Më shumë se një e katërta e të rinjve shqiptarë gjenden në të 30-tat e tyre pa asnjë zanat, arsim profesional apo të lartë të përfunduar dhe për më tepër nuk janë në asnjë lloj pune.
Ky trend, që ka mbetur kokëfortë në dy dekadat e fundit, është pasqyra më e qartë se qeveritë dhe shoqëria nuk kanë arritur të edukojnë dhe formojnë të rinjtë së paku për të qenë të zotët e vetes.
TĂ« gjendur nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«, shumica e tĂ« rinjve shqiptarĂ« nĂ« grupmoshĂ«n 15â29 vjeç shohin emigrimin si zgjidhjen kryesore pĂ«r jetĂ«n e tyre.
Megjithë përpjekjet, sistemi arsimor në vend nuk po mund të lidhet me nevojat e tregut të punës dhe cilësia e të nxënit ka pësuar ulje.
Luhatjet në arsim dhe punësim e kanë çorientuar rininë, e cila, në vend që të reagojë dhe të kërkojë llogari, po zgjedh largimin.
Në 13 vite të rinjtë tkurren me 45%
TĂ« dhĂ«nat e INSTAT, tregojnĂ« se nĂ« vitin 2024 nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin kishte vetĂ«m 405 mijĂ« tĂ« rinj tĂ« moshĂ«s 15â29 vjeç, ose 45 pĂ«r qind mĂ« pak se nĂ« censin e vitit 2011.
Rënia e popullsisë së re në moshë më shumë sesa me lindjet më pak lidhet me emigracionin e lartë, që ka marrë përmasat e pandemisë në këtë grup-moshë.
Numri i tĂ« rinjve ndĂ«rmjet dy censeve 2011â2023 ka rĂ«nĂ« tre herĂ« mĂ« shumĂ« se popullsia e pĂ«rgjithshme.
NĂ« arsim, tĂ« dhĂ«nat e vitit 2024â2025 tregojnĂ« se numri i nxĂ«nĂ«sve dhe studentĂ«ve po vazhdon tĂ« tkurret.
Regjistrimet në sistemin parauniversitar kanë rënë, veçanërisht në arsimin 9-vjeçar, ndërsa edhe universitetet po përballen me më pak aplikime dhe më shumë braktisje.
TĂ« dhĂ«nat zyrtare tĂ« INSTAT, tregojnĂ« se pĂ«r periudhĂ«n 2020â2025, totali i nxĂ«nĂ«sve tĂ« regjistruar nĂ« tĂ« gjitha nivelet ka rĂ«nĂ« me rreth 61 mijĂ«, qĂ« pĂ«rbĂ«n njĂ« tkurrje prej 10%.
Ndërsa gjatë dekadës nga viti 2015 deri më 1 janar 2025, numri i nxënësve në arsimin parauniversitar ra me mbi 31%, ose 112 mijë më pak.
Kjo tkurrje demografike po bën që vendi të ketë gjithnjë e më pak të rinj që hyjnë në sistemin arsimor, më pak studentë që diplomohen dhe më pak fuqi punëtore të kualifikuar për të ardhmen.
Papunësi e lartë
MegjithatĂ«, edhe ata qĂ« diplomohen ndeshen me sfida tĂ« mĂ«dha nĂ« tregun e punĂ«s. PunĂ«simi i tĂ« rinjve mbetet problematik, me nivele papunĂ«sie qĂ« luhaten rreth 22% pĂ«r moshat 15â29 vjeç.
Një tjetër fenomen shqetësues është papunësia mes të diplomuarve në universitet.
Pavarësisht viteve të studimit dhe investimeve të familjeve, rreth 15% e të rinjve me arsim të lartë rezultojnë të papunë.
Kjo ndodh sepse universitetet prodhojnë më shumë specialistë në fusha si drejtësia, ekonomia dhe menaxhimi, ndërkohë që tregu kërkon profile teknike, inxhinierike, profesione të zanatit, turizëm dhe teknologji.
Kjo mospërputhje shton nën-punësimin dhe detyron të rinjtë ose të punojnë jashtë profilit, ose të kërkojnë mundësi jashtë vendit.
