❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Before yesterdayMain stream

Dosjet e SPAK-ut që tronditën politikën në Shqipëri

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
30 December 2025 at 13:00

Viti 2025 do të mbahet mend si viti ku Struktura e Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK) shënjestroi zyrtarë dhe politikanë të lartë duke nxjerrë në dritë një shkallë të paimagjinueshme korrupsioni.

Viti i fundit nën drejtimin e kryeprokurorit Altin Dumani, i cili u pasua nga Klodian Braho, solli çështje të bujshme hetimore si ajo e Kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, zëvendëskryeministres Belinda Balluku apo dhe abuzimeve në Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI).

Rastet në fjalë, iu shtuan serisë së hetimeve nga SPAK ndaj politikanëve të pushtetshëm si ish-Kryeministri Sali Berisha dhe ish-Presidenti Ilir Meta.

Marrja si të pandehur e Metës dhe Berishës

Në maj të këtij viti ish-Presidenti Meta u mor zyrtarisht i pandehur së bashku me ish-bashkëshorten Monika Kryemadhi. I arrestuar prej tetorit 2024, ai akuzohet për korrupsion, pastrim parash dhe fshehje pasurie.

Çështja kryesore ndaj tij mbetet marrĂ«dhĂ«nia ekonomike CEZ‑DIA, e cila dyshohet se, pĂ«r interesa private, u ndikua nga favorizime dhe ndryshime ligjore tĂ« shtyra nga Meta.

Ish-Presidenti e ka cilĂ«suar procesin “farsĂ« hetimore” dhe e ka akuzuar SPAK‑un pĂ«r “shĂ«rbim politik” ndaj qeverisĂ«.

Ngjashëm, SPAK mori zyrtarisht të pandehur, në maj, edhe ish-kryeministrin Sali Berisha.

Pas rreth një viti arrest shtëpie, ai u la të gjykohej i lirë nën akuzat për korrupsion pasiv, nën dyshimin se përmes vendimeve kur ishte në krye të qeverisë, favorizoi dhëndrin, Jamarbër Malltezi, në një projekt ndërtimi ku ortakë kishte sipërmarrësit Fatmir Bektashi e Xhimi Begeja.

Berisha e ka kundĂ«rshtuar hapur akuzĂ«n, duke e cilĂ«suar si tĂ« motivuar politikisht dhe duke cilĂ«suar SPAK‑un pĂ«r veprime nĂ« shĂ«rbim tĂ« mazhorancĂ«s.

Shpesh, gjuha e përdorur nga dy ish-shtetarët me ndikim në kampin opozitar, ka qenë e ashpër dhe me etiketime të rënda ndaj ish-kreut të SPAK, Altin Dumani.

Hetimi dhe akuzat ndaj Erion Veliajt

Në shkurt, SPAK arrestoi Kryebashkiakun e Tiranës, Erion Veliaj. Ai dyshohet për shpërdorim detyre, korrupsion dhe pastrim parash.

Hetimi i SPAK përqendrohet te pasuria dhe flukset e parave në drejtim të një grupi organizatash joqeveritare, pas të cilave dyshohet se qëndron bashkëshortja e Veliajt, Ajola Xoxa.

SPAK dyshon se pasuria e kryebashkiakut Veliaj u ushqye për interesa klienteliste nga sipërmarrës, të cilët përfitonin leje ndërtimi dhe favorizime në tenderë publik.

Veliaj i kundërshtoi akuzat duke sulmuar publikisht prokurorët dhe gjykatësit që vendosën për arrestimin e tij. Rasti nxiti tensione politike, pasi ndodhi pak muaj para zgjedhjeve të përgjithshme të 11 majit.

Kryeministri Rama mbajti njĂ« qĂ«ndrim tĂ« ashpĂ«r ndaj SPAK-ut, tĂ« cilin e akuzoi pĂ«r “arrestime abuzive”, “pa gjyq” dhe “pa fakte”.

Në korrik, Veliajt iu komunikua akuza, ku në morinë e pretendimeve të SPAK ishte shtuar edhe akuza për futjen e një celulari në qelinë e paraburgimit.

NĂ« shtator kryebashkiaku u mor zyrtarisht i pandehur, teksa pak ditĂ« mĂ« pas Rama – fitimtar me 83 mandate nĂ« zgjedhjet e majit – tha publikisht se ish-ministrja e Arsimit dhe ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, Ogerta Manastirliu do tĂ« ishte pasuesja e tij nĂ« bashki.

Kjo nënkuptoi nisjen e procedurave për shkarkimin e Veliajt dhe vajtjen në zgjedhje të parakohshme për bashkinë Tiranë. Procedurat u ndoqën me shpejtësi nga shumica socialiste, e cila udhëhoqi shkarkimin deri te Presidenti Bajram Begaj. Ky i fundit e dekretoi vendimmarrjen pa vonesa.

Megjithatë, Veliaj e sfidoi këtë proces në Gjykatën Kushtetuese. Kjo më 3 nëntor rrëzoi vendimet si antikushtetuese duke e lejuar Veliajn të mbetej Kryetar Bashkie pavarësisht se mbeti në qeli për 10 nga 12 muajt e vitit 2025.

Ky proces nxori në pah tensionin midis pushtetit ekzekutiv, atij lokal dhe institucioneve të pavarura gjyqësore duke evidentuar sfidën e madhe për llogaridhënie ndaj pushtetarëve, të cilët tashmë e kanë kthyer në normë vijimin e ushtrimit të detyrës pavarësisht se ndaj tyre mund të ketë procese gjyqësore.

Hetimet dhe akuzat ndaj Belinda Ballukut

Hetimet e SPAK-ut nuk u ndalën vetëm tek Veliaj. Në fund të muajit tetor, u konfirmuan hetimet edhe ndaj zëvendëskryeministres Belinda Balluku.

Ajo nuk u dorëhoq, pavarësisht se u mor zyrtarisht e pandehur. Me arsyetimin se mund të pengonte vijimin e hetimeve, Gjykata e Posaçme pranoi masën e kërkuar nga SPAK për të pezulluar Ballukun nga detyra si anëtare e qeverisë, ku ajo ushtron njëherazi edhe detyrën si ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë.

SPAK dyshon se Balluku, së bashku me vartës të saj në Autoritetin Rrugor Shqiptar (ARRSH), u përfshi në manipulime të tenderëve dhe garës së tyre për projektet e Unazës së Madhe dhe tunelit të Llogarasë, tenderë me vlerë mbi 200 milionë euro.

Mijëra faqe komunikime mes saj dhe vartësve ekspozuan një praktikë të strukturuar të favoreve të paligjshme dhe keqpërdorimit të fondeve publike, të cilat dyshohet se janë shtrirë edhe në procedura të tjera.

Megjithatë, Kryeministri Rama nuk e shkarkoi, përkundrazi, ai i siguroi mbështetje Ballukut duke e ankimuar vendimin e pezullimit në Gjykatën Kushtetuese e cila më 12 dhjetor vendosi ta rikthejë në detyrë duke nxjerrë në pah edhe më shumë tensionin mes kërkesës për llogaridhënie dhe pretekstit për pavarësi mes pushteteve.

Me lëvizjen e kryer, Rama dukej se vendosi një precedent, që i paraprin një rast hipotetik ku SPAK mund ta hetojë edhe atë.

Përballë kësaj situate, SPAK ndryshoi qasje. Prokuroria e Posaçme kërkoi heqjen e imunitetit të Ballukut duke nënkuptuar ndryshimin e kërkesës për masë sigurie: nga pezullim detyre në arrest.

Ekspertë të ligjit, vlerësuan për Citizens.al se rasti Balluku tregon sfidën e lartë për SPAK-un në hetimin dhe vënien përpara drejtësisë të një zyrtareje me kompetenca ekzekutive dhe lidhje politike të fuqishme.

Megjithatë rasti i zëvendëskryeministres vuri seriozisht në diskutim qendrueshmërinë politike të qeverisë teksa gjatë dhjetorit u organizuan protesta të vazhdueshme ku u kërkua dorëheqja e Kryeministrit Rama.

Dosjet e AKSHI-t dhe lidhja me krimin e organizuar

Viti 2025 ekspozoi dhe një nga skemat, me gjasë, më korruptive të historisë së tranzicionit: abuzimet me fondet e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), agjenci e cila prej vitit 2017 ka buxhetuar rreth gjysmë miliardi euro.

Hetimet e SPAK kanë nxjerrë në pah fitime marramendëse prej dhjetëra milionë euro të një grupi kontraktorësh të kryesuar nga sipërmarrësit Ergys Agasi dhe Ermal Beqiri dhe manipulime financiare në projekte të lidhura me fondet kryesore të AKSHI-t, të drejtuar nga Mirilda Karçanaj.

SPAK ka ngritur dyshime për lidhje me grupe kriminale dhe skema të zhvatjes së parave publike. Drejtuesja Karçanaj, vartësit e saj në AKSHI dhe sipërmarrësit kryesorë të përfshirë, Agasi e Beqiri, akuzohen për grup të strukturuar kriminal.

NĂ« lupĂ«n e hetimeve janĂ« vĂ«nĂ« tĂ« paktĂ«n 19 tenderĂ« tĂ« AKSHI-t, me vlerĂ« rreth 60 milionĂ« euro, tĂ« cilĂ«t dyshohet se janĂ« hartuar me fryrje zĂ«rash me qĂ«llim pĂ«r t’u pĂ«rvetĂ«suar nĂ« garĂ« tĂ« paracaktuar.

Ato prekin sektorë të rëndësishëm si identifikimi dhe nënshkrimi elektronik, siguria e barnave apo dhe siguria ushqimore. Po kështu përmes këtyre tenderëve kompanitë e marra nën hetim kanë pasur akses në sistemet e sigurisë së policisë dhe burgjeve.

Ky ishte njĂ« tjetĂ«r skandal pĂ«r qeverinĂ« Rama, e cila e nisi mandatin e katĂ«rt pikĂ«risht duke lavdĂ«ruar botĂ«risht angazhimin e njĂ« ministre “artificialisht inteligjente” si DiellĂ«n, pĂ«r tĂ« garantuar luftĂ«n ndaj korrupsionit dhe sigurinĂ« nĂ« tenderĂ«t publik.

Projekti i Diellës në e-Albania është ngritur nga tenderët e AKSHI-t. Me rastet në fjalë, viti 2025 tregoi një qasje më agresive të SPAK-ut ndaj korrupsionit të nivelit të lartë.

Qartësisht është vendosur një standard i ri hetimi, por sfidat mbeten të mëdha. Proceset gjyqësore treguan vështirësitë që ka përpara sistemi i drejtësisë për të balancuar llogaridhënien me respektimin e pavarësisë së pushteteve, por mbi të gjitha të besimit të qytetarëve.

The post Dosjet e SPAK-ut që tronditën politikën në Shqipëri appeared first on Citizens.al.

“Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
30 December 2025 at 09:00

Viti 2025 ishte ambicioz pĂ«r qeverinĂ« dhe ndĂ«rmarrjen qĂ« po administron pronat publike. Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) e ka kthyer vendin nĂ« shtĂ«pi ankandesh pĂ«r partnerĂ«t privatĂ«t, tĂ« paktĂ«n “nĂ« renderĂ« 3D”.

Nga ishulli i Sazanit, te kullat, stadiumet e reja dhe transformimet e thella urbane, vetëm në 2025 numërohen 31 projekte në Tiranë (16), Durrës (6), Vlorë (4), Elbasan (1), Korçë (2) etj.

Megjithë serinë e konkurseve me studio arkitekture dhe premtimeve për zhvillim, debati për punën e Korporatës u dominua nga shqetësime për transparencën, vendimmarrjen, konkurrencën e kufizuar dhe raportin e paqartë mes përfitimeve publike dhe atyre private.

Shqetësimet e para, mbyllja e ishullit të Sazanit

Viti nisi me lajmin se dhëndri i Presidentit Donald Trump, Jared Kushner, kishte përfituar statusin e investitorit strategjik për të transformuar një pjesë të ishullit të Sazanit në resort luksoz.

Kushneri e pati zhvilluar këtë ide gjatë një vizite familjare verën e vitit 2023. Ai e bëri publik konceptin në pranverë 2024, në një kohë kur opinioni publik në Shqipëri nuk kishte asnjë informacion.

Citizens.al/Paraqitje grafike e çiftit Kushner-Trump, Kryeministrit Rama dhe ishullit të Sazanit.

NĂ« fund tĂ« qershorit 2025 qeveria krijoi kompaninĂ« “Albanian State Development & Real Estate”, e cila nĂ«n menaxhimin e KISH do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sonte shtetin nĂ« partneritet me “Affinity Partners” tĂ« Kushnerit.

Pas këtij zhvillimi, nuk pati informacione të mëtejshme.

Paralelisht KISH prezantoi njĂ« sĂ«rĂ« projektesh me synim “ridimensionimin e peizazhit urban” ku e pĂ«rbashkĂ«ta e tyre ishte dhĂ«nia e hapĂ«sirave publike privatĂ«ve pĂ«r ndĂ«rtime shumĂ«katĂ«she nĂ« tĂ« ashtuquajturĂ«n “Urat pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« 2030”.

Në mungesë të një diskutimi të gjerë publik për mekanizmin që po përdorej, qeveria dhe KISH vijuan me dhënien e të tjera projekteve. Projekti i radhës ishte që i jep rezidencat qeveritare në Velipojë dhe Vlorë një kompanie private, për ti kthyer në hotele.

NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ«, Citizens.al tregoi si thirrjet hapeshin “pa garĂ« dhe pa llogari”, ndĂ«rsa procedurat konkurruese ishin tĂ« mangĂ«ta ose jo transparente.

Stadiumet dhe dështimi për Bibliotekën Kombëtare

Në fillim të pranverës, projekti i OMA-s u shpall fitues për stadiumin e ri Selman Stermasi, i cili përfshinte dy kulla dhe ndërtesa të reja në zonë, një lajm që ngjalli diskutime për shfrytëzimin e hapësirave publike jo vetëm për impiantin sportiv.

Ilustrim grafik i projektit fitues
Ilustrim, projekt-ideja e OMA-s pĂ«r stadiumin e ri “Selman StĂ«rmasi”.

Qasja e njëjtë u kërkua të replikohej me stadiumet e Durrësit (51N4E), Vlorës (XDGA) dhe Korçës (CEBRA). Citizens.al raportoi se konkurset arkitektonike të këtyre thirrjeve kishin hije konflikti interesi. Disa aktorë të përfshirë në garë patën lidhje financiare me juritë, duke ngritur kështu pyetje për procedurat e vlerësimit.

Plani fitues pĂ«r pallatin e sportit Asllan Rusi nga MVDRV u prezantua si njĂ« “top betoni 20-katĂ«sh”, i cili u komentua jo vetĂ«m pĂ«r volumetrinĂ«, por edhe pĂ«r marrĂ«dhĂ«niet institucionale qĂ« sollĂ«n projektin nĂ« tryezĂ« pa garanci dhe konsultime tĂ« gjera publike.

MegjithatĂ«, sfida pĂ«r KISH u duk mĂ« qartĂ« kur thirrjet pĂ«r investitorĂ« pĂ«r BibliotekĂ«n KombĂ«tare dĂ«shtuan njĂ«ra-pas-tjetrĂ«s, duke sinjalizuar si problem faktin se zhvillimi i projekteve tĂ« gatshme, apo dhe kushti pĂ«r t’i kthyer rreth 45% tĂ« sipĂ«rfaqes ndĂ«rtimore KorporatĂ«s nuk ngjallte interes.

Në këtë kontekst pati tërheqje nga investimi për VOID Tower (Andrea Caputo, te ish-ATSH-ja). KISH vijoi të negociojë me kompaninë e dytë që kishte shfaqur interes, teksa deri në dhjetor nuk pati asnjë njoftim publik për lidhje kontratash me ndokënd nga investitorët që fituan thirrjet e shpallura.

“Modeli KISH” edhe nĂ« zhvillimin e jetimores Zyber Hallulli

Pjesa e dytë e vitit 2025 u karakterizua nga një seri lajmërimesh nga thirrjet e KISH, që kthyen debatin mbi planifikimin dhe përdorimin e hapësirave publike.

Bjarke Ingels fitoi nĂ« PetrelĂ« konkursin pĂ«r “Parkun e Besimit” mbi zonĂ«n antike tĂ« PĂ«rsqopit, njĂ« projekt qĂ« premtonte zhvillimin kulturor dhe turistik, por qĂ« pĂ«r shkak tĂ« intensitetit tĂ« ndĂ«rtimit shfaqi shqetĂ«sime serioze nĂ« raport me ruajtjen e trashĂ«gimisĂ« dhe identitetit tĂ« zonĂ«s.

Paraqitje grafike e shtëpisë së fëmijës, Zyber Hallulli/Citizens.al

Modeli për zhvillimin e pronave publike përmes partneritetit me privatët u shty përpara nga qeveria me idenë se nuk ka fonde të mjaftueshme dhe po kështu ruhen shpenzimet për zëra të tjerë.

Por thirrjet e KISH treguan se kjo qasje e humbi logjikën. Qeveria tregoi se nuk kishte para, ose më mirë të themi vullnet për të investuar, për zyra administrate, hapësira të reja për institucione sociale apo dhe objekte të trashëgimisë kulturore.

Rasti i parĂ« ishte ai i jetimores Zyber Hallulli. Thirrja e korporatĂ«s tregoi synimin xhentrifikues pĂ«r zhvendosjen e jetimores nĂ« njĂ« zonĂ« te ish-vilat gjermane, pĂ«r t’i hapur vend ndĂ«rtimit tĂ« njĂ« kulle. Kjo u pĂ«rthellua kur u zgjodhĂ«n 5 finalistĂ«t pĂ«r projektin dhe investimin.

Rasti nĂ« vazhdim ishte ai i Pallatit tĂ« Kongreseve, njĂ« objekt i rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ« arkitektonike, por qĂ« pĂ«r qeverinĂ« nuk ia vlen tĂ« restaurohet tĂ«rĂ«sisht pa humbur hapĂ«sira publike. PĂ«rkundrazi nĂ« thirrjen e KISH, u nĂ«nkuptua se privatĂ«ve tĂ« interesuar do t’u jepet mundĂ«sia pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« objekt deri nĂ« 20 kate tĂ« lartĂ« krah Pallatit tĂ« Kongreseve.

Bilanci vjetor me pikëpyetje

Ky është viti i dytë i punës konkrete të Korporatës, që pas riformatimit dhe marrjes në dorëzim të pronave publike nga qeveria.

Në periudhën 2024-25, konkurset e KISH kanë shpërblyer me të paktën 1.4 milionë euro grupet finaliste të arkitektëve që kanë marrë pjesë.

Ilustrim i projektit të Bibliotekës Kombëtare/XDGA & iRI.

Por nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r Citizens, Korporata pretendon se “tĂ« gjitha fondet [
] do tĂ« pĂ«rballohen nga partneri privat i zgjedhur [nĂ« fund tĂ« procesit] dhe nuk janĂ« kosto pĂ«r KorporatĂ«n”.

NĂ« fund tĂ« vitit 2025, panorama qĂ« shfaqet nga KISH nuk lidhet aq me projektet qĂ« po hidhen pĂ«r zhvillim, sesa me modelin politik qĂ« po konsolidohet: Prona publike shihet si aset pĂ«r t’u “rijetĂ«zuar” pĂ«rmes privatĂ«ve, shpesh pa garĂ« tĂ« plotĂ«, pa analiza kosto-pĂ«rfitimi dhe pa transparencĂ« mbi vendimmarrjen dhe rrezikun qĂ« merr shteti.

ShumĂ« thirrje mbetĂ«n nĂ« fazĂ« ideje dhe kalohen nĂ« harresĂ« ose nĂ« rubrikĂ«n “Thirrje tĂ« mbyllra”, ndĂ«rsa kontratat konkrete mungojnĂ«, njĂ« sinjal se modeli nuk duket se bind investitorĂ«t, por as qytetarĂ«t qĂ« mbeten pa pĂ«rgjigje.

Nëse kjo qasje vazhdon, rreziku nuk është thjesht arkitektonik apo urbanistik për tjetërsimin e zonave të ndryshme të qyteteve kryesore të Shqipërisë.

Por bëhet fjalë për një transformim të heshtur të interesit publik në raport me privatët, ku shteti duket se po kthehet në një lloj agjenti imobiliar duke humbur rolin e garantit dhe duke u kthyer në ndërmjetës të projekteve që prekin përherë e më shumë hapësirën e përbashkët, pa një vizion të qartë se kush fiton realisht në fund.

The post “Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli appeared first on Citizens.al.

Viti 2025: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
29 December 2025 at 15:30

Vala intensive e ndërtimit me kulla të larta, ndërtesa voluminoze dhe shpesh të paarsyeshme nga ana urbane vijoi edhe përgjatë vitit 2025, kryesisht në Tiranë dhe bregdet.

Zhvillimet e fundit treguan njĂ« prirje tĂ« qartĂ«: projektet po shoqĂ«rohen me aktivitet tĂ« fortĂ« propagandistik nga ana e qeverisĂ«, e cila kĂ«rkon t’i legjitimojĂ« ato pĂ«rmes njĂ« festivali ndĂ«rkombĂ«tar arkitekture.

Si pĂ«rgjigje, Citizens.al ndĂ«rtoi rubrikĂ«n “Tirana Vertikale”, me njĂ« seri hulumtimesh qĂ« nxorĂ«n nĂ« pah pĂ«rjashtimin e interesit publik nga procesi i zhvillimit urban.

Kullat që po ndryshojnë Tiranën

Edhe këtë vit, projektet e kullave nuk u ndalën, duke sfiduar edhe më tej kriteret e vendosura në planet urbanistike.

Citizens.al analizoi Masterplanin e QendrĂ«s sĂ« TiranĂ«s, njĂ« konkurs i shtyrĂ« privatisht nga sipĂ«rmarrĂ«si Astrit Veliaj, qĂ« nxori fitues projektin e studios franceze l’AUC pĂ«r zhvillimin me kulla shumĂ«katĂ«she nĂ« zonĂ«n e ish-Cirkut tĂ« TiranĂ«s, pas Muzeut KombĂ«tar.

Propozimi i studios franceze l’AUC pĂ«r zhvillimin e zonĂ«s sĂ« ish-Cirkut tĂ« TiranĂ«s nĂ« qendĂ«r.

Projekti me rreth 5 kulla deri nĂ« 60 kate, parashikohet tĂ« shtrihet nĂ« mbi 17,000 m2 truall, ku aktualisht ndodhen rreth 35 ndĂ«rtesa, pĂ«rfshirĂ« katĂ«r pallate deri nĂ« 9 kate, si dhe godinat publike tĂ« Teatrit Metropol dhe “Info-Point”-i i bashkisĂ«.

Vizioni i kĂ«tij masterplani vijoi atĂ« tĂ« hasur edhe nĂ« anĂ«n jugperĂ«ndimore me kulla tĂ« larta deri 71 kate te projekti i “Grand Park Skyline”.

Citizens.al solli njĂ« hartĂ« ku pasqyrohet “transformimi brutal” me kulla i TiranĂ«s. Nga ku rezultoi se nĂ« rreth 10 vite qeveria shqyrtoi, ose miratoi rreth 140 ndĂ«rtesa ku gjysma e tyre kishte lartĂ«si 24 deri nĂ« 100 kate dhe shumica e vendimeve ende nuk janĂ« zbardhur pĂ«r publikun.

Në një artikull analitik të qershorit, Citizens.al identifikoi 10 gjigandë betoni që dominojnë kryeqytetin, duke shfaqur njëfarë gare të pakontrolluar ku limiti i lartësisë tashmë është vetëm qielli.

Volumet e reja duket se po ngrihen pa asnjë kujdes për impaktin mjedisor dhe social, shembulli konkret u pa te projekti i 17 kullave në liqenin e Farkës.

Kjo garĂ«, u kĂ«rkua tĂ« legjitimohej nga qeveria nĂ« festivalin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« arkitekturĂ«s “BukĂ« dhe ZemĂ«r”, pĂ«r tĂ« cilin Citizens.al mbajti njĂ« qasje kritike. NĂ« kĂ«tĂ« festival u prezantua hapur vizioni pĂ«r ta zgjeruar idenĂ« e kullave edhe nĂ« qytete tĂ« tjera si DurrĂ«si, Vlora, Shkodra, Saranda etj.

Përjashtimi po bëhet normë

Asnjë zonë në Tiranë nuk e ka përcjellë më shumë se ish-Blloku tensionin midis interesit të zhvillimit dhe tejkalimit të planeve urbanistike.

NĂ« rubrikĂ«n “Tirana Vertikale” theksuam sesi tĂ« paktĂ«n 13 projekte kullash i thyen kriteret e planit urbanistik duke u kthyer mĂ« pas nĂ« normĂ« pĂ«r zonĂ«n, e cila nuk lejonte ndĂ«rtime tĂ« larta.

Ky transformim u bë në kuadër të interesit tregtar për densifikim masiv shpesh mbi kërkesat për hapësira komunitare, qasje publike dhe trashëgimi urbane.

Zhvillimet e tilla bëhen pa transparencë, larg vëmendjes së mediave tradicionale dhe në kurriz të banorëve që jetojnë aty.

Hulumtimi rreth transformimit tĂ« zonĂ«s sĂ« ish-GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s, premtuar pĂ«r t’u bĂ«rĂ« park pĂ«r qytetarĂ«t, tregoi qartĂ« sesi lakmia pĂ«r kulla i dha formĂ« njĂ« projekti abuziv, qĂ« nisi si hotel 14 katĂ«sh e mĂ« pas pĂ«rfitoi leje tĂ« re pĂ«r njĂ« godinĂ« 35 kate: Platinium Tower.

Por nĂ«se nĂ« kĂ«tĂ« rast u pĂ«rfitua leje e re “nĂ« gropĂ« tĂ« vjetĂ«r”, nĂ« rastin e ish-hotelit Sheraton, rezultoi krejt ndryshe.

