më të thelluar. Ai trajton një fushë strategjikisht të rëndësishme të administrimit publik, evidenton risqe të konsiderueshme financiare, prek një numër të madh qytetarësh dhe përmban rekomandime konkrete për përmirësimin e ofrimit të shërbimit publik.

Gjatë sesionit u diskutua nevoja që raportet e auditimit të shërbejnë si bazë për dialog ndërmjet institucioneve dhe jo vetëm si dokumente që evidentojnë problematika. Pjesëmarrësit theksuan rëndësinë e krijimit të një kulture të re bashkëpunimi ndërmjet Kuvendit, KLSH-së dhe institucioneve të audituara, ku rekomandimet të ndiqen me hapa konkretë dhe me përgjegjësi të përcaktuara.

Çfarë zbuloi auditimi për mbetjet?

Raporti i KLSH-së, publikuar në korrik 2024, analizoi mënyrën se si Durrësi, Vlora, Shkodra dhe Korça menaxhojnë mbetjet urbane.

Sipas KLSH-së pavarësisht rritjes së kostove dhe investimeve të konsiderueshme në sektorin e mbetjeve, bashkitë nuk kishin arritur të përmirësonin ndjeshëm menaxhimin e tyre.

Në Durrës, auditimi konstatoi se bashkia nuk arrinte të siguronte qëndrueshmërinë financiare të shërbimit. Të ardhurat nga tarifa e pastrimit nuk mbulonin shpenzimet, ndërsa edhe në rast të arkëtimit të plotë të tarifës, kostot do të mbeteshin më të larta se të ardhurat.

Sipas KLSH-së, shkaku kryesor ishte rritja e kostove pas depozitimit të mbetjeve në landfillin e Sharrës. Si pasojë, rreth 30 për qind e buxhetit të Bashkisë së Durrësit përdorej për menaxhimin e mbetjeve, ndërkohë që standardet e Kombeve të Bashkuara e konsiderojnë të pranueshme një peshë financiare nga 3 deri në 15 për qind.

Edhe më shqetësuese vlerësohej situata në Vlorë.

Auditimi evidentoi se mbetjet depozitoheshin në një fushë që nuk respektonte kriteret mjedisore dhe se ato digjeshin në mjedis të hapur, duke çliruar dioksina dhe furane – substanca të lidhura me rreziqe serioze për shëndetin, përfshirë forma të ndryshme kanceri, dëmtime të mëlçisë, sistemit imunitar, sistemit endokrin dhe funksioneve riprodhuese.

Raporti vlerësoi gjithashtu se kjo situatë kishte pasoja ekonomike, duke ndikuar në zhvlerësimin e pronave pranë zonës së depozitimit të mbetjeve.

Përtej rasteve konkrete, KLSH konstatoi se asnjë nga katër bashkitë nuk kishte zbatuar plotësisht detyrimet ligjore për planet vendore të menaxhimit të mbetjeve. Auditimi evidentoi mungesën e Vlerësimit Strategjik Mjedisor, mosraportimin periodik në këshillat e qarqeve dhe mosrealizimin e objektivave për grumbullimin e diferencuar dhe riciklimin e mbetjeve.

The post Auditimi për mbetjet rikthehet në Kuvend appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Lamtumirë Lekut, Euro vjen në Shqipëri si monedhë zyrtare

Verdikti: Mungon konteksti

Esmeralda Topi 

Publikimi i projektligjit të ri “Për Bankën e Shqipërisë”, në të cilin parashikohet zyrtarizimi i Euro si një monedhë zyrtare, ka shërbyer që disa portale informative t’i japin “lamtumirën e parakoshme Lekut”.

Titujt krijojnë përshtypjen se Shqipëria ka nisur tashmë këtë proces të ndryshimit të monedhës edhe pse një kapërcim i tillë do të dojë shumë vite pas anëtarësimit të plotë të vendit në Bashkimin Europian si dhe nuk ndodh automatikisht pa plotësuar më parë disa kritere ekonomike. 

Projektligji i ri për Bankën e Shqipërisë përfshin një kapitull të posaçëm për anëtarësimin e vendit në Unionin Monetar Evropian. Në të parashikohet se, pas adoptimit të Euros, Banka e Shqipërisë do të zbatojë politikën monetare sipas rregullave të Bashkimit Evropian dhe Euro do të bëhet monedha zyrtare e vendit.

Këto dispozita u interpretuan në rrjete sociale si sinjal se Shqipëria po kalon së shpejti në Euro. Por projektligji thekson gjithashtu se ato nuk hyjnë në fuqi me miratimin e ligjit. 

Në nenin 116 përcaktohet se: “Kreu XV i këtij ligji hyn në fuqi në datën e anëtarësimit të Republikës së Shqipërisë në Unionin Monetar Evropian”

Pra, dispozitat që flasin për Euron nuk do të zbatohen menjëherë dhe as pas hyrjes në fuqi të ligjit. Ato do të aktivizohen vetëm pasi Shqipëria të jetë bërë pjesë e Unionit Monetar Evropian, një proces që vjen pas anëtarësimit në Bashkimin Evropian dhe përmbushjes së kritereve për hyrjen në Eurozonë.

Edhe Banka e Shqipërisë sqaron për Faktoje se këto dispozita nuk nënkuptojnë një kalim të menjëhershëm në Euro. Sipas institucionit, përfshirja në projektligj e kapitujve që lidhen me anëtarësimin në Bashkimin Evropian dhe më pas në Unionin Monetar Evropian është pjesë e “procesit të harmonizimit të legjislacionit shqiptar me acquis të Bashkimit Evropian” dhe nuk përbën një vendim për adoptimin e Euros.

“Anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk nënkupton automatikisht adoptimin e Euros. Pas anëtarësimit në BE, një vend vazhdon të ketë monedhën e tij kombëtare dhe politikën e vet monetare”, sqaron Banka e Shqipërisë për Faktoje.

Banka Qendrore sqaron se kalimi në monedhën evropiane është një proces më vete, që kërkon përmbushjen e kritereve ekonomike dhe ligjore, përfshirë kriteret e Maastricht-it, si dhe vlerësimin nga institucionet evropiane.

“Dispozitat e përfshira në projektligj kanë një natyrë përgatitore dhe synojnë harmonizimin e kuadrit ligjor me atë të BE-së. Ato nuk përcaktojnë një afat apo një datë për adoptimin e Euros”, thuhet në sqarimin e Bankës së Shqipërisë për Faktoje.

Për Faktoje, eksperti i ekonomisë Ardian Civici shpjegon se drafti është pjesë e procesit të harmonizimit të legjislacionit shqiptar me atë të Bashkimit Evropian.

“Ky është një projektligj i pritur prej një kohe relativisht të gjatë, pasi ligji i fundit daton në vitin 1997. Që prej asaj kohe kanë ndryshuar shumë gjëra dhe janë shtuar kërkesa të reja. Këtë herë, projektligji pasqyron edhe fazën shumë të rëndësishme ku ndodhet Shqipëria në procesin e integrimit në Bashkimin Evropian”, thotë Civici.

Sipas tij, kapitulli që lidhet me Bankën Qendrore dhe sistemin monetar është pjesë e negociatave me BE-në dhe nuk nënkupton se Euro do të zëvendësojë Lekun në një të ardhme të afërt.

“Hapi i parë mbetet anëtarësimi i plotë i Shqipërisë në Bashkimin Evropian dhe pastaj vjen dhe zëvendësimi i Lekut me Euron”, shprehet ai.

Eksperti shpjegon se vetëm pas anëtarësimit në BE, Shqipëria mund të integrohet në Sistemin Evropian të Bankave Qendrore dhe të nisë procedurat për t’u bërë pjesë e Eurozonës.

“Ky është një proces relativisht i gjatë. Nuk është diçka që mund të ndodhë nesër. Fillimisht, Shqipëria duhet të bëhet anëtare me të drejta të plota e Bashkimit Evropian. Kjo fazë është shumë e rëndësishme, pasi kërkon përshtatjen e legjislacionit dhe të sistemit bankar me standardet evropiane.”

Sipas Civicit, edhe në skenarin më optimist, zëvendësimi i Lekut me Euron kërkon të paktën shtatë vite, ndërsa në vende të tjera të Bashkimit Evropian ky proces ka zgjatur edhe 10 deri në 12 vjet.

Vlen të përmendet se vende si Suedia, Hungaria, Polonia, Çekia, Rumania apo Bullgaria, vijojnë të përdorin monedhën e tyre kombëtare edhe pas një apo dy dekadash anëtarësimi në BE.

The post Leku nuk zëvendësohet së shpejti nga monedha europiane appeared first on Faktoje.al.

Në Shqipëri, verat e fundit kanë sjellë gjithnjë rrezikun e zjarreve që përpijnë mijëra hektarë pyje e kullota, duke lënë pas dëme të mëdha mjedisore. Paralelisht me këtë kërcënim të përsëritur, premtimi për krijimin e një kapaciteti ajror zjarrfikës ka mbetur i pambajtur. Në janar 2026, ministri i atëhershëm i Mbrojtjes, Pirro Vëngu, deklaroi se Shqipëria ishte ende në proces për sigurimin e avionëve zjarrfikës, duke ndryshuar afatet e mëparshme të shpallura nga qeveria.