Emigrimi si zgjidhje
Shqipëria kryeson me diferencë të madhe listën e 45 vendeve me përqindjen më të lartë të emigrantëve në raport me popullsinë në vitin 2023. Sipas vlerësimeve të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD), për çdo një mijë banorë në Shqipëri 22.1 ishin emigrantë në 38 vendet e OECD-së, një tregues që e vendos Shqipërinë shumë përpara vendeve të tjera si Rumania (12.7 emigrantë për 1000 banorë), Bullgaria (11.9) apo Kuba (10.6).
Ky nivel i lartë emigrimi nënkupton se gati një në çdo 4 shqiptarë ka emigruar jashtë vendit, duke reflektuar përmasat e jashtëzakonshme të lëvizjes demografike që ka prekur vendin tonë gjatë dekadës së fundit.
Shumica e këtyre emigrantëve, mbi 80%, janë të rinj. Niveli i lartë i emigrimit është ndoshta pasqyra e pakënaqësisë sociale dhe ekonomike të brezit të ri.
ShqipĂ«ria ka hyrĂ« nĂ« periudhĂ«n e fortĂ« tĂ« emigrimit qĂ« prej viteve â90, fenomen qĂ« nĂ« vend qĂ« tĂ« zbutet vetĂ«m forcohet.
Ădo vit largohet njĂ« numĂ«r i madh i tĂ« rinjve, kryesisht tĂ« kualifikuar, duke krijuar njĂ« humbje tĂ« madhe tĂ« kapitalit njerĂ«zor.
Sipas raportimeve dhe vlerësimeve të fundit, Shqipëria është ndër vendet e Europës me normën më të lartë të largimeve të të rinjve në raport me popullsinë.
Popullsia e tĂ« rinjve 0â29 vjeç Ă«shtĂ« pĂ«rgjysmuar brenda mĂ« pak se dy dekadave, njĂ« rĂ«nie dramatike me ndikim tĂ« thellĂ« nĂ« ekonominĂ« dhe strukturĂ«n sociale tĂ« vendit.
Shkaku kryesor mbetet mungesa e perspektivës, pagat e ulëta, mundësi të pakta zhvillimi profesional, mosbesimi tek institucionet dhe tek e ardhmja.
1 në 4 të rinj rri kot
TĂ« rinjtĂ« nĂ« ShqipĂ«ri qĂ« nuk punojnĂ«, nuk arsimohen dhe nuk trajnohen (NEET) paraqesin sot njĂ« nga sfidat mĂ« tĂ« mĂ«dha sociale tĂ« vendit. NĂ« vitin 2024, mbi 22% e tĂ« rinjve 15â29 vjeç nuk ishin as nĂ« punĂ«, as nĂ« shkollĂ« dhe as nĂ« arsim.
NĂ« grupmoshĂ«n 15â24 vjeç, norma e NEET arrin nĂ« 21.3 pĂ«r qind. NĂ« grupmoshĂ«n 25â29 vjeç, situata pĂ«rkeqĂ«sohet ndjeshĂ«m, norma e NEET ngjitet nĂ« 31.1 pĂ«r qind dhe pĂ«rqindja e tĂ« rinjve qĂ« janĂ« tĂ«rĂ«sisht inaktivĂ« rritet dukshĂ«m, sidomos mes grave.
Gjysma e të rinjve me arsim të ulët rezultojnë NEET deri në moshën 29 vjeç, dhe shumica e tyre janë inaktivë, jo thjesht të papunë.
Rreth një e pesta e të gjithë NEET-ëve me arsim të ulët ende deklarojnë se kërkojnë punë, por pjesa më e madhe, 40 deri në 50 për qind, kanë braktisur çdo lidhje me tregun e punës ose arsimin.
Edhe pse norma e braktisjes së hershme të shkollës ka rënë nga 17.4% në vitin 2021 në 13.5% në vitin 2023, furnizimi me të rinj të pashkolluar mbetet i lartë.
Në Shkodër, niveli i NEET-ëve është 22%, më i ulëti ndër qarqet e krahasuara. Tirana shfaq një nivel më të lartë në rang vendi me rreth 27%.
Të gjitha rajonet karakterizohen nga një problem i përhapur i papunësisë afatgjatë. Rreth 69 deri në 75 për qind e të rinjve që kërkojnë punë kanë më shumë se gjashtë muaj të papunë, duke treguar një shkëputje të thellë nga tregu i punës dhe një risk të lartë për të kaluar në inaktivitet.
Universitetet të zhytura në korrupsion
QĂ«ndresa Qytetare ka analizuar se gjatĂ« viteve 2021â2025, sipas prokurorive, janĂ« akuzuar pĂ«r korrupsion 50 pedagogĂ« tĂ« universiteteve publike.