Citizens.al tregoi se grupi Kastrati përfitoi trajtim të veçantë duke nisur dhe vijuar pa leje ndërtimi zgjerimin me 6 kulla të kompleksit Mak-Albania.

Punimet nisĂ«n nĂ« vitin 2019, teksa kompania i pĂ«rfitoi lejet nĂ« vitin 2021. Autoritetet u mjaftuan me argumentin se “nuk ka pasur ankesa”. Ndryshe, pĂ«r qytetarĂ«t e thjeshtĂ« ndĂ«rtimi pa leje ka qenĂ« njĂ« pĂ«rndjekje e vazhdueshme me fushata tĂ« shpeshta tĂ« qeverisĂ«.

Projekti sekret i vilĂ«s qeveritare “No. Red”

NĂ« fund tĂ« vitit Citizens.al ekspozoi rastin mĂ« simbolik tĂ« shpĂ«rdorimit tĂ« fondeve publike pĂ«r hir tĂ« estetikĂ«s dhe shijes sĂ« hollĂ« tĂ« rrethit tĂ« afĂ«rt tĂ« arkitektĂ«ve tĂ« qeverisĂ«: Vila Nr. 5, ose ndryshe “Villa Number Red”.

E gjendur në një prej kodrave të parkut të liqenit, ajo u rikonstruktua me tenderë të mbyllur, për 6 milionë euro. Projekti u bë nga një studio e huaj, por pavarësisht kësaj u kontraktua një studio lokale.

NdĂ«rkohĂ«, 5 muaj pas pĂ«rdorimit tĂ« parĂ« tĂ« saj, pikĂ«risht nĂ« festivalin “BukĂ« dhe ZemĂ«r”, vila nuk duroi dot as shirat e parĂ« tĂ« vjeshtĂ«s: çatia futi ujĂ«.

Në vilën në fjalë u prezantua edhe transformimi i festivalit në një fondacion, kalim për të cilin agjencitë qeveritare AZHT dhe AKPT refuzuan të japin informacione.

Ky transformim, nisur nga fakti se edicioni i parĂ« i festivalit u shoqĂ«rua me mungesĂ« transparence pĂ«r kostot dhe fondet, nxit dyshime pĂ«r njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r t’i fshehur faturat e nevojshme pĂ«r edicionin e dytĂ« tĂ« “BukĂ« dhe ZemĂ«r”, parashikuar pĂ«r t’u mbajtur qershorin e vitit 2026.

Kështu, në një kontekst ku planet urbanistike shkelen ose ndryshohen me ritme të atilla saqë të duket se i përgjigjen më shumë interesave private sesa rregullave të qëndrueshme, ku gara për kulla merr bekimin nga Kryeministri në procedura aspak transparente, dhe ku hapësirat historike e natyrore cenohen pa konsultim me publikun, zhvillimi urban nuk është më vetëm një sfidë arkitektonike, por një sfidë e mirëqeverisjes dhe e vlerave të përbashkëta.

Përpjekja për ta devijuar këtë diskutim vetëm te ana estetike dhe fakti se projektet po i bëjnë arkitektë të huaj është vetëm propagandë që synon ta legjitimojë këtë prirje.

Qytetet nuk janë thjesht estetikë betoni, renderë 3D në prezantime apo një vilë luksoze majë një kodre. Ato janë peizazhe, hapësira, histori dhe mbi të gjitha njerëz që jetojnë, punojnë dhe ndërtojnë përditshmërinë e tyre brenda këtij territori.

The post Viti 2025: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter appeared first on Citizens.al.

Të përfundosh në burg padrejtësisht

✇Citizens.al
By: Citizens.al
24 December 2025 at 11:00

Autorë: Elira Kadriu, Alex Young | OBCT

Sistemi i drejtësisë, në Evropën Juglindore, përdor masat e paraburgimit me shumë lehtësi, ku nuk mungojnë abuzimet, diskriminimet dhe histori të ndalimit të padrejtë. Kompensimet për këto raste janë shumë të vogla.

B. Shytaj, në 2020, përgjatë protestave masive për vrasjen e Klodian Rashës, nga një konflikt verbal me Policinë e Shtetit, u arrestua dhe qëndroi 30 ditë në paraburgim. Edhe pse u shpall i pafajshëm në fund të procesit gjyqësor, ai humbi punën në Aeroportin e Tiranës.

“Nuk i interesonte qĂ« unĂ« pĂ«rpiqesha tĂ« provoja pafajĂ«sinĂ« time, mĂ« thanĂ« thjesht qĂ« isha nĂ«n hetim dhe mĂ« pushuan nga puna,” tregon Shytaj pĂ«r OBCT (Observatori Transeuropian pĂ«r Ballkanin dhe Kaukazin).

Rasti i Shqipërisë

Ligji shqiptar garanton dëmshpërblim për këdo që është mbajtur padrejtësisht në burg. Kompensimet vendosen sipas shifrave fikse, pavarësisht nga rasti specifik.

Aktualisht, dëmshpërblimi është 2,000 lekë (rreth 20 euro) për çdo ditë të kaluar në burg, 3,000 lekë për çdo ditë në paraburgim, dhe 1,000 lekë për çdo ditë në arrest shtëpie.

Gjykata e Apelit të Shqipërisë po vlerëson një rishikim të këtyre shumave.

“ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« 2 mijĂ« lekĂ« dita? 2 mijĂ« lekĂ«shi, nĂ« 2005 kur Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« ai ligj, nuk ka mĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n vlerĂ« dhe dĂ«met nĂ« raste tĂ« caktuara janĂ« aq tĂ« mĂ«dha qĂ« s’mund tĂ« kompensohen me aq,” analizon avokati Dorian Matlija, drejtor ekzekutiv i organizatĂ«s “Res Publica”, qendĂ«r shqiptare pĂ«r tĂ« drejtat e njeriut qĂ« punon nĂ« mbrojtjen juridike.

Sipas Matlijës, pavarësisht nga vlefshmëria e akuzës, që nga momenti kur një person vihet në paraburgim, prokuroria dhe gjykata janë më të prirura ta konsiderojnë fajtor.

Shumë gjyqtarë preferojnë të shmangin pranimin e gabimit të tyre dhe për rrjedhojë të mos kenë nevojë të njohin një dëmshpërblim për njerëzit që rezultojnë të pafajshëm.

“Pak njerĂ«z dalin tĂ« pafajshĂ«m, 1% ose mĂ« pak,” pĂ«rmbyll Matlija.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Financave, gjatë dhjetë viteve të fundit në Shqipëri, 736 persona kanë marrë dëmshpërblim për kohën që kanë kaluar padrejtësisht në paraburgim.

Sipas Nosiana Burnazit, juriste në Klinikën Juridike Falas dhe asistente projekti në Komitetin Helsinki të Shqipërisë, organizatat joqeveritare (OJQ) i inkurajojnë dhe i asistojnë qytetarët e privuar nga liria që të kërkojnë dëmshpërblim kur janë mbajtur padrejtësisht ose përtej afateve ligjore.

Megjithatë, shumë persona janë demotivuar dhe nuk paraqesin kërkesë. Sipas Burnazit, vonesat e gjata në proceset gjyqësore dhe gjendja e vështirë e sistemit gjyqësor ndikojnë në mosbesimin e publikut shqiptar te drejtësia.

Rasti i Bullgarisë

Në Bullgari, paraburgimi konsiderohet masë e jashtëzakonshme, që duhet përdorur vetëm kur është e nevojshme për të parandaluar ndonjë arratisje të mundshme ose pengim të hetimeve.

Megjithatë, në praktikë, kjo masë shpesh zgjatet përtej kufijve të arsyeshëm, sidomos në rastet e politizuara.

Rasti mĂ« i fundit Ă«shtĂ« ai i Blagomir Kotsevit, kryetarit tĂ« VarnĂ«s (qytet nĂ« lindje, njohur ndryshe si kryeqyteti bregdetar i BullgarisĂ«) dhe pĂ«rfaqĂ«sues i opozitĂ«s liberale “We Continue the Change – Democratic Bulgaria” (“Ne VazhdojmĂ« Ndryshimin – Bullgaria Demokratike”; PP-DB).

Kotsev u arrestua më 8 korrik 2025 me akuza të keqpërdorimit të fondeve publike. Arrestimi i tij shkaktoi protesta të gjera dhe nxori në pah mungesën e një mbrojtjeje efektive gjyqësore në Bullgari, ku paraburgimi përdoret shpesh për të ushtruar presion politik ose ekonomik.

Kotsev u mbajt në paraburgim pavarësisht mungesës së provave të drejtpërdrejta të korrupsionit. Një dëshmitar kyç pranoi se dëshmia e tij ishte nxjerrë me detyrim nga zyrtarë të komisionit anti-korrupsion, por ajo deklaratë vazhdon të përdoret kundër Kotsevit, i cili u lirua nga burgu vetëm më 28 nëntor 2025, kundrejt një garancie pasurore.

Në Bullgari, çdo qytetar që akuzohet dhe mbahet padrejtësisht në burg mund të padisë institucionet shtetërore për dëmshpërblim. Prokuroria e Përgjithshme shpenzon çdo vit rreth 3-4 milionë euro për kompensime, të cilat në disa raste arrijnë deri në 200 mijë euro.

Rasti i Serbisë

Rasti i Blagomir Kotsevit është ndjekur me vëmendje në Serbi. Nëse diçka e tillë ndodh në një vend të Bashkimit Evropian, lind pyetja se çfarë mund ta pengojë që të ndodhë edhe në një vend si Serbia, e kritikuar për lëkundje në raport me përparimin drejt standardeve të një shteti të së drejtës.

Çështja e paraburgimit Ă«shtĂ« kthyer nĂ« qendĂ«r tĂ« vĂ«mendjes nĂ« Serbi pas protestave masive qĂ« pasuan incidentin nĂ« stacionin e Novi Sadit nĂ« nĂ«ntor 2024.

Me afrimin e zgjedhjeve (mundĂ«sisht brenda vitit 2026), ka shqetĂ«sime serioze se paraburgimi mund tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« goditur protestuesit dhe politikanĂ«t e opozitĂ«s. OJQ si “Serbian Monitoring Initiative” (“Nisma Serbe e Monitorimit”) kanĂ« denoncuar zbatimin selektiv tĂ« procedurave pĂ«r kĂ«tĂ« masĂ«.

Në Serbi, zbatimi i masave të paraburgimit shoqërohet, sipas kritikëve, me probleme serioze diskriminimi.

NjĂ« studim i QendrĂ«s Evropiane pĂ«r tĂ« Drejtat e RomĂ«ve (ERRC) dhe “Fair Trials” (“Gjyqeve tĂ« drejta”) ka dokumentuar diskriminim sistematik ndaj komunitetit rom, pĂ«rfshirĂ« pĂ«rdorimin e shpeshtĂ« tĂ« paraburgimit, qĂ« nĂ« disa raste zgjat deri nĂ« katĂ«r vjet.

Në teori, paraburgimi vendoset vetëm kur ekziston rreziku i arratisjes ose ndikimit mbi dëshmitarët dhe provat.

Por, sipas avokatit serb MiloĆĄ Janković, vendimet e gjykatave shpesh nuk arsyetohen. Si pasojĂ«, shumĂ« persona kalojnĂ« muaj apo edhe vite nĂ« burg pa njĂ« motivim tĂ« qartĂ«, ndĂ«rsa gjyqtarĂ«t nuk mbajnĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r vendime qĂ« mĂ« pas rezultojnĂ« tĂ« pabazuara.

Situata përkeqësohet edhe më shumë nga zvarritja e hetimeve dhe proceseve gjyqësore, të cilat mund të zgjasin 10 vjet ose më shumë, në shkelje të së drejtës për një gjykim brenda një afati të arsyeshëm.

Personat e mbajtur padrejtësisht në paraburgim kanë të drejtë të kërkojnë dëmshpërblim, i cili përcaktohet rast pas rasti.

Kompensimi llogaritet rreth 120 euro në ditë dhe merr parasysh humbjen e të ardhurave, vuajtjet, shpenzimet ligjore dhe faktorë të tjerë.

Parashikohen gjithashtu masa rehabilitimi, si falje zyrtare dhe njoftime publike. Por edhe këto procese për dëmshpërblime janë të ndikuara nga vonesat e gjata të sistemit gjyqësor dhe shumat e kompensimit ndryshojnë shumë nga rasti në rast.

Rasti i Greqisë

Edhe në Greqi, paraburgimi është një masë e jashtëzakonshme, e aplikuar vetëm kur ka rrezik arratie ose përsëritje të krimit.

Kohëzgjatja maksimale është 12 muaj për krimet më të lehta dhe 18 muaj për ato më të rënda, me mundësi zgjatjeje deri në 24 muaj në rastet më serioze.

Ekzistojnë edhe masa alternative ndaj paraburgimit, si garancia pasurore, ndalimi i daljes jashtë vendit, prezantimi i rregullt në polici, ose arresti në shtëpi me monitorim elektronik.

Rasti më i fundit përfshin dy të rinj 21 dhe 25 vjeç nga Patra (Patras, qyteti i tretë më i madh në Greqi), të arrestuar për një zjarr pranë një qendre për të moshuar ndodhur më 13 gusht 2025.

Avokatët e tyre argumentuan se paraburgimi ishte i padrejtë: njëri nga të rinjtë ishte paraqitur vullnetarisht si dëshmitar dhe nuk kishte rekorde të mëparshme penale, ndërsa tjetri kishte ndihmuar si vullnetar për shuarjen e zjarrit.

Pas paraqitjes sĂ« provave tĂ« reja, prokuroria propozoi lirimin e tyre, por gjykata vendosi ndalim tĂ« daljes jashtĂ« vendit, detyrim pĂ«r t’u paraqitur rregullisht nĂ« polici dhe garanci pasurore.

Gjykatat priren të përdorin paraburgimin edhe ndaj të rinjve ose personave pa rekorde penale.

Sa i përket dëmshpërblimeve, ligji grek parashikon që ato nuk janë automatike dhe mund të kërkohen vetëm pas një aktgjykimi përfundimtar të pafajësisë.

Shumat zakonisht variojnë nga 10 deri në 60 euro për çdo ditë paraburgimi, me një kufi (që rrallë arrihet) midis 2,000 dhe 5,000 eurove. Vetëm rastet jashtëzakonisht të rënda mund të çojnë në kompensime më të larta.

*Krasen Nikolov (Mediapool, Bullgari) dhe Giota Tessi (EfSyn, Greqi) kanë kontribuar në realizimin e këtij artikulli.

**Ky artikull u prodhua si pjesë e PULSE, një iniciativë evropiane e koordinuar nga OBCT që promovon bashkëpunimet gazetareske transnacionale.

Lexoni gjithashtu:

The post Të përfundosh në burg padrejtësisht appeared first on Citizens.al.

Teatri u shemb, spektakli vazhdon

✇Citizens.al
By: Doriana Musai
25 December 2025 at 13:19

Teatri KombĂ«tar rikthehet nĂ« vĂ«mendje pas njĂ« mungese tĂ« gjatĂ« nga fejsbukĂ«t zyrtarĂ« tĂ« qeverisĂ«. KĂ«tĂ« herĂ«, pĂ«rmes njĂ« video-performance me “drone drop” mbi njĂ« kantier ndĂ«rtimi, i cili nuk dallon shumĂ« nga qindra tĂ« tjerĂ« nĂ« qytet.

Pamja promovohet si reklamĂ« e njĂ« “pune” tĂ« premtuar qĂ« po kryhet – pra njĂ« lloj raportimi, nĂ« mungesĂ« tĂ« llogaridhĂ«nies, – ndĂ«rsa qyteti vazhdon tĂ« ndĂ«rtohet dhe qindra leje tĂ« reja miratohen, pa pyetur askĂ«nd tjetĂ«r pĂ«rveç pushtetit.

Nuk ishte një njoftim ndërtimor, por një akt simbolik: Një rikthim i kontrolluar i çështjes së Teatrit Kombëtar në ekranet e pushtetit.

Me dashje ose pa dashje, Kryeministri – dhe mĂ« pas ministri i KulturĂ«s, e pas tyre i gjithĂ« tabori i pushtetit, – na pĂ«rsĂ«risin prej kohĂ«sh tĂ« njĂ«jtin mesazh: The show must go on! (Spektakli duhet tĂ« vijojĂ«!), pĂ«r sa kohĂ« ata janĂ« aktorĂ«t kryesorĂ« nĂ« skenĂ«n e pambaruar tĂ« teatrit.

NĂ« fakt, e gjithĂ« qeverisja Rama 1, 2 dhe 3 ka funksionuar si skenĂ« e madhe teatrale, ku vetĂ« teatri u shndĂ«rrua nĂ« njĂ«si marketingu, ndĂ«rsa “star-arkitektĂ«t” nĂ« kukullat e teatrit prej letre.

Faksimile e videos së qeverisë, ku dallohet kantieri i Pixel Tower në të majtë.

Kjo ndodhi pikërisht në mungesë të teatrit si zhanër kritik, si kundër-forcë e pushtetit. Kur teatri real u zhduk, u fshi, u shemb, spektakli institucional zuri vendin e tij.

Tre vjet mĂ« parĂ«, mĂ« 21 dhjetor 2022, Rama dhe Veliaj – tĂ« shoqĂ«ruar nga taborĂ«t e administratave pĂ«rkatĂ«se – vendosĂ«n atĂ« qĂ« e quajtĂ«n “gurin e parĂ« tĂ« themelit”.

“BaballarĂ«t e kombit” nĂ« themel tĂ« Teatrit tĂ« Ri KombĂ«tar, “mĂ« tĂ« bukurit dhe mĂ« pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« ndĂ«rtuar nĂ« EvropĂ« pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore”, sipas logjikĂ«s patriarkale tĂ« pushtetit: njĂ«soj si kryefamiljari qĂ« vendos gurin e parĂ« tĂ« shtĂ«pisĂ«.

Tradita, megjithatë, e thotë qartë: Që themeli të qëndrojë, duhet edhe një kurban, përndryshe muret, si ato të Rozafës, bien.

Kurbani i kësaj dysheje, që ka qeverisur Tiranën për 21, nga 35 vitet e tranzicionit shqiptar, ishte ndërtesa historike e Teatrit Kombëtar, të cilën e shembën natën.

Ndërsa e shembën, u kujdesën ta kthenin aktin në spektakël: Një mizanskenë dramatike në teatrin e madh të pushtetit, ku ndërthuren korrupsioni, krimi i organizuar dhe pastrimi i parave.

Por akti final nuk ishte vetë shkatërrimi i teatrit; ai duhej edhe legjitimuar estetikisht.

Shembja, në vetvete, nuk mjaftonte. Duhej një imazh i ri, një formë e re, një premtim arkitektonik që ta zhvendoste vëmendjen nga dhuna mbi trashëgiminë drejt admirimit për spektaklin.

Faksimile e videos së qeverisë, ku dallohet kantieri i Pixel Tower anës Teatrit Kombëtar.

Duhej shembur teatri, qĂ« spektakli i kullave tĂ« merrte skenĂ«n. PĂ«r shembull, kulla qĂ« duhej ta zĂ«vendĂ«sonte atĂ« – dhe qĂ« do t’i merrte tokĂ«n, hapĂ«sirĂ«n dhe kujtesĂ«n, – sot ngrihet 33 kate lart (Pixel Tower, projekt nga Bjarke Ingels pĂ«r Fusha shpk), deri nĂ« kufijtĂ« e pronĂ«s, praktikisht ngjitur me tĂ«.

Teatri u zhduk që ky spektakël të shtrihej pa pengesë në çdo cep të Tiranës: Një profeci e artikuluar qartë nga protesta 27-mujore e Teatrit, e cila u tall si nostalgji, por rezultoi lexim politik i saktë i së ardhmes urbane.

Kulla ngrihet e qetĂ«, duke na vĂ«shtruar nga lart me cinizĂ«m pedagogjik, sikur tĂ« na thotĂ«: “Kot bĂ«tĂ« zhurmĂ«. Nuk ju mora asnjĂ« metĂ«r truall. Ju lashĂ« madje dhuratĂ« projektin mĂ« tĂ« bukur nĂ« EvropĂ« qĂ« nga viti 1945. TĂ« ma dini pĂ«r nder!”

Kjo Ă«shtĂ« arkitekturĂ« disonante: NjĂ« formĂ« pushteti qĂ« prodhon konflikt me kujtesĂ«n urbane, mohon dhunĂ«n mbi trashĂ«giminĂ« pĂ«rmes estetikĂ«s dhe e “ribrendon” shkatĂ«rrimin si bujari institucionale – ndĂ«rsa publiku ftohet, edhe njĂ« herĂ«, tĂ« duartrokasĂ«.

Sepse kur pushteti merr rolin e regjisorit, qyteti mbetet skenë, kujtesa dekor dhe qytetarët spektatorë të një shfaqjeje ku humbja prezantohet si fitore.

Lexoni gjithashtu:

The post Teatri u shemb, spektakli vazhdon appeared first on Citizens.al.

“ShqipĂ«ria BĂ«het” dhe e drejta pĂ«r tĂ« protestuar

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
19 December 2025 at 17:10

Prej datĂ«s 8 dhjetor, lĂ«vizja “ShqipĂ«ria BĂ«het” proteston ditĂ«-natĂ« pĂ«rpara KryeministrisĂ«. Ata kĂ«rkojnĂ« dorĂ«heqjen e kryeministrit Edi Rama, pas skandaleve korruptive tĂ« njĂ«pasnjĂ«shme.

E drejta pĂ«r tubime Ă«shtĂ« e garantuar nga Kushtetuta dhe ligji, megjithatĂ«, Policia e Shtetit ka ndĂ«rhyrĂ« disa herĂ« duke hequr çadrat dhe njĂ« gjenerator qĂ« ishte dhuruar pĂ«r t’u ardhur nĂ« ndihmĂ« protestuesve.

Ekspertë ligjorë vlerësojnë se veprimet përbëjnë cenim të së drejtës për protestë.

“Arsyetimi i policisĂ« nuk ishte arsyetim ligjor”

Protesta nisi simbolikisht “me vetĂ«m njĂ« karrige”, sipas kryetarit tĂ« lĂ«vizjes, Adriatik Lapaj.

MĂ« 8 dhjetor, krahas organizimit tĂ« protestĂ«s, partia njoftoi policinĂ« pĂ«r vendosjen edhe tĂ« disa çadrave kampingu, tĂ« cilat do t’i ndihmonin protestuesit gjatĂ« natĂ«s. QĂ«llimi ishte pĂ«rballimi i kushteve tĂ« vĂ«shtira atmosferike.

Por, Drejtoria e PolicisĂ« TiranĂ« e refuzoi kĂ«rkesĂ«n. Sipas pĂ«rgjigjes qĂ« mban firmĂ«n e Drejtorit Elton Alushi, çadrat pengonin qarkullimin e emergjencave dhe transportin, njĂ« pretendim i cili Ă«shtĂ« hedhur poshtĂ« nga LĂ«vizja “ShqipĂ«ria BĂ«het”.

Nënkryetarja Dorina Prethi ka replikuar se çadrat do të përdoreshin vetëm natën.

“Duke qenĂ« se natyra e kĂ«saj proteste Ă«shtĂ« pa ndalim dhe kushtet atmosferike janĂ« tĂ« ashpra, veçanĂ«risht natĂ«n, ju informojmĂ« qĂ« do tĂ« pĂ«rdoren çadra kampingu vetĂ«m natĂ«n,” ka qenĂ« replika e Prethit.

Por, Policia e Shtetit duket se nuk e mori në konsideratë këtë replikë dhe njoftim të vazhdueshëm të Lëvizjes. Më 9 dhjetor, ajo ndërhyri duke marrë forcërisht çadrat e hapura nga protestuesit.

I njëjti veprim u përsërit më 12 dhjetor, ku policia ndërhyri sërish me forcë duke hequr çadrat pavarësisht se brenda tyre ndodheshin disa vajza protestuese.

Lexo: PĂ«rditĂ« para KryeministrisĂ«, protesta ndryshe e “ShqipĂ«ria BĂ«het”

Avokati Gentian Sejrani, i cili ka organizuar dhe ndërmjetësuar protesta të ndryshme nga shoqëria civile, e cilëson arsyetimin e policisë jo të argumentuar ligjërisht.

Sipas tij, policia kishte alternativa ligjore për menaxhimin e situatës. Devijimi i përkohshëm i qarkullimit ishte një prej tyre.

“Mund tĂ« vendosnin qoftĂ« dhe njĂ« polic gjatĂ« ditĂ«s, ose natĂ«s pĂ«r tĂ« orientuar kalimin e automjeteve,” komentoi Sejrani.

Protestuesit e LĂ«vizjes “ShqipĂ«ria BĂ«het” janĂ« vendosur nĂ« trotuarin poshtĂ« shkallĂ«ve kryesore tĂ« KryeministrisĂ«. ShkallĂ«t shĂ«rbejnĂ« kryesisht si hyrje e QendrĂ«s pĂ«r Hapje dhe Dialog, teksa Kryeministria organizon dhe kryen aktivitetet e pĂ«rditshme nga hyrja anĂ«sore dhe ajo e pasme e godinĂ«s.

MĂ« 15 dhjetor, gjatĂ« protestĂ«s sĂ« PartisĂ« Demokratike, policia kĂ«rkoi zhvendosjen e protestuesve tĂ« LĂ«vizjes “ShqipĂ«ria BĂ«het”.

Sipas avokatit Sejrani, masa u justifikua pĂ«r shmangien e pĂ«rplasjeve mes dy tubimeve. Ai theksoi si problematike faktin se Bashkia TiranĂ« nuk u Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjur kĂ«rkesave pĂ«r t’u mundĂ«suar protestuesve energji elektrike.

Një gjeneratori i sjellë nga një përkrahës i lëvizjes nga Londra u hoq nga policia. Lapaj tha për Citizens.al se ishte e pakuptueshme se pse organizime dhe protesta të tjera furnizohen me energji ndërsa ata jo.

