BUDAPEST, 13 janar /ATSH/ – Kryeministri nacionalist hungarez, Viktor Orban do të përballet, për herë të parë pas 16 vitesh, me një sfidant të fortë në zgjedhjet parlamentare të Hungarisë, që do të mbahen më 12 prill, ndërsa rezultati pritet të ketë pasoja të thella për Evropën dhe forcat politike të së djathtës ekstreme, sipas Reuters.
Rikandidimi i Orbanit po ndiqet me vëmendje edhe përtej Hungarisë.
Udhëheqësi nacionalist e konsideron presidentin amerikan Donald Trump si një aleat kundër Bashkimit Evropian dhe ka ruajtur lidhje të ngushta me Moskën, pavarësisht luftës në Ukrainë.
Orban dhe modeli i demokracisë joliberale
Orban, 62 vjeç, i cili erdhi në pushtet në vitin 2010 me një fitore dërrmuese, e ka shndërruar Hungarinë në atë që ai e quan një demokraci joliberale.
Ai është përplasur shpesh me Brukselin për kufizimet ndaj mediave të pavarura, qëndrimin e tij kundër emigracionit dhe tkurrjen e të drejtave të komunitetit LGBTQ.
Këto përplasje kanë çuar në ngrirjen e miliarda eurove fonde evropiane, duke ushtruar presion shtesë mbi një ekonomi që tashmë po vuan nga inflacioni i lartë dhe rënia e fuqisë blerëse.
Në këto zgjedhje, ai do të përballet me Peter Magyar, një ish-zyrtar i qeverisë, partia e të cilit ”Tisza”, me orientim qendër-djathtas, ka tronditur skenën politike hungareze që nga hyrja e saj në vitin 2024.
Rezultati i këtij votimi nuk do të ketë pasoja vetëm për Hungarinë, por pritet të ndikojë drejtpërdrejt edhe ekuilibrat politikë në Bashkimin Evropian.
Në arenën ndërkombëtare, Orban ka ndërtuar një profil të veçantë: ai mban marrëdhënie të afërta me Moskën, pavarësisht luftës në Ukrainë, dhe e sheh ish-presidentin amerikan Donald Trump si një aleat ideologjik kundër institucioneve të Bashkimit Evropian.
Ekonomia, pika e dobët e ”Fidesz”-it
Ndryshe nga zgjedhjet e mëparshme, ku stabiliteti ekonomik i ka shërbyer si avantazh, këtë herë Orban përballet me një realitet më të vështirë. Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, inflacioni u rrit ndjeshëm, duke shkaktuar një krizë të kostos së jetesës që preku veçanërisht shtresat e mesme dhe të ulëta.
Përpjekjet e qeverisë për të frenuar çmimet dhe për të ofruar mbështetje sociale kanë pasur efekt të kufizuar, ndërsa bllokimi i fondeve të BE-së ka reduktuar hapësirën fiskale për investime dhe stimulim ekonomik. Në këtë kontekst, ekonomia është shndërruar në pikën më të ndjeshme të fushatës së ”Fidesz”-it.
Sfida e re Peter Magyar dhe partia ”Tisza”
Në këtë skenë politike hyn Peter Magyar, 44 vjeç, një ish-konkurrent i sistemit qeveritar, i cili është shfaqur si figura më e fortë opozitare në një dekadë e gjysmë. Partia e tij, ”Tisza”, me orientim qendër-djathtas, ka arritur të tërheqë votues të zhgënjyer si nga opozita tradicionale, ashtu edhe nga ”Fidesz”.
Magyar ka ndërtuar fushatën e tij mbi dy shtylla kryesore: luftën kundër korrupsionit dhe rikthimin e marrëdhënieve funksionale me Bashkimin Evropian. Ai ka premtuar se do të ndërmarrë reforma për të zhbllokuar miliarda euro fonde të ngrira nga BE-ja, duke argumentuar se këto para janë jetike për rimëkëmbjen ekonomike.
Ndryshe nga Orban, Magyar ka theksuar se Hungaria duhet të mbetet e ankoruar fort në BE dhe NATO, ndërsa ka sinjalizuar një qasje pragmatike ndaj Rusisë, pa u larguar nga linja euroatlantike.
Sondazhet dhe faktorët e pasigurisë
Sondazhet e fundit sugjerojnë një garë më të ngushtë se kurrë më parë. Sipas një studimi të kryer në dhjetor nga instituti Publicus, partia ”Tisza” gëzon mbështetjen e 48% të votuesve të vendosur, kundrejt 40% për ”Fidesz”-in. Megjithatë, një përqindje e konsiderueshme votuesish të pavendosur mbetet një faktor kyç që mund të përmbysë parashikimet.
Kontrolli i ”Fidesz”-it mbi institucionet, mediat proqeveritare dhe strukturat lokale mbetet një avantazh i rëndësishëm për Orbanin. Nga ana tjetër, lodhja e elektoratit nga një pushtet i gjatë dhe presioni ekonomik mund të favorizojnë ndryshimin.
Një zgjedhje me pasoja përtej Hungarisë
Zgjedhjet e 12 prillit nuk janë thjesht një garë mes dy politikanëve, por një referendum de facto mbi drejtimin strategjik të Hungarisë: vazhdimi i kursit nacionalist dhe konfrontues me BE-në, apo një kthesë drejt integrimit më të thellë evropian dhe reformave institucionale.
Për Bashkimin Evropian, një humbje e Orbanit do të dobësonte një nga zërat më të fortë kundër Brukselit nga brenda unionit. Përkundrazi, një fitore e re e tij do të konfirmonte qëndrueshmërinë e modelit të demokracisë joliberale dhe do t’i jepte shtysë forcave të ngjashme politike në vende të tjera evropiane.
Në këtë kuptim, votimi i 12 prillit në Hungari shihet gjerësisht si një nga testet politike më të rëndësishme të vitit në Evropë. /Ad.Ab./ a.jor.
The post ANALIZË – Zgjedhjet e 12 prillit prova më e madhe e pushtetit të Orbanit në 16 vjet appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.