Nga analiza rastet e korrupsionit që përfshijnë personel akademik të universiteteve publike rezultojnë të shpërndara në disa qytete.
Në Shkodër, 13 pedagogë (5 me hetime të pushuara, 3 të dërguar për gjykim dhe 5 të tjerë ende nën hetim), në Elbasan u përfshinë 9 pedagogë (1 në gjykim, 1 me vendim mosfillimi dhe 7 nën hetim, çështje e kaluar tek SPAK).
Në vitin 2025 SPAK përfundoi hetimet ndaj 27 zyrtarëve të Universitetit Bujqësor të Tiranës (pjesë e stafit akademik dhe administrativ).
Rreth 9 nga 10 studentĂ« (89.98%) pranojnĂ« ekzistencĂ«n e korrupsionit nĂ« tetĂ« universitetet publike tĂ« marra nĂ« analizĂ«. Nivele tĂ« larta tĂ« perceptimit (96%) janĂ« raportuar nĂ« Universitetin BujqĂ«sor tĂ« TiranĂ«s, Universitetin e MjekĂ«sisĂ« dhe Universitetin âFan S. Noliâ nĂ« Korçë, ndĂ«rsa nivelet mĂ« tĂ« ulĂ«ta, ndonĂ«se pĂ«rsĂ«ri shqetĂ«suese, janĂ« raportuar nĂ« Universitetin âAleksandĂ«r Xhuvaniâ nĂ« Elbasan (77.5%).
PĂ«rvoja personale Ă«shtĂ« mĂ« e pĂ«rhapur nĂ« Universitetin e MjekĂ«sisĂ« nĂ« TiranĂ« (26.25%) dhe Universitetin e ShkodrĂ«s âLuigj Gurakuqiâ (25%).
Pagesa pĂ«r nota Ă«shtĂ« perceptuar si mĂ« e pĂ«rhapur nĂ« Universitetin BujqĂ«sor tĂ« TiranĂ«s (59.62%) dhe Universitetin âFan S. Noliâ tĂ« Korçës (56.15%), ndĂ«rsa mĂ« e ulĂ«t nĂ« Universitetin e ShkodrĂ«s âLuigj Gurakuqiâ (35.33%). Detyrimi pĂ«r blerje librash dominohet nga Universiteti i ShkodrĂ«s (32.34%).
Pasojat
ĂshtĂ« krijuar njĂ« cikĂ«l dobĂ«sish nĂ« vend qĂ« po dekurajon tĂ« rinjtĂ«. Arsimi nuk po prodhon aftĂ«si qĂ« kĂ«rkon ekonomia, ekonomia nuk po prodhon vende tĂ« mjaftueshme pune me kushte tĂ« pranueshme pĂ«r tĂ« rinjtĂ«. Mungesa e perspektivĂ«s ekonomike dhe sociale i shtyn tĂ« rinjtĂ« drejt emigrimit.
Largimi i të rinjve rrudh më tej bazën e popullsisë së re, ul numrin e nxënësve dhe studentëve, dobëson tregun e punës dhe ndikon në cilësinë e zhvillimit ekonomik.
Si pasojë e këtyre zhvillimeve, Shqipëria rrezikon të futet në një spirale të gjatë të plakjes së popullsisë, mungesës së fuqisë punëtore dhe pamundësisë për të zhvilluar një ekonomi konkurruese pa rininë.
NĂ« kĂ«tĂ« realitet, pyetja nuk Ă«shtĂ« mĂ« âa po ikin tĂ« rinjtĂ«?â, por âsi tĂ« krijohet njĂ« klimĂ« qĂ« i mban, i punĂ«son dhe i zhvillon ataâ.
Sfida duket se është strukturore dhe kërkon reformë në arsimin profesional dhe universitar, politika punësimi të lidhura me sektorët prioritarë, si dhe programe konkrete që ndalojnë ose ngadalësojnë emigrimin.
Nëse këto procese nuk ndryshojnë, Shqipëria do të përballet me një të ardhme ku rinia do të jetë gjithnjë e më pak e pranishme dhe zhvillimi ekonomik do të jetë i paqëndrueshëm./ Monitor
The post Në 13 vite rinia u tkurr me 45%! Emigrimi shihet si zgjidhje, shkak papunësia e lartë appeared first on Albeu.com.
Login