Ai e cilësoi situatën si trajtim të pabarabartë për bindje politike.

“ÇfarĂ« ndryshimi ka nga aparteidi i AfrikĂ«s sĂ« Jugut kjo, ku qytetarĂ«t trajtoheshin nĂ« dy kategori, nĂ« qytetarĂ« tĂ« bardhĂ« dhe me ngjyrĂ«, ndĂ«rkohĂ« ne trajtohemi nĂ« dy kategori pĂ«r shkak tĂ« bindjeve politike,” theksoi ai.

“Koha jote mbaroi!” ka qenĂ« thirrja e vazhdueshme e protestave tĂ« LĂ«vizjes “ShqipĂ«ria BĂ«het” e cila nĂ«nkupton dorĂ«heqjen e Kryeministrit Rama dhe vendosje ne njĂ« qeverie teknike pĂ«r dĂ«rgimin e vendit nĂ« zgjedhje tĂ« parakohshme.

Dhunë ndaj vajzave protestuese

Protestuesit e LĂ«vizjes “ShqipĂ«ria BĂ«het” raportojnĂ« katĂ«r pĂ«rplasje me policinĂ« nĂ« rreth dhjetĂ« ditĂ« protesta. Dy pĂ«r çadrat, njĂ« pĂ«r gjeneratorin dhe njĂ« gjatĂ« protestĂ«s sĂ« PD-sĂ«.

Edona Haklaj thotë se çadra u tërhoq pa u kontrolluar nëse kishte persona brenda. Ajo tregon për përdorim force edhe pas ndërhyrjes së kamerave të mediave.

“Edhe kur e morĂ«n vesh se ishim brenda, na dhunuan,” thotĂ« Haklaj.

“Kur tĂ« çlirohet politikisht ShqipĂ«ria, policinĂ« do ta ndajmĂ« nga pushteti dhe do ta kthejmĂ« vĂ«rtetĂ« siç ka emrin, tĂ« shtetit,” komentoi Lapaj rreth dhunĂ«s policore.

Sipas EdonĂ«s, me qasjen qĂ« Ă«shtĂ« parĂ« nga policia, nĂ« trotuarin e protestave tĂ« “ShqipĂ«ria BĂ«het”, lejohen vetĂ«m karrige dhe mjete tĂ« improvizuara mbrojtjeje nga i ftohti si pĂ«r shembull njĂ« rrethim prej kartoni qĂ« pengon erĂ«n. PĂ«rkundĂ«r kĂ«saj gjendjeje, ajo thekson se çadrat pĂ«rdoren gjerĂ«sisht si simbol proteste nĂ« botĂ«.

“Kemi pafund raste nĂ« botĂ« ku çadrat pĂ«rdoren edhe si simbolika! ËshtĂ« mjet qĂ« nuk ‘procedohet penalisht’ nĂ« asnjĂ« vend tĂ« botĂ«s,” theksoi ajo.

Sajmira Hoda, një tjetër protestuese e lëvizjes, ka zgjedhur të qëndrojë pavarësisht presioneve.

Ajo tregoi për Citizens.al se familja e saj jeton jashtë, por vetë ka zgjedhur të qëndroj për të dhënë një kontribut politik, për ndryshimin e situatës ku ndodhet vendi.

“Kishte policĂ« qĂ« tentuan tĂ« na preknin, por pĂ«r shkak tĂ« kamerave tĂ« shumta stepĂ«n, u thoja ‘Hiqni duart!” tregoi ajo.

Hoda thotë se familja e saj nuk është plotësisht dakord me qëndrimin gjatë natës jashtë, por ajo ka vendosur të qëndroj deri në fund.

“FrikĂ« nuk kam, pĂ«r shkak se po ushtroj tĂ« drejtĂ«n time. Kam marrĂ« parasysh çdo gjĂ«, qĂ« kur kam ardhur kĂ«tu,” theksoi ajo.

The post “ShqipĂ«ria BĂ«het” dhe e drejta pĂ«r tĂ« protestuar appeared first on Citizens.al.

Sekret shtetĂ«ror me para publike; Si u ndĂ«rtua Vila “No. Red”?

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
19 December 2025 at 10:52

Vila qeveritare “Nr. 5”, njohur edhe si “Villa Number Red” (shkurt “No. Red”), u rindĂ«rtua pĂ«rmes njĂ« serie procedurash tĂ« mbyllura, kontratash konfidenciale dhe vendimmarrjesh tĂ« paqarta pĂ«r publikun.

Me rreth 6 milionë euro fonde publike të shpenzuara për projektim, zbatim dhe mbikëqyrje, rindërtimi i saj u zhvillua pa një garë të hapur dhe pa transparencë mbi autorësinë reale arkitekturore dhe artistike.

Të dhënat e analizuara nga Citizens.al tregojnë se të gjitha kontratat u dhanë përmes negocimit pa shpallje paraprake, ndërsa ofertat fituese ishin thuajse në kufirin maksimal të fondeve limit.

Ky kombinim – procedura tĂ« mbyllura, afate tĂ« nxituara dhe mungesĂ« dokumentimi – ngre dyshime serioze pĂ«r favorizime dhe abuzime me paratĂ« publike.

Sinjalizimi i Citizens.al për këto çështje ka bërë që Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) të shprehet pozitivisht për përfshirjen e saj në planin auditues të vitit 2026.

Projektuesi: “Atelier 4”, kontratĂ« me 98.5% e fondit limit

Rezidencat shtetërore menaxhohen nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare (DSHQ).

PĂ«r projektimin e rindĂ«rtimit tĂ« vilĂ«s “No. Red”, DSHQ zgjodhi dhe lidhi kontratĂ« me studion “Atelier 4”, pĂ«rmes negocimit pa shpallje paraprake.

Kontrata u nĂ«nshkrua mĂ« 17 nĂ«ntor 2022, me njĂ« vlerĂ« 3.9 milionĂ« lekĂ« – 98.5% e fondit limit prej 3,952,500 lekĂ«sh.

Studio, (e drejtuar kryesisht nga Alban Efthimi), kishte vetëm 45 ditë kohë për dorëzimin e projektit.

Zbatuesi: “Ad-Star”, kontratĂ« sa 99% e fondit limit

Katër muaj pas nënshkrimit të kontratës për projektimin, më 15 mars 2023, DSHQ zhvilloi procedurën e zbatimit të punimeve, duke vepruar sërish me negocim të mbyllur.

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« negocimi pa shpallje paraprake? Procedura me nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« transparencĂ«s. (Kliko mbi tekst)

Kjo procedurë lejon lidhjen e kontratave pa garë dhe pa thirrje paraprake. Kompanitë ftohen direkt nga kontraktori. Ajo lejohet në raste të veçanta, përfshirë urgjencat e paparashikueshme dhe të pashkaktuar nga autoriteti kontraktor. Ligji kërkon që përdorimi i kësaj procedure të shoqërohet me një arsyetim të dokumentuar, që duhet të jetë i verifikueshëm.

Kompania “Ad-Star”, (sipĂ«rmarrje e Alfred ÇomĂ«s), u shpall fituese mĂ« 3 prill dhe u kontraktua 15 ditĂ« mĂ« vonĂ«. Ajo ofroi 494.7 milionĂ« lekĂ«, qĂ« pĂ«rbĂ«nte 99% tĂ« fondit limit prej 499,696,978 lekĂ«sh.

Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.

Afati i punimeve u caktua vetĂ«m 6 muaj. Por vila u hap dy vite mĂ« pas nĂ« qershor 2025. NjĂ« pritje me ftesa private u organizua nga Kryeministri nĂ« kuadĂ«r tĂ« festivalit tĂ« arkitekturĂ«s “Bread & Heart”.

DSHQ nuk dha informacion se kur përfunduan punimet apo se kur e mori ndërtesën në dorëzim. 

MbikĂ«qyrja e punimeve: “Dricons”, kontratĂ« me 95% tĂ« fondit

Në të njëjtën datë me tenderin e ndërtimit, pra 15 mars 2023, u zhvillua edhe tenderi për mbikëqyrjen e punimeve. Sërish DSHQ veproi me procedurë të mbyllur.

Fituesi, kompania “Dricons” (sipĂ«rmarrje e Vladimir Topit), u kontraktua mĂ« 18 prill 2023. Dricons ofroi 5.6 milionĂ« lekĂ«, sa 95% e fondit maksimal prej 5,901,353.33 lekĂ«sh.

Rreth dy muaj më vonë, në qershor 2023, Topi u arrestua nga SPAK. Ai u akuzua se kishte korruptuar Sekretaren e Përgjithshme të Ministrisë së Shëndetësisë.

Dyshohej se kishte përfituar favorizim në tenderët për mbikëqyrjen e punimeve në disa qendra shëndetësore në Tiranë dhe Durrës.

Deri nĂ« gusht 2023, “Dricons” ndryshoi pronar dy herĂ« me vlera simbolike prej 100 mijĂ« lekĂ« (1,000 euro). NĂ« vitin 2024 kompania kaloi nĂ« emĂ«r tĂ« bashkĂ«shortes sĂ« Topit, sĂ«rish pĂ«r tĂ« njĂ«jtĂ«n shumĂ«.

Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.

AtĂ« vit Topi u dĂ«nua me njĂ« vit burg. Rasti i tij thellon dyshimet mbi mungesĂ«n e kontrollit nĂ« kontratat publike. VeçanĂ«risht pĂ«r objekte tĂ« rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ« si rezidenca qeveritare nĂ« fjalĂ«: “Vila Number Red”.

Lexo: Vila “No. Red” ose oborri i arkitektĂ«ve tĂ« qeverisĂ«

KLSH do tĂ« auditojĂ« “procedurat sekrete“

Në prokurimet e mbyllura, pa njoftime paraprake institucionet zgjedhin vetë kompanitë që do të ftojnë në tenderë. Kjo praktikë është kritikuar shpesh nga KLSH. Ajo konsiderohet e cenueshme ndaj abuzimeve dhe favorizimeve.

Sipas ligjit 162/2020 “PĂ«r Prokurimet Publike”, tenderĂ«t e mbyllur aplikohen vetĂ«m kur tenderĂ«t e hapur kanĂ« dĂ«shtuar. Ato lejohen kur ka emergjencĂ«, rrezik sigurie, mungesĂ« konkurrence ose arsye tĂ« veçanta teknike.

Sidoqoftë, kërkohen argumentime të dokumentuara për arsyet pse shmanget tenderimi i hapur.

NĂ« rastin e vilĂ«s “No. Red”, rindĂ«rtimi i saj nuk pĂ«rbĂ«nte ndonjĂ« emergjencĂ«. PavarĂ«sisht kĂ«rkesave tĂ« pĂ«rsĂ«ritura tĂ« Citizens.al, institucionet nuk zbuluan dokumentim qĂ« e justifikoi shmangien e tenderit tĂ« hapur, pĂ«rkundrazi. DSHQ, tha se ka proceduar sipas ligjit 36/2020 “PĂ«r prokurimet nĂ« fushĂ«n e mbrojtjes dhe sigurisĂ«â€. Pra, jo sipas ligjit tĂ« zakonshĂ«m.

Citizens.al pati komunikim tĂ« zgjatur me DSHQ. U kĂ«rkua arsyetimi i procedurĂ«s sĂ« mbyllur dhe kopje e kontratave me palĂ«t e pĂ«rfshira. Por DSHQ kĂ«mbĂ«nguli, edhe pas ndĂ«rhyrjes sĂ« Komisionerit pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, se ato ishin “konfidenciale”.

Gjatë hapjes së Vilës Nr. 5, njohur si No. Red/Instagram.

DSHQ argumentoi se vila “No. Red”, pĂ«rmban elementĂ« qĂ« lidhen me informacione sekrete. Kjo duke qenĂ« se shĂ«rben pĂ«r qĂ«llime shtetĂ«rore. PĂ«r kĂ«tĂ«, ajo tha se procedurat dhe kontratat nuk mund as tĂ« deklasifikohen pasi cenohet siguria.

Por, faktet tregojnĂ« se vila u pĂ«rdor pĂ«r aktivitete civile pa asnjĂ« lidhje me sigurinĂ« kombĂ«tare. Aty u pritĂ«n arkitektĂ«t e festivalit “Bread & Heart” dhe u shpallĂ«n thirrjet e KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare (KISH) pĂ«r projektin Parku i Besimit.

Për ligjin 36/2020 ka pasur kritika se mund të keqpërdorej për prokurime jo-detyrimisht ushtarake, në varësi të interpretimeve. Ky ishte dhe argumenti që përdori ish-Presidenti Ilir Meta kur e ktheu për rishqyrtim në maj 2020.

Citizens.al vendosi në dijeni KLSH-në për këtë situatë, institucioni u përgjigj se planifikon të kontrollojë procedurat e ndjekura nga DSHQ gjatë vitit 2026. Kjo drejtori rezulton të mos jetë kontrolluar më parë për prokurime të tilla.

Një dhuratë, shumë pikëpyetje


PavarĂ«sisht se DSHQ kontraktoi zyrtarisht studion “Atelier 4” pĂ«r projektimin e rindĂ«rtimit tĂ« VilĂ«s Nr. 5, projekti i Ă«shtĂ« atribuuar gjerĂ«sisht online studios ndĂ«rkombĂ«tare Bofill Taller de Arquitectura (link; link; link).

Në një komunikim zyrtar me Citizens.al, Bofill konfirmoi se ka zhvilluar një koncept-projekt për Vilën 5, të cilin ia ka ofruar pa pagesë Qeverisë Shqiptare, si një iniciativë e vetë studios dhe pa asnjë marrëdhënie kontraktuale apo shpenzim publik.

Studio shpjegoi se ka qenë e pranishme në Shqipëri prej vitit 2021 dhe se u interesua për vilën si një rezidencë qeveritare e papërdorur dhe e lënë e papërfunduar.

Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.

Sipas saj, koncepti u zhvillua si një propozim krijues dhe iu dorëzua shtetit për përdorim të lirë, në rast se ndërtesa do të rindërtohej në të ardhmen.

Bofill theksoi gjithashtu se ngjyra e kuqe Ă«shtĂ« njĂ« element karakteristik i filozofisĂ« sĂ« saj arkitekturore, e lidhur me traditĂ«n mesdhetare, dhe se pĂ«rdorimi i saj nĂ« kĂ«tĂ« vilĂ« ishte “i vetĂ«kuptueshĂ«m” nĂ« raport me kontekstin dhe peizazhin.

Megjithatë, studio nuk sqaroi mënyrën konkrete të dorëzimit të konceptit pranë institucioneve shqiptare, nëse ishte në dijeni të faktit që qeveria kontraktoi më pas Atelier 4 për projektimin e të njëjtës godinë, apo nëse ka pasur ndonjë formë komunikimi apo koordinimi mes palëve.

Pyetjet e mëtejshme nga Citizens.al mbi këto çështje mbetën pa përgjigje.

Heshtja e “Atelier 4” dhe paqartĂ«sitĂ« mbi rolet zyrtare

Citizens.al iu drejtua në mënyrë të përsëritur studios Atelier 4, si përmes email-eve zyrtare ashtu edhe përmes kontaktit direkt me një prej aksionerëve, Andi Eftimi.

Kërkuam koment për të sqaruar: rolin konkret të Atelier 4 në projekt, nëse autorësia arkitektonike apo konceptuale ishte e saj apo e nënkontraktuar, nëse koncepti i Bofill ishte përdorur, adaptuar apo referuar, dhe nëse DSHQ ishte njoftuar për ndonjë bashkëpunim të mundshëm.

Asnjë nga këto kërkesa të Citizens.al nuk mori përgjigje.

Kjo mungesë transparence lë të hapur pikëpyetje thelbësore mbi përmbajtjen reale të kontratës 3.9 milionë lekëshe për projektimin, mbi procesin e vendimmarrjes arkitekturore dhe mbi ndarjen e përgjegjësive profesionale për një objekt qeveritar të financuar me fonde publike dhe të trajtuar si objekt të sigurisë së veçantë.

Vila Nr. 5 njohur si No. Red/Instagram.

Ngjashëm paqartësi dhe marrëdhënie jashtë kontratave publike hasen edhe në ndërhyrjet artistike në interierin e vilës.

NĂ« brendĂ«si tĂ« saj janĂ« menduar shkrime me elementĂ« vizualĂ«, disa prej tĂ« cilave u bĂ«nĂ« edhe gjatĂ« hapjes zyrtare tĂ« saj gjatĂ« festivalit “Bread & Heart” nga arkitektĂ«t e ftuar. Por ndĂ«rhyrjet artistike duket se u realizuan jashtĂ« kontratave publike tĂ« shpallura.

Sipas konfirmimit të marrë nga Destil Creative Hub, qendra u kontraktua nga kompania zbatuese Ad-Star, në një marrëdhënie private, për të kuruar ndërhyrjen artistike dhe për të angazhuar disa artistë, mes tyre Loumaye Hadrien, Ledia Kostandini dhe Lib Shkupolli.

NĂ« rrjet, artistja nga Brukseli, Val Smets, pretendon autorĂ«sinĂ« e fragmenteve tĂ« Ismail KadaresĂ« pĂ«rcjellĂ« artistikisht nĂ« muret e katit tĂ« parĂ«. Ajo thotĂ« se puna “u komisionua nga Kryeministri” gjatĂ« muajve janar dhe prill 2025 dhe tematika ishte me kĂ«rkesĂ«.

Ndryshe, Destil tha për Citizens.al se nuk kishte një tematikë të diktuar dhe se artistët ndërhynë lirshëm në mure, sipas qasjes së tyre personale.

Ky fragment i procesit nxjerr në pah një tjetër zonë gri, ndërthurjen mes fondeve publike, kontratave private dhe autorësisë artistike, pa një dokumentim të qartë institucional mbi rolet, kufijtë dhe përgjegjësitë.

Lexoni gjithashtu:

The post Sekret shtetĂ«ror me para publike; Si u ndĂ«rtua Vila “No. Red”? appeared first on Citizens.al.

Vila “No. Red” ose oborri i arkitektĂ«ve tĂ« qeverisĂ«

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
18 December 2025 at 14:16

Një vilë qeveritare është shndërruar në hapësirë eventesh elitare me dyer të mbyllura ku projektet arkitekturore marrin jetë larg syve të publikut.

NĂ«n hijen e mungesĂ«s sĂ« transparencĂ«s dhe dyshimeve pĂ«r shppĂ«rdorim tĂ« fondeve publike, vila Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«rbim tĂ« festivalit “Bread & Heart” (BukĂ« dhe ZemĂ«r), tashmĂ« i formalizuar si fondacion.

Ajo funksionon si pavijon i arkitektëve të preferuar të pushtetit, duke vënë në pikëpyetje kufirin mes krijimtarisë, privilegjit dhe marrëdhënieve të ngushta me qeverinë.

E kuqja majë kodrës

Një vilë gjak e kuqe spikat skajin lindor të Parkut të Liqenit Artificial të Tiranës. Fshehur mes ferrave dhe pemëve të një prej kodrave të Saukut, ajo bën përshtypje dhe tërheq shikimet e kalimtarëve që ecin në digën e liqenit.

Ajo Ă«shtĂ« “Vila Nr.5”, njĂ« rezidencĂ« qeveritare, e cila pĂ«r nga natyra duket mĂ« shumĂ« e errĂ«t se sa e kuqe.

MĂ« 8 qershor Kryeministri Edi Rama shtroi aty njĂ« drekĂ« tĂ« veçantĂ«, “Survivor’s Lunch”, (Dreka e tĂ« mbijetuarve), pĂ«r miqtĂ« e tij “star arkitektĂ«â€, tĂ« ftuar nĂ« festivalin “Bread & Heart” (foto).

Festa ishte private. VetĂ«m njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l e atyre qĂ« kishin blerĂ« biletĂ«n e plotĂ« tĂ« festivalit (€360) arritĂ«n tĂ« bĂ«heshin pjesĂ«, pasi eventi ishte me ftesa nominale.

NĂ« programin e festivalit, vila prezantohej si “Villa Number Red” (shkurt, No. Red), njĂ« emĂ«r i ri qĂ« nuk lidhej me asnjĂ« ndĂ«rtesĂ« nĂ« TiranĂ«, tĂ« paktĂ«n deri nĂ« fillim tĂ« qershorit.

Ka gjasa që ky emërtim jozyrtar të jetë zgjedhur enkas për të mbajtur të fshehtë prapavijën e zhvillimeve të rezidencës.

Ilustrim grafik, Vila Nr.5 nga ana lindore/Citizens.al

Ajo ndodhet nĂ« rrugĂ«n “Herman Gmeiner”, disi e veçuar nga zona e “Pallatit Presidencial” (Pallati i Brigadave), nĂ«n rojĂ«n e GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s. Faktikisht, nuk ka asnjĂ« shenjĂ« zyrtare nĂ« hyrje, ndĂ«rsa kangjellat me ngjyrĂ« tĂ« kuqe tĂ« fortĂ«, dallojnĂ« nga e zeza e zakonshme.

Nga jashtë, duket krejtësisht e thjeshtë. Porta kryesore pa ndonjë madhështi (foto), me hapje të brendshme që fiksohet nga katër shula për toke dhe një kabinë sigurie anash.

Për ironi, pranë rrethimit lejohet parkimi, madje falas, edhe pse kemi të bëjmë me një ndërtesë të rëndësisë së veçantë.

Nga ana tjetĂ«r, vila kufizohet pa gardh nga rruga “Memo Bejko” me njĂ« “mur” tĂ« natyrshĂ«m shkurresh dhe pemĂ«sh (foto).

Ky përshkrim i gjatë nxitet edhe nga përpjekjet e jashtëzakonshme të disa institucioneve për ta mbajtur atë të fshehtë.

Lexo: Si u rindĂ«rtua vila qeveritare “No.Red”?

Faktet tregojnë se nga një godinë gjysmë e rrënuar, ajo u rindërtua me procedura të fshehta dhe një shpenzim i majmë prej 6 milionë eurosh.

Në letër thuhet se u projektua brenda 45 ditësh dhe u ndërtua brenda 6 muajsh nga studio dhe kompani shqiptare.

Në realitet projekti u bë nga një studio e huaj, punimet u zgjatën rreth dy vite dhe u mbikëqyrën nga një zyrë, pronari i së cilës u arrestua dhe dënua për ryshfet në sigurimin e tenderëve publikë.

Për ironi, cilësia e punimeve duket se nuk i ka mbijetuar as shirave të parë të vjeshtës. Në një nga vizitat e Citizens.al në zonë, shquhen disa punonjës që po riparojnë soletën dhe gjurmë rrjedhe uji të lënë në ullukun anësor.

Vila duket se fsheh pas abuzime serioze për plotësime tekash personale të Kryeministrit, i cili gjithmonë e më shumë po i trajton zyrat dhe pronat shtetërore si prona personale.

Punonjës duke shtruar hidroizolim të ri mbi soletë, dhjetor 2025/Citizens.al

Pas “Parkut Eden” nĂ« Kryeministri, projekti i tĂ« cilit u realizua nga studio e arkitektit Chris Precht dhe kushtoi rreth 5 milionĂ« euro, ky duket tĂ« jetĂ« njĂ« tjetĂ«r shpenzim i tepruar “pĂ«r estetikĂ«â€ i qeverisĂ«.

Vila dhe transformimi i festivalit në fondacion

Nuk mund tĂ« kishte vend mĂ« domethĂ«nĂ«s pĂ«r tĂ« mbyllur festivalin “Bread & Heart” sesa vila qeveritare “No. Red”, njĂ« ndĂ«rtesĂ« shtetĂ«rore e shndĂ«rruar nĂ« skenĂ« ekskluzive pĂ«r evente me ftesa private.

Pavarësisht kërkesave për transparencë, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT), Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT) dhe Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare (DSHQ) nuk sqaruan se kush e pagoi festivalin dhe çfarë buxheti u shpenzua.

Zyrtarisht nĂ« festival morĂ«n pjesĂ« rreth 2,300 persona ku vetĂ«m 43% e tyre ishin me bileta, pjesa tjetĂ«r ishin “stafe organizative, teknike, ndihmĂ«se dhe programatike”. Pati rreth 150 arkitektĂ«, studiues dhe sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« ftuar dhe 44 folĂ«s qĂ« u pĂ«rfshinĂ« nĂ« programet e datave 5-8 qershor.

Sipas dy agjencive qeveritare nga biletat u pĂ«rftuan rreth 80 mijĂ« euro tĂ« ardhura, udhĂ«timi dhe akomodimi i tĂ« ftuarve u mbulua privatisht ndĂ«rsa organizimi i festivalit me angazhim “pjesĂ«risht vullnetar”.

“[
] procesi i konsolidimit financiar pĂ«rfundimtar Ă«shtĂ« nĂ« zhvillim nĂ« bashkĂ«punim me DSHQ-nĂ«,” tha AZHT.

Lexo: “BukĂ«, zemĂ«r dhe beton”

“Bread & Heart” Ă«shtĂ« njoftuar se do tĂ« zhvillojĂ« edicionin e dytĂ« nĂ« 3-4-5 qershor 2026.

NĂ« njĂ« skenĂ« ku mungonin arkitektĂ«t dhe akademikĂ«t shqiptarĂ«, “Bread & Heart” e shfaqi hapur RamĂ«n si porositĂ«s dhe vlerĂ«sues “par excellence” tĂ« vizionit dhe estetikĂ«s sĂ« çdo ndĂ«rtese tĂ« lartĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.

“ShqipĂ«ria prodhon mĂ« shumĂ« arkitekturĂ« se e gjithĂ« Evropa,” shpalli Rama nĂ« njĂ« fjalim vetĂ«lavdĂ«rues qĂ« kapi njĂ« “standing ovation” nga “star arkitektĂ«t” kryesor tĂ« ftuar – njĂ« pjesĂ« e tĂ« cilĂ«ve janĂ« nĂ« marrĂ«dhĂ«nie klienteliste me pushtetin e RamĂ«s.