“Po blejmë dy avionë zjarrfikës, në terma afatmesëm do kemi katër. Në buxhetin 2026 është buxheti për 2. Jemi duke negociuar kontratën”, deklaroi Vëngu.

Sipas tij, synimi ishte që njëri prej avionëve të mbërrinte gjatë këtij viti, por ai pranoi se operacionalizimi i plotë mund të kërkonte më shumë kohë.

“Afati operacional, duke ditur që do prodhohen për ne dhe duhet të formojmë edhe pilotët, na çon në 2027 për t’i pasur në veprimtari zjarrfikëse”, shtoi ministri.

Ministria nuk jep statusin e kontratës

Faktoje iu drejtua Ministrisë së Mbrojtjes për të mësuar se në çfarë faze ndodhet procesi i blerjes së dy avionëve zjarrfikës. Përgjigjja e institucionit nuk jep të dhëna konkrete mbi kontratën.

“Informacioni lidhur me kontratën e cilësuar do të detajohet në një komunikim të mëvonshëm”, thuhet në përgjigjen e Ministrisë së Mbrojtjes.

Kjo përgjigje vjen pas një serie deklaratash të ndryshme nga zyrtarët e mbrojtjes për të njëjtën çështje. Në gusht 2025, ministri Pirro Vëngu deklaronte se procedura ishte përfunduar:

“Kemi alokuar fonde dhe kemi përfunduar procesin për blerjen e dy avionëve zjarrfikës. Buxheti është i siguruar dhe procedurat për blerjen e tyre janë realizuar”, deklaronte ai.

Por pas një kërkese për informacion nga Faktoje, Ministria e Mbrojtjes sqaroi se procesi ishte ende në zhvillim dhe se nuk bëhej fjalë për avionë zjarrfikës të dedikuar, por për avionë shumërolësh me përdorime të tjera, përfshirë edhe kapacitete për ndërhyrje në zjarre.

2025, një nga vitet më të rënda për zjarret

Ndërsa procesi për avionët vijon, zjarret kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme. Sipas të dhënave të Sistemit Europian të Informacionit për Zjarret në Pyje (EFFIS), pjesë e shërbimit Copernicus, gjatë vitit 2025 në Shqipëri u regjistruan 132 zjarre, që dogjën rreth 59,933 hektarë sipërfaqe me pyje dhe kullota. 

Për vitin 2026, të dhënat e përditësuara të EFFIS tregojnë deri tani 9 zjarre dhe rreth 528 hektarë sipërfaqe të djegur. 

Megjithatë, rreziku mbetet i lartë. Shërbimet europiane të monitorimit të klimës kanë paralajmëruar se temperaturat ekstreme dhe kushtet e thata po rrisin rrezikun e zjarreve në Europë. Copernicus ka raportuar se vitet e fundit kanë qenë ndër më të nxehtat e regjistruara, me 2025 si një nga vitet më të nxehta në historinë e matjeve. 

Nga premtimi i Peleshit te “legjenda” e dy avionëve

Premtimi për avionët zjarrfikës nuk është i ri. Në janar 2023, ministri i atëhershëm i Mbrojtjes, Niko Peleshi, deklaroi se Shqipëria do të blinte dy avionë shumërolësh për ndërhyrje në raste zjarresh dhe emergjencash.

“Janë disa mjete më modeste në kosto, më të manovrueshme dhe më të përshtatshme për situatat tona të zjarreve”, deklaroi Peleshi.

Një vit më pas, në tetor 2024, Faktoje verifikoi se avionët nuk ishin blerë ende. Ministria parashikonte që ata të viheshin në funksion në fund të vitit 2025 ose në fillim të vitit 2026. 

Në mars 2025, gjatë fushatës elektorale, kryeministri Edi Rama premtoi se avionët do të ishin në dispozicion që atë verë. Por disa muaj më pas (në korrik 2025) Ministria e Mbrojtjes konfirmoi për Faktoje se Forcat e Armatosura nuk dispononin asnjë avion zjarrfikës. 

Sot, në mesin e vitit 2026, pas disa afateve të ndryshuara, statusi i kontratës për dy avionët mbetet ende i paqartë. Afati i radhës për vënien në funksion të tyre është shtyrë drejt vitit 2027, sepse, përveç prodhimit të avionëve, nevojitet edhe trajnimi i pilotëve përpara se ata të mund të përdoren në operacione zjarrfikëse.

Përfundim

Çdo vit, bashkë me rrezikun e zjarreve, rikthehet edhe historia e avionëve zjarrfikës. Nga deklaratat e ministrave te zotimet e kryeministrit, publiku ka dëgjuar shpesh në sezon vere apo në fushata se avionët do të mbërrijnë “së shpejti”. Por ndërsa flakët vazhdojnë të përpijnë sipërfaqe të gjera, avionët mbeten ende në letër, në kontrata të paqarta dhe afate të ndryshuara. Derisa kontrata të bëhet transparente dhe avionët të mbërrijnë, “legjenda e dy avionëve zjarrfikës” do të vazhdojë.

The post “Legjenda” e dy avionëve zjarrfikës appeared first on Faktoje.al.

Kur një grup aktivistësh mjedisi u mblodhën në Zvërnec më 16 maj për të kundërshtuar punimet në Peizazhin e Mbrojtur Pishë Poro-Nartë, pak kush do të kishte parashikuar se disa javë më vonë protesta do të mbushte sheshet e Tiranës, do të përhapej në qytete të tjera brenda dhe jashtë vendit, dhe do të detyronte kryeministrin të thyente heshtjen me reagime të vazhdueshme.

Sot, në ditën e saj të 19-të, protesta është kthyer në një nga lëvizjet qytetare më të qëndrueshme të viteve të fundit. Por çfarë e ka mbajtur gjallë dhe cilat janë kufijtë e saj?

Forca kryesore

Për analistin Andi Bushati, përgjigjja nuk gjendet vetëm te mbrojtja e një zone të mbrojtur. “Kjo protestë ka shumë mangësi”, thotë ai, duke renditur mungesën e liderëve, përbërjen heterogjene dhe mesazhet shpesh kontradiktore. Megjithatë, sipas Bushatit, pikërisht ajo që duket si dobësi është bërë forca kryesore e lëvizjes.

Në këtë këndvështrim, revolta që nisi për Zvërnecin shkon përtej një shqetësimi mjedisor. Ajo po interpretohet si simbol i një pakënaqësie më të gjerë ndaj mënyrës se si merren vendimet publike dhe funksionojnë institucionet në Shqipëri. Bushati argumenton se shumë protestues ndjenë se nuk kishin më asnjë kundërpeshë institucionale ku të mbështeteshin.

“Jo vetëm pushteti që kish ngritur telat me gjëmba dhe po bëhej gati për një investim jo transparent, por edhe opozita ishte pushtuar nga një heshtje varri edhe pjesa dërrmuese e mediave tradicionale e censuruan ngjarjen. Edhe diplomatët e huaj luajtën rolin sikur asgjë nuk po ndodhte”.

Pikërisht kjo ndjenjë izolimi, sipas tij, shpjegon energjinë e protestës. “Dhe ky rebelim është forca reale e këtij revolucioni”, thekson Andi Bushati. 

Element interesant

Edhe për analistin Lutfi Dervishi, elementi më interesant i ‘Revolucionit të flamingove’ nuk është numri i protestuesve.

Në një vend ku protestat shpesh shuhen brenda pak ditësh, vazhdimësia është bërë lajm në vetvete. Dervishi sheh si avantazh të madh faktin që protesta nuk është perceptuar si pronë e një partie politike.

“Kjo e ka bërë më të vështirë diskreditimin/kapjen e saj dhe më të lehtë identifikimin e qytetarëve me të”.

Ai vëren gjithashtu se vetë reagimi i qeverisë tregon se protesta ka prodhuar efekt.

“Fakti që kryeministri po jep shpjegime, po ndryshon narrativën dhe thotë se qeveria do të nxjerrë mësime, do të thotë se protesta po jep rezultat”.

Sfida

Por Dervishi paralajmëron se sfida më e madhe ende nuk ka ardhur.

“Rreziku me të cilën ndeshet protesta është konsumimi. Pushteti pret që protestuesit të lodhen dhe të përçahen dhe koha është aleati natyror i çdo qeverie dhe armiku natyror i çdo proteste”, argumenton Lutfi Dervishi për Faktoje.

Një analizë të ngjashme ofron edhe Erjon Tase nga Akademia e Studimeve Politike. Sipas tij, vlera më e madhe e protestës është se ka treguar se shoqëria shqiptare nuk ka rënë në apati.

Kjo e bën lëvizjen më autentike dhe më të besueshme. Kërkesat që janë artikuluar deri tani – transparencë, llogaridhënie, mbrojtje e pasurisë publike dhe e mjedisit – sipas Tases nuk janë as të majta dhe as të djathta.

