Meksi për ATSh: Dimri rrit stresin dhe ankthin, kujdes me sinjalet që jep trupi dhe mendja
TIRANĂ, 1 shkurt /ATSh/ Muajt e dimrit shoqĂ«rohen jo vetĂ«m me temperatura tĂ« ulĂ«ta, por edhe me njĂ« rritje tĂ« ndjeshme tĂ« stresit dhe ankthit tek njĂ« pjesĂ« e qytetarĂ«ve. Mungesa e dritĂ«s natyrale, izolimi social, ritmi i ngadaltĂ« i jetĂ«s ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« shĂ«ndetin mendor.
Në një intervistë për ATSh-në, Andia Meksi, specialiste e shëndetit mendor pranë Institutit të Shëndetit Publik (IShP) shpjegon se gjatë dimrit vërehet një shtim i konsultave për ankth, çrregullime të gjumit dhe lodhje emocionale.
âNĂ« kulturat perĂ«ndimore ky fenomen njihet si âwinter bluesâ ose âdepresioni dimĂ«rorâ, ku individĂ«t pĂ«rjetojnĂ« humor tĂ« ulĂ«t, lodhje mendore, apati, shpĂ«rqendrim, probleme me gjumin dhe oreksin, etj. Arsyet e kĂ«saj gjendje lidhen me klimĂ«n e ftohtĂ« dhe ditĂ«t e shkurtra apo dhe mungesa e diellit nĂ« shumicĂ«n e ditĂ«ve gjatĂ« sezonit tĂ« dimrit. Ekziston njĂ« lidhje, edhe pse jo e drejtpĂ«rdrejtĂ« (shkak-pasojŃ) midis gjendjes sĂ« humorit dhe klimĂ«s, pra, mungesa e diellit dhe ndikimi qĂ« ka nĂ« gjendjen tonĂ« tĂ« pĂ«rgjithshme. GjatĂ« dimrit, trupi Ă«shtĂ« i ekspozuar ndaj virozave dhe mungesĂ«s sĂ« rrezeve tĂ« diellit (vitamina D), kjo çon edhe nĂ« rĂ«nie tĂ« sistemit imunitar. Gjithashtu, kontaktet sociale bĂ«hen me tĂ« rralla nĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« se nĂ« verĂ«, si dhe aktiviteti fizik Ă«shtĂ« i kufizuar, çka mund tĂ« çojĂ« nĂ« njĂ« gjendje apatie, lodhjeje dhe humor tĂ« ulĂ«tâ, thotĂ« Meksi.
Meksi shton se ka disa faktorë psikologjikë, socialë dhe ekonomikë që i bëjnë disa individë më të cenueshëm ndaj këtij efekti dimëror, siç mund të jenë problemet ekzistuese të shëndetit mendor, kryesisht probleme me humorin (depresion, çrregullimi bipolar) dhe ankthit (ankth i përgjithësuar, sulme të panikut, çrregullimi obsesiv kompulsiv (OCD), etj.), por edhe individët me probleme të abuzimit me substancat si alkooli, drogat dhe individët me probleme të përshtatjes.
âSipas ShoqatĂ«s Amerikane tĂ« PsikiatrisĂ« (APA), gjatĂ« stinĂ«s sĂ« dimrit individĂ«t pĂ«rjetojnĂ« simptomat si ndjenjĂ« trishtimi, humbje interesi ose kĂ«naqĂ«sie nĂ« aktivitetet qĂ« zakonisht pĂ«lqehen, ndryshime nĂ« oreks, ndryshim nĂ« gjumĂ«, humbje energjie ose ndjenjĂ« mĂ« e lodhur pavarĂ«sisht njĂ« sasie tĂ« mirĂ« gjumi, ngadalĂ«sim i tĂ« menduarit, pĂ«rqendrimit ose vendimmarrjes, rritje e aktiviteteve si ecja, shtrĂ«ngimi i duarve ose pamundĂ«sia pĂ«r tâu ulur, ose ngadalĂ«sim i lĂ«vizjeve ose tĂ« folurit, ndjenjĂ« e pashpresĂ«, pa vlerĂ« ose faji, si edhe mendime pĂ«r vdekje ose vetĂ«vrasjeâ, pohon Meksi, duke nĂ«nvizuar se shĂ«ndeti mendor nuk Ă«shtĂ« njĂ« gjendje statike, por dinamike.
âPĂ«r ata tĂ« cilĂ«t janĂ« duke hasur vĂ«shtirĂ«si nĂ« pĂ«rmbushjen e detyrave tĂ« pĂ«rditshme, qĂ« kanĂ« probleme me gjumin, humorin dhe shqetĂ«simet trupore apo psikoemocionale, tĂ« drejtohen pranĂ« mjekut tĂ« familjes nĂ« qendrat socio-shĂ«ndetĂ«sore nĂ« zonat e tyre tĂ« banimit. TashmĂ«, pranĂ« qendrave shĂ«ndetĂ«sore primare janĂ« atashuar stafet psiko-sociale tĂ« cilat ofrojnĂ« vlerĂ«sime dhe referim pĂ«r trajtim tĂ« specializuar tĂ« shĂ«ndetit mendor. KĂ«ta profesionistĂ« janĂ« tĂ« pajisur me njohuri dhe mjetet pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« ndĂ«rhyrje dhe pĂ«r tĂ« vlerĂ«suar ndihmĂ«n qĂ« iu duhetâ, thekson ajo.