NĂ« kĂ«tĂ« atmosferĂ« me “shije klientelizmi”, mĂ« 12 tetor, Rama i priti sĂ«rish “star arkitektĂ«t” nĂ« vilĂ«n e kuqe “No. Red”. KĂ«saj here kur u njoftua fituesi i thirrjes sĂ« KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare (KISH), Bjarke Ingels pĂ«r Parkun e Besimit.

GjatĂ« eventit me dyer tĂ« mbyllura, Rama prezantoi pĂ«r tĂ« pranishmit arkitekten spanjolle Carme Pigem BarcelĂł (nga RCR Arquitectes) si drejtuese tĂ« asaj qĂ« zyrtarisht mĂ« pas u njoftua tĂ« ishte “Fondacioni Bread & Heart”.

Citizens.al iu drejtua zyrës RCR për të marrë një koment nga Znj. Pigem, por nuk mori përgjigje.

Nga eventi ku u njoftua krijimi i fondacionit “Bread & Heart”/Citizens.al

AtĂ« event, mĂ« 12 tetor, brenda vilĂ«s u vu re njĂ« instalacion i ndricuar me shkrimi “Bread and Heart Foundation” qĂ« sugjeron se vila tashmĂ« Ă«shtĂ« kthyer nĂ« seli pĂ«r fondacionin.

Por, sipas Drejtorisë së Shërbimeve Qeveritare (DSHQ), deri në fund të tetorit nuk ka pasur marrëveshje për dhënien me qira apo përdorim të vilës. Madje as akte, të cilat autorizojnë një përdorim të tillë.

DSHQU mohoi qĂ« vilĂ«s t’i jetĂ« hequr statusi i “objektit me siguri kombĂ«tare” dhe t’i jetĂ« ndĂ«rruar pĂ«rdorimi. NdĂ«rkohĂ«, gjykata e TiranĂ«s konfirmoi pĂ«r Citizens.al se kĂ«rkesa pĂ«r regjistrimin e fondacionit ishte nĂ« proces. Por qĂ«, tĂ« paktĂ«n deri nĂ« fund tĂ« muajit tetor, nuk kishte pasur ende vendim.

Kjo ngre dyshime se vila mund të jetë dhënë për përdorim në kundërshtim me ligjin, pa dokumentacion të ri ligjor, ndërkohë që fondacioni nuk ishte ende i regjistruar.

DSHQ theksoi se aktivitetet e zhvilluara kanĂ« qenĂ« pjesĂ« e veprimtarive protokollare nĂ«n kujdesin e Kryeministrit, duke cituar njĂ« vendim tĂ« KĂ«shillit tĂ« Ministrave tĂ« vitit 2016 qĂ« lejon pritje pĂ«r “personalitete tĂ« veçanta pa rang zyrtar”, pĂ«rfshirĂ« drejtues fondacionesh dhe pĂ«rfaqĂ«sues arti e kulture.

Citizens.al kërkoi informacione të tjera nga AZHT dhe AKPT mbi procedurat që çuan në shndërrimin e festivalit në fondacion si dhe marrëveshjet apo memorandumet e bashkëpunimit me të.

AZHT kërkoi më shumë kohë për shkak të volumit të dokumenteve, ndërsa AKPT nuk u përgjigj duke pranuar të gjobitet për mohim të të drejtës për informim, pas ndërhyrjes së Komisionerit për të Drejtën e Informimit.

PĂ«r festivalin “Bread & Heart” nuk pati transparencĂ« pĂ«r shpenzimet, fondet dhe angazhimet e ndĂ«rmarra teksa organizohej nga agjencitĂ« qeveritare AZHT-AKPT, kthimi nĂ« fondacion e bĂ«n me premisa edhe mĂ« pak transparente.

NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, qasja me “Bread & Heart” shton edhe mĂ« shumĂ« dyshimet pĂ«r abuzime me fondet publike, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nga “starkitektĂ«t” dhe “kritizerĂ«t” pranĂ« tyre nuk ka pasur asnjĂ« qĂ«ndrim pĂ«r kĂ«tĂ« pjesĂ«.

Taksat e qytetarĂ«ve shqiptar, pĂ«rdoren pĂ«r rikonstruksione vilash ekskluzive, dreka, darka dhe festa private tĂ« asaj qĂ« nĂ« dukje po shfaqet dhe sillet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« si “njĂ« oborr arkitektĂ«sh” pranĂ« qeverisĂ«.

The post Vila “No. Red” ose oborri i arkitektĂ«ve tĂ« qeverisĂ« appeared first on Citizens.al.

Çelja “e koncensionuar” e gjuetisĂ«

✇Citizens.al
By: Artan Rama
11 December 2025 at 11:57

Më në fund do të hapet gjuetia. Teknikisht do të marrë edhe disa muaj, por sot projektligji do të kalojë Kuvendin. Më pas i çelet rruga legjislacionit sekondar; vendimet e qeverisë, planet menaxhuese, rregulloret, kufizimet, caktimi i zonave, deri në vendimin e Ministrit të Mjedisit për çeljen e sezonit të gjuetisë.

KĂ«shtu, pas njĂ« ndalese 12-vjeçare me ligj, pas pĂ«rplasjeve dhe debateve herĂ« teknokratike e herĂ« publike, “pro” dhe “kundra” mes palĂ«ve, qeveria, siç premtonte prej kohĂ«sh, Ă«shtĂ« tĂ«rhequr.

Publiku i di shkaqet e ndalimit (gjuetia e tepërt, abuzimet etj.), por jo ato të hapjes. Nuk ka ndonjë të dhënë, matje apo studim të kryer mbi popullsinë e specieve, karakteristikat dhe dinamikat e saj.

Zyrtarët e ministrisë thonë se fauna është rimëkëmbur, por kjo mbetet, sidoqoftë një pretendim i kompromentuar prej politikës. Arsyetimi logjik na bën të pohojmë se rritja mund të jetë e pashmangshme, por sa, si dhe ku, askush nuk mund të flasë me siguri.

Pas një dekade qetësie relative, pa dyshim, diçka ka ndryshuar, por gjuajtja e kafshëve dhe e shpendëve vijonte në ilegalitet.

Disa habitate u shkatërruan, apo u degraduan prej urbanizimit, zhvillimit dhe konsumit të përgjithshëm. Infrastruktura civile u zgjerua. Programet reale të rehabilimit dhe të konservimit, ndonëse u propaganduan, në thelb munguan.

Për të pasur një ide më të qartë dhe përfundime shkencore mbi efektet e ndalimit 12-vjeçar të gjuetisë, duhen llogaritur edhe vlerat e këtyre ndryshoreve.

NĂ« projektligj organizimi i shĂ«rbimit tĂ« gjuetisĂ« i kalon “menaxhuesit tĂ« zonĂ«s sĂ« gjuetisĂ«â€ (Neni 21).

Këtej e tutje, menaxhuesi do të marrë në përdorim, kundrejt qirasë, disa qindra hektarë, përmes konkurimit publik.

Do të jetë ky (person fizik ose juridik) që do të hapë dhe do të mbyllë portën e gjuetisë për gjuetarët. Shoqatat e gjuetarëve do të vijojnë organizimin e anëtarësisë dhe rolin këshillues, krahas grupeve të tjera të interesit, ku futen dhe disa shoqata mjedisore.

Ministria ia kalon përgjegjësinë operative bashkive dhe mban politikat mbi ruajtjen e ekuilibrit ekologjik të faunës së egër.

Organizimi i ri i gjuetisĂ« pĂ«rbĂ«n njĂ« revolucion nĂ« menaxhimin “e sĂ« pĂ«rbashkĂ«tĂ«s”. Ai synon t’u japĂ« fund tĂ« ashtuquajturĂ«ve “banditĂ« shĂ«titĂ«s”, njĂ« term nĂ« ekonominĂ« politike qĂ« portretizon politikanĂ«t pa tĂ« ardhme qĂ« shfrytĂ«zojnĂ« njĂ« burim natyror deri nĂ« shterim e mĂ« pas kalojnĂ« te burimi i radhĂ«s.

Të tillë mund të tiparizohen gjuetarët vendas e të huaj, para moratoriumit 12-vjeçar të gjuetisë, sjellja e të cilëve shkatërroi popullatat e specieve në Shqipëri. Autoriteti shtetëror ka kuotat e tij në këtë ndërmarrje kriminale ndaj mjedisit.

Por kĂ«tĂ« radhĂ« hapja e gjuetisĂ« nuk shoqĂ«rohet me hapjen e zonave tĂ« gjuetisĂ«. KĂ«to tĂ« fundit do tĂ« rezervohen vetĂ«m pĂ«r biznesmenĂ«, tĂ« cilĂ«t kanĂ« njĂ« plan biznesi dhe menaxhimi tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m, kundrejt marrjes sĂ« shĂ«rbimit tĂ« gjuetisĂ« me qira; fjala Ă«shtĂ« pĂ«r qiranĂ« e tokĂ«s qĂ« do t’i paguajnĂ« bashkisĂ«, sĂ« cilĂ«s i pĂ«rket zona e gjuetisĂ«.

ÇfarĂ« garancish japin menaxhuesit pĂ«r zonat e gjuetisĂ«?

Në fakt, garancitë nuk burojnë nga individi, por nga individualizimi i përfitimeve çka e shtyn menaxhuesin drejt një rendimenti të qëndrueshëm në këto zona.

“Asaj qĂ« Ă«shtĂ« e pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r shumicĂ«n, i kushtohet mĂ« pak vĂ«mendje”, pohonte Aristoteli 2,400 vjet mĂ« parĂ« nĂ« AthinĂ«.

Të tilla ishin habitatet natyrore dhe rezervatet e gjuetisë në Shqipëri, para moratoriumit te gjuetisë, 12 vjet të shkuara.

Duke qenë të gjithkujt ato ishin të askujt. Gjuetarët gjuanin në ekstrem dhe kur popullatat mbaronin, grupet e brankonierëve zhvendoseshin në habitatin ngjitur, më pas te një tjetër e kështu, derisa i mbaruan (shkatërruan) që të gjitha.

TingĂ«llon e hidhur (dhe njĂ«kohĂ«sisht ilustrimi mĂ« i mirĂ«) thĂ«nia e gjahtarĂ«ve se “po nuk i vramĂ« ne, do t’i vrasin tĂ« tjerĂ«t!”.

Fjala ishte më shumë për burimet e gjuetisë me karakter shtegëtues që lëviznin në territore, aq të mëdha, sa nuk arrinin që të menaxhoheshin nga shoqëria.

Kjo është natyra e burimeve të përbashkëta, të tilla që janë falas për individin dhe të pamjaftueshme për shoqërinë.

Biologu amerikan Garrett Hardin e trajtoi kĂ«tĂ« fatalitet nĂ« esenĂ« e famshme “Tragjedia e sĂ« pĂ«rbashkĂ«tĂ«s” (1968). PĂ«rpjekjen e tij pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« problemit njĂ« zgjidhje, ai e ilustroi me shembullin e njĂ« kullote, e cila pĂ«rdorej njĂ«kohĂ«sisht nga shumĂ« barinj.

Hardin na tregon se qëllimi i çdo bariu është shtimi i numrit të tufës. Si qenie racionale, bariu gjendet përballë një dileme: cila është dobia ime nëse shtoj edhe një kafshë tjetër në tufë?

Në këtë rast zgjedhja për bariun ka dy elementë: një pozitiv dhe një negativ. Elementi pozitiv ka të bëjë me marrjen e të gjitha përfitimeve nga shtimi i tufës me një kafshë të re, ndërsa elementi negativ ka të bëjë me mbikullotjen, si presion i shtuar ndaj burimit.

Por në këtë rast, efektet e mbikullotjes do të shpërndahen mes barinjve. Bariu racional do të arrijë në përfundimin se shtimi i tufës me një kafshë të re është e vetmja rrugë e arsyeshme që ai duhet të ndjekë.

Ky është përfundimi i arritur nga çdo bari që shfrytëzon një pronë të përbashkët. Pikërisht këtu ndodh tragjedia.

Njeriu bëhet pjesë e një sistemi të mbyllur që e detyron të shtojë përfitimet në kurriz të një burimi të kufizuar. Shkatërrimi është destinacioni drejt të cilit nxiton çdo individ në ndjekje të interesit të tij më të mirë, në një shoqëri që beson në lirinë e pronës së përbashkët.

“Liria pĂ«r tĂ« mirĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t”, pĂ«rfundon Hardin, “na shkatĂ«rron tĂ« gjithĂ«ve”.

I njëjti arsyetim vlen kur burimi është fauna e egër, parqe kombëtare, popullata me peshq, apo edhe vetë cilësia e atmosferës.

Hardin sugjeroi se kërkesa kolektive ndaj burimit mund të kontrollohej, nëse të drejtat e pronësisë i kalonin përdoruesve privatë, pasi në këtë mënyrë ata do të kishin interes mbarështimin e burimit, jo shkatërrimin e tij.

Tezat e shtjelluara nĂ« “Tragjedia e sĂ« pĂ«rbashkĂ«tĂ«s”, u bĂ«nĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r botĂ«n moderne konsumeriste, ku mbipopullimi, shterimi i burimeve dhe ndotja globale pĂ«rfaqĂ«sonin rreziqet e shekullit tĂ« ardhshĂ«m.

Ato nxitën ekonomisten Elinor Ostrom (e para nobeliste grua në fushën e ekonomisë), të kryente studime me bazë të gjerë për gjetjen e një modeli të suksesshëm për administrimin e burimeve të përbashkëta natyrore.

NĂ« krye tĂ« njĂ« ekipi shkencĂ«tarĂ«sh (biologĂ«, ekologĂ«, matematikanĂ«, sociologĂ«, atropologĂ« etj.) ajo mori pĂ«rsipĂ«r t’i pĂ«rgjigjej njĂ« pyetjeje: ÇfarĂ« rregullash duhen ndjekur ndaj sistemeve burimore, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« administrimi i tyre tĂ« jetĂ« i qĂ«ndrueshĂ«m?

Ostrom ndërtoi një model kompleks që shkoi përtej një marrëdhënieje mes individëve të një grupi të vetëm, duke marrë në konsideratë një shumësi të spikatur variablash: diversitetin ekologjik (por që është edhe social), sistemin ekonomik të vendit, atë politik, madhësinë e territorit fizik, ngjashmëritë dhe fqinjësinë kufitare, historinë e shfrytëzimit të tokës (teknikat tradicionale), tipologjinë e organizatave joqeveritare që vepronin në territor, llojin e njësisë së burimit, tipologjinë e burimit dhe çdo gjë tjetër të cilën metodologjistët e vlerësuan të rëndësishme për ndërtimin e funksioneve të administrimit të së përbashkëtës.

Përfundimet ishin të tilla që nuk bëhej fjalë për një model të vetëm administrimi të suksesshëm të së përbashkëtës.

Burime të ndryshme performonin ndryshe. Ato ishin të suksesshme, nëpërmjet administrimit privat, nëpërmjet administrimit shtetëror, por edhe nëpërmjet atij komunitar. Asgjë nuk ishte absolute!

PĂ«r kĂ«tĂ« studim, nĂ« 2009 Ostrom-it iu  dha çmimi “Nobel”. Por le tĂ« kthehemi pas, nĂ« tĂ« ardhmen: nĂ« 2025 – tani kur jemi nĂ« prag tĂ« miratimit tĂ« projektligjit tĂ« gjuetisĂ«!

Menaxhuesi është domosdoshmëri

Ka një lidhje thelbësore në frymë të projektligjit me çka u shpjegua më sipër: mbyllja e zonave të gjuetisë dhe kalimi nën administrim nga menaxhuesit, kundrejt qirasë.

Interesi publik garantohet sepse tashmë mirëmenaxhimi është në interes të menaxhuesit.

Nga ana tjetër, marrja nga bashkia e një qiraje për tokën, garanton se pasojat e përdorimit nuk do të prodhojnë kosto të shtuara për komunitetin.

Por hartuesit e projektligjit pranë Ministrisë së Mjedisit nuk duken mjaftueshëm të vetëdijshëm mbi avantazhet e draftit që kanë propozuar.

Zona jepet 5 vjet në përdorim, më të drejtë rinovimi (Neni 27, pika 2).

Madje këtu kemi një tërheqje nga një variant i mëhershëm i draftit, ku kontrata lidhej për 10 vjet.

NjĂ« tjetĂ«r pengesĂ« vihet re nĂ« nenin 12 (Pika 1/b), ku pĂ«r nevoja tĂ« zhvillimit rajonal, zonĂ«s mund t’i hiqet statusi, rrjedhimisht bie edhe kontrata. Kjo pasiguri mund tĂ« sjellĂ«: falimentim ose demotivim tĂ« menaxhuesit, me pasojĂ« braktisjen e zonĂ«s.

Sa e vështirë është për hartuesit e projektligjit për të kuptuar se biznesmeni synon shndërrimin e zonës në një ekosistem bionomik për të arritur maksimumin e rendimentit të qëndrueshëm?

Pikërisht në këtë maksimum ai do të sigurojë edhe të ardhurat më të mëdha, duke ruajtur qëndrueshmërinë e burimit.

Siguria e këtij modeli u garantua matematikisht nga ekonomisti kanadez Scott Gordon, në vitin 1954. Gordon përdori peshkimin për të ndërtuar, për herë të parë, një model formal mikroekonomik, duke integruar variabla biologjike dhe ekonomike në një kornizë të vetme.

Modeli mund të shërbejë për mirëmenaxhimin e çdo burimi tjetër të gjallë të rinovueshëm nën shfrytëzim.

Me pak fjalë, ajo që duhet kuptuar është se menaxhuesi synon përdorimin e qëndrueshëm të burimit të rinovueshëm për një kohë sa më të gjatë dhe për të arritur këtë objektiv, ai ka nevojë për mbështetje, jo për skepticizëm.

Skepticizmi duket haptas në kryerjen e procesit të hartimit të dokumenteve të planifikimit. Plani i Menaxhimit hartohet nga bashkia dhe miratohet nga ministria.

Këtu menaxhuesi nuk mund të ndryshojë asgjë. Lidhur me tarifat e gjuetisë, çmimet për individët e vrarë do të caktohen nga qeveria (Neni 31, pika 1/c), gjë e cila mund të mund të kushtëzojë të ardhurat e menaxhuesit me pasojë mosarritjen e maksimumit të rendimentit të qëndrueshëm, për të cilën u fol më lart.

Të ardhurat e qëndrueshme janë një garanci jetike për mbarëvajtjen e zonës, pasi vetëm një menaxhues i fortë mund të ngrejë një zonë të suksesshme gjuetie. Përndryshe, menaxheri mund të detyrohet që të kërkojë burime alternative të ardhurash, por të ardhurat nga jashtë mund të ndikojnë qëndrueshmërinë e burimit, sepse menaxheri nuk do të jetë më i interesuar për shtimin e gjahut.

Vështirësi të tjera, objektivisht të paevitueshme, do të rëndojnë mbi supet e menaxhuesve të gjuetisë, të tilla si kundërshtimet e pronarëve privatë brenda zonave të gjuetisë, me të cilët duhet rënë dakort, kundrejt përfitimeve të ndërsjellta.

Autoritetet vendore mund të luajnë një rol në sheshimin e konflikteve. Mundësia e marrëveshjeve është e mundur.

Menaxhuesit mund të kontribuojnë në ruajtjen e të mbjellave të fermerëve privatë nga sulmet e grabitqarëve, përmes gjuetisë selektive apo gjuetisë së kontrolluar, por edhe në sigurimin e zonës së gjuetisë nga keqbërës të tjerë të jashtëm, kundrejt lejimit të aktivitetit të gjuetisë gjatë sezonit, nga ana e pronarëve.

Ironikisht, autorët e projektligjit duken jo fort bashkëpunues me menaxhuesin. Ekziston frika për krijimin e një menaxhuesi të fuqishëm, të pavarur ekonomikisht.

Kjo mund të lidhet me paaftësinë e autorëve, ose me mosmarrjen e përgjegjësive operacionale gjatë zhvillimit të gjuetisë; ose thjesht frika nga e huaja për ta, nga e panjohura: terreni fizik.

NĂ« thelb, mbetet i njĂ«jti model i “njeriut racional” qĂ« Hardin prezantoi nĂ« esenĂ« e tij pesimiste “Tragjedia e sĂ« pĂ«rbashkĂ«tĂ«s”: e kanĂ« mĂ« lehtĂ« qĂ« tĂ« shmangin vendimmarrjen e vĂ«shtirĂ« dhe tĂ« garantojnĂ« mirĂ«qĂ«nien personale, paçka se kjo mund tĂ« dĂ«mtojĂ« mirĂ«menaxhimin e sĂ« pĂ«rbashkĂ«tĂ«s.

Në fund, në nenin 52 (pika 4) autorët e projektligjit rrëzojnë gjithçka, duke ofruar si alternativë bashkinë në rolin e menaxhuesit, nëse ky i fundit nuk është përzgjedhur ende.

Por sa mund të vazhdojë mungesa e një menaxhuesi të mirëfilltë dhe alternimi i funksioneve të tij nga pushteti vendor?

Ministria nuk jep afat, por ndërkohë as nuk shqetësohet kur bashkitë (me ndonjë përjashtim) nuk marrin pjesë fare në konsultimet për projektligjin e gjuetisë.

Prezenca do të zgjeronte diskutimin drejt modeleve të tjera adminstrimi, të njohura në traditën komunitare. Asnjë input në kë drejtim; asnjë interes!

Në këtë mënyrë, ne rrezikojmë që të kthehemi në kohën e vjetër të menaxhimit, në kohën kur zonat e gjuetisë ishin të hapura për të gjithë dhe natyrisht nuk i përkisnin askujt.

Një qeverisje e hapur ndaj së përbashkëtës dëmton, në radhë të parë, vetë shoqërinë. Nëse nuk e pranojmë këtë, nuk kemi zgjidhur asgjë.

Lexoni gjithashtu:

The post Çelja “e koncensionuar” e gjuetisĂ« appeared first on Citizens.al.

Ndërtesa pa klas energjie, detyrimet për certifikim mbeten në letër

✇Citizens.al
By: Citizens.al
5 December 2025 at 12:21

Autore: Ola Mitre | Citizens.al

Shqipëria ka miratuar prej vitesh kuadrin ligjor për certifikatën e performancës energjetike të ndërtesave, por ky dokument mbetet thuajse i panjohur për qytetarët dhe tregun imobiliar.

Pavarësisht se certifikimi është detyrim ligjor prej vitit 2016, mungon një regjistër publik që të tregojë cilësinë energjetike të godinave. Asnjë transaksion shitjeje apo qiraje nuk lejohet të kryhet pa certifikatën në fjalë, por në praktikë dokumenti përdoret vetëm për të kaluar procedurat e lejeve të ndërtimit.

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« certifikata e performancĂ«s energjetike?

Certifikata e performancës energjetike vlerëson sa energji konsumon një ndërtesë për ndriçim, ngrohje, ftohje, ventilim, ujë të ngrohtë dhe pajisje elektroshtëpiake.

Ajo lëshohet nga ekspertë të licencuar të energjisë, auditues, në bazë të një metodologjie të miratuar që klasifikon sistemin elektrik të ndërtesave në shkallë nga më efikasi (A+) te më pak efikasi (G).

Certifikata depozitohet më pas Agjencinë e Eficiencës së Energjisë (AEE) jo më vonë se 3 ditë nga lëshimi i saj.

Ky raport certifikues është një tregues cilësor për ndërtesat dhe prej vitit 2016 detyrim për çdo objekt të ri apo ekzistues që i nënshtrohet një rinovimi të thellë.

Megjithatë, të dhënat tregojnë se për godinat ekzistuese, para vitit 2021, nuk është lëshuar asnjë certifikatë.

Sistemi, i nisur prej vitit 2016, duket se funksionon vetĂ«m nĂ« fazĂ«n e aplikimit pĂ«r leje ndĂ«rtimi, ndĂ«rsa mĂ« pas dokumenti “arkivohet” nĂ« AEE dhe nuk Ă«shtĂ« publikisht i aksesueshĂ«m.

Rëndësia e certifikatës së performancës energjetike

Të dhënat tregojnë se ndërtesat rezidenciale, publike dhe tregtare, janë konsumatori më i madh i energjisë në Shqipëri me 37.08%.

Sipas draft-Planit Kombëtar për Rinovimin e Ndërtesave, në vitin 2023, Shqipëria numëronte 632,936 banesa, 71.2% e të cilave ishin të banuara. Paralelisht janë dhe 9,492 ndërtesa publike dhe 85,098 ndërtesa shërbimesh tregtare.

“Krahas numrit tĂ« madh, shumica e stokut janĂ« tĂ« vjetĂ«ruara, tĂ« paizoluara dhe nuk pĂ«rmbushin as standardet minimale tĂ« eficiencĂ«s energjetike dhe komoditetit tĂ« jetesĂ«s nĂ« to,” thotĂ« eksperti i mjedisit, Kristi Bashmili.

“NĂ«se ndĂ«rtesat janĂ« tĂ« paizoluara, pĂ«rdorin pajisje joefikase, apo pĂ«rdorin energji jo tĂ« pastĂ«r, kjo pĂ«rkthehet nĂ« ndotje mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« ajrit, konsum tĂ« tepĂ«rt tĂ« energjisĂ«, kosto mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r qytetarĂ«t dhe ndikim negativ nĂ« shĂ«ndetin e popullatĂ«s,” shton ai.

Shumë studime tregojnë se një banesë me eficiencë të lartë energjisë, që përfshin ndër të tjera termo-izolimin dhe dritaret me dopioxham, mund të reduktojë 50-70% faturën e energjisë.

Megjithatë, në vendin tonë edhe kur kryhet një rinovim banese, sipas parimeve të eficiencës së energjisë, askush nuk vërteton cilësinë e ndërhyrjes.

“Shpesh dĂ«gjojmĂ« qĂ« fasadat e ndĂ«rtesave izolohen nga pas, del dikush dhe thotĂ« ‘U kursye 50% energji’. Po a u kursye vĂ«rtet 50%?! Askush nuk e di. KĂ«tĂ« gjĂ« e mat vetĂ«m certifikata,” thotĂ« eksperti i eficiencĂ«s sĂ« energjisĂ«, Gjergji Simaku.

AEE tha pĂ«r Citizens.al se deri mĂ« sot janĂ« certifikuar mbi 150,000 njĂ«si ndĂ«rtesash tĂ« reja dhe se kjo punĂ« ka nisur tĂ« zbatohet “qĂ« prej vitit 2021”.

Simaku konfirmoi se sistemi i certifikimit “u ngroh” nĂ« momentin kur certifikata u vendos si kusht pĂ«r marrjen e lejes sĂ« ndĂ«rtimit.

Çdo ndĂ«rtues u detyrua ta paraqiste dokumentin si pjesĂ« tĂ« dosjes sĂ« lejes, duke prodhuar kĂ«shtu dhjetĂ«ra mijĂ«ra certifikata qĂ« ekzistojnĂ« pĂ«r tĂ« kaluar filtrat burokratikĂ«.

“Kemi 150 mijĂ« certifikata, sepse çdo leje ndĂ«rtimi kĂ«rkon njĂ« tĂ« tillĂ«, por gjendja nuk mbaron kĂ«tu. A Ă«shtĂ« certifikata kaq e vlefshme dhe kaq popullore?! Ne pĂ«rpara se tĂ« blejmĂ« njĂ« makinĂ« e shikojmĂ« ‘sa harxhon’, por asnjĂ«ri nga ne nuk orientohet nĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« tĂ« re pĂ«rmes certifikatĂ«s dhe kĂ«tu qĂ«ndron problemi,” analizon Simaku. 

Edhe më shqetësuese është situata për godinat ekzistuese përpara vitit 2021, pasi aktualisht nuk është lëshuar asnjë certifikatë e tillë.

AEE nuk dha përgjigje se kur pritet të fillojë ky proces, që sipas ekspertëve nuk duhet të jetë thjesht dokument formal, por standard i domosdoshëm për të garantuar cilësi dhe ulje të konsumit të energjisë në sektorin e ndërtesave.

“Ligji i vitit 2016, qe njĂ« ogur i mirĂ« dhe shpresuam se situata do tĂ« ndryshonte. NĂ« fakt solli disa aspekte pozitive, por vetĂ« institucionet nuk patĂ«n vullnet pĂ«r ta çuar pĂ«rpara,” thotĂ« Bashmili.

“Tani, jemi pĂ«rpara njĂ« ndryshimi thelbĂ«sor tĂ« ligjit, pa pasur raport tĂ« cilĂ«sisĂ« mbi zbatueshmĂ«rinĂ« e tĂ« parit, çka mund tĂ« sjellĂ« pasiguri dhe mosbesim nĂ« zbatimin dhe forcĂ«n e ligjit,” vijon ai.

Ilustrim grafik/Citizens.al

Tregu imobiliar

NĂ« tregun imobiliar, certifikata energjetike Ă«shtĂ« njĂ« mjet i rĂ«ndĂ«sishĂ«m transparence. NĂ« Bashkimin Evropian, njĂ« apartament me klasĂ« energjetike “A” ose “B” ka vlerĂ« mĂ« tĂ« lartĂ«, sepse blerĂ«sit e dinĂ« qĂ« do tĂ« kenĂ« kosto tĂ« ulĂ«t operative. Por, nĂ« ShqipĂ«ri nuk veprohet kĂ«shtu.

“Jemi pjesĂ« e rrjetit evropian dhe nĂ« EvropĂ« Ă«shtĂ« ‘big deal’, ndĂ«rsa nĂ« ShqipĂ«ri ndĂ«rgjegjĂ«simi Ă«shtĂ« shumĂ« i ulĂ«t edhe ndĂ«rmjet atyre qĂ« tregtojnĂ« pasuritĂ« e paluajtshme,” thotĂ« Reinaldo Pipiria, kryetar i ShoqatĂ«s KombĂ«tare tĂ« NdĂ«rmjetĂ«sve tĂ« Pasurive tĂ« Paluajtshme tĂ« ShqipĂ«risĂ«. 

“PatjetĂ«r qĂ« shqetĂ«sohem qĂ« tĂ« jetĂ« ndĂ«rtim i mirĂ«, cilĂ«sor, izolim akustik, termik, kondicionimi. KĂ«to i duam, por gjithmonĂ« nĂ« ShqipĂ«ri nuk themi dot a e ke tĂ« certifikuar? A ma vĂ«rteton dot?,” shton ai. 

NĂ« fakt, ligji nĂ« ShqipĂ«ri kĂ«rkon qĂ« kur ndĂ«rtesat ose njĂ«sitĂ« e ndĂ«rtesave ndĂ«rtohen, shiten ose jepen me qira, certifikata duhet t’i dorĂ«zohet çdo blerĂ«si ose qiramarrĂ«si.

“BĂ«jmĂ« pafund shitje tĂ« apartamenteve tĂ« reja, por asnjĂ«herĂ« nuk ka qenĂ« si temĂ« ‘Shiko se nuk e ka certifikatĂ«n!’. AsnjĂ« diskutim nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« qĂ« a ekziston kjo, Ă«shtĂ« plus, Ă«shtĂ« minus, nuk Ă«shtĂ« diskutuar asnjĂ«herĂ«,” thotĂ« Pipiria.

Ai sjell gjithashtu në vëmendje modelin që ndiqet jashtë vendit, në momentin që dikush dëshiron të blejë banesë.

“NĂ« rastin e EvropĂ«s dhe AmerikĂ«s, blerĂ«si ka tĂ« drejtĂ« tĂ« inspektojĂ« pasurinĂ« e paluajtshme me njĂ« inspektues profesionist dhe ai nxjerr pikat e forta dhe pikat e dobĂ«ta tĂ« shtĂ«pisĂ«. Ne nuk kryejmĂ« as inspektimin e pronĂ«s, nuk kĂ«rkojmĂ« as certifikatĂ« pĂ«r atĂ« gjĂ« qĂ« deklarojmĂ« se i kemi tĂ« investuara,” thotĂ« ai.

Përballë kësaj situate, aktualisht, nuk ekziston një databazë publike, që të tregojë klasën energjetike të godinave. Legjislacioni kërkon ngritjen e saj, por të dhënat mund të aksesohen vetëm pas kërkesës në AEE.

“Duhet tĂ« ekzistojĂ« njĂ« databazĂ« kombĂ«tare, ashtu siç ekziston nĂ« Itali apo nĂ« vende tĂ« tjera dhe duhen marrĂ« shembuj konkretĂ« nga vende tĂ« BE-sĂ«,” thotĂ« Simaku.

“TĂ« paktĂ«n tĂ« dimĂ« tĂ« kopjojmĂ« dhe tĂ« dimĂ« tĂ« adoptojmĂ« mĂ«nyrĂ«n e dhĂ«nies sĂ« certifikatave. GjĂ«rat nuk duhen bĂ«rĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« folur, por duhen bĂ«rĂ« realisht dhe nĂ« mĂ«nyrĂ« masive nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin,” thekson ai. 

Edhe për Bashmilin ka nevojë për ndërmarrjen e masave, për të përfituar nga efektet që sjell eficienca e energjisë në ndërtesa. Sipas tij, rritja e performancës energjetike dhe përdorimi i materialeve e pajisjeve cilësore ndikon drejtpërdrejt në përmirësimin e mjediseve të brendshme të ndërtesave.

“KĂ«shtu zvogĂ«lohet ndotja e ajrit tĂ« brendshĂ«m, zhurmat dhe pĂ«rmirĂ«sohet cilĂ«sinĂ« e jetĂ«s. Pra, Ă«shtĂ« jetike si nĂ« drejtim tĂ« kursimit tĂ« energjisĂ«, rritjes sĂ« komoditetit por edhe nĂ« drejtim tĂ« mbrojtjes sĂ« burimeve natyrore,” shpjegon ai.

Ndërkohë, Pipiria kërkon ndërmarrjen e një fushate ndërgjegjësimi, por edhe më shumë përgjegjësi nga institucionet. 

“NĂ« momentin qĂ« ne do tĂ« jemi pjesĂ« e BE-sĂ«, barra e axhendĂ«s apo tranzicionit tĂ« gjelbĂ«r Ă«shtĂ« shumĂ« e madhe dhe nuk e di sesi do t’i gjejmĂ« ato miliardat. Ndaj, jam ‘pro’ ndĂ«rgjegjĂ«simit, certifikimit dhe rritjes sĂ« perfomancĂ«s, por duhet tĂ« jetĂ« e shoqĂ«ruar me politikĂ« fiskale incentivuese dhe me mjete financiare tĂ« aksesueshme,” pĂ«rfundon ai.

Lexoni gjithashtu:

The post Ndërtesa pa klas energjie, detyrimet për certifikim mbeten në letër appeared first on Citizens.al.

“Numrat dy” para drejtĂ«sisĂ«: LĂ«kundje apo konsolidim i pushtetit tĂ« RamĂ«s?

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu
21 November 2025 at 17:28

Tre ndër figurat më kryesore të pushtetit të socialistëve në dekadën e fundit duhet të japin sot llogari para drejtësisë. Dy zëvendëskryeministrat, Arben Ahmetaj e Belinda Balluku, dhe kryebashkiaku i Tiranës Erion Veliaj presin radhën përpara GJKKO-së.

Kryeministri Edi Rama i ka shoqĂ«ruar çështjet e tyre me fjalitĂ« e zakonshme “drejtĂ«sia duhet tĂ« bĂ«jĂ« punĂ«n e saj”, apo “pĂ«rgjegjĂ«sia Ă«shtĂ« personale”. Fjali tĂ« dĂ«gjuara edhe mĂ« parĂ« pĂ«r ish-ministrin e BrendshĂ«m Saimir Tahiri, ish-ministrin e Mjedisit Lefter Koka, etj.

Por, teksa drejtësia po punon, kushtet ku secili po pret verdiktin janë të ndryshme.

Dikur bashkĂ«punĂ«torĂ« tĂ« ngushtĂ« nĂ« parti, as Ahmetaj, as Balluku dhe as Veliaj nuk duket se kanĂ« qĂ«llime apo shanse t’ia dalin pĂ«r “tĂ« vrarĂ« babanĂ« politik”, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« pastrojnĂ« figurat e tyre nga akuzat e korrupsionit, sĂ« paku pĂ«r opinionin publik.

Nga ana tjetĂ«r, sado qĂ« pozitat e qeverisĂ« lĂ«kunden, Kryeministri Edi Rama po fuqizon mĂ« tej veten nĂ« parti, aty ku nuk duket tĂ« ketĂ« mĂ« “NumĂ«r dy!”.

Teksa Balluku dhe Veliaj deri mĂ« tani kanĂ« qenĂ« tĂ« bindur sipas kodit tĂ« “omertas” – kodi mafioz i moskallĂ«zimit tĂ« krimeve edhe kur je viktimĂ«, – Ahmetaj ka qenĂ« i vetmi qĂ« nuk e ka kursyer RamĂ«n.

“Grupet kriminale marrin tenderĂ« publikĂ« pĂ«rmes ‘presta nome’-ve, dhe riciklojnĂ« paratĂ« nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«rmes sektorit tĂ« ndĂ«rtimit. Koordinohen me Edi RamĂ«n”, ka thĂ«nĂ« ai pĂ«r Rai 3 teksa kĂ«rkohet nga SPAK, por mĂ« shpejt arrihet nga gazetarĂ«t se sa forca e ligjit.

Por sado që ka denoncuar lidhjet e dyshuara mafioze të kryeministrit, dëshmitë televizive të Ahmetajt nuk vlejnë nga Zvicra. Kontributi i tij do të kishte vlerë tjetër nëse do të bëhej përpara sistemit të drejtësisë.

Pak ditë më parë, ministria e Drejtësisë i dorëzoi zyrtarisht shtetit helvet kërkesën për ekstradimin e ish-zëvendëskryeminsitrit.

NdĂ«rsa Ahmetajt i kĂ«rkohet tĂ« rikthehet nĂ« ShqipĂ«ri, ministres Balluku i Ă«shtĂ« ndaluar dalja jashtĂ« vendit. PĂ«rveç bllokimit tĂ« pasaportĂ«s asaj i Ă«shtĂ« pezulluar dhe e drejta e ushtrimit tĂ« detyrĂ«s nĂ« qeveri – por jo detyra si deputete.

Sipas SPAK, Balluku shkeli barazinë në tenderët për tunelin e Llogarasë dhe në lotin e katërt të Unazës së Madhe në Tiranë, tenderë me vlerë mbi 200 milionë euro.

Bashkë me të, SPAK ka ngritur akuza edhe për pesë ish-zyrtarë dhe specialistë të Autoritetit Rrugor dhe komisioneve të vlerësimit të ofertave.

Ndryshe nga Veliaj, i cili sipas SPAK-ut tentoi të ndikonte te dëshmitarët dhe provat, Balluku është proceduar në gjendje të lirë.

Në çdo vend demokratik perëndimor do të mjaftonte vetëm nisja e hetimeve për korrupsion, që një zyrtar politik me integritet të dorëhiqej. Kjo nuk ndodh në Shqipëri as kur akuzat bëhen zyrtare.

“Prezumimi i pafajĂ«sisĂ«â€ bĂ«het argument pĂ«r tĂ« mbajtur fort karrigen e funksionarit publik.

NdĂ«rkohĂ«, reagimi i kryeministrit Edi Rama ka qenĂ« tipik: ai thotĂ« se i respekton vendimet gjyqĂ«sore, por paralelisht e apeloi nĂ« Kushtetuese pĂ«r “cenim tĂ« garancisĂ« sĂ« imunitetit, parimit tĂ« ndarjes sĂ« pushteteve dhe kompetencat e organeve kushtetuese”.

NĂ« deklarimet e tij, Rama pĂ«rshkruan pezullimin e ministres Balluku si shfaqje tĂ« “dobĂ«sive” tĂ« njĂ« pushteti “krejt tĂ« ri” qĂ« synon tĂ« ruajĂ« pavarĂ«sinĂ«. Por kjo qasje – “durim strategjik”, siç e quan Rama – nĂ«nkupton diçka shumĂ« mĂ« problematike: mungesĂ«n e llogaridhĂ«nies politike.

Ai kërkon drejtësi nga Gjykata Kushtetuese, e cila më 3 nëntor hodhi poshtë vendimin e tij që e shkarkonte nga detyra kryetarin e arrestuar të Bashkisë Tiranë, Erion Veliaj, duke i konsideruar aktet të papajtueshme me Kushtetutën.

Gjykata vlerësoi se ndërhyrja e pushteteve të tjera në ndërprerjen e mandatit të një kryebashkiaku cenon ndarjen e pushteteve dhe parimin e legjitimitetit demokratik.

KujtojmĂ« se nĂ« rastin e Veliajt – pasi nxiti vetĂ« protesta pĂ«r arrestimin e tij – Rama jo vetĂ«m qĂ« ia pranoi “fatin politik”, por shpalli publikisht Ogerta Manastirliun nĂ« garĂ« pĂ«r ta zĂ«vendĂ«suar kur nuk kishte ende garĂ«, pra kur Veliaj nuk ishte shkarkuar ende.

Pasi Gjykata Kushtetuese e la nĂ« detyrĂ« Rama ndryshoi qĂ«ndrim duke thĂ«nĂ« qĂ« gjykata tashmĂ« “duhet ta kthejĂ« nĂ« zyrĂ«â€ nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« “tĂ« normalizohet qeverisja e TiranĂ«s”.

Kjo mungesë koherence i jep më zë argumentit se më shumë se për Veliajn dhe Ballukun, Rama po lufton për veten. Ai duket se po parapërgatitet për një rast të ngjashëm ndaj vetes, kur në një rast të mundshëm, SPAK të ngrejë akuzë ndaj tij.

AtĂ«herĂ« Rama do t’i ketĂ« gjĂ«rat e sprovuara se “me prezumimin e pafajĂ«sisĂ«â€ dhe garancitĂ« me rastet e sprovuara mĂ« parĂ«, ai mundet ta mbajĂ« postin e Kryeministrit deri nĂ« njĂ« vendim tĂ« formĂ«s sĂ« prerĂ«.

Kështu, seanca e 22 nëntorit për Ballukun është vetëm një çast kyç: ajo ka potencialin të jetë pikë kthese, por gjithashtu mund të mbetet simbol i një sistemi që toleron korrupsionin e nivelit të lartë me kosto minimale politike duke i dhënë garanci më shumë pushtetit të Kryeministrit Rama.

Por, qeveria do tĂ« duhet ta kuptojĂ« se mbrojtja e pushtetit nuk Ă«shtĂ« e njĂ«jtĂ« me mbrojtjen e demokracisĂ«. Rasti i Veliajt mund tĂ« pĂ«rsĂ«ritet me Ballukun, por vetĂ«m dorĂ«heqja e kĂ«saj tĂ« fundit (e mĂ« tej – njĂ« reflektim i pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« sĂ« kryeministrit) do tĂ« ishte njĂ« akt moral dhe shembull pĂ«r tĂ« forcuar sistemin demokratik nĂ« ShqipĂ«ri.

Lexoni gjithashtu:

The post “Numrat dy” para drejtĂ«sisĂ«: LĂ«kundje apo konsolidim i pushtetit tĂ« RamĂ«s? appeared first on Citizens.al.

€103 milionĂ« tenderĂ« pa llogaridhĂ«nie, QĂ«ndresa Qytetare zbardh shpenzimet e universiteteve

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
20 November 2025 at 15:30

Shpenzimet e universiteteve publike rikthehen sërish në qendër të vëmendjes, ndërsa Qëndresa Qytetare ekspozoi sot vlerën dhe numrin e përgjithshëm të kontratave, prokurimeve dhe tenderëve të institucioneve të arsimit të lartë.

Ekspozita e sotme pranĂ« Rektoratit tĂ« Universitetit tĂ« TiranĂ«s (UT), e paraqiti panoramĂ«n institucionale si njĂ« “bunker transparence”, ku mungesa e llogaridhĂ«nies duket tĂ« jetĂ« shndĂ«rruar nĂ« normĂ«.

Të dhënat e analizuara nga Qëndresa Qytetare për vitin 2025 tregojnë një model keqmenaxhimi financiar.

Prokuroria e Posaçme (SPAK) dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) kanë zbuluar qindra mijëra euro abuzime me prokurimet publike, ndërsa universitetet e rretheve shpenzojnë deri në 77% të buxhetit vetëm për paga e honorare, pa investime, pa laboratorë dhe pa kërkim shkencor.

Sipas drejtuesit tĂ« organizatĂ«s, Rigels Xhemollari, refuzimi i transparencĂ«s Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« standard. Ai tha gjatĂ« hapjes sĂ« aktivitetit se Universiteti i TiranĂ«s dhe Universiteti i MjekĂ«sisĂ« nuk kanĂ« pranuar tĂ« japin as kontratat e blerjeve tĂ« detergjenteve, duke i konsideruar ato “sekrete tregtare”.

“MĂ« falni, si mund tĂ« jetĂ« sekret tregtar detergjenti, montimi i dyerve, apo dhe ceremonia e diplomimit tĂ« studentĂ«ve. PavarĂ«sisht se kĂ«tĂ« çështje e kemi fituar edhe nĂ« gjykatĂ« kĂ«to universitete vijojnĂ« ta shpĂ«rdorojnĂ« mundĂ«si pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« transparencĂ«,” tha drejtuesi i QĂ«ndresĂ«s Qytetare.

Xhemollari theksoi se kjo prirje vjen teksa këtë vit SPAK ka lëshuar 28 masa sigurie ndaj zyrtarëve të Universitetit Bujqësor, të përfshirë në nëntë procedura të dyshuara për abuzime me rreth 900,000 euro dhe paralelisht, KLSH ka propozuar gjithashtu 35 masa disiplinore për dy universitete të tjera, si dhe Akademinë e Shkencave.

Këto masa, sipas Qëndresës Qytetare, tregojnë dhe njëherë dinamikën dhe përmasën e korrupsionit në universitete.

“Sot shpresa e vetme Ă«shtĂ« qĂ« institucionet e drejtĂ«sisĂ«, tĂ« thellohen nĂ« hetime dhe tĂ« vazhdojnĂ« edhe me raste tĂ« tjera qĂ« tĂ« kthehen sytĂ« te universitetet pĂ«r tĂ« parĂ« se si shkojnĂ« kĂ«to shpenzime, ku shkojnĂ«, a janĂ« tĂ« prekshme apo kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me tenderĂ« tĂ« korruptuar,” tha Kolindo Vjerdha, aktivist i QĂ«ndresĂ«s.

Në total, tetë universitetet publike shpenzuan këtë vit 103 milion euro, por vetëm 4.2% shkoi për kërkim shkencor.

Shkodra dhe Korça arrijnë nivelin kritik: 77% e buxhetit u përdor vetëm për paga, duke e reduktuar funksionin akademik në minimum.

Një tjetër kontradiktë lidhet me shpenzimet e sigurisë. UT pagoi 1.65 milion euro për roje, Elbasani rreth 1 milion, ndërsa Politekniku 842 mijë euro. Për kontekst, Universiteti i Durrësit shpenzon katër herë më pak, pa pasur asnjë ndryshim në nivelin e sigurisë në kampuse.

“Universiteti Ă«shtĂ« katandisur nĂ« njĂ« njĂ«si qĂ« bĂ«n tenderĂ« dhe paguan rroga, pra njĂ« lloj institucioni i vdekur, i cili nuk bĂ«n ndonjĂ« dallim tĂ« madh, ku ta di unĂ«, nga njĂ« bashki, komunale e njĂ« qyteti dytĂ«sor nĂ« ShqipĂ«ri,” komentoi Ervin Goci, pedagog.

Sipas Qëndresës Qytetare, hendeku mes shpenzimeve dhe shërbimeve të ofruara për studentët është i dukshëm.

UPT deklaroi 70 mijë euro shpenzime vjetore për bojë printerësh. Kjo u konsiderua si shpenzim abuziv për sa kohë studentët si për shembull ata të Arkitekturës paguajnë nga 100 deri në 200 euro në muaj për printime jashtë institucionit.

Në disa fakultete raportohen blerje kompjuterësh, materialesh laboratorike dhe pajisjesh të cilat, sipas Qëndresës Qytetare, as studentët, as pedagogët nuk i kanë parë ndonjëherë.

Këto modele shpenzimesh sugjerojnë mungesë planifikimi, por edhe dyshime për tenderime klienteliste.

“Ndodhemi tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« njĂ« sistem arsimor, i cili nuk na jep mbrapsht minimalisht dinjitetin e njĂ« studenti, pĂ«r mua problemi qĂ«ndron se sa nga kĂ«to shpenzime kthehen mbrapsht te studentĂ«t?” komentoi Mateo Yskollari, aktivist i QĂ«ndresĂ«s.

Pa transparencë dhe pa monitorim të brendshëm, universitetet rrezikojnë të kthehen në struktura që konsumojnë vetëm paga dhe kontrata, pa prodhuar dije, kërkim apo inovacion.

NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, QĂ«ndresa Qytetare kĂ«rkoi ribĂ«rjen e portalit “U-Transparenca”, rritjen e fondeve pĂ«r kĂ«rkim shkencor dhe forcimin e auditimit tĂ« brendshĂ«m.

Xhemollari theksoi se universitetet publike financohen nga taksat e qytetarëve dhe tarifat e studentëve, dhe për rrjedhojë ato nuk mund të funksionojnë me kontrata sekrete, tenderë të dyshimtë dhe vija të prishura llogaridhënieje.

â€œĂ‡Ă«shtja nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m financiare, por lidhet me cilĂ«sinĂ« e dijes, besimin publik dhe tĂ« ardhmen e arsimit tĂ« lartĂ« nĂ« vend,” theksoi Xhemollari.

Lexoni gjithashtu:

The post €103 milionĂ« tenderĂ« pa llogaridhĂ«nie, QĂ«ndresa Qytetare zbardh shpenzimet e universiteteve appeared first on Citizens.al.

“U zgjuam ilegalĂ«â€, konfiskimi i monopatinave pa procedura tĂ« qarta

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
18 November 2025 at 15:55

Aksioni i policisë për bllokimin e patinave elektrike (monopatina) ka ndezur një debat të gjerë mbi lirinë e lëvizjes dhe standardet e sigurisë në rrugët urbane. Prej 13 tetorit, qindra qytetarë janë ndaluar dhe mjetet e tyre janë konfiskuar, pa një afat të qartë se kur do të miratohet rregullorja e re dhe kur do të rikthehet përdorimi i tyre në rrugë.

“IlegalĂ« nga hiçi”

Besian Kozma, regjisor në Radio-Televizionin Shqiptar, prej vitit 2023 e përdorte patinën elektrike çdo ditë për të vajtur në punë. Për zonën ku banon, në kodrat e Liqenit të Thatë, monopatina ishte mjet praktik, më e lehtë se biçikleta për maloret dhe më e shpejtë dhe ekonomike se makina.

Çdo ditĂ« ai pĂ«rshkonte rreth 5 kilometra vajtje-ardhje pa shpenzime dhe stres trafiku apo parkimi.

“Ka qenĂ« mjeti mĂ« i volitshĂ«m qĂ« kam pasur ndonjĂ«herĂ«,” kujton ai.

Rutina u prish mĂ« 12 tetor, kur nĂ« rrjetet sociale pa videon e ministres sĂ« Brendshme Albana Koçiu, qĂ« paralajmĂ«ronte aksionin e bllokimeve. MegjithatĂ« Besiani vazhdoi ta pĂ«rdorte monopatinĂ«n edhe dy javĂ« tĂ« tjera, derisa mĂ« 20 tetor, kur doli nga puna, u ndalua nga njĂ« patrullĂ« nĂ« rreth-rrotullimin e rrugĂ«s “Papa Gjon Pali II”.

“Ndalova normalisht, sepse nuk kam asgjĂ« kundĂ«r policisĂ«, e cila bĂ«n detyrĂ«n,” tregon Besiani, i cili e pĂ«rshkruan momentin e ndalimit tĂ« paqartĂ« nga ana administrative.

“KĂ«rkova arsyen e bllokimit dhe mĂ« cituan njĂ« urdhĂ«r verbal,” kujton ai. Monopatina iu mor pa i dhĂ«nĂ« asnjĂ« dokument apo procesverbal. Ai thotĂ« se me kĂ«mbĂ«nguljen e tij, oficeri e vendosi mjetin nĂ« sediljen e makinĂ«s sĂ« patrullĂ«s dhe, aq.

Tre ditë më vonë, në Komisariatin e Policisë Rrugore, iu kërkua të dorëzonte kërkesë me shkrim për të marrë informacion.

Dy javë pas kërkesës, Besiani u thirr në komisariat.

“Mendova se do tĂ« ma kthenin monopatinĂ«n, por nuk qĂ«lloi tĂ« ishte kĂ«shtu,” kujton ai, teksa shton se nĂ« komisariat mori njĂ« shkresĂ« dyfaqĂ«she ku thuhej se mjeti elektrik i ishte bllokuar pĂ«r 30 ditĂ« pĂ«r: shkelje tĂ« rregullave tĂ« qarkullimit, pamundĂ«si pĂ«r tĂ« vĂ«rtetuar pronĂ«sinĂ« dhe “refuzim pĂ«r t’iu ndaluar policisĂ«â€.

“TĂ« tria arsyet nuk qĂ«ndronin,” thekson ai. PĂ«r kĂ«tĂ« Besiani dorĂ«zoi ankesĂ« dhe prej fundit tĂ« tetorit Ă«shtĂ« ende nĂ« pritje tĂ« njĂ« pĂ«rgjigje. PatinĂ«n e pati blerĂ« rreth 550 euro dhe thekson se zotĂ«ron faturĂ«n, e cila ia vĂ«rteton pronĂ«sinĂ«.

Ilustrim grafik/Citizens.al

Kontradikta mes praktikës së policisë dhe bazës ligjore

Aksioni i policisë nisi pa një bazë të qartë dhe pa sqarimet e nevojshme publike, duke lënë qindra qytetarë, përfshirë Besianin, në një situatë të cunguar.

Deri më 11 nëntor policia bllokoi 1,426 patina, ndërsa komunikimet zyrtare mbetën të pjesshme, shpesh të paqarta dhe pa shpjegime të plota mbi arsyet dhe zgjatjen e operacionit.

Veprimet e policisë u bazuan në një vendim të ministres Albana Koçiu, i cili u botua në Fletoren Zyrtare katër ditë pasi aksioni kishte nisur. Ministria e konfirmoi këtë në një komunikim për Citizens.al.

PĂ«rfaqĂ«sues tĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit thanĂ« pĂ«r Citizens.al se aksioni mbĂ«shtetej edhe nĂ« njĂ« urdhĂ«r tĂ« brendshĂ«m tĂ« datĂ«s 9 tetor. Por, ky zinxhir vendimesh krijoi njĂ« precedent tĂ« rrezikshĂ«m ku veprimi administrativ mori fuqi pĂ«rpara detyrimit pĂ«r t’u botuar nĂ« Fletore Zyrtare.

Pra urdhrat nisën të zbatoheshin pa u njoftuar ligjërisht publiku. Mjaftoi një dalje në Facebook. Kjo paqartësi operacionale duket se mbështetet nga një boshllëk edhe më i madh ligjor.

Drejtoria e PĂ«rgjithshme e ShĂ«rbimeve tĂ« Transportit Rrugor (DSHTRR) konfirmoi pĂ«r Citizens.al se “patinat elektrike lejohen tĂ« qarkullojnĂ« nĂ« rrugĂ«â€, sepse neni 344 i VKM-sĂ« nr.153 i trajton ato “nĂ« analogji me biçikletat” nĂ« zbatim tĂ« Nenit 180 tĂ« Kodit Rrugor.

Në mungesë të një neni të posaçëm, rregullat e biçikletave funksionojnë si normë e huazuar për patinat: ato mund të lëvizin në rrugë dhe duhet të përdorin korsitë e biçikletave, kur ekzistojnë, duke respektuar të njëjtat rregulla të drejtimit, ndriçimit, sinjalizimit etj.

Ndryshimi i vitit 2021 e formalizoi termin “patina elektrike” nĂ« Kod Rrugor duke i lejuar pĂ«r qarkullim. Por nuk u shoqĂ«rua me kuadĂ«r tĂ« plotĂ« rregullator.

Kodi Rrugor nuk përmban nen të posaçëm për to, ndërsa bashkitë dhe policia nuk kanë akte nënligjore që të përcaktojnë qartë shpejtësinë, zonat e lejuara apo kufizimet teknike.

Në këtë amulli, qytetarët gjenden të penalizuar për përdorimin e një mjeti që ligji e lejon, por rregullat e zbatimit të tij mungojnë. Pikërisht këtu lind paradoksi: e drejta ekziston, por zbatimi i saj varet nga interpretimi i autoriteteve, duke e kthyer sigurinë rrugore në një proces të paqëndrueshëm dhe arbitrar.

“Aksion i tepruar dhe arbitrar”

Autoritetet e nisën aksionin pas një numri incidentesh. Ndërkohë, në dy raportime të mëparshme të Citizens.al u vu re konfuzion prej qytetarëve, protesta spontane dhe mungesë transparence.

Për të kuptuar ndikimin real tek përdoruesit, Citizens.al zhvilloi një pyetësor në të cilin u përgjigjën 40 qytetarë që ishin përballur direkt me operacionin policor, një prej të cilëve edhe Besian Kozma.

Pjesa dĂ«rrmuese e tĂ« anketuarve thanĂ« se e pĂ«rdornin monopatinĂ«n pĂ«r lĂ«vizje tĂ« pĂ«rditshme, kryesisht pĂ«r nĂ« punĂ« (90%), ndĂ«rsa 10% pĂ«r shĂ«rbime “delivery”. Ky profil i pĂ«rdorimit sugjeron se monopatinat nuk janĂ« thjesht mjete rekreative, por alternativĂ« e lĂ«vizjes urbane, veçanĂ«risht pĂ«r ata qĂ« nuk pĂ«rballojnĂ« dot kosto tĂ« larta transporti.

Ilustrim gjatë aksionit policor të datës 13 tetor/Citizens.al

Anketa vë në dukje mungesën e transparencës në zbatimin e aksionit policor pasi shumica (59%) e përdoruesve thanë se nuk morën asnjë dokument zyrtar në momentin e bllokimit.

Shumica u ndaluan nĂ« mĂ«ngjes, rrugĂ«s pĂ«r punĂ« (65%), duke e kthyer ndĂ«rhyrjen nĂ« njĂ« goditje direkte mbi lĂ«vizshmĂ«rinĂ« e qytetarĂ«ve, pjesa dĂ«rrmuese (90%) e tĂ« cilĂ«ve e konsideruan aksionin “tĂ« tepruar dhe tĂ« padrejtĂ«â€, si dhe bllokimin 30-ditor “arbitrar”.

AsnjĂ« pĂ«rdorues nuk e ka vlerĂ«suar pĂ«r Citizens.al aksionin si “tĂ« drejtĂ« dhe tĂ« nevojshĂ«m”. Kjo tregon njĂ« hendek tĂ« qartĂ« midis perceptimit qytetar dhe justifikimit institucional pĂ«r sigurinĂ« rrugore.

“PĂ«r mua kanĂ« vepruar shumĂ« gabim, sepse na kanĂ« dĂ«mtuar nĂ« pĂ«rditshmĂ«rinĂ« tonĂ«, mund t’i hartonin rregullat edhe pa bĂ«rĂ« njĂ« aksion tĂ« tillĂ«,” thotĂ« Besiani.

Pothuajse të gjithë (93%) thanë se e kishin përjetuar këtë periudhë pa monopatinë si të kushtueshme në kohë dhe para. Qytetarët janë orientuar drejt transportit urban (43%) ose ecjes (45%), ndërsa 12% drejt taksive. Ky ndryshim ka krijuar ngarkesë financiare dhe kohore për përdoruesit aktivë të këtyre mjeteve.

“PĂ«r momentin lĂ«viz ose me biçikletĂ« ose me urban, por kjo periudhĂ« ka treguar se çfarĂ« efekti ka dhĂ«nĂ« nĂ« lĂ«vizje sepse tĂ« gjithĂ« ne qĂ« kishim patina dhe na u bllokuan, ose po pĂ«rdorim makinĂ« ose urbanin duke ndikuar nĂ« trafik,” komenton Besiani.

“Problemi nuk janĂ« mjetet, por mungesa e rregullave”

Shumica (62%) e të anketuarve besojnë se monopatinat janë problem vetëm kur përdoren pa rregulla. Vetëm 20% i konsiderojnë ato rrezik serioz. Në të njëjtën linjë, shumica mbështesin përdorimin në korsitë e biçikletave, por pranojnë se për këtë përdorim duhet të ketë kufizime.

“TĂ« dalin ekspertĂ« dhe ta vlerĂ«sojnĂ« kĂ«tĂ« gjĂ«, normalisht tĂ« ketĂ« rregulla dhe tĂ« ndĂ«shkohet cilido qĂ« nuk i zbaton, jo tĂ« penalizohen tĂ« gjithĂ«,” vijon Besiani.

Rekomandimet e tĂ« anketuarve nga Citizens.al synojnĂ« balancimin mes sigurisĂ« rrugore dhe tĂ« drejtĂ«s pĂ«r lĂ«vizje. Ata shprehen me dakordĂ«si se patinat elektrike duhet tĂ« kenĂ« kufizim moshe dhe shpejtĂ«sie, t’u kĂ«rkohet regjistrim, identifikim dhe siguracion mjeti, sidomos nĂ« rastet e pĂ«rdorimit tregtar, dhe ndĂ«shkim me gjoba dhe konfiskime nĂ« rastet e shkeljeve tĂ« pĂ«rsĂ«ritura.

Anketa e Citizens.al tregon se pjesa më e madhe e përdoruesve të monopatinave nuk i kundërshtojnë rregullat, përkundrazi, i kërkojnë. Por bllokimi 30-ditor, pa paralajmërim dhe pa procedura të rregullta, është perceptuar si masë ndëshkuese dhe e padrejtë.

Kështu, debati për monopatinat nxjerr në pah një realitet të thellë: qytetet e mëdha si Tirana, kërkojnë politika të qarta dhe afatgjata të lëvizshmërisë dhe jo përndjekje me operacione të papritura policore.

The post “U zgjuam ilegalĂ«â€, konfiskimi i monopatinave pa procedura tĂ« qarta appeared first on Citizens.al.

NjĂ« paralele me SerbinĂ« – A Ă«shtĂ« mĂ« sheshi “mashĂ« presioni” ndaj pushteteve?

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
6 November 2025 at 16:42

Prej nëntorit 2024, Serbia ka qenë skenë e protestave masive. Studentë, qytetarë, punëtorë dhe aktivistë të shoqërisë civile kanë mbushur rrugët për të kërkuar llogaridhënie, transparencë dhe drejtësi.

NjĂ« katastrofĂ« inxhinierike – shembja e çatisĂ« sĂ« njĂ« stacioni hekurudhor nĂ« Novi Sad qĂ« la 15 tĂ« vdekur – shĂ«rbeu si katalizator revolte, qĂ« u shtri nĂ« dhjetĂ«ra qytete, duke pĂ«rfshirĂ« Beogradin.

NĂ« ShqipĂ«ri, ndĂ«rkohĂ«, protestat e ngjashme duket se shuhen pa arritur tĂ« kristalizohen nĂ« lĂ«vizje tĂ« qĂ«ndrueshme. PavarĂ«sisht situatave dhe ngjarjeve tĂ« ndryshme qĂ« kanĂ« ngjallur revolta dekadĂ«n e fundit, ka munguar njĂ« gur çakmaku i aftĂ« pĂ«r t’i ndezur apo mbajtur protestat gjallĂ« pĂ«r shumĂ« kohĂ«.

Disa fajësojnë fuqinë e pushtetit qeveritar, të tjerë amullinë opozitare dhe mungesën e alternativave frymëzuese.

Historia tregon se sistemi politik ndryshoi në Shqipëri pasi qendra e Tiranës u mbush me mijëra qytetarë që më 20 shkurt 1991 rrëzuan statujën e diktatorit Hoxha. Por, sot, rreth 35 vite më vonë, qendra nuk ruan asnjë kujtim nga ajo ngjarje dhe rrallëherë shërben për manifestime politike.

Në pamje të parë duket sikur sheshet nuk janë më hapësira proteste dhe rezistence siç po ndodh në vendet fqinje.

Sheshi si skenografi e kontrolluar

Sheshi Skënderbej i ngjan sot një gunge të madhe me pllaka, ku për shkak të pjerrtësive është e vështirë të organizohen evente, lëre më protesta.

Përgjithësisht eventet zënë anët e sheshit ku skelat apo logjistika nuk rrezikohen të bien, ndërsa edhe për vetë pushtetin organizimet elektorale në qendër kanë rezultuar jo me të njëjtin shkëlqim si dikur.

Arkitekti dhe aktivisti Migen Qiraxhi thotĂ« pĂ«r Citizens.al se ky lloj transformimi urban nuk Ă«shtĂ« “i pafajshĂ«m”. PĂ«r tĂ«, qasja e ndjekur me zhvillimin gjatĂ« dhjetĂ«vjeçarit tĂ« fundit i ka dhĂ«nĂ« hapĂ«sirave nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, njĂ« aspekt mĂ« sĂ« shumti skenografik se sa jetik pĂ«r qytetarĂ«t.

“Sheshet tashmĂ« janĂ« pĂ«r t’u fotografuar, jo pĂ«r t’u jetuar. PĂ«rdoren pĂ«r evente tĂ« kontrolluara, jo pĂ«r debat e pjesĂ«marrje qytetare,” thotĂ« Qiraxhi, i cili angazhohet si koordinator projektesh pranĂ« organizatĂ«s “QĂ«ndresa Qytetare”.

Ai e quan kĂ«tĂ« proces “arkitekturĂ« tĂ« dekurajimit qytetar”. Sa mĂ« i madh dhe mĂ« spektakolar tĂ« jetĂ« sheshi, aq mĂ« e vĂ«shtirĂ« Ă«shtĂ« ta ndjesh masivitetin e protestĂ«s.

“Protesta e studentĂ«ve e vitit 2018 dukej masive nĂ« rrugĂ«n e KavajĂ«s dhe jepte motivim; ndĂ«rkaq, po e njĂ«jta, kur u zhvendos nĂ« shesh dhe bulevard, demotivonte, pasi raportet e masĂ«s me hapĂ«sirĂ«n pĂ«rmbyseshin,” kujton Qiraxhi.

“Nga ana tjetĂ«r, sheshi SkĂ«nderbej nuk Ă«shtĂ« as i ndriçuar qĂ« tĂ« mundĂ«sojĂ« njĂ« agora pĂ«r qytetarĂ«t nĂ« orĂ«t pa rreze dielli,” shton ai.

Sipas Qiraxhit pushteti nĂ« TiranĂ« ka mĂ«suar tĂ« marrĂ« edhe formĂ«n e qytetarit qĂ« proteston. Ai kujton kĂ«tu rastet kur pĂ«r tĂ« dekurajuar protestat studentore tĂ« dhjetorit 2018, Kryeministri Rama organizonte takime me ta dhe shfaqej me tezĂ«n “edhe unĂ« jam student, kur do flasim?!”.

Për Qiraxhin, e njëjta qasje u pa edhe në vitin 2013 në protestën kundër planit për të demontuar në Shqipëri armët kimike të regjimit sirian të Bashar al-Assad.

“Ashtu si Vuçiç nĂ« Beograd pĂ«rpiqet tĂ« pĂ«rvetĂ«sojĂ« kĂ«rkesat e qytetarĂ«ve. ËshtĂ« njĂ« taktikĂ« pĂ«r tĂ« neutralizuar pĂ«rballjen,” analizon ai.

Protestat u zhvendosën në rrjetet sociale

Përballë një qasje të tillë të zhvillimit urban, por edhe social, ku dimamikat ekonomike dhe të jetës kanë shtyrë drejt një individualizmi më të theksuar, revolta popullore është shprehur kryesisht në hapësirat digjitale.

PĂ«r Ivan BlaĆŸević, menaxher programi nĂ« “European Fund for the Balkans”, kjo zhvendosje nga sheshi te rrjetet sociale Ă«shtĂ« pjesĂ« e njĂ« transformimi mĂ« tĂ« gjerĂ«.

“Nuk Ă«shtĂ« dobĂ«sim, por transformim i mĂ«nyrĂ«s sesi shprehet energjia qytetare. Rrjetet sociale kanĂ« hapur hapĂ«sira tĂ« reja pĂ«r organizim dhe solidaritet, sidomos pĂ«r tĂ« rinjtĂ« dhe grupet e margjinalizuara,” thotĂ« ai pĂ«r Citizens.al.

Megjithatë, ai paralajmëron për rrezikun e fragmentimit pasi angazhimi digjital është më i menjëhershëm, por njëkohësisht më i brishtë. 

“HapĂ«sira digjitale zgjeron rrezen e protestĂ«s, por humbet pĂ«rvojĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t fizike qĂ« i jep forcĂ« lĂ«vizjeve,” thekson BlaĆŸević.

Sipas tij protestat online nuk munden të përcjellin momentin e përbashkët të kundërshtimit. Prandaj sfida qëndron te lidhja e dy formave të angazhimit në mënyrë që mobilizimi digjital të përkthehet në pjesëmarrje qytetare reale me ndikime politike konkrete.

Por, pĂ«rtej kĂ«tyre aspekteve, BlaĆŸević sheh njĂ« tjetĂ«r dimension shqetĂ«sues, normalizimin e autoritarizmit, pĂ«rmes humbjes sĂ« hapĂ«sirĂ«s publike si simbol politik.

“Kur sheshet bĂ«hen sterile, tĂ« kontrolluara apo tĂ« komercializuara, qytetarĂ«t humbasin prirjet e pjesĂ«marrjes, tĂ« debatit dhe tĂ« mbajtjes sĂ« pushtetit pĂ«rgjegjĂ«s. Kjo gĂ«rryen thelbin e demokracisĂ«,” thotĂ« BlaĆŸević.

Nga kolektivi tek individi

Në Shqipëri, mungesa e një ekosistemi të organizimit qytetar, universitetet e dobëta, sindikatat inekzistente, dhe mediat me hapësira të kufizuara, kanë bërë që protesta të shihet më shumë si shpërthimi i një revolte se sa një proces angazhimi qytetar.

“Kur qytetarĂ«t e perceptojnĂ« sistemin politik si tĂ« korruptuar apo tĂ« pandjeshĂ«m, protestat bĂ«hen mĂ« shumĂ« shprehje frustrimi sesa mjete strategjike pĂ«r ndryshim,” komenton BlaĆŸević.

Qiraxhi, i cili me “QĂ«ndresĂ«n Qytetare” ka organizuar dhe marrĂ« pjesĂ« nĂ« disa protesta qytetare, e pĂ«rkufizon kĂ«tĂ« si “revoltĂ« nĂ« mungesĂ« tĂ« institucioneve”. Ai thotĂ« se nĂ« kĂ«to kushte, rrjetet sociale janĂ« bĂ«rĂ« strehĂ« e vetme e shprehjes publike, por pa mundĂ«si reale pĂ«r t’u pĂ«rkthyer nĂ« veprime politik.

Ndryshe, në Serbi, protestat e periudhës 2024-2025 kthyen fizikisht qytetarët në rrugë dhe qendrat e qyteteve, një zhvillim simbolik dhe domethënës për kundërvënien dhe rezistencën ndaj autoritetit dhe abuzimeve të pushtetit. 

Në Shqipëri, ndërkohë, qytetarët duket se nuk kanë ndonjë ndryshim nga turistët, të cilët si vizitorë fotografojnë rrugët, sheshet, por nuk i zotërojnë apo përdorin politikisht ato.

Kështu, nëse sheshi është pasqyra e një shoqërie demokratike, atëherë ajo që mungon në Tiranë nuk është vetëm vendi dhe qasja fizike, por edhe vetë marrëdhënia e qytetarit me sistemin, pushtetin dhe me njëri-tjetrin.

“Humbja e sheshit Ă«shtĂ« humbje e kujtesĂ«s demokratike. Rikthimi i tij Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r tĂ« mbajtur gjallĂ« vetĂ« jetĂ«n demokratike nĂ« Ballkan,” thekson BlaĆŸević.

Lexoni gjithashtu:

The post NjĂ« paralele me SerbinĂ« – A Ă«shtĂ« mĂ« sheshi “mashĂ« presioni” ndaj pushteteve? appeared first on Citizens.al.

“ShĂ«nime nga leksioni i hapur i Samir Manes nĂ« Universitetin Politeknik”

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
23 October 2025 at 09:06

Në përgjithësi, kur biznesi futet në universitet, kufiri mes dijes dhe interesit zbehet. Në një vend si Shqipëria, ku interesi privat dhe ndërtimi po udhëheqin debatin mbi hapësirat publike, arkitektura po bëhet më shumë një instrument i tregut sesa një reflektim mbi zhvillimin urban.

Prania e sipĂ«rmarrĂ«sve, si Samir Mane nĂ« auditorin e Universitetit Politeknik tĂ« TiranĂ«s (UPT) prezantohen si takime me “mbĂ«shtetĂ«sit e kreativitetit” duke vĂ«nĂ« thelbĂ«sisht nĂ« diskutim idenĂ« se universitetet publike kultivojnĂ« mendje kritike apo thjeshtĂ« fuqi punĂ«tore.

“ArkitektĂ«t shqiptarĂ« janĂ« mĂ« tĂ« lirĂ«â€

NjĂ« makinĂ« luksoze Bentley dalloi pĂ«rpara UPT-sĂ« mĂ«ngjesin e sĂ« hĂ«nĂ«s. Nga modeli Mulsanne Extended Wheelbase i vitit 2017 – çmuar nĂ« internet rreth €350,000 – doli sipĂ«rmarrĂ«si Samir Mane, i ftuar nga Fakulteti i ArkitekturĂ«s dhe UrbanistikĂ«s (FAU) pĂ«r njĂ« leksion tĂ« hapur me studentĂ«t.

SipĂ«rmarrĂ«si, mbĂ«shtetĂ«s i konkursit “Riciklo-Kreativ” tĂ« FAU-t, u prit nga dekani Armand Vokshi dhe njĂ« auditor i mbushur plot.

Megjithatë, për mua që e ndoqa leksionin, mu duk se interesi i studentëve pjesëmarrës ishte më tepër për një vend pune në grupin BALFIN sesa për debat mbi zhvillimin urban dhe etikën e ndërtimit.

KĂ«shtu, nĂ« vend tĂ« njĂ« bashkĂ«bisedimi kritik, ora me Manen u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« vetĂ«-prezantim pĂ«r sukseset e tij si investitor. Ai foli pĂ«r “qĂ«ndrueshmĂ«ri”, por shmangu tĂ« flasĂ« pĂ«r ndikimin e projekteve qĂ« mbajnĂ« firmĂ«n e tij.

Mbase kjo ishte ajo qĂ« dhe unĂ« do tĂ« duhej tĂ« prisja, nisur nga titulli i leksionit: “Arkitektura dhe biznesi – Vizioni i njĂ« sipĂ«rmarrĂ«si qĂ« i ka paraprirĂ« kohĂ«s”.

Makina e sipërmarrësit S.Mane në UPT/Citizens.al

I pyetur nga Dekani Vokshi pĂ«r raportin mes arkitektĂ«ve vendas dhe tĂ« huaj, Mane tha se preferonte vendasit sepse “njohin mĂ« mirĂ« materialet, kontekstin dhe kanĂ« raport çmimi mĂ« tĂ« arsyeshĂ«m”. PĂ«r planet urbane, ai shtoi se “nuk janĂ« tĂ« qarta dhe duhen mĂ« afatgjate”.

Kur iu drejtua një pyetje nëse i dukej apo jo i qëndrueshëm tregu i ndërtimit në Tiranë, Mane u përgjigj me diplomaci:

“Nuk dua tĂ« keqinterpretohem nga opinioni im, por aktualisht nuk kemi projekte nĂ« TiranĂ«.”

Ky takim më nxiti të përmbledh në këtë shkrim historinë e sipërmarrjes që tregoi Mane dhe anët e diskutueshme në zhvillimet e projekteve të tij, kryesisht në ndërtim.

Mane drejton një nga konglomeratet më të mëdha private në Shqipëri që kalon kufijtë, duke përfshirë Kosovën, Maqedoninë e Veriut, Austrinë, Zvicrën, Greqinë, Italinë dhe Kanadanë.

Grupi i tij deklaron mbi 5,000 të punësuar në të gjitha vendet ku operon, ndërsa aktiviteti më i madh mbetet sektori i tregtisë me pakicë (retail), përmes markave si SPAR Albania, Neptun, Jumbo, dhe së fundmi Fashion Group Albania. 

Në sektorin financiar, kontrollon Tirana Bank, ndërsa në fushën e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme zotëron projekte të mëdha si Green Coast Resort & Residences, Rolling Hills, Univers City apo dhe Vlora Marina.

Ai paraqitet shpesh si “histori suksesi”. SĂ« fundmi u pĂ«rfshi edhe nĂ« Forbes si miliarderi i parĂ« shqiptar, por zgjerimi i tij i madhe ka ngjallur diskutime mbi pĂ«rqendrimin e pushtetit ekonomik, ndikimin nĂ« tregun e pasurive tĂ« paluajtshme dhe lidhjet me politikat publike qĂ« favorizojnĂ« zhvillimet e mĂ«dha urbane nĂ« ShqipĂ«ri.

Nga tregtia në ndërtim, historiku i sipërmarrjes

Mane e nisi sipërmarrjen si tregtar elektroshtëpiakesh në vitin 1993 kur themeloi kompaninë Alba Trade në Austri. Paralelisht nisi një grup investimi që do të quhej Balkan Finance Investment (BALFIN).