“Ato janë kërkesa të një shoqërie që kërkon normalitet”. Megjithatë, ai sheh edhe dobësinë kryesore. “Mungesa e strukturës organizative”.

Sipas Tases, pa një grup organizator, pa objektiva të qarta dhe pa aleanca me shoqërinë civile, sindikatat apo grupet profesionale, protesta rrezikon të konsumojë energjinë e saj pa prodhuar ndryshim afatgjatë. Një tjetër element i rëndësishëm është komunikimi me faktorin ndërkombëtar. Tase sjell në vëmendje rastin e studentëve serbë, të cilët ndërtuan kanale të qëndrueshme komunikimi me partnerët ndërkombëtarë për të dokumentuar dhe shpjeguar pretendimet e tyre.

Paradoksi

Për pedagogun Ermal Hasimja, paradoksi i protestës është se pika e saj më e fortë dhe më e dobët është e njëjta.

 Por mungesa e përfaqësimit e bën të vështirë përkthimin e energjisë qytetare në rezultat politik.

“Në protestë ka shumë zhgënjim, shpresë, arsye, populizëm dhe dëshirë për ndryshim pozitiv. Ka gjithçka nga pak”

Ndoshta pikërisht kjo përzierje emocionesh shpjegon pse lëvizja vazhdon të tërheqë njerëz kaq të ndryshëm. Ndërkohë, pas 19 ditësh, protesta nuk ka arritur ende objektivat e vetshpallura; nga dorëheqja e kryeministrit e deri tek anullimi i ndryshimeve të ligjit për zonat e mbrojtura. Kryeministri Rama vijon ta mbrojë investimin e planifikuar në Zvërnec si një mundësi historike zhvillimi dhe ka përsëritur se nuk largohet duke kujtuar votat që e kanë sjellë në pushtet për të qeverisur vendin.

Fitorja

Por, siç vëren Dervishi, suksesi i një proteste nuk matet vetëm me rrëzimin e një qeverie apo me anulimin e një projekti.

“Ndonjëherë fitorja nis kur ndryshon klimën politike”.

Dhe nëse ka një gjë për të cilën bien dakord të katër analistët, është se kjo protestë e ka prodhuar një ndryshim të tillë: ka thyer ndjenjën e pafuqisë, ka rikthyer pjesëmarrjen qytetare në qendër të debatit publik dhe ka treguar se edhe në një shoqëri të lodhur nga zhgënjimet, aftësia për t’u mobilizuar nuk është zhdukur.

Pyetja që mbetet është nëse kjo energji do të arrijë të organizohet dhe të mbijetojë përtej momentit që e solli në rrugë.

The post Pikat e forta dhe dobësitë e protestës në ditën e 19 appeared first on Faktoje.al.

The post  Tirana qelbet erë appeared first on Faktoje.al.

Një nga pikat më të debatuara të projektit turistik në Zvërnec ka qenë ekzistenca ose jo e lejes së ndërtimit për resortin e planifikuar në zonën e mbrojtur Pishë Poro–Nartë. Që prej nisjes së punimeve në zonë dhe shpërthimit të protestave, kjo çështje është kthyer në një nga argumentet kryesore të përplasjes mes qeverisë, aktivistëve të mjedisit dhe qytetarëve që kundërshtojnë projektin.

Kryeministri Edi Rama ka deklaruar në mënyrë të përsëritur se nuk ekziston një leje ndërtimi për projektin në Zvërnec, por vetëm leje zhvillimi. 

Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU), që kryesohet nga Kryeministri, është autoriteti përgjegjës për miratimin e lejeve të zhvillimit dhe ndërtimit për investime strategjike, projekte komplekse dhe zhvillime me rëndësi kombëtare. Rolin e sekretariatit teknik të këtij institucioni e ushtron Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZhT).

Ndaj, për të kuptuar nëse për projektin në Zvërnec ka ekzistuar apo jo një leje ndërtimi dhe cili është statusi i saj aktual, Faktoje analizoi deklaratat publike të Kryeministrit, dokumentet e KKTU-së (ato që janë të publikuara) dhe përgjigjen zyrtare të Agjencisë së Zhvillimit të Territorit.

Çfarë deklaron Kryeministri Rama?

Që kur theu heshtjen për projektin në Zvërnec, rreth një muaj pasi në terren (maj) kishin nisur punimet për rrethimin e zonës në Pishë Poro–Nartë, kryeministri Edi Rama ka përsëritur vazhdimisht se për këtë projekt nuk ekziston një leje ndërtimi.

Sipas Ramës, aktiviteti i kryer në terren mbështetej në një leje zhvillimi dhe jo në një leje ndërtimi.

“Është dhënë leja e zhvillimit, e cila nuk është leje e ndërtimit, por rrethimi i pronës është një e drejtë e çdo pronari kur merr lejen e zhvillimit”, deklaroi Rama më 1 qershor. Të njëjtin qëndrim ai e ka përsëritur në disa dalje publike. 

Edhe gjatë një takimi me gazetarë dhe përfaqësues të mediave europiane, Rama mohoi ekzistencën e një leje ndërtimi për projektin në Zvërnec.

“Në qoftë se dikush thotë që ka një leje ndërtimi, atëherë duhet ta tregojë këtë leje ndërtimi. (…) Nuk ka një leje për të ndërtuar, për ndërtim, në qoftë se nuk ka një vlerësim të ndikimit në mjedis”, u shpreh ai.

Çfarë tregojnë dokumentet?

Ndërkohë, një dokument i shpërndarë gjerësisht në rrjetet sociale tregoi se për projektin në Zvërnec ishte zhvilluar një procedurë zyrtare pranë institucioneve përgjegjëse.

Bëhet fjalë për një mbledhje të datës 28 janar 2025 të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), ku në listën e rendit të ditës përfshihej edhe objekti: “Leje ndërtimi për objektin ‘Resort turistik në Gadishullin e Zvërnecit’, Blloku Rezidencial F1V2, F1V3, F1R6, me vendndodhje në Pishë Poro–Nartë, Bashkia Vlorë, me subjekt zhvillues shoqërinë ‘Zvërnec South Adriatic Development’ sh.p.k.”

Fillimisht dokumenti sa më sipër (që për shumë u mor apriori si miratim) ngriti pikëpyetje mbi deklaratat e Kryeministrit dhe u bë një nga argumentet kryesore të kundërshtarëve. 

I pyetur drejtpërdrejt për rastin në fjalë në një intervistë televizive më 12 qershor, Rama vijoi të këmbëngulte se nuk kishte një leje ndërtimi për projektin.

“Po ngatërrojmë dynjanë me këto letra që hidhen e priten. Nuk është dhënë dhe nuk ka leje ndërtimi në zhvillimin në Zvërnec”, deklaroi ai.

Kryeministri argumentoi se, nëse leja do të ishte miratuar dhe në fuqi që në janar të vitit 2025, punimet do të kishin nisur prej kohësh. Sipas tij, dokumenti i publikuar nuk përbënte një leje ndërtimi të mirëfilltë.

“Më nxirr lejen. Kjo nuk është leje. Është një paragraf mbi një dokument që ka një sërë lejesh”– këmbënguli Rama.

Për të kuptuar konkretisht se çfarë u bë me këtë dokument, (a ishte miratuar më pas, apo kishte mbetur thjesht pjesë e rendit të ditës, sa kohë nuk kishte një vendim të zbardhur), Faktoje iu drejtua zyrtarisht Agjencisë së Zhvillimit të Territorit.

Çfarë sqaron AZHT?

Në përgjigjen zyrtare për Faktoje, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZhT) konfirmon se zhvilluesi kishte depozituar një aplikim për leje ndërtimi dhe Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU) kishte marrë një vendim (28.01.2025) për miratimin me kusht të lejes për projektin në Zvërnec.

Sipas AZhT-së: “Në lidhje me këtë aplikim, KKTU me Vendimin Nr. 39 datë 28.01.2025 ka miratuar me kusht Lejen e Ndërtimit (…) vendimmarrje e cila nuk është zbardhur si dhe nuk është më në fuqi, pasi subjekti zhvillues ka depozituar deklaratë noteriale, nëpërmjet së cilës është tërhequr aplikimi i sipërcituar. Ju bëjmë me dije se subjekti është tërhequr nga aplikimi më datë 27.03.2025”

Ky sqarim hedh dritë mbi statusin e procedurës administrative. Referuar AZhT-së, rezulton se ndërmjet datës 28 janar 2025, (KKTU e miratoi me kusht lejen), dhe më pas më 27 mars 2025 (kompania u tërhoq nga aplikimi). 

Sipas AZhT-së, kjo vendimmarrje për leje ndërtimi nuk është zbardhur dhe për pasojë nuk është më në fuqi. 

Pikëpyetja me lejen e zhvillimit 

Një tjetër çështje e paqartë mbetet leja e zhvillimit. Sipas ligjit, kjo leje duhet të miratohet përpara dhënies së lejes së ndërtimit. Referuar përgjigjes zyrtare të AZhT-së, në bazë të ligjit duhej që leja e zhvillimit të ishte miratuar përpara se të jepej ‘leja e ndërtimit me kusht’ në fund të janarit.

Deri më tani, e vetmja gjë që dimë publikisht rreth kësaj çështjeje është një deklaratë e një përfaqësueseje të Agjencisë së Territorit, e cila në emisionin “Opinion” tha se ekziston leja e zhvillimit, por nuk specifikoi datën e miratimit. Deri sot kjo leje nuk është zbardhur dhe nuk gjendet e publikuar online.

Për çështjen sa më sipër qarkullon vetëm një korrespondencë komunikimi mes AZHT-së dhe kompanisë zhvilluese, ku në fund të përmbajtjes thuhet se: “AZHT do të vijojë me procedurat për lëshimin e dokumentit të lejes së zhvillimit”.

Përfundim

Referuar përgjigjes zyrtare të Agjencisë Kombëtare të Territorit,rezulton se për projektin ka ekzistuar një vendim i KKTU-së për miratimin me kusht të lejes së ndërtimit, i cili ka mbetur në procedurë për rreth dy muaj, deri në tërheqjen e aplikimit nga kompania zhvilluese. 

Sipas AZhT-së, vendimi nuk është finalizuar dhe nuk prodhon efekte juridike sot. Në këtë kuptim, ekzistenca e një miratimi me kusht është një akt administrativ i dokumentuar, ndërsa mungesa e një leje ndërtimi aktive dhe të zbatueshme mbetet statusi aktual juridik i projektit. 

Pikërisht dallimi mes këtyre dy elementeve shpjegon pse deklaratat e Kryeministrit përbëjnë vetëm një gjysmë të vërtetë.

The post E vërteta e lejes së ndërtimit për projektin në Zvërnec appeared first on Faktoje.al.

The post Si po përballet gjenerata e artë me dezinformimin? appeared first on Faktoje.al.

Dy vite më parë, kur u shkrepën këto fotografi, Pishë Poro-Narta njihej për flamingot, dunat ranore, pyjet me pisha bregdetare dhe qetësinë e një prej ekosistemeve më të rëndësishme ligatinore në Shqipëri.

Sot, e njëjta zonë është kthyer në simbol të protestave “Revolucioni i Flamingove” kundër projektit turistik në Zvërnec.

Pishë Poro–Narta nuk është një zonë e zakonshme bregdetare, është një nga nyjet më të rëndësishme ekologjike të Adriatikut jugor. Në këtë ekosistem janë identifikuar 18 tipe habitatesh: ujëra të ëmbla dhe të kripura, toka aluvionale, duna ranore dhe pyje bregdetare. Gjatë sezonit të shumimit dhe migrimit, laguna kthehet në një strehë jetike për dhjetëra specie shpendësh, mes tyre flamingot, pelikanët dhe breshkat detare.

Një pjesë e rëndësishme e projektit të planifikuar prek edhe zonën e Plazhit të Portonovos, një brez bregdetar rreth 15–20 km nga qyteti i Vlorës, i njohur për natyrën e tij të virgjër dhe për turistët që kërkojnë përvoja të qeta e aventureske larg zonave të urbanizuara.

Në anën perëndimore shtrihet pylli bregdetar i Pishë Poros, një brez i dendur me pisha që krijon kufirin natyror mes lagunës dhe Detit Adriatik.

Në zemër të lagunës ndodhet ishulli i Zvërnecit, i lidhur me tokën përmes një ure druri që kalon mbi ujërat e cekëta. I mbuluar nga një masiv i dendur selvishtesh, ishulli është një nga pikat më të njohura të zonës, ku natyra dhe historia bashkëjetojnë.

Mes pemëve ngrihet Manastiri i Shën Mërisë Hyjlindëse, një monument kulture i shekullit XIV, që për shekuj ka mbetur pikë referimi shpirtërore dhe kulturore për banorët e zonës.

Dy vite më parë, Faktoje paralajmëroi se ndryshimet në ligjin e zonave të mbrojtura po hapnin rrugën për zhvillime turistike në territore të paprekshme. “Djalli fshihet në detaje”, thoshin ambientalistët.

“Pjesa e Zvërnecit, midis Lagunës së Nartës dhe detit, që është projekti i Kushnerit me vila, është zonë e mbrojtur”, deklaronte asokohe Aleksandër Trajçe nga PPNEA.

Ndërsa eksperti i mjedisit Abdulla Diku theksonte se zhvillimi nuk duhet të bëhet në kurriz të natyrës.

“Nuk ka asgjë të keqe nëse investime të tilla bëhen jashtë zonave të mbrojtura. Vija bregdetare ka plot hapësira për resorte dhe nuk ka pse të shkatërrohet natyra.”

Sot, këto detaje janë bërë epiqendra e një debati kombëtar. Protestat në Tiranë, në Plazhin e Dalanit dhe në vetë Zvërnec kanë marrë emrin e flamingove, duke e kthyer një specie të mbrojtur në simbol të një lëvizjeje publike.

The post Çfarë humbasim? Pishë Poro-Narta përpara protestës së Flamingove appeared first on Faktoje.al.

Prej mbrëmjes së 1 qershorit, rrjetet sociale shqiptare janë mbushur me një fotografi ku shfaqet një radhë autobusësh pranë një pike kufitare, e shoqëruar me pretendimin se bëhej fjalë për protestues grekë që po hynin në Shqipëri për të marrë pjesë në protestën kundër projektit turistik në Pishë Poro-Nartë.

Fotografia nisi të qarkullojë menjëherë pas protestës së zhvilluar në Tiranë, ku mijëra qytetarë u mblodhën për të dytën herë në bulevardin “Dëshmorët e Kombit” për të kundërshtuar projektin në Zvërnec.

Verifikimi i kryer nga Faktoje tregon se fotografia nuk është e vërtetë. Për të konfirmuar origjinën e saj, Faktoje përdori mjetin zyrtar të verifikimit të OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me inteligjencë artificiale përmes pranisë së teknologjisë SynthID.

Rezultati konfirmoi se fotografia përmban një gjurmë SynthID me origjinë nga OpenAI, çka tregon se imazhi është gjeneruar me inteligjencë artificiale.

SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.

Përtej verifikimit teknik, fotografia shfaq edhe disa elemente tipike të përmbajtjeve të gjeneruara me AI, si fytyra të paqarta në turmë, autobusë pothuajse identikë, tekst me formulime të pazakonta në pankarta dhe një kompozim tepër të rregullt të skenës. 

Këto karakteristika janë shpesh të pranishme në imazhet e krijuara artificialisht dhe përbëjnë sinjale shtesë që ngrenë dyshime mbi vërtetësinë e saj.

Si lindi pretendimi?

Fotografia u shfaq fillimisht gjatë një debati televiziv mbrëmjen e 1 qershorit. Në një televizion privat, analisti Artur Meçe pretendoi se po shfaqte një fotografi nga Kakavija, ku sipas tij dukeshin autobusë të organizuar nga shteti grek për të sjellë protestues në Shqipëri.

“Kjo është protesta sot. Kjo është foto e sotme”, deklaroi Meçe gjatë emisionit.

Më pas, pretendimi u përhap në rrjete sociale dhe u publikua edhe nga disa portale shqiptare, të cilat iu referuan raportimeve të mediave greke.

Në fakt, gazeta greke “Kathimerini” publikoi më 1 qershor një artikull lidhur me protestën e zhvilluar më 30 maj në Zvërnec. Artikulli i gazetarit Yannis Papadopoulos u publikua në orën 11:24 dhe përmendte se dy autobusë ishin nisur nga Athina për protestën e së shtunës në Zvërnec, ndërsa pjesëmarrës të tjerë kishin udhëtuar me automjetet e tyre.

Pra, raportimi i “Kathimerini” nuk kishte lidhje me protestën e 1 qershorit në Tiranë dhe nuk shoqërohej me asnjë fotografi të autobusëve në kufi.

Gjatë ditës së djeshme, kryeministri Edi Rama e paraqiti projektin si një mundësi transformuese për ekonominë, turizmin dhe imazhin e Shqipërisë, ndërsa kundërshtimet i pa si të motivuara politikisht apo të nxitura nga jashtë, përfshi këtu edhe Greqinë.

AI po përdoret për të manipuluar opinionin publik

Erion Tase, nga Akademia e Studimeve Politike, thotë për Faktoje se ky rast ilustron mënyrën se si inteligjenca artificiale mund të përdoret për të përhapur narrativa të rreme.

“Ky është një rast kur inteligjenca artificiale përdoret për të manipuluar opinionin publik dhe për të përforcuar bindje të caktuara. Në këtë rast po shfrytëzohet edhe elementi i tensioneve mes fqinjëve, Shqipërisë dhe Greqisë, duke ushqyer narrativën se protestat janë të organizuara nga jashtë dhe nuk përfaqësojnë shqetësime reale të qytetarëve shqiptarë”, thotë Tase.

Sipas tij, rasti i autobusëve grekë i ngjan edhe rasteve të tjera të fundit, ku fotografi të krijuara me AI janë përdorur për të mbështetur pretendime të pavërteta.

“Këto raste duhet të na bëjnë më të kujdesshëm për atë që shohim online. Inteligjenca artificiale e ka bërë shumë më të lehtë krijimin e materialeve bindëse, ndaj qytetarët duhet të mbështeten te burime të besueshme informacioni dhe jo vetëm te përmbajtjet që qarkullojnë në rrjetet sociale”, shton ai.

Edhe pedagogu i komunikimit dhe medias, Erlis Çela, e sheh rastin si një shembull tipik të përdorimit të inteligjencës artificiale për të deformuar debatin publik.

“Përhapja e fotove të gjeneruara me AI si prova reale rrezikon të deformojë debatin publik duke zëvendësuar faktet me perceptime të fabrikuara. Është provuar tashmë se këto imazhe nuk synojnë vetëm të dezinformojnë, por edhe të ndikojnë mënyrën se si qytetarët interpretojnë një ngjarje apo një kauzë”, thotë Çela për Faktoje.

Sipas tij, shqetësimi më i madh në këtë rast lidhet me narrativën që kërkohet të ndërtohet rreth protestës.

“Këto imazhe mund të përdoren për të diskredituar kauza, individë apo grupe shoqërore dhe për të polarizuar opinionin publik. Rasti në fjalë përpiqet të ushqejë një narrativë që e paraqet protestën kundër projektit të zhvillimit në zonën e Zvërnecit si një lëvizje të mbështetur apo të sponsorizuar nga faktorë të jashtëm, duke i veshur asaj edhe ngjyrime nacionaliste”

Çela vlerëson se shoqëria shqiptare mbetet ende e papërgatitur për t’u përballur me dezinformimin e ndihmuar nga inteligjenca artificiale. Ndaj, sipas tij, nevojitet një angazhim më i madh si në edukimin e publikut, ashtu edhe në forcimin e kapaciteteve të mediave profesionale.

“Ka nevojë urgjente të shtohen nismat për edukimin mbi inteligjencën artificiale dhe median. Nga ana tjetër, duhet më shumë punë me komunitetin e gazetarëve dhe mediave profesionale, jo vetëm për të demaskuar përmbajtjet e rreme, por edhe për të shpjeguar mekanizmat manipulues dhe qëllimet që synohen të arrihen përmes përdorimit të AI”, përfundon Çela. 

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja ALB BANIA e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

• Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Portali 24 e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Interesante e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Gazeta Online e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Aktualiteti.al e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Portali24 e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Tematika e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Pika.al e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

Shënim: Data 5 qershor 2026 faqja Online24 e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

The post Fotografia e autobusëve grekë për protestën e 1 qershorit është gjeneruar me AI appeared first on Faktoje.al.

Kur ekskavatorët hynë në Pishë Poro-Nartë në fillim të majit, reagimi erdhi fillimisht nga terreni. Organizata mjedisore PPNEA publikoi pamje të makinerive që lëviznin mes dunave, ndërsa aktivistët ngritën alarmin për ndërhyrje brenda një prej zonave më të rëndësishme natyrore të vendit. 

Pasuan denoncimet, protestat lokale, reagimet në rrjetet sociale dhe më pas tubimet përpara Ministrisë së Mjedisit dhe Kryeministrisë në Tiranë.

Për gati një muaj, Kryeministri Edi Rama nuk foli publikisht për çështjen, me përjashtim të një deklarate të shkurtër tre ditë më parë, ku tha se shteti “nuk po falte gjë”. Një ditë para protestës së zhvilluar në Tiranë, ai njoftoi se do të fliste sërish për këtë temë.

Monologu 

Ndërsa pas protestës ku qindra të rinj u mblodhën përpara Kryeministrisë, këtë të hënë në mbledhjen e Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste, Rama mbajti për herë të parë një “sqarim” të gjatë publik për çështjen.

Nuk ishte një deklaratë për mediat, as një konferencë pyetje-përgjigje. Ishte një monolog që zgjati 1 orë e 9 minuta, i mbushur me argumente ekonomike, krahasime me Greqinë e Malin e Zi, sulme ndaj kundërshtarëve të projektit dhe një përpjekje për të bindur publikun se reagimi ndaj investimit në Zvërnec po ndërtohet mbi keqinformim.

“Ju kam dëgjuar, ju kam lexuar dhe ju kuptoj shumë mirë”, tha Rama në hyrje të fjalës së tij, duke iu drejtuar qytetarëve të revoltuar pas pamjeve ku një protestues tërhiqej zvarrë nga rojet private të sigurisë.

“Edhe unë po njësoj do revoltohesha dhe do rreshtohesha kundër qeverisë dhe kundër kryeministrit”, shtoi ai.

Por pas kësaj hyrjeje, kryeministri ndryshoi drejtim. Sipas tij, opinioni publik është përballur me një version të shtrembëruar të realitetit.

“Ju kanë manipuluar”, deklaroi Rama, duke krahasuar debatin me filmin hollivudian “Wag the Dog”, ku një luftë e trilluar përdoret për të manipuluar opinionin publik.

4 miliardë euro

Në qendër të argumentit të tij ishte ideja se Shqipëria po përballet me një mundësi historike investimi.

“Partnerë të jashtëzakonshëm janë bërë bashkë për të investuar 4 miliardë euro”, tha ai, duke e cilësuar projektin si një hap drejt “Ligës së Kampionëve të turizmit global”.

Në fjalimin e tij, kryeministri Edi Rama mbrojti qasjen aktuale ligjore për zonat e mbrojtura, duke theksuar se peizazhi i mbrojtur nuk nënkupton ndalim të zhvillimit, por bashkëjetesë mes natyrës dhe aktivitetit ekonomik, për sa kohë respektohen procedurat dhe lejet përkatëse.

Por pikërisht aty ku kryeministri sheh një mundësi zhvillimi, ambientalistët shohin një precedent të rrezikshëm.

Ndryshimi ligjor

Aleksandër Trajçe, drejtues i Organizatës për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri, PPNEA shpjegon për Faktoje:

“Me ligjin e vjetër, peizazhi i mbrojtur (kategoria 5) kishte zonim të brendshëm me mbrojtje strikte, përfshirë zona qendrore ku nuk lejohej ndërtimi. Me ndryshimet e vitit 2024 u hoq koncepti i zonimit për këtë kategori, duke e hapur praktikisht gjithë peizazhin për ndërtime”

Sipas tij, ndryshimet ligjore të vitit 2024 hoqën pikërisht këtë mekanizëm mbrojtës.

“Heqja e konceptit të zonimit e hapi praktikisht të gjithë peizazhin e mbrojtur ndaj zhvillimeve ndërtimore. Ky është detaji që po anashkalohet në debat”

Pavarësisht ndryshimeve, Aleko Miho, ekspert mjedisi, thotë se, vlerat natyrore janë shumë herë më tepër. 

“Ato sëbashku plotësojnë kërkesat e një Parku Kombëtar, apo me vlera ndërkombëtare të një zone Ramsar. Kjo zonë renditet si e rëndësishme për shpendët (IBA) nga BirdLife International (BLI, 2023), me kritere A1, A4i, A4iii, B1i (2000), e klasifikuar si shumë e kërcënuar. Zona është gjithashtu ndër më të rëndësishmet në vend për llojet bimore (IPA) (kodi A35). Zona është kandidate për rrjetin EUROPA 2000”

Miho thekson gjithashtu se ndërhyrja prek një territor me vlera të larta natyrore dhe status të mbrojtjes së veçantë.

“Vendi i rrethuar prek direkt tre monumente natyre: 1) Kodrat molasike të Zvërnecit, 2) Lagunën Limopuo, e fshehur mes këtyre kodrave, dhe 3) Dunat e Nartës/Akërnisë, ndër më të ruajturat në gjithë Mesdheun. Të treja janë të Kategorisë III të mbrojtjes sipas VKM/DCM 303/2019”.

Ndikimi në mjedis

Në fjalimin e tij, Rama këmbënguli disa herë se projekti nuk është ende përfundimtar. “Nuk kemi studimin mjedisor. Nuk ka ardhur akoma”, deklaroi ai. Pikërisht kjo deklaratë ka ngritur shqetësime të reja tek organizatat mjedisore.

Olsi Nika nga ‘EcoAlbania’ argumenton se sipas legjislacionit shqiptar, Vlerësimi i Ndikimit në Mjedis nuk është një procedurë që mund të shtyhet për më vonë. “Ligji e përcakton qartë VNM-në si një detyrim paraprak dhe thelbësor që duhet të realizohet në fazat më të hershme të konceptimit dhe planifikimit të çdo projekti zhvillimor”, thotë Nika për Faktoje.

Sipas tij, vetë logjika e ligjit kërkon që ndikimet e mundshme të vlerësohen përpara se autoritetet të japin miratime apo të lejojnë ndërhyrje në territor.

