Faqe anonime nĂ« Facebook dhe Instagram tĂ« quajtura âZall Gjoçajâ dhe tĂ« hapura sĂ« fundmi, kanĂ« nisur publikimin e njĂ« serie me materiale qĂ« synojnĂ« tĂ« diskreditojnĂ«, DhimitĂ«r Kolecin dhe Jorgj Locajn, aktivistĂ« nga Zall-Gjoçaj dhe fshati Lufaj tĂ« njohur pĂ«r kundĂ«rshtimin e projekteve tĂ« hidrocentraleve tĂ« kompanisĂ« âSeka Hydropowerâ.
Faqet u aktivizuan mĂ« 2 dhe 5 shkurt 2026 dhe deri mĂ« tani kanĂ« botuar tĂ« paktĂ«n tre video tĂ« montuara, tĂ« cilat marrin pjesĂ« nga intervistat dhe postimet e Kolecit dhe Locajt dhe shoqĂ«rohen me mbishkrime dhe âkundĂ«r-argumenteâ, tĂ« cilat synojnĂ« tâi portretizojnĂ« aktivistĂ«t si âmashtruesâ dhe âgjobaxhinjĂ«â.
Pavarësisht se faqja në Facebook (link) ka vetëm katër ndjekës dhe ajo në Instagram asnjë (link), videot kanë arritur shikueshmëri nga 9 mijë deri në 30 mijë shikime, çka lë të nënkuptohet se personat pas këtij linçimi mund ta kenë sponsorizuar përmbajtjen (të paktën videot në Facebook), për ta shpërndarë më shumë në rrjet.
Në komente vërehen reagime skeptike nga qytetarë që kërkojnë shpjegime për motivet e publikimeve.
Citizens.al vuri re se faqja âZall-Gjoçajâ ndĂ«rvepronte ngushtĂ« me dy faqe tĂ« tjera anonime: âBukuritĂ« Zall-Gjoçajâ (link) dhe âAlisa Interactâ (link).
E para shpërndante të njëjtat video, ndërsa e dyta nuk kishte postime, por dukej se shërbente si profil mbështetës në komentet dhe përgjigjet ndaj qytetarëve.
Këto faqe nuk kanë transparencë mbi administratorët apo qëllimin e tyre teksa struktura e ndërveprimit sugjeron një veprimtari të koordinuar për të linçuar aktivistët në fjalë.
âPresion pĂ«r tĂ« na heshturâ
I pyetur nga Citizens.al, DhimitĂ«r Koleci hodhi dyshimin se pas sulmeve mund tĂ« qĂ«ndrojĂ« kompania âSeka Hydropowerâ, ose persona tĂ« lidhur me tĂ«. Kompania nĂ« fjalĂ« ka ndĂ«rtuar hidrocentralin nĂ« Zall-Gjoçaj.
âDalin me profile false, i ndryshojnĂ« herĂ« pas here, njĂ«herĂ« nxjerrin bukuritĂ« e Zall-Gjoçajt, njĂ«herĂ« njĂ« emĂ«r tjetĂ«r, nuk dimĂ« se kush janĂ«,â tha Koleci, âĂshtĂ« presion i hapur pĂ«r tĂ« na dĂ«mtuar si aktivistĂ«.â
Citizens.al kontaktoi administratorin e âSeka Hydropowerâ, Bardhyl Muçeku, pĂ«r tĂ« pyetur nĂ«se kishte dijeni tĂ« situatĂ«s, por ai mohoi diçka tĂ« tillĂ«, duke u shprehur se ishte kundĂ«r kĂ«saj fushate linçimi.
Nga ana tjetĂ«r, Koleci theksoi se nuk ka pasur asgjĂ« personale me drejtuesit apo njerĂ«zit pas kompanisĂ« âSeka Hydropowerâ, dhe e gjithĂ« kjo fushatĂ« po ndodh me qĂ«llim dĂ«mtimin e figurĂ«s sĂ« tij publike dhe demoralizimi i komunitetit qĂ« ka kundĂ«rshtuar hidrocentralet.
âKy nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m problem personal. Kam familje dhe reputacion nĂ« shoqĂ«ri,â shtoi ai.
AktivistĂ« tĂ« angazhuar nĂ« mbrojtjen e Zall-Gjoçajt thanĂ« pĂ«r Citizens.al se sulmet nĂ« rrjetet sociale nisĂ«n menjĂ«herĂ« pas vendimit tĂ« GjykatĂ«s sĂ« LezhĂ«s, e cila mĂ« 28 janar pushoi çështjen penale pĂ«r shpifje dhe fyerje, tĂ« ngritur nga âSeka Hydropowerâ ndaj DhimitĂ«r Kolecit, Jorgji Locajt dhe Adem XhokolĂ«s, qĂ« tĂ« tre banorĂ« tĂ« zonĂ«s.
Sipas aktivistëve, ky zhvillim shënoi një zhvendosje të presionit nga gjykata drejt rrjeteve sociