Disa persona raportojnë se përjetojnë ëndrra më të gjalla vetëm disa ditë pasi reduktojnë marrjen e kafeinës. Çfarë po ndodh?
A e keni ulur së fundmi konsumin e kafeinës dhe ndiheni sikur po shihni ëndrra që duken si të vërteta?
Edhe pse ulja e kafeinës ka disa përfitime të mundshme, si dhëmbë më të bardhë dhe më pak nevojë për të shkuar në tualet, shpesh përmendet edhe një anë negative: shfaqja e ëndrrave shumë realistike (dhe ndonjëherë të frikshme).
Është një efekt i çuditshëm dhe specifik, për të cilin shumë njerëz thonë se shfaqet brenda pak ditësh nga ulja e konsumit të kafeinës.
Por a ka vërtet bazë shkencore? Le të shohim çfarë thotë kërkimi shkencor.
Si ndikon kafeina në gjumë
Kafeina është një stimulues që na bën të ndihemi vigjilentë dhe zgjuar. Ajo vepron duke bllokuar një substancë kimike në tru të quajtur adenozinë.
Adenozina grumbullohet gjatë ditës, ndërsa jemi zgjuar dhe aktivë. Në mbrëmje, rritja e adenozinës në tru na ndihmon të ndihemi të përgjumur. Gjatë gjumit, adenozina pastrohet dhe zgjohemi idealisht të freskët, gati që cikli të fillojë sërish.
Kur konsumojmë kafeinë, ajo bllokon sinjalin e adenozinës. Pra, edhe pse adenozina është ende e pranishme, ne nuk e ndiejmë aq fort përgjumjen. Kur efekti i kafeinës mbaron, dëshira për të fjetur rritet ndjeshëm (i ashtuquajturi “crash” nga kafeina).
Kafeina ka një gjysmë-jetë rreth tre deri në gjashtë orë, që do të thotë se gjysma e sasisë së konsumuar mbetet ende në trup pas kësaj kohe dhe vazhdon të ndikojë në adenozinë. Kjo shpjegon pse për shumë njerëz kafeina në pasdite ose mbrëmje e bën më të vështirë rënien në gjumë.
Cilësia e gjumit dhe ëndrrat janë të lidhura ngushtë. Duke ndërhyrë në sinjalizimin e adenozinës, kafeina mund ta bëjë gjumin më të fragmentuar dhe të reduktojë sasinë totale të tij, veçanërisht gjumin e thellë dhe rigjenerues jo-REM (NREM). Studimet tregojnë qartë se sa më vonë gjatë ditës të konsumohet kafeina dhe sa më e madhe të jetë sasia, aq më negativ është ndikimi në gjumë.
Nuk ka shumë studime direkte që tregojnë nëse ulja e kafeinës i bën ëndrrat më të gjalla. Shumica e kërkimeve fokusohen te ndikimi i kafeinës në gjumë, jo te përmbajtja e ëndrrave. Por kjo nuk do të thotë se nuk ka lidhje.
Pse më pak kafeinë mund të nënkuptojë ëndrra më të gjalla?
Edhe pse nuk ka prova të drejtpërdrejta, shumë njerëz raportojnë të njëjtën përvojë: sapo ulin kafeinën, brenda disa netësh ëndrrat bëhen më të detajuara, më intensive ose thjesht më të çuditshme.
Edhe pse ulja e kafeinës nuk i shkakton drejtpërdrejt ëndrrat e gjalla, ekziston një lidhje e besueshme. Meqë kafeina redukton sasinë totale të gjumit dhe rrit zgjimet gjatë natës, sidomos kur konsumohet vonë, ulja e saj mund të krijojë një efekt “rikuperimi”. Kur flemë më shumë, rritet edhe sasia e gjumit REM (lëvizje e shpejtë e syve).
Çfarë janë ëndrrat e gjalla?
Ëndrrat e gjalla janë ëndrra që duken shumë reale. Ato janë jashtëzakonisht të detajuara, me imazhe intensive dhe emocione të forta, dhe shpesh mbahen mend edhe shumë kohë pas zgjimit.
Gjumi REM është faza kur trupi është i relaksuar, por truri shumë aktiv. Është edhe faza kryesore e ëndrrave. Më shumë gjumë REM do të thotë më shumë mundësi që truri të prodhojë ëndrra të gjalla dhe komplekse. Studimet kanë treguar se personat me përqindje më të lartë të gjumit REM kanë më shumë gjasa të raportojnë ëndrra të gjalla.
Gjumi REM është gjithashtu faza nga e cila zgjohemi më shpesh gjatë natës. Kur zgjohemi nga REM-i, kemi më shumë gjasa t’i kujtojmë ëndrrat, sepse ato janë ende “të freskëta” në kujtesë.
Kështu, ulja e kafeinës mund të çojë në më shumë gjumë REM, që do të thotë më shumë ëndrra dhe më shumë kujtime të tyre.
Sigurisht, gjumi është kompleks dhe ëndrrat po ashtu. Jo të gjithë do të kenë menjëherë ëndrra të gjalla pasi ulin kafeinën, dhe efekti mund të zgjasë vetëm disa ditë ose javë.
Përfundimi
Nuk ka shumë prova të forta që lidhin drejtpërdrejt uljen e kafeinës me ëndrrat e gjalla, por një lidhje e mundshme ekziston. Kafeina ndikon në gjumë, gjumi ndikon në ëndrrat dhe, kur kafeina reduktohet ose hiqet, truri mund të ketë më shumë kohë për të kaluar në fazën REM.
Gjithçka varet nga koha
Kur mendojmë për kafeinën, zakonisht na vijnë ndër mend kafeja dhe pijet energjike. Por kafeina gjendet edhe në pijet e gazuara, çokollatë, çaj, suplemente para stërvitjes dhe disa medikamente.
Kafeina ka përfitime të shumta, përfshirë për funksionin njohës dhe shëndetin mendor. Disa studime tregojnë se konsumuesit e kafesë kanë rrezik më të ulët për depresion, ndërsa kafeina është lidhur me uljen e rrezikut për sëmundje neurodegjenerative si Parkinsoni. Kafeja përmban gjithashtu vitamina B dhe antioksidantë, të rëndësishëm për një dietë të shëndetshme.
Për punëtorët me turne, sidomos ata që punojnë natën, kafeina shpesh është mënyra kryesore për të përballuar lodhjen. Edhe për ata që nuk punojnë me turne, dita shpesh nuk nis pa filxhanin e parë, ose të dytë, të kafesë.
Nëse nuk dëshironi ta hiqni plotësisht kafeinën, por doni të përmirësoni gjumin, çelësi është koha e konsumit. Shmangni kafeinën të paktën tetë orë para gjumit dhe evitoni dozat e larta brenda 12 orëve para se të flini. Gjumi juaj mund t’ju falënderojë, dhe ëndrrat mund t’ju befasojnë./bbc
The post Po pakësoni kafenë? Ja pse ëndrrat mund të bëhen më intensive appeared first on Gazeta Si.