“Çdo ndërhyrje në territor pa një VNM të hartuar dhe të miratuar paraprakisht bie ndesh me parimin e parandalimit dhe me detyrimet e legjislacionit mjedisor në fuqi”

Ndërkohë, kryeministri këmbëngul se ajo që po ndodh aktualisht lidhet me studime paraprake dhe jo me ndërtimin e resortit.

“Lufta zhvillohet sot vetëm me një gjë konkrete, me një gardh të shëmtuar dhe me një akt skandaloz të një kompanie sigurie”, tha ai.

Por për ambientalistët, problemi nuk është vetëm gardhi.

“Të quash teori konspirative shqetësimin publik për ndërtimet në një zonë të mbrojtur nuk e ndryshon realitetin në terren”, thotë Nika.

“Po planifikohet ndërtimi i një qyteti me karakter të fortë urban brenda një zone të mbrojtur, përmes një procesi që ngre pikëpyetje serioze ligjore, mjedisore dhe publike” përfundon ai.

Laguna e Nartës

Një tjetër pikë përplasjeje lidhet me gjendjen ekologjike të lagunës. Gjatë fjalës së tij, Rama tha se “Laguna është në pikë të hallit” dhe argumentoi se projekti do të ndihmojë në rehabilitimin e saj. Por ambientalistët e hedhin poshtë këtë përshkrim, duke iu referuar të dhënave shkencore. 

“Ky është një interpretim vetjak. Të dhënat shkencore tregojnë se Laguna e Nartës është ndër lagunat më të rëndësishme për biodiversitetin në Mesdhe”, thotë Trajçe.

Ai përmend praninë e mijëra flamingove, pelikanit kaçurrel dhe dhjetëra specieve të tjera të mbrojtura si dëshmi të gjendjes ekologjike të zonës.

“Po të ishte laguna në gjendjen që përshkruhet, këto specie nuk do të qëndronin aty. Prania e tyre është vetë treguesi shkencor i vlerës ekologjike të zonës” argumenton ai.

Krahasimi me Malin e Zi 

“Duhet të shohim edhe shembujt e rajonit,” tha Kryeministri Edi Rama gjatë fjalës së tij duke iu referuar Malit të Zi. 

Por Aleksandër Trajçe, thotë se shembulli i përdorur është i pasaktë.

“Në Mal të Zi ka një rast shumë të ngjashëm me Zvërnecin, Kriporja e Ulqinit, ku kishte plane të qarta zhvillimi, madje me përfshirjen e të njëjtit investitor që përmendet edhe në projekte të tjera në rajon. Aty u parashikua transformimi i një zone natyrore në një zonë elitare zhvillimi, por pas reagimit të fortë të shoqërisë civile, banorëve dhe komunitetit europian, planet u anuluan”

Sipas tij, ky është shembulli i vërtetë që duhet marrë në konsideratë, dhe jo rastet e monumenteve kulturore apo destinacioneve krejtësisht të ndryshme, siç është përmendur shpesh në debat publik.

“Krahasimi me raste si Shën Stefani nuk është i një natyre të ngjashme, sepse kemi të bëjmë me kontekste krejt të ndryshme ligjore dhe ekologjike,” shton Trajçe.

E ardhmja e zonës

Qeveria e sheh çështjen si një test për modelin ekonomik të Shqipërisë. Kryeministri e krahasoi projektin me investime të njohura turistike në Greqi, Kroaci dhe Mal të Zi dhe paralajmëroi se refuzimi i tij mund të trembë investitorët ndërkombëtarë.

“O do zgjedhim zhvillimin e qëndrueshëm me investitorë të ekselencës, ose do zgjedhim një rrugë tjetër”, tha ai.

Për qeverinë, Pishë Poro-Narta është një mundësi historike zhvillimi.

Ndërsa për ambientalistët, është prova më e madhe se si Shqipëria do të trajtojë pasuritë e saj natyrore në prag të integrimit evropian.

Vetëm pak ditë më parë, Komisioni Evropian reagoi për herë të parë për rastin e Pishë Poro-Nartës në një përgjigje ekskluzive për Faktoje, duke konfirmuar se po e ndjek nga afër situatën dhe duke e lidhur atë me detyrimet që Shqipëria duhet të përmbushë për kapitullin 27 të negociatave me Bashkimin Evropian.

Ndërsa sot, Prokuroria e Posaçme konfirmoi se ka nisur hetime mbi mënyrën e përfitimit të tokave në zonën e mbrojtur të Zvërnecit, si edhe mbi procedurat e zbatimit të projektit për ndërtimin e resorteve turistike. 

Koordinatorja për të drejtën e informimit pranë SPAK, i tha Faktoje se në këtë fazë që është hetimi i çështjes, nuk mund të ndahen të dhëna të tjera për publikun.

The post Gardhi i Zvërnecit, Rama “përballë” ambientalistëve (ku manipuloi)  appeared first on Faktoje.al.

Një muaj pas hyrjes së makinerive në brendësi të zonës së mbrojtur Pishë Poro–Nartë, Komisioni Evropian ka reaguar për herë të parë, duke e cilësuar rastin si një provë të kapacitetit të Shqipërisë për të ruajtur zonat natyrore në kuadër të integrimit. Në një përgjigje ekskluzive për Faktoje, KE thekson:

“Komisioni Evropian po ndjek nga afër zhvillimet në peizazhin e mbrojtur Pishë Poro–Nartë. Delegacioni i BE-së në Shqipëri ka kërkuar informacion shtesë nga autoritetet shqiptare dhe është në kontakt me organizatat e shoqërisë civile”, thekson KE për Faktoje.al

Ky qëndrim vjen në një moment kur kapitulli 27 për mjedisin dhe klimën është një nga kushtet më të ndjeshme të negociatave të Shqipërisë me BE. Komisioni rikujton se vendi duhet të përafrohet plotësisht me legjislacionin e BE-së, përfshirë Direktivën për Shpendët dhe Direktivën për Habitate, si dhe të shfuqizojë dispozitat e papajtueshme të ligjit për zonat e mbrojtura.

“Për të mbyllur kapitullin 27, Shqipëria duhet të demonstrojë kapacitetin për të menaxhuar zonat e ardhshme Natura 2000, përfshirë masat e ruajtjes që parandalojnë degradimin e habitateve dhe specieve”, përfundon reagimi i Komisionit Evropian. 

Protesta përpara Ministrisë së Mjedisit

Në Tiranë, përpara Ministrisë së Mjedisit, u mbajt protesta e radhës. Qindra qytetarë, aktivistë dhe organizata mjedisore u mblodhën me thirrjen: “Ndaloni punimet!”

Protestuesit kërkuan ndërhyrjen e ministrit të mjedisit Sofjan Jaupaj, ndalimin e punimeve dhe transparencë për projektin e resortit turistik që do të ngrihet në brendësi të zonës. 

“Prej një muaji tashmë makineritë kanë hyrë në mënyrë të paligjshme, duke hequr zona pyjore, duke shkatërruar dunat, madje duke bllokuar edhe lidhjen e detit me lagunën. Të gjitha këto po bëhen pa asnjë monitorim nga institucionet. Thirrja është e qartë: ndaloni punimet. Të ikin sa më shpejt makineritë nga brendësia e zonës së mbrojtur”, u shpreh Joni Vorpsi nga nga Organizata për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri, PPNEA. 

“Nuk ka më ligj që po funksionon në atë territor. Mbi 6–7 km bregdet i janë hequr aksesit të publikut. Nuk ka zhvillim në një vend kandidat për BE që i mohon qytetarëve të vet të drejtën për të aksesuar 600 ha tokë natyrore. Ky nuk është zhvillim, ky është një model që pasuron një grusht njerëzish dhe u heq pasurinë kombëtare të gjithëve të tjerëve” tha Aleksandër Trajçe, drejtues i PPNEA-s. 

Mjedisorët thonë se protestat do të vijojnë, teksa theksuan se do të ndjekin të gjithë hapat e nevojshëm për të ndaluar punimet në zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës. 

Një muaj më parë, ambientalistët denoncuan ndërhyrjet e para të makinerive në brendësi të zonës së mbrojtur Pishë Poro–Nartë.  Autoritetet u përgjigjën se po kryhen “studime gjeologjike”, por pamjet nga terreni tregojnë një realitet krejt tjetër. Ekskavatorë që gërryejnë dunat, pyje të prerë dhe habitatet e shkatërruara. 

The post Komisioni Evropian paralajmëron: Pishë Poro–Narta, testi i parë i Shqipërisë për kapitullin 27 appeared first on Faktoje.al.

Kryeministri Edi Rama e ka cilësuar sistemin e prokurimeve publike si ndër më të suksesshmit në rajon, madje në disa tregues edhe mbi BE-në. Por raportet e Komisionit Europian, SIGMA/OECD, Bankës Botërore dhe Transparency International tregojnë anën tjetër të medaljes. Konkurrencë ende e kufizuar, procedura jo plotësisht transparente dhe përqendrim i lartë i kontratave te një numër i vogël kompanish.