Sipërmarrësi S.Mane dhe dekani i FAU-t, A.Vokshi/Citizens.al

Asokohe ishte 25 vjeç. Kishte rreth dy vite qe kishte emigruar pas rënies së diktaturës. Nga Shqipëria qe larguar si student i gjeologji-minierave, studime të cilat për shkak të rrethanave nuk i mbylli dot.

Mane tregoi gjatë leksionit të hapur se emigrimi në Austri ishte vendimtar. Sipas tij, specifikat që gjeti në Vjenë atë periudhë e bënë të hidhte suksesshëm hapat e parë në sipërmarrje.

“NĂ«se do tĂ« kisha bĂ«rĂ« ndryshe duke emigruar nĂ« vende tĂ« tjera, them se nuk do t’ia kisha dalĂ« njĂ«soj,” tha ai.

Pas suksesit me elektroshtëpiaket dhe themelimit të filialit Neptun, në fillimvitet 2000, Mane vendosi të kthehej përfundimisht në Shqipëri.

Ai tregoi se investimi i parë që e lidhi me sektorin e ndërtimit ishte Qendra Tregtare Univers (QTU, 2005) në anë të autostradës Tiranë-Durrës.

Sipas tij, ky projekt me rreth 85 dyqane dhe hapĂ«sira rekreative u pĂ«rqendrua te funksionaliteti dhe synimi pĂ«r tĂ« rrĂ«zuar skepticizmin se “nuk shkohet deri nĂ« autostradĂ« pĂ«r dy kilogramĂ« domate”.

Investimi rezultoi i suksesshëm dhe pas QTU-së, Mane zgjeroi sipërmarrjen në tregtinë me pakicë duke hapur qendrën e dytë tregtare në lindje të Tiranës: Tirana East Gate (TEG, 2011).

Filozofia në këtë investim me 150 dyqane dhe zona rekreative ishte ndryshe. Sipas tij, u synua për një qasje më elitare me një zonë rezidenciale prej 250 vilash përreth: Rolling Hills.

Në vijim, kodrat e Lundrës dhe Mulletit u mbushën me projekte të ngjashme, të cilat sot shtrihen deri në Mjull-Bathore.

“Rreth 1.2 miliardĂ« euro janĂ« investuar nga sipĂ«rmarrje tĂ« tjera pĂ«rreth, tĂ« cilat e kanĂ« kthyer TEG-un nĂ« pikĂ« referimi,” u shpreh krenar Mane.

Projektet rezidenciale rreth TEG-ut/Citizens.al

Qasja si ndĂ«rtues e ktheu sĂ«rish Manen te QTU-ja krah sĂ« cilĂ«s grupi BALFIN ka zhvilluar njĂ« bllok rezidencial me pallate tĂ« quajtur Univers City (2018-2027). Ai tha se nĂ« kĂ«tĂ« projekt qĂ« synon shtimin me rreth 18,000 banorĂ« tĂ« zonĂ«s, filozofia ka qenĂ« pĂ«r tĂ« garantuar “apartamente tĂ« pĂ«rballueshme”.

“Ne tanimĂ« nuk ndĂ«rtojmĂ« thjesht pallate, por zona tĂ« plota urbane qĂ« kanĂ« jetĂ«,” u shpreh drejtuesi i grupit, Erion Avrami gjatĂ« prezantimit tĂ« projekteve.

Pas projekteve QTU-TEG, grupi BALFIN nisi ta gërshetojë ndërtimin me turizmin. Projekti fillestar dhe më madhor mbetet Green Coast (2015-2030) në Palasë me rreth 500 vila elitare, 7 hotele dhe mbi 100 dyqane, bare dhe restorante.

Projekti përkoi edhe me zhvillimin e infrastrukturës nga qeveria, me një tunel (2020-24) rreth 6 km që e lidhi Palasën direkt me Dukatin dhe Vlorën duke shmangur Llogaranë.

Paralelisht BALFIN vijoi investimet në turizëm me projektin Vala Mar në Gjirin e Lalzit (2017-2028), që parashikonte tre blloqe rezidenciale me vila.

“Shume keq, por s’kam qene asnjehere aty,” rrĂ«feu Mane gjatĂ« leksionit teksa shtoi se po mendonte ta vizitonte zonĂ«n sĂ« shpejti. 

Vlora Marina (2022-31) që parashikon një port jahtesh me rreth 440 vende ankorimi si dhe një bllok pallatesh me rreth 1,000 apartamente rezidenciale dhe hotelerie janë projekti radhës për grupin e Manes. 

Avrami tregoi më pas se grupi BALFIN parashikon investime edhe në Korçë dhe Lezhë. Kështu grupi i sipërmarrësit më të suksesshëm në vend mënjanon qartë kryeqytetin, ndryshe nga investitorë të tjerë të mëdhenj si Kastrati, Nova apo Fusha.

Investimet e kontestuara

Përtej suksesit të përcjellë gjerësisht nga shtrirja në media, por tashmë edhe në auditorët e universiteteve, Mane nuk ka pasur sukses në sektorin minerar.

S.Mane dhe E.Avram duke prezantuar në UPT/Citizens.al

NĂ« kĂ«tĂ« sektor ai hyri duke blerĂ« koncesionarin e shfrytĂ«zimit tĂ« kromit nĂ« BulqizĂ« “Albchrome” (ACR, 2013). Tre vite mĂ« pas, duke premtuar investime, grupi i tij pĂ«rfitoi nga qeveria zgjatje me 10 vite (deri 2040) tĂ« koncesionit.

Por aksidentet e vazhdueshme dhe shembjet nĂ« galeri (2015-20: 27 viktima) nxitĂ«n revoltĂ« mes minatorĂ«ve pĂ«r kushtet e punĂ«s. NjĂ« grupim i mbĂ«shtetur nga LĂ«vizja BashkĂ« – qĂ« asokohe vepronte si Organizata Politike – organizuan njĂ« valĂ« protestash.

Mane u vu nĂ« qendĂ«r tĂ« njĂ« fushate qĂ« e etiketoi publikisht atĂ« si “shtypĂ«s tĂ« punĂ«torĂ«ve”. NĂ« vitin 2021, BALFIN ia lĂ«shoi koncesionin turqve tĂ« Yildirim International Mining (YIM).

I pyetur për këtë tërheqje pavarësisht se investoi si njohës i gjeologji-minierave, Mane tha se ajo ndodhi prej luhatjeve të çmimit të kromit. Ai theksoi se nuk pendohej për investimet që kishte bërë, apo dhe humbjet.

“Biznesi nĂ« sektorin minerar Ă«shtĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r sa kohĂ« je i ekspozuar ndaj bursave ndĂ«rkombĂ«tare me çmime qĂ« luhaten thuajse çdo ditĂ«. Mendoj se jam tĂ«rhequr nĂ« momentin e duhur,” u shpreh kreu i BALFIN-it.

Në suksesin e qendrës tregtare TEG, për të cilën nuk u fol gjatë leksionit, ndihmoi dhe infrastruktura rrugore.

Investimi i Manes u trajtua nga qeveria si “strategjik” – edhe pse asokohe nuk kishte njĂ« ligj tĂ« mirfilltĂ« pĂ«r tĂ«. Projekti i UnazĂ«s sĂ« Madhe u vijua rreth 3 km pĂ«rtej nga Sauku nĂ« LundĂ«r pĂ«r ta qasur TEG-un me rrugĂ«.

Sot, fluksi “i qarkullimeve tĂ« jashtme” tĂ« kryeqytetit nuk Ă«shtĂ« unazor. Harta e UnazĂ«s sĂ« Madhe i ngjan njĂ« dardhe dhe qarkullimi futet medoemos nĂ« rrethrrotullimin e TEG-ut duke i shĂ«rbyer kĂ«saj qendre tregtare dhe zonĂ«s rezidenciale pranĂ« saj.

Sikur të mos mjaftonte kjo, anës TEG-ut u vendos edhe terminali i linjave ndërqytetase për juglindjen.

Kështu, pavarësisht përmbylljes së projektit të Unazës së Madhe, trafiku që gjenerohet te rrethrrotullimi i TEG-ut kërkon shpesh ndërhyrjen e policisë rrugore.

Trajtimet preferenciale tĂ« qeverisĂ« ndaj sipĂ«rmarrĂ«sve u ligjĂ«ruan mĂ« vonĂ« pĂ«rmes ligjit kontravers tĂ« “Investimeve Strategjike“. Natyrisht nga ky ligj nuk do tĂ« bĂ«nte pĂ«rjashtim Mane, i cili pĂ«rfitoi ndĂ«r tĂ« parĂ«t statusin me projektin e Green Coast nĂ« PalasĂ«.

Masterplani i Green Coast 1 dhe Green Coast 2/Citizens.al

Sipas një hulumtimi të BIRN një pjesë e resortit u ngrit mbi prona të kontestuara, të cilat në vitin 2014 po hetoheshin nga Prokuroria e Vlorës.

PĂ«rfitime tĂ« tilla pĂ«rmes pĂ«rkrahjeve politike apo ligjore i kanĂ« dhĂ«nĂ« edhe mĂ« shumĂ« zĂ« etiketimit tĂ« Manes si “oligark” nga grupimet politike tĂ« opozitĂ«s.

NĂ«se vijojmĂ« mĂ« tej, njĂ« video virale e kĂ«ngĂ«tares Ledina Çelo, e cila ankohej kĂ«tĂ« verĂ« pĂ«r mungesĂ«n e ujit nĂ« Green Coast nxorri nĂ« pah problemet me furnizimin.

Kjo ndodhi teksa qeveria hasi kundërshti nga komuniteti i banorëve të Tragjasit ndaj projektit të ujësjellësit për bregdetin e Dhraleos, Palasë. Ky projekt synon marrjen e ujit nga burimet e fshatrave përtej Llogarasë për resortet turistike.

I pyetur se çfarĂ« zgjidhje po mendonte grupi BALFIN pĂ«r kĂ«tĂ« situatĂ« pasi projekti i tyre me ndĂ«rtime nĂ« PalasĂ« po vijon tĂ« zgjerohet dhe kĂ«rkesa pĂ«r ujĂ« pritet tĂ« jetĂ« mĂ« e madhe, Mane fillimisht mohoi tĂ« kishte njĂ« probelem tĂ« tillĂ«, mĂ« pas theksoi se ishte detyrĂ« e qeverisĂ« pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« zgjidhje.

Ai tha se grupi i tij kishte investuar në një sistem osmozë, pra një mini-impjant desalinizimi, dhe se për momentin i shërbente resortit prurje me rreth 20 litra në sekondë.

“Nuk ka njĂ« problem uji nĂ« Green Coast, kemi investuar dhe besoj deri vitin tjetĂ«r kjo çështje Ă«shtĂ« e zgjidhur,” u shpreh fillimisht Mane.

“Por duhet ta theksojmĂ«, kudo nĂ« botĂ« infrastrukturĂ«n nuk e bĂ«n investitori, pra nuk e sjell ujin investitori,” vijoi ai.

“Shteti duhet qĂ« ta bĂ«jĂ« atĂ« investim nĂ« çdo mĂ«nyrĂ«, sepse nga mbi 1 miliardĂ« euro investime qĂ« janĂ« bĂ«rĂ« aty nga tĂ« gjithĂ«, shteti duhet t’i kishte paraprirĂ« dhe ta bĂ«nte investimin qĂ« i takon, nĂ« kĂ«tĂ« kuptim ta sjellĂ« ujin nga tĂ« dojĂ«, nga Vlora, nga HĂ«na, nuk na intereson,” theksoi mĂ« tej.

Impianti që përmendi Mane kuptueshëm nuk mjafton për të përmbushur nevojat e një resorti me pishina dhe qindra vila. Ai mund të zbusë mungesën e ujit për nevoja të brendshme, por nuk mund ta zgjidhë plotësisht problemin.

Auditori i UPT gjatë një ore leksioni me sipërmarrësin S.Mane/Citizens.al

Ajo qĂ« qartĂ«sisht Mane pret nga qeveria Ă«shtĂ« njĂ« trajtim preferencial kundrejt komuniteteve si Tragjasi dhe Dukati dhe “privatizimi” i burimit tĂ« tyre ujor. Nevoja pĂ«r kapjen e burimeve Ă«shtĂ« njĂ« efekt domino i resorteve tĂ« bregdetit qĂ« ShqipĂ«ria ka nisur ta hasĂ« tashmĂ« qĂ« kĂ«to resorte po masivizohen.

Sigurisht, në aspektin ligjor Mane dhe investitorë të ngjashëm me të kanë të drejtë. Statusi i investitorit strategjik ua garanton mbështetjen me kanalizime dhe furnizim me ujë.

Por me kĂ«tĂ« qasje resorti i tij, qĂ« pĂ«r mĂ« tepĂ«r quhet “Green”, nuk qĂ«llon tĂ« jetĂ« aq miqĂ«sor me natyrĂ«n pĂ«rderisa pret t’i gĂ«zohet futjes nĂ« tuba tĂ« burimeve tĂ« lira dhe nga ana tjetĂ«r nuk siguron alternativa dhe zgjidhje tĂ« qenĂ«drueshme.

Kështu, nga historia e sipërmarrjeve të Manes na takon ta themi dhe diskutojmë që ajo është një lloj rezultati i fuqisë së influencave ekonomike përballë brishtësisë së institucioneve shqiptare për të balancuar interesat private me ato publike.

Në këtë kontekst, nëse hapësirat e universiteteve nuk ruajnë qasjen kritike, rrezikojnë të kthehen në një terren rekrutimi për vizionin e biznesit, duke u larguar nga ideja e të qenit laboratorë të ideve që vënë në pikëpyetje vetë këtë model zhvillimi.

Lexoni gjithashtu:

The post “ShĂ«nime nga leksioni i hapur i Samir Manes nĂ« Universitetin Politeknik” appeared first on Citizens.al.

TĂ« kanĂ« bllokuar monopatinĂ«n? – Ndaj pĂ«rvojĂ«n tĂ«nde!

✇Citizens.al
By: Citizens.al
17 October 2025 at 15:27

Monopatinat elektrike janë kthyer në simbol të lirisë së lëvizjes urbane në Shqipëri, por edhe në një burim debati për sigurinë rrugore.

Citizens.al po mbledh opinionet e qytetarëve, sidomos të atyre që janë përballur me operacionin policor për ndalimin e tyre.

Plotësoni pyetësorin më poshtë dhe ndihmoni në formësimin e një diskutimi publik të bazuar në përvoja reale dhe zëra qytetarë.

The post TĂ« kanĂ« bllokuar monopatinĂ«n? – Ndaj pĂ«rvojĂ«n tĂ«nde! appeared first on Citizens.al.

“Korrupsioni i lartĂ«, por nuk e denoncojmĂ« dot”, si shihen universitetet nga studentĂ«t

✇Citizens.al
By: Citizens.al
14 October 2025 at 13:52

Autore: Dallandyshe Xhaferri | Citizens.al

NĂ« auditorĂ«t e universiteteve publike shqiptare, korrupsioni nuk Ă«shtĂ« thashethem, por pĂ«rvojĂ« direkte. StudentĂ«t e dinĂ« kush pedagog kĂ«rkon “ndere” dhe “favore” pĂ«r njĂ« notĂ«, apo kush shet libra me detyrim. Por thuajse askush nuk guxon ta adresojĂ« kĂ«tĂ« prirje.

NjĂ« anketĂ« e zhvilluar nga organizata “Tek Bunkeri” nĂ« shtatĂ« universitete publike tĂ« vendit zbulon njĂ« panoramĂ« shqetĂ«suese: njĂ« nĂ« çdo katĂ«r studentĂ« pranon se ka qenĂ« dĂ«shmitar apo viktimĂ« e aferave korruptive.

MegjithatĂ«, mbi 300 prej tyre thonĂ« se nuk kanĂ« besim te institucionet qĂ« duhet t’i mbrojnĂ«, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ« pranojnĂ« se heshtin nga frika e hakmarrjes akademike.

Heshtja në universitete duket se është bërë pjesë e sistemit, një formë e pranuar konformizmi përballë një kulture korrupsioni që fillon te provimet dhe përfundon te tenderët e institucioneve të arsimit.

Frika dhe mosbesimi

GjatĂ« periudhĂ«s janarit-korrikut 2025, organizata “Tek Bunkeri” zhvilloi njĂ« sondazh nĂ« Universitetin e TiranĂ«s, Arteve, MjekĂ«sisĂ«, Politeknikut, BujqĂ«sorit, si dhe nĂ« universitetet e ShkodrĂ«s dhe Elbasanit.

NĂ« total, 1055 studentĂ« iu pĂ«rgjigjĂ«n pyetĂ«sorĂ«ve nĂ« mĂ«nyrĂ« anonime. Mbi 700 prej tyre e vlerĂ«suan korrupsionin nĂ« universitetet e tyre si “shumĂ« tĂ« lartĂ«â€, “tĂ« lartĂ«â€ ose “mesatar”.

Rreth 25% e studentëve pranuan se kanë qenë dëshmitarë apo viktima të rasteve korruptive me pedagogë por që nuk i kishin denoncuar rastet në Rektorat apo institucionet e drejtësisë pasi kishin frikë ose ishin mosbesues.

Kjo kuptohet nga fakti se 330 studentë deklaruan se nuk kishin besim te autoritetet; 327 thanë se u mungonin provat dhe 220 pranuan se kishin frikë nga hakmarrja e stafit akademik.

Citizens Channel i kërkoi universiteteve informacion mbi numrin e ankesave dhe politikat për parandalimin e korrupsionit. Vetëm Universiteti i Tiranës dhe ai Politeknik kthyen përgjigje, duke mohuar çdo sinjalizim nga studentët.

Kolindo Vjedha dhe Ndriçim Mehmeti/Facebook.

“Korrupsioni po shkatĂ«rron universitetet publike”

Sipas Kolindo VjerdhĂ«s, pĂ«rfaqĂ«sues i “QĂ«ndresĂ«s Qytetare”, korrupsioni nĂ« universitete shfaqet nĂ« forma tĂ« ndryshme: detyrimi pĂ«r kurse, blerja e librave, pagesat pĂ«r nota apo edhe favore seksuale.

“Korrupsioni Ă«shtĂ« fenomeni qĂ« po shkatĂ«rron nga brenda universitetet publike. Shpresa e vetme pĂ«r ndryshimin e situatĂ«s mbetet drejtĂ«sia dhe ndĂ«shkimi serioz i rasteve,” u shpreh Vjerdha pĂ«r Citizens.

Ligji shqiptar parashikon burgim nga 6 muaj deri në 3 vite për çdo përfitim të parregullt nga persona me funksion publik. Por fenomeni, sipas ekspertëve, është i dyanshëm.

Eksperti i arsimit Ndriçim Mehmeti thekson se njĂ« pjesĂ« e studentĂ«ve janĂ« bĂ«rĂ« bashkĂ«fajtorĂ« nĂ« korrupsion, duke e parĂ« ryshfetin si “zgjidhje tĂ« lehtĂ«â€ pĂ«r njĂ« notĂ« kaluese.

“Duhet tĂ« pranojmĂ« se njĂ« pjesĂ« prej tyre e shohin si mĂ« tĂ« lehtĂ« rrugĂ«n e dhĂ«nies sĂ« lekĂ«ve edhe pĂ«r faktin se pĂ«rgatitja e tyre vjetore, boshllĂ«qet nga arsimi i mesĂ«m dhe faktorĂ« tĂ« tjerĂ«, siç mund tĂ« jetĂ« punĂ«simi pĂ«r tĂ« mbajtur veten, i bĂ«jnĂ« tĂ« pasigurt, nĂ« mundĂ«sitĂ« qĂ« kanĂ« pĂ«r t’ia dalĂ« mbanĂ« nĂ« provime,” analizon Mehmeti.

Sipas tij, një arsye përse studentët përfshihen në rastet e korrupsionit me pedagogët ka të bëjë me mungesën e guximit të studentëve për të ngritur zërin si dhe me mosfunksionimin e organizimit studentor.

Mehmeti shton se mungesa e mekanizmave të ankimimit ndikon gjithashtu në këtë prirje.

NjĂ« student i Universitetit Politeknik, qĂ« kĂ«rkoi tĂ« mbetej anonim, pohoi se “kush Ă«shtĂ« i pasur, kalon mĂ« lehtĂ«â€, ndĂ«rsa pjesa tjetĂ«r “pĂ«rpiqet tĂ« mbijetojĂ« nĂ« sistem”. Sipas tij pedagogĂ«t e korruptuar dallohen qartĂ«.

“Si e kuptojmĂ«? Shpesh prej studentĂ«ve, tĂ« cilĂ«t nuk pĂ«rgjigjen nĂ« seminare, nuk vijnĂ« nĂ« auditorĂ«, por dalin me mesatare mĂ« tĂ« lartĂ« se pjesĂ« tjetĂ«r,” thotĂ« ai.

Megjithatë, korrupsioni në universitete nuk kufizohet te marrëdhënia pedagog-student. Në vitin 2022, Struktura e Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK) hetoi zyrtarë të Universitetit Bujqësor për manipulimin e 9 tenderëve me vlerë totale 90 milionë lekë.

Në këtë hetim u përfshinë 24 persona, mes tyre administratorë, sipërmarrës dhe zyrtarë të lartë të universitetit.

Në shkurt 2025, Gjykata Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) dha masa arresti dhe detyrimi për paraqitje për disa prej tyre, duke konfirmuar në njëfarë mënyre se sistemi universitar është prekur nga korrupsioni në çdo nivel.

The post “Korrupsioni i lartĂ«, por nuk e denoncojmĂ« dot”, si shihen universitetet nga studentĂ«t appeared first on Citizens.al.

Kastrati ndërtoi pa leje te ish-Sheratoni, institucionet heshtën

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
10 October 2025 at 15:33

Grupi Kastrati nisi dhe vazhdoi zgjerimin e ish-hotelit Sheraton pa leje. Citizens.al dëshmon se autoritetet mbyllën sytë përballë punimeve që nisën në vitin 2019, ndërkohë që lejet e ndërtimit u miratuan në periudhën 2021-2022.

Një histori aspak transparente

Zyrtarisht, më datë 8 nëntor 2019, grupi Kastrati siguroi nga qeveria leje zhvillimi për të zgjeruar godinën e hotelit MAK Albania (ish-Sheratoni).

Por leja e zhvillimit nuk të jep të drejtë të ndërtosh. Ajo vetëm përcakton në parim se sa dhe si mund të ndërtohet në një truall: intensiteti, volumetria maksimale, numri i kateve dhe distancat nga kufijtë.

E drejta pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar mundĂ«sohet vetĂ«m nga leja e ndĂ«rtimit, e cila nĂ« kĂ«tĂ« rast – sipas procedurave tĂ« deleguara nga qeveria – do tĂ« jepej nga Bashkia TiranĂ«.

Leja e ndërtimit miraton projektin teknik, arkitekturën dhe zbatimin konkret brenda kushteve të lejes së zhvillimit. Ajo i jepet ndërtuesve vetëm pas pagesës së taksës së ndikimit mbi infrastrukturë.

Por, pamjet satelitore dhe evidentimet në terren tregojnë se vinçi ishte ngritur në anë të ish-hotelit Sheraton (2019), ndërsa kantieri për tre nga katër zonat e zhvillimit (Zona B, C dhe D) ishte hapur shumë më përpara se bashkia të jepte lejet.

Citizens.al ka mësuar se zyrtarisht grupi Kastrati aplikoi për leje më 6 maj 2021 dhe Bashkia Tiranë ia miratoi atë më 6 korrik 2021 (për Zonat A, B, pati rishikim leje më 10 nëntor 2022) dhe 20 qershor 2022 (për Zonat C, D).

Kjo mospërputhje kohore mes punimeve faktike dhe lejeve të dhëna mund të jetë një nga arsyet se përse grupi Kastrati nuk vendosi në asnjë moment tabelë njoftuese për punimet në kantier.

Ndërtimi i nisur me një leje zhvillimi të dhënë nga Këshilli Kombëtar i Territorit në nëntor 2019, parashikonte kompleks të integruar për hoteleri, rezidenca dhe zyra.

Por nĂ« qershor 2021 ndryshimet e projektit rritĂ«n ndjeshĂ«m sipĂ«rfaqen e ndĂ«rtimit mbi tokĂ« – nga 69,665 mÂČ nĂ« 108,827 mÂČ â€“ dhe numrin e kateve nga maksimalisht 13 nĂ« 15.

Rritja e intensitetit të ndërtimit u shoqërua me një mungesë të theksuar transparence.

Kështu në lejen e rishikuar parashikohej edhe thellimi me nga një kat nën tokë, deri në 5 kate. Por, në periudhën e rishikimeve, grupi Kastrati kishte përparuar ndjeshëm me ndërtimin.

Pamjet me dron të periudhës shkurt-dhjetor 2021 tregojnë se në zonat B, C dhe D puna kishte ecur deri në plotësimin e strukturës karabina duke dalë deri në 14 kate mbi tokë.

Në të njëjtën periudhë kur ndërtimi po niste, apo po vijonte pa leje, grupi Kastrati shpallte publikisht marrëveshje me emra të mëdhenj ndërkombëtar të fushës së hotelerisë si Hyatt (dhjetor 2018) dhe Hilton (shkurt 2021), duke e reklamuar projektin si një zhvillim me rëndësi strategjike për imazhin urban dhe turistik të Tiranës.

Ky kontekst zhvillimi nisi të lavdërohej publikisht edhe nga kryebashkiaku Veliaj.

Sipas raportimeve zyrtare, brenda vitit 2019, Hyatt thuhej se do të hapte filial të sajin në një nga gjashtë kullat që grupi Kastrati po projektonte anash MAK Albanias. Ngjashëm, parashikonte Hilton brenda vitit 2023.