Dimri, sipas Meksit, i kufizon individët në kryerjen e aktiviteteve në ambiente të hapura dhe në natyrë, por kurrsesi nuk ndikon në marrëdhëniet dhe jetën sociale të individëve.
âTĂ« ndenjurit vetĂ«m nuk Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht shenjĂ« e vetmisĂ« apo tĂ«rheqjes sociale. Ka individĂ« tĂ« cilĂ«t nuk ndihen tĂ« vetmuar pasi e kanĂ« kohĂ«n tĂ« zĂ«nĂ« duke bĂ«rĂ« gjĂ«rat qĂ« iu pĂ«lqejnĂ« dhe qĂ« i bĂ«jnĂ« tĂ« ndihen mirĂ« me veten. Por, dimri kufizon kryerjen e aktiviteteve nĂ« ambiente tĂ« hapura dhe nĂ« natyrĂ«, por kurrsesi nuk ndikon nĂ« marrĂ«dhĂ«niet dhe jetĂ«n sociale tĂ« individĂ«ve. Izolimi apo tĂ«rheqja sociale ndaj aktiviteteve dhe kontakteve/ marrĂ«dhĂ«nieve qĂ« mĂ« parĂ« i kryenim me dĂ«shirĂ«, ndodh si pasojĂ« e ndjenjĂ«s sĂ« pasigurisĂ«, ankthit dhe problematikave tĂ« tjera qĂ« lidhen me shĂ«ndetin tonĂ« mendorâ, shton ajo.
Meksi ndan njëherësh edhe disa këshilla praktike për qytetarët dhe mënyrën se si duhet të veprohet për ta përballuar emocionalisht dimrin.
Ajo thekson se qytetarët duhet të jenë të vëmendshëm ndaj ndryshimeve në mendime, gjendjen emocionale dhe sjelljen e tyre.
âDuhet tĂ« komunikoni me miq dhe familjarĂ« pĂ«r vĂ«shtirĂ«sitĂ« qĂ« po kaloni dhe me punĂ«dhĂ«nĂ«sin nĂ«se kjo po ndikon nĂ« performancĂ«n tuaj nĂ« punĂ« dhe tĂ« kĂ«rkoni zgjidhje pĂ«r problemet qĂ« po hasni. Kujdesi ndaj vetes Ă«shtĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, ndaj drejtojuni njĂ« specialisti tĂ« shĂ«ndetit mendor nĂ« rast nevoje. Takimet konsultuese me njĂ« profesionist ndihmojnĂ« qĂ« tĂ« parandalojmĂ« pĂ«rkeqĂ«simin e gjendjes dhe tĂ« adresojmĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n e duhur problemet e shĂ«ndetit tonĂ« mendorâ, thotĂ« Meksi.
Sipas saj, e rëndësishme është që të ruhet edhe rutina e përditshme, aktiviteti fizik dhe orët e plota të gjumit.
âAngazhimi nĂ« punĂ«, kujdesi pĂ«r higjienĂ«n e shtĂ«pisĂ« dhe vetes, gatimi i vakteve tĂ« shĂ«ndetshme nĂ« vend qĂ« tâi blini tĂ« gatshme, shpenzimi i kohĂ«s me veten nĂ« mĂ«nyrĂ« cilĂ«sore dhe reduktimi i ndĂ«rveprimit nĂ« rrjetet sociale dhe botĂ«n virtuale janĂ« disa prej angazhimeve qĂ« ndihmojnĂ« nĂ« reduktimin e gjendjes sĂ« rĂ«nduar emocionaleâ, thekson ajo.
âGjithashtu, aktiviteti fizik i lehtĂ« dhe i moderuar (tĂ« paktĂ«n 20 minuta ecje çdo ditĂ« ose 60-90 minuta fizkulturĂ« 3 herĂ« nĂ« javĂ«); 6-7 orĂ« gjumĂ« me orare fikse (fjetje-zgjim); pushimi, reduktimi dhe shmangia e produkteve tĂ« duhanit, alkoolit dhe drogave; mbajtja e njĂ« ditari ku tĂ« shĂ«noni mendimet qĂ« keni; meditimi dhe kontakti me familjarĂ«t dhe miq, janĂ« tĂ« tjerĂ« faktorĂ« pozitivĂ« qĂ« ndikojnĂ« nĂ« pĂ«rmirĂ«simin e gjendjes. NĂ«se gjendja juaj nuk pĂ«rmirĂ«sohet, duhet ndĂ«rhyrja tek specialisti i shĂ«ndetit mendorâ, pĂ«rfundoi Meksi.
/e.i/j.p/r.e/
The post Meksi për ATSh: Dimri rrit stresin dhe ankthin, kujdes me sinjalet që jep trupi dhe mendja appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.