Esmeralda Topi

“Shqipëria është e para në rajon dhe me diferencë nga vendet e tjera të rajonit në të gjithë treguesit e prokurimeve publike, ndërkohë që në disa indikatorë Shqipëria ndodhet mbi mesataren e vendeve të Bashkimit Europian”, deklaroi kryeministri Edi Rama, duke e cilësuar sistemin e prokurimeve në vend si një nga historitë më të suksesshme të reformave dhe digjitalizimit të shtetit shqiptar.

Referuar të dhënave zyrtare, Shqipëria raporton më pak procedura me një ofertues sesa mesatarja e Bashkimit Europian dhe në disa indikatorë teknikë rezulton mbi vendet e rajonit. Por balanca prishet kur këto të dhëna vendosen përballë raporteve të Komisioni Europian, SIGMA/OECD, Banka Botërore dhe Transparency International.

Të dhënat zyrtare

Sipas Agjencisë së Prokurimit Publik, rreth 23.5% e procedurave të prokurimit në Shqipëri zhvillohen me një ofertues, ndërsa mesatarja e Bashkimit Europian llogaritet mbi 32%. Në tenderët për punë publike, ky tregues zbret në rreth 12%.

Referuar këtyre indikatorëve, konkurrenca është përmirësuar në krahasim me vitet e mëparshme. Por këto statistika nuk mjaftojnë për të përshkruar cilësinë e sistemit.

Shqipëria ka një volum të lartë shpenzimesh publike që kalon përmes prokurimeve, me mbi 377 mijë procedura. Një analizë për periudhën 2014–2026 tregon se shteti shqiptar ka shpenzuar mbi 2,065 miliardë lekë në prokurime publike, ndërsa:

•             14.8% e procedurave janë zhvilluar me negocim pa shpallje paraprake;

•             20 kompanitë kryesore kanë përfituar rreth 58% të vlerës totale të kontratave;

•             Shqipëria ka nivelin më të lartë të prokurimeve publike si përqindje e Prodhimit të Brendshëm Bruto në rajon, me 16.5%.

Tregu i kontratave publike rezulton po ashtu i përqendruar. Dhjetë kompanitë kryesore përfituan 30.9% të vlerës totale të tenderëve, ndërsa analiza nxjerr në pah edhe raste të përsëritura dominimi nga kompani të caktuara pranë institucioneve të veçanta.

Edhe në krahasim me rajonin, ka dy anë të medaljes.

Serbia zhvillon 97.6% të procedurave në formë të hapur, ndërsa Shqipëria rreth 52.3%; Mali i Zi ka ulur procedurat me negocim pa publikim në rreth 5%, ndërsa Shqipëria qëndron në 14.8%; Maqedonia e Veriut është vlerësuar me “disa progres”, ndërsa për Shqipërinë Komisioni Europian ruan formulimin “progres i kufizuar”.

Kjo tregon se Shqipëria ka përmirësime në disa tregues, por mbetet prapa disa vendeve të rajonit në indikatorët kyç të transparencës dhe konkurrencës.

Raportet ndërkombëtare

Në kapitullin e prokurimeve publike, Komisioni Europian e mban Shqipërinë prej vitesh në kategorinë “mesatarisht e përgatitur”, pa ndryshime që nga viti 2018 në raportet e tij.

Edhe sipas vlerësimeve të SIGMA/OECD, Shqipëria kalon një volum të lartë fondesh publike përmes prokurimeve — rreth 16.5% të GDP-së, një ndër nivelet më të larta në Ballkanin Perëndimor. Tregues ky që interpretohet edhe si ekspozim më i madh ndaj riskut. Sa më shumë para kalojnë përmes sistemit të prokurimit, aq më kritike bëhet cilësia e kontrollit dhe transparencës.

Në të njëjtën kohë, SIGMA thekson se sistemi mbetet i fragmentuar, me përdorim të lartë të procedurave alternative dhe me zbatim të dobët të reformave, ku hendeku mes ligjit dhe praktikës vazhdon të jetë i dukshëm.

Edhe Banka Botërore identifikon probleme të përsëritura që lidhen me mënyrën se si funksionon sistemi në praktikë. Ndër to përmenden:

•             mbispecifikimi i kritereve të tenderëve, që kufizon konkurrencën reale,

•             ndryshime të kontratave pas nënshkrimit, që rrisin vlerën e projekteve pa garë të re,

•             si edhe raste të ndërhyrjeve politike në proceset e vlerësimit.

Në këtë tablo, Transparency International e vendos prokurimin publik në Shqipëri në kategorinë e sektorëve me risk të lartë korrupsioni. Një nga treguesit më domethënës është edhe ai i “flamujve të kuq”. Rreth 35% e tenderëve më të mëdhenj shfaqin shenja të mungesës së konkurrencës ose të rreziqeve procedurale, sipas monitorimeve të saj.

Biznesi dhe ekspertët

Në këtë kontekst, eksperti i financave publike Eduart Gjokutaj nga qendra ALTAX thekson për Faktoje se:“Korrupsioni në prokurimet publike përbën një nga burimet kryesore të humbjeve financiare për ekonominë shqiptare, duke deformuar konkurrencën, rritur kostot e investimeve dhe ulur cilësinë e shërbimeve publike.”

Ai shton se “vetëm nga prokurimet dhe shpenzimet publike të administruara nga pushteti qendror, vendor dhe kompanitë publike, kostoja e korrupsionit vlerësohet të arrijë deri në 470 milionë euro në vit”.

Nga ana tjetër, Konfederata e Industrive në Shqipëri, vlerëson se është vështirësuar pjesëmarrja e operatorëve të huaj në tendera.  

Konfindustria sjell si shembull dy tendera ndërkombëtarë për “Bypass-in e Elbasanit”, ku, sipas saj, kërkesa për ekuivalentim të licencave brenda afateve të ngushta krijon pengesa për pjesëmarrjen e operatorëve të huaj, duke kufizuar konkurrencën dhe rritur kostot e projekteve publike.

Në vlerësimin e tyre ky grupim biznesesh thotë se kufizimi i konkurrencës ndikon jo vetëm në rritjen e kostove të investimeve infrastrukturore, por edhe në cilësinë e punimeve dhe në përputhshmërinë me standardet europiane, duke prekur sektorë kyç si infrastruktura, energjia dhe teknologjia.

KLSH

Një auditim i Kontrollit të Lartë i Shtetit në Agjencinë e Prokurimit Publik nxjerr në pah se, përtej përmirësimeve teknologjike, sistemi vazhdon të përballet me mangësi institucionale dhe ligjore.

KLSH vëren mospërputhje mes ligjeve dhe akteve nënligjore për afatet e ankimimit në prokurimet e mbrojtjes dhe sigurisë, mungesë të dokumenteve standarde për ankandet publike, si dhe kritere që mund të kufizojnë pjesëmarrjen e biznesit të vogël.

Audituesit ngrenë si shqetësim faktin se Agjencia e Prokurimit nuk ka kryer asnjë hetim administrativ për kontratat koncesionare gjatë viteve 2021–2022, ndërsa sektori përgjegjës për PPP-të dhe koncesionet funksiononte me staf të paplotësuar dhe pa trajnime të specializuara.

Sipas KLSH-së, Agjencia e Prokurimit nuk ka përmbushur plotësisht detyrimin për të monitoruar procedurat në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë kombëtare, ndërsa u evidentuan edhe dobësi në arkivimin e dosjeve të tenderëve dhe në administrimin financiar.

Nisur nga këto gjetje, KLSH kërkon masa të menjëhershme për harmonizimin e legjislacionit, forcimin e kapaciteteve njerëzore dhe rritjen e kontrollit mbi PPP-të, koncesionet dhe procedurat sensitive të prokurimit.

Përfundim

Deklarata e kryeministrit Edi Rama mbështetet në disa tregues që tregojnë përmirësim të sistemit të prokurimeve publike, veçanërisht në krahasim me mesataren e BE-së në indikatorë të veçantë.

Megjithatë, të dhënat e mbledhura tregojnë se konkurrenca mbetet e kufizuar; një pjesë e konsiderueshme e procedurave zhvillohet pa transparencë të plotë; tregu i prokurimeve është i përqendruar në një numër të vogël kompanish; dhe problemet strukturore janë të përsëritura prej më shumë se një dekade.

Ndaj, deklaratën e kryeministrit se ‘“Shqipëria është e para në rajon dhe me diferencë nga vendet e tjera të rajonit në të gjithë treguesit e prokurimeve publike, ndërkohë që në disa indikatorë Shqipëria ndodhet mbi mesataren e vendeve të Bashkimit Europian’, e kategorizojmë gjysmë të vërtetë.

The post A është Shqipëria e para në prokurimet publike? appeared first on Faktoje.al.

Ajri në Shqipëri nuk është më një çështje mjedisi. Është një histori e vjetër neglizhence që përsëritet me të njëjtët protagonistë: trafikun, ndërtimet, institucionet… dhe mungesën e matjeve. Prej tetë vitesh, stacionet shtetërore të matjes së ajrit fiken dhe ndizen herë pas here, duke e kthyer monitorimin në një proces të dështuar. 