Ndërhyrjet në terren sipas zonave të zhvillimit, imazh GIF/Citizens.al

Por, asnjë nga këto hotele nuk është hapur ende, edhe pse afatet e premtuara kanë kaluar me disa vite. Hyatt, së fundmi figuron me vit të përditësuar (2026 në uebfaqen e grupit Kastrati), ndërsa për Hilton nuk ka data zyrtare.

Citizens.al iu drejtua për koment zyrave qendrore të markave në fjalë, por nuk mori përgjigje.

KĂ«to vonesa me shtrirje tĂ« gjata nĂ« kohĂ« ngrenĂ« pikĂ«pyetje mbi seriozitetin e marrĂ«veshjeve dhe i japin peshĂ« dyshimit se ato mund tĂ« jenĂ« pĂ«rdorur mĂ« shumĂ« pĂ«r imazh, influencĂ« apo dhe mbulesĂ« legjitimuese pĂ«r “tolerancĂ«n” nga autoritetet publike nĂ« ndĂ«rtimin pa leje.

Citizens.al iu drejtua edhe studiove të arkitekturës Archea dhe X-Plan për të mësuar nëse ato vijojnë të jenë të përfshira në projekt, por nuk mori përgjigje.

Taksat e infrastrukturës dhe mungesa e kontrollit

Një tjetër aspekt i errët në këtë çështje është pagesa e taksave për infrastrukturën.

Grupit Kastrati rezulton t’i jenĂ« caktuar dy taksa me vlerĂ« totale rreth 183 milionĂ« lekĂ« (rreth 1.6 milionĂ« euro) – njĂ« prej 138 milionĂ« lekĂ«sh nĂ« lejen e vitit 2021 dhe njĂ« tjetĂ«r prej 45 milionĂ« lekĂ«sh nĂ« lejen e vitit 2022.

Bashkia Tiranë refuzoi të sqaronte kur është bërë pagesa e kësaj takse dhe sa ishte taksa për lejen e zonave C dhe D.

Ndërkohë, edhe pse bashkia miratoi lejet vetëm pas aplikimeve formale në 2021-22, Inspektorati i Mbrojtjes së Territorit (IMT) nuk ka ndërmarrë asnjë kontroll apo procedim për ndërtim pa leje në dy vite të punimeve. 

NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r Citizens.al, IMT u justifikua se pĂ«r projektin e MAK Albanias “nuk ka pasur asnjĂ« ankesĂ« apo kallĂ«zim penal”, duke lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet se pa presion publik apo denoncime formale, ndĂ«rtimet mund tĂ« rrĂ«shqasin jashtĂ« kontrollit ligjor, sidomos kur pas tyre janĂ« grupe tĂ« mĂ«dha ekonomike.

Pas ish-Hotel Sheratonit, që dikur i përkiste grupit të investitorëve kuvajtianë, MAK Albania, në lojë u përfshinë një sërë kompanish të lidhura me Kastratin: Kastrati Residences, Kastrati Hotels & Tower dhe Kastrati Construction.

Kastrati Residences, dhjetor 2021/Pamje me dron Gogla.al

Në projektin fillestar u përfshi edhe Mak Elite Offices, një kompani nën grupin Balfin, që u pezullua dhe çregjistrua pak përpara se të sigurohej leja e dytë e zhvillimit.

Por, kullat e Kastratit te ish-Hotel Sheraton nuk janĂ« vetĂ«m njĂ« histori betoni dhe xhami. Ato janĂ« shembull i qartĂ« i investimeve qĂ« bĂ«hen nĂ« mungesĂ« llogaridhĂ«nie dhe kontrolli: ndĂ«rtohet pa leje dhe me ndryshime projekti ku shumĂ«fishohet sipĂ«rfaqja, e gjitha “nĂ«n hundĂ«n” e institucioneve qĂ« nuk bĂ«jnĂ« detyrĂ«n.

PĂ«rkundĂ«r kĂ«tij rasti, qytetarĂ« tĂ« thjeshtĂ« apo dhe sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« vegjĂ«l, kanĂ« ndjerĂ« vazhdimisht “dorĂ«n e hekurt” tĂ« autoriteteve nĂ« luftĂ«n e deklaruar ndaj “ndĂ«rtimeve informale”. Ky rast tregon se politika ka qenĂ« dhe mbetet me dy standarde.

Citizens.al iu drejtua zyrtarisht grupit për koment mbi nisjen e ndërtimit përpara marrjes së lejeve përkatëse, mungesës së tabelës njoftuese si dhe çështjet e tjera të diskutueshme rreth projektit.

Pyetjet iu përcollën si në adresat zyrtare, ashtu edhe direkt te drejtuesja e PR dhe Marketingut. Por, deri në momentin e publikimit, nuk kemi pasur përgjigje.

Lexoni gjithashtu:

The post Kastrati ndërtoi pa leje te ish-Sheratoni, institucionet heshtën appeared first on Citizens.al.

Më shumë kulla, më pak njerëz: Për kë ndërtohet në Shqipëri?

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
23 September 2025 at 11:38

Shqipëria po përjeton një nga krizat më të thella demografike në Europë. Nga rreth 3.2 milionë banorë në fillim të viteve 2000, sot numri ka rënë në vetëm 2.3 milionë. Shifrat janë të qarta, por politikat e zhvillimit urban duket se i shpërfillin atë.

Pavarësisht tkurrjes demografike dhe emigracionit masiv, industria e ndërtimit ka vazhduar të zgjerohet, jo në funksion të nevojave reale të qytetarëve, por sipas një logjike tjetër: qarkullimit të parasë në një ekonomi jo-transparente.

Në pesë vitet e fundit në Shqipëri janë dhënë mbi 6 mijë leje për një sipërfaqe prej 9.6 milionë m2 ndërtime, ku 75% janë dhënë për banim. Ky zhvillim ka ndodhur teksa Shqipëria po zbrazej. Vetëm qarku i Tiranës ka përthithur më shumë se dy të tretat e kësaj sipërfaqeje, rreth 6.8 milionë m2, që në vlerë të përafërt përkthehen në mbi 2.4 miliardë euro të xhiruara nga ky sektor i ekonomisë.

Lexo: Gara e kullave: 10 gjigandët e betonit që po pushtojnë Tiranën

Logjika e kësaj xhiroje fsheh pas zhvlerësimin e euros në tregun shqiptar. Që nga viti 2021, kursi i euros ka rënë nga 123 lekë në 96 lekë. Një zhvlerësim i pashembullt, që sipas ekspertëve të ekonomisë nuk lidhet me konkurrencë reale, rritje prodhimi apo eksportesh, por me rritjen e flukseve të parasë informale, që dyshohet të jetë e kanalizuar kryesisht në ndërtim.

Ndërtohet më shumë, ndërtohet dhe më lart, ndërkohë që ka më pak njerëz për të jetuar aty.

Ilustrim grafik i kullave rreth qendrës dhe lartësitë e tyre.

Kjo valë ndërtimesh nuk ndalet as para hapësirave publike, as para shkollave, as para monumenteve historike. Ajo ushqehet nga një proces vendimmarrës gjithnjë e më i centralizuar dhe pa llogaridhënie.

Lexo: “NjĂ« masterplan privat”: Shembje dhe kulla pas Muzeut KombĂ«tar

Sipas një analize të Citizens.al, të paktën 140 kulla janë shqyrtuar ose miratuar në Tiranë gjatë dekadës së fundit. Por vetëm 65 prej tyre kanë vendime të publikuara. Të tjerat fshihen në rendin e ditës së Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujërave (KKTU), pa transparencë dhe pa konsultime publike.

Agjencia e Zhvillimit tĂ« Territorit (AZHT) pretendon se çdo vendim Ă«shtĂ« i aksesueshĂ«m online, por nĂ« realitet nuk ndodh kĂ«shtu. Kontrolli publik Ă«shtĂ« vĂ«shtirĂ« i pĂ«r t’u arritur duke lĂ«nĂ« shpesh vend pĂ«r dyshime favorizimi, klientelizĂ«m dhe pastrim parash.

Fuqitë e KKTU janë rritur, ndërsa llogaridhënia është dobësuar. Pesë ndryshime ligjore dhe të paktën dhjetë vendime qeverie kanë zhveshur autoritetet vendore duke e përqendruar çdo vendim për ndërtimet mbi 6 kate në një dorë të vetme: Kryeministrin.

Lexo gjithashtu: Artikuj nga rubrika Tirana Vertikale

Kështu, kullat ngrihen gjithnjë e më lart, ndërsa drita e transparencës fundoset gjithnjë e më thellë. A është ky vërtet zhvillim urban? Dhe nëse po, kujt i shërben, ndërkohë që popullsia bie dhe kostoja e jetesës rritet çdo ditë?

The post Më shumë kulla, më pak njerëz: Për kë ndërtohet në Shqipëri? appeared first on Citizens.al.

Kujt t’i besojmĂ«? Bilanci i fshehur i pandemisĂ« COVID-19 nĂ« ShqipĂ«ri

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj
11 September 2025 at 14:22

Ka shumë histori që ia vlen të tregohen për pandeminë e COVID-19. Por, nëse i analizojmë ato, thuajse të gjitha flasin për politikën dhe mënyrën e vendimmarrjes.

Cili autoritet e menaxhoi: qeveria apo komuniteti shkencor i mjekëve? Mbi të gjitha, a kishte transparencë dhe hapësirë për kritika?

Sipas qeverisë u veprua në kohë, shifrat tregojnë për 310 mijë të infektuar dhe 3,625 viktima. 

Qeveria thotë se e menaxhoi situatën me sukses. Sipas saj vetëm 11.5% e popullsisë u prek nga virusi dhe 1.2% e të prekurve humbën jetën. 

Por çfarë ndodhi përtej këtyre shifrave dhe çfarë thuhet sot për pandeminë?

“Krim dhe ndĂ«shkim” mes bluzave tĂ« bardha

Alarmin për COVID-19 në Shqipëri e ndezën lajmet nga Italia. Ishte shkurti 2020. Qindra viktima raportoheshin çdo ditë në vendin fqinj duke nxitur frikë dhe pasiguri.

Shqiptarët ishin shpërqendruar nga kërcënimi i virusit prej traumave që la pas tërmeti i nëntorit 2019. Virusi në fakt përflitej prej së paku katër muajsh nëpër botë.

Ilir Allkja ishte mjek i UrgjencĂ«s LĂ«vizĂ«se nĂ« QendrĂ«n Spitalore Universitare “NĂ«nĂ« Tereza” (QSUNT). Ai kujton pĂ«r Citizens.al se fillimisht nisi tĂ« tregohej kujdes pĂ«r rastet qĂ« kishin histori udhĂ«timi nga Italia. 

Simptomat ishin të ngjashme me gripin apo ftohjen: temperaturë, rrufë dhe kollë e rënduar. Por thirrjet për ambulancë nisën të fshihnin rastet e dyshimta për COVID-19 me dhimbje barku apo të vjella.

Kur dyshohej për COVID-19, ekipi i urgjencës vishej me veshje mbrojtëse. Për thirrjet e zakonshme ato nuk përdoreshin.

Për javë me radhë, ekipi i doktor Allkjës u përball me raste të rrezikshme infektimi.

Më 9 mars 2020, qeveria konfirmoi zyrtarisht rastin e parë me COVID-19 në Shqipëri.

Allkja kujton të paktën tre raste të dyshimta të një mbrëmje më pas. Qendra e Urgjencave i kishte referuar si probleme reumatologjike, neurologjike dhe gastrointestinale. Por të tre pacientët kishin ardhur nga Italia dhe kishin temperaturë.

“Ishin me ethe, ndĂ«rkohĂ« qĂ« ishin referuar pĂ«r shqetĂ«sime qĂ« nuk kishin lidhje fare me COVID-19,” thotĂ« Allkja teksa tregon se ai dhe ekipi ishin nisur pa veshjet mbrojtĂ«se.

Të nesërmen, më 11 mars, Organizata Botërore e Shëndetësisë e shpalli infeksionin pandemi globale.

I tronditur nga zhvillimet dhe situata e përsëritur, Allkja tregon se kontaktoi Shefin e Shërbimit në QSUNT dhe drejtuesin e Qendrës Kombëtare të Urgjencave Mjekësore.

“Nuk mora asnjĂ« pĂ«rgjigje, qoftĂ« dhe njĂ« fjalĂ« mbĂ«shtetĂ«se,” kujton Allkja pĂ«r Citizens.al. Ai e ruan ende mesazhin e dĂ«rguar nĂ« telefon.

Mjeku Ilir Allkja gjatë një deklarate për mediat, dhjetor 2020/Facebook.

I kapluar nga lodhja, frika prej infektimit dhe shpërfillja institucionale, mjeku i urgjencave lëvizëse u mbyll në karantinë. Për të dhe kolegët, nuk pati ndihmë psikologjike, pavarësisht stresit dhe dinamikave të jashtëzakonshme në ritmet e punës.

Në këto kushte, Allkja botoi një video në Facebook. Ai apeloi për më shumë kujdes dhe koordinim për masat mbrojtëse. Synimi i tij ishte të ndërgjegjësonte për ruajtjen e jetëve të bluzave të bardha. 

“Veshjet vlejnĂ« mĂ« pak se jeta jonĂ«,” ishte apeli publik i tij.

Por, në 9 muaj (deri në dhjetor 2020), nga COVID-19 humbën jetën mbi 50 mjekë. Mes tyre dy kolegë të Allkjës. 

Në prill, teksa qeveria po shqyrtonte lirimin e masave kufizuese, Allkja drejtoi një apel tjetër.

Ai sugjeroi decentralizimin e trajtimeve pĂ«rtej QSUNT-sĂ« dhe spitalit “Shefqet Ndroqi” duke pĂ«rfshirĂ« spitalet rajonale. 

I mirinformuar nga zhvillimet nĂ« vendet e tjera, si Franca, Allkja i drejtoi njĂ« letĂ«r tĂ« hapur qeverisĂ«. Ai kĂ«shilloi angazhimin edhe tĂ« sistemit tĂ« referimit – mjekĂ«t e familjeve.

Kjo qasje u përdor nga qeveria vetëm në fund të vitit 2020. Në atë kohë, bilanci zyrtar i pandemisë kishte shkuar në 23,500 raste me rreth 1,200 viktima.

Më 30 dhjetor 2020, Allkja ishte në shërbim kur mori shkresën e pushimit nga puna. Në kulmin e pandemisë, ai u shkarkua pa paralajmërim.

“E prisja pasi isha linçuar publikisht, jo pĂ«r ndonjĂ« shkelje, por sepse kĂ«rkova tĂ« shpĂ«toheshin mĂ« shumĂ« jetĂ«,” thotĂ« mjeku.

Qeveria e etiketoi AllkjĂ«n “militant tĂ« opozitĂ«s”. Drejtoria e arsyetoi pushimin me shkelje etike nĂ« qĂ«ndrimet publike qĂ« ai kishte mbajtur.

Sot Allkja punon në një spital privat. Sipas tij, propaganda politike kufizoi dhe instrumentalizoi profesionistët e shëndetësisë.

“PatĂ«n paturpĂ«sinĂ« tĂ« bĂ«nin edhe koncerte nĂ«pĂ«r spitale,” shton Allkja duke e cilĂ«suar periudhĂ« tejet frustruese.

Amulli dhe shmangie informacioni

Gjatë pandemisë isha gazetar në Euronews Albania. Në tetorit 2020, zëvendësministrja e shëndetësisë, Mira Rakacolli, ishte e ftuar në emisionin e Ilva Tares.

Media kishte shtatë muaj që vinte në diskutim bilancin zyrtar të pandemisë. Qeveria raportonte vetëm vdekjet spitalore si raste të konfirmuara me COVID-19.

I sugjerova drejtueses sĂ« informacionit qĂ« ta pyeste zĂ«vendĂ«sministren pikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« çështje. A kishte qeveria tĂ« dhĂ«na edhe pĂ«r vdekjet jospitalore dhe a mund t’i bĂ«nte ato publike.

“Po tĂ« mi kishit dhĂ«nĂ« pyetjet para, do tĂ« kisha ardhur [me tĂ« dhĂ«nat]
” tha Rakacolli.

“Pa diskutim qĂ«, po!” shtoi si pĂ«rgjigje nĂ«se shifrat mund tĂ« jepeshin pas njĂ« kĂ«rkese pĂ«r informim.

Kërkesa u dërgua, por përgjigja nuk erdhi kurrë. Pesë vite më pas bilanci i pandemisë së COVID-19 nuk është rishikuar, ose së paku nuk publikohet.

Përkundrazi. Faqja zyrtare që dikur mbante shifrat e pandemisë është zeruar nga informacioni. Instituti i Shëndetit Publik (ISHP) të adreson te Ministria e Shëndetësisë.

NĂ« vend tĂ« njĂ« pasqyre tĂ« plotĂ«, zyrtarisht jepen vetĂ«m pĂ«rgjigje tĂ« pjesshme. Ministria tha pĂ«r Citizens.al se emergjenca kombĂ«tare “pĂ«rfundoi mĂ« 5 maj 2023”.

Këtë nuk e mbështeti me asnjë vendim qeverie, apo urdhër, por me një link të faqes kryesore të OBSH-së. Në këtë mënyrë duket se Shqipëria nuk ka një datë zyrtare se kur doli nga pandemia e koronavirusit.

Si bilanc përfundimtar ministria dha raportin ditor të datës 25 prill 2023 me 310,536 të infektuar dhe 3,625 të vdekur.

Pas ndĂ«rhyrjes sĂ« Komisionerit pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, ISHP tha se â€œĂ«shtĂ« hequr vetĂ«m emergjenca” dhe se “pandemia vazhdon”. Sipas ISHP, analizat pĂ«rfundimtare do tĂ« bĂ«hen “nĂ« pĂ«rfundim tĂ« pandemisĂ«â€.

Ndërkohë, ministria pranoi 32 viktima nga radhët e bluzave të bardha mes të cilëve katër infermierë. Por kjo nuk përputhet me të dhënat nga Urdhri i Mjekëve të Shqipërisë. Për Citizens.al ai foli për 59 mjekë të vdekur gjatë pandemisë.

Kryeministri Rama gjatë një videotakimi me kabinetin, gjatë pandemisë daljet online të tij ishin të shpeshta/Facebook.

Bilanci “i fshehur” i vdekjeve

Përpara pandemisë, në Shqipëri, çdo vit humbnin jetën 21,000-21,500 persona. Një mesatare shumëvjeçare, me prirje rritëse që lidhej kryesisht me plakjen e popullsisë.

Por gjatë pandemisë, vdekjet e regjistruara tejkaluan ndjeshëm këtë raport. Prirja kapërceu mesataren dhe prodhoi një bilanc lufte që ende nuk është arsyetuar nga autoritetet shqiptare.

Sipas INSTAT, në 2020, në Shqipëri u shënuan 27,605 vdekje. Viti i parë i pandemisë regjistroi 25.8% më shumë fatalitete se viti 2019.

NĂ« 2021 pati 30,507 vdekje – 10.5% mĂ« shumĂ« se 2020. NjĂ« vit mĂ« vonĂ«, 23,998 vdekje – 21.3% mĂ« pak. NdĂ«rsa nĂ« 2023 shifrat u kthyen te mesatarja shumĂ«vjeçare (21,286 vdekje, 11.3% mĂ« pak se 2022).

Në total, gjatë tre vite e gjysmë pandemi Shqipëria vuajti mbi 17,500 vdekje se periudha normale. Kjo ngre dyshimin se fatalitetet lidhen direkt, ose indirekt me pasojat e COVID-19.

Megjithatë, qeveria njeh vetëm 3,625 vdekje nga koronavirusi, rreth 5 herë më pak se kjo valë vdekjesh. Shifra është vetëm për periudhën mars 2020-prill 2023, e cila u konfirmua edhe nga ministria edhe nga ISHP.

Me gjasë, testimet e pakta ndikuan që jo të gjitha vdekjet të përfshiheshin në bilancin zyrtar. Vdekja llogaritej e shkaktuar nga COVID-19 vetëm nëse: viktima rezultonte pozitiv në teste dhe pasqyrohej në aktin mortor.

Gjatë gjithë pandemisë, qeveria u kritikua për mungesë transparence dhe testime të ulëta.

Deri mĂ« 16 prill 2023, ishin kryer 2,052,830 teste. Mesatarja e pĂ«rgjithshme ishte 1,808 teste nĂ« ditĂ« – me mbulim 664 teste çdo 1,000 banorĂ«.

Për krahasim, në qershor 2022, shtete si Serbia, apo Maqedonia e Veriut kishin si mbulim 986 deri 1,434 teste për 1,000 banorë çdo ditë.

Me më pak testime, Shqipëria pati më pak raste të konfirmuara. Për rrjedhojë, më pak vdekje të raportuara prej COVID-19.

Të dhëna të tjera nga INSTAT e mbështesin këtë ide. Për shembull, vdekjet nga sëmundjet e frymëmarrjes u rritën ndjeshëm gjatë pandemisë.

Zakonisht, mĂ« parĂ«, ato varionin nĂ« shifrat 500-700 vdekje nĂ« vit. GjatĂ« tre viteve pandemike u raportuan si total 6,878 vdekje nga kĂ«to sĂ«mundje – 3,233 vetĂ«m nĂ« vitin 2022.

Kjo sugjeron se shumĂ« nga kĂ«to vdekje mund tĂ« kenĂ« pasur lidhje me COVID-19 – infeksion, i cili godiste rrugĂ«t e frymĂ«marrjes. Ato mund tĂ« mos jenĂ« klasifikuar si vdekje nga koronavirusi pĂ«r mungesĂ« tĂ« testimeve.

Këto të dhëna tregojnë nevojën për analizë të thelluar. Bilanci zyrtar i pandemisë në Shqipëri duhet rishikuar. Mijëra vdekje nuk mund të fshihen për efekt propagande.

Mjeku epidemiolog Taulant Muka/Facebook.

Nevoja për reforma dhe reflektim

Pesë vite pas shpërthimit të pandemisë, kritikat për menaxhimin e saj mbeten.

Taulant Muka, mjek epidemiolog, gjatë pandemisë, punonte në një universitet në Zvicër. Si studiues, ai sjell një këndvështrim të dyfishtë: nga brenda akademisë dhe jashtë sistemit shëndetësor shqiptar.

Sipas tij qeveria aplikoi një qasje krejtësisht politike dhe jo shkencore në menaxhimin e situatës. Muka beson se ajo madje e përkeqësoi gjendjen.

“Komisioni qeveritar la jashtĂ« ekspertĂ«t shkencorĂ«, tĂ« cilĂ«t mund tĂ« kishin ofruar udhĂ«zime mĂ« efektive,” thotĂ« ai.

Sipas Mukës, masat ishin të pakoordinuara dhe shpesh tragjikomike, kryesisht të huazuara nga vendet e tjera.

“NĂ« TiranĂ« u nxorĂ«n tanket pĂ«r tĂ« luftuar virusin,” kujton ai bashkĂ« me udhĂ«zimet absurde pĂ«r udhĂ«time “diagonal” nĂ« taksi.

Sipas Mukës, këto vendime treguan mungesë totale të udhëheqjes shkencore.

Në nisje të pandemisë, ai kishte kryer projeksione të pavarura të bilancit që rrezikonte Shqipëria. Një prej skenarëve të tij parashikonte 16-18 mijë vdekje shtesë.

“FatkeqĂ«sisht, kĂ«to parashikime u konfirmuan,” thotĂ« pĂ«r Citizens.al. TĂ« dhĂ«nat e shqyrtuara mĂ« lart nga raportimet e INSTAT duket se e mbĂ«shtesin kĂ«tĂ« tezĂ«.

“Masat e qeverisĂ« nuk patĂ«n ndikim tĂ« matshĂ«m nĂ« reduktimin e vdekshmĂ«risĂ«.” thekson Muka.

Ai kritikon edhe përqendrimin e trajtimit vetëm në Spitalin Infektiv. Sipas tij, kjo strategji u përdor më shumë për kontroll informacioni, se sa përkujdesje shëndetësore.

Muka thotë se Shqipëria vuajti edhe nga mungesa e kapaciteteve shkencore. Universitetet nuk prodhuan të dhëna apo analiza që mund të ndihmonin qeverinë në menaxhimin e krizës. Ndërsa akademikët u përfshinë në propagandë politike.

Ky pretendim duket se u konfirmua nga Universiteti i Mjekësisë. Fakulteti i Shkencave Mjekësore Teknike tha për Citizens.al se deri në prill 2025 realizoi vetëm katër punime shkencore.

Një prej punimeve trajtonte ndikimet e mundshme të virusit te pacientët me diabet. Të tjerat, botime të vitit 2020-2022, përqendroheshin te pasojat në shëndetin mendor të stafit mjekësor.

Ndërkohë, mungesa e kontrolleve dhe protokolleve të qarta mjekësore solli pasoja.

Muka përmend përdorimin në masë të pakontrolluar të antibiotikëve dhe kthimin e klinikave dhe farmacive si tregje pa rregulla. Kjo, sipas tij, krijoi një skenar të rrezikshëm për xhepat dhe shëndetin e qytetarëve.

Për të ardhmen, Muka ndan bindjen se nevojitet hulumtim i thelluar shkencor dhe institucional për menaxhimin e pandemisë. Ai thotë se është e rëndësishme që të shqyrtohen evidencat mbi të cilat u bazuan masat e marra.

“Ministria e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« duhet tĂ« mbajĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r vdekjet shtesĂ«,” thekson Muka. Sipas tij ShqipĂ«ria u rendit ndĂ«r vendet me shkallĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« vdekshmĂ«risĂ« nĂ« EvropĂ« gjatĂ« pandemisĂ«.

“Pa reflektim tĂ« sinqertĂ« dhe reforma tĂ« thella, sidomos nĂ« arsim tĂ« lartĂ«, do mbetemi tĂ« papĂ«rgatitur pĂ«r sfidat e ardhshme,” pĂ«rfundon ai.

The post Kujt t’i besojmĂ«? Bilanci i fshehur i pandemisĂ« COVID-19 nĂ« ShqipĂ«ri appeared first on Citizens.al.

❌
❌