Shqipëria ka një rrjet kombëtar monitorimi të ajrit me 59 stacione. Një hartë që të jep idenë e një sistemi të plotë, të shtrirë, të aftë për të treguar në kohë reale çfarë po thithim. Por në terren, realiteti flet ndryshe. Monitorimi kryhet vetëm në 9 stacione në të gjithë vendin. Katër në Tiranë. Nga një në Durrës, Shkodër, Elbasan, Fier dhe Korçë. Pjesa tjetër e vendit nuk ka matje të cilësisë së ajrit.

Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni përgjegjës për matjen e cilësisë së ajrit, e pranon indirekt dështimin. 

Në një përgjigje për Faktoje, institucioni shprehet se rrjeti aktual përbëhet nga stacione që matin ndotës si PM10, PM2.5, NO₂, SO₂, O₃ dhe CO, ndërsa “stacionet janë në funksion, me përjashtim të njërit për arsye teknike”.

Por problemi nuk është më vetëm nëse janë ndezur apo fikur. Problemi është se janë pak. Shumë pak. Problematikë që është vënë në dukje edhe nga Kontrolli i Lartë i Shtetit, ku përmes një auditi të fundit thekson se institucionet “nuk kanë garantuar të dhëna të besueshme dhe të mjaftueshme për vlerësimin e gjendjes reale të cilësisë së ajrit”.

Shqipëria që matet dhe Shqipëria që nuk matet

Në këtë boshllëk institucional, një hartë tjetër ka filluar të ndërtohet, ajo e matjeve alternative. Nga njëra anë qëndron Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni ligjërisht përgjegjës për matjen e cilësisë së ajrit, me një rrjet të kufizuar stacionesh dhe raportime që e paraqesin situatën relativisht të qëndrueshme për shumicën e ndotësve. Sipas AKM-së, përveç rritjeve sezonale të ozonit në verë, “situata për ndotësit e tjerë paraqitet e stabilizuar”, ndërsa tejkalimet e ndotjes lidhen kryesisht me trafikun, ndërtimet dhe ngrohjen në dimër.

Nga ana tjetër, një sistem paralel, i ngritur nga shoqëria civile, po përpiqet të plotësojë boshllëkun që shteti ka lënë me një panoramë shumë më të qartë.

Instituti për Zhvillimin e Habitatit CoPlan, një organizatë që merret me adresimin e çështjeve mjedisore, përmes projektit GreenAL, ka vendosur qindra pika monitorimi në qytetet kryesore. 

Rezultatet e fundit nuk lënë vend për optimizëm dhe nuk përputhen aspak me narrativën zyrtare.

Në Tiranë, 66.7% e pikave tejkalojnë normat për dioksidin e azotit një ndotës që lidhet drejtpërdrejt me trafikun, ndërkohë që sipas të dhënave zyrtare këto nivele raportohen përgjithësisht brenda kufijve. 

Në Durrës, 100% e pikave të monitorimit të Co-PLAN rezultojnë mbi standardet për grimcat e imëta PM2.5 dhe PM10, ndërsa Agjencia flet për një situatë pa rritje të konsiderueshme për shumicën e ndotësve.

Në Elbasan, kontrasti bëhet edhe më i dukshëm. Ndërsa matjet alternative tregojnë se 91% e pikave tejkalojnë kufirin për NO₂, raportimet zyrtare nuk evidentojnë një situatë alarmante për këtë ndotës. E njëjta tablo përsëritet në Fier, ku deri në 79% e pikave janë mbi normë për grimcat e pluhurit, dhe në qytete si Korça dhe Shkodra, ku më shumë se gjysma e pikave rezultojnë mbi standardet.

Pra, teksa Agjencia Kombëtare e Mjedisit flet për një situatë përgjithësisht të qendrueshme me tejkalime të kufizuara, matjet e Co -Plan në terren tregojnë se ndotja është e përhapur, e vazhdueshme dhe mbi normat e lejuara.

Trafik dhe ndërtim

Nuk ka mister në këtë histori. Asnjë ndotës i padukshëm që nuk mund të identifikohet. Vetë Agjencia Kombëtare e Mjedisit pranon për Faktoje se “kontribuesit kryesorë të ndotjes së ajrit janë trafiku i rënduar dhe ndërtimi”, ndërsa në dimër shtohet edhe ndotja nga përdorimi i lëndëve djegëse për ngrohje.

Në disa qytete, lista zgjatet. Industria në Elbasan, Fier dhe Tiranë vazhdon të jetë një faktor i rëndësishëm. Por mbi të gjitha qëndron trafiku. Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Shërbimeve të Transportit Rrugor, në vitin 2025 numri i mjeteve në qarkullim në vend e kaloi për herë të parë shifrën 1 milion. 

Edhe dy muajt e parë të vitit 2026 konfirmojnë të njëjtin trend, me rreth 14 mijë mjete të importuara dhe një rritje prej 5%.

Por problemi nuk është vetëm numri. Është cilësia e flotës. Rreth 69% e automjeteve në Shqipëri funksionojnë me naftë, ndërsa mosha mesatare makinave ka arritur në 18 vite. 

Kontrolli i Lartë i Shtetit e përshkruan këtë si një tendencë shqetësuese, duke theksuar se “është rritur numri i mjeteve me moshë mbi 20 vjet”, një faktor që ndikon drejtpërdrejt në ndotjen e ajrit, sidomos në zonat urbane. Në këtë panoramë, mjetet elektrike mbeten pothuajse të padukshme, vetëm 1.3% e totalit.

Në sfondin e trafikut, një tjetër burim ndotjeje është rritur ndjeshëm vitet e fundit ndërtimi. Sipas të dhënave të INSTAT, të përllogaritura nga Faktoje, në pesë vitet e fundit janë dhënë rreth 7 mijë leje ndërtimi në të gjithë vendin. Çdo kantier sjell pluhur, lëvizje mjetesh të rënda dhe zhdukje të hapësirave të gjelbra elementë që jo vetëm rrisin ndotjen, por edhe e bëjnë atë më të qëndrueshme në kohë.

Para ka, por jo për ajrin

E ndërsa qeveria shpenzon miliarda lekë për investime, ajri që qytetarët thithin ka një buxhet minimal për t’u matur.  

Pak kohë më parë, Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, u shpreh se “Ministria e Mjedisit ka angazhuar edhe buxhetin e saj këtë vit dhe në dy vitet në vijim për të plotësuar Shqipërinë me të gjithë pajisjet për monitorimin e cilësisë së ajrit”.  Por ndonëse në dokumentet zyrtare, mbrojtja e mjedisit shfaqet si prioritet, fondet për përmirësimin e cilësisë së ajrit janë të pakta, si pjesë e Programit të Mbrojtjes së Mjedisit. 

Për vitin 2026, fondet arrijnë në rreth 1 miliard lekë. Por ky është një buxhet që duhet të mbulojë edhe mbetjet, biodiversitetin, ndryshimet klimatike dhe ujërat. Ajri mbetet një pjesë e vogël e kësaj torte. Madje, analiza buxhetore e viteve të fundit tregon se sa herë që buxheti rishikohet, ky zë pëson shkurtime.

Ky reduktim ndodh përmes akteve normative, që në praktikë tkurrin më tej financimin për një sektor që tashmë operon me burime minimale. Ndaj dhe rezultati është i dukshëm në terren, një rrjet monitorimi i kufizuar, pajisje që shpesh dalin jashtë funksionit dhe mungesë e të dhënave të vazhdueshme. 

Përfundim 

Shqipëria ka një plan për cilësinë e ajrit. Një dokument që flet për ulje trafiku, përmirësim të transportit publik, promovim të teknologjive të pastra. Por në praktikë, këto mbeten formulime të përgjithshme. Kontrolli i Lartë i Shtetit vëren se masat janë “jo të qarta dhe jo lehtësisht të matshme”. Nuk ka objektiva konkrete. 

Ndërkohë, vendi ka një detyrim të qartë. Direktiva 2008/50 e Bashkimit Europian kërkon monitorim të vazhdueshëm dhe publikim të të dhënave në kohë reale për cilësinë e ajrit. Pa këtë, vendi rrezikon jo vetëm shëndetin e qytetarëve, por edhe procesin e integrimit europian.

Dhe zgjidhjet janë. Kontrolli i Lartë i Shtetit thekson se Agjencia Kombëtare e Mjedisit duhet të sigurojë funksionimin e pandërprerë të stacioneve të monitorimit, me mirëmbajtje dhe kalibrim të rregullt. Ministria e Turizmit dhe Mjedisit duhet të garantojë fondet për zgjerimin e rrjetit matës. Dhe mbi të gjitha, qytetarët duhet të kenë akses në të dhëna të përditësuara dhe të besueshme. Sepse ajri nuk është statistikë. Është ajo që thithim çdo ditë. Dhe për këtë, askush nuk mund të presë.

The post Ajri, rreziku i padukshëm në Shqipëri appeared first on Faktoje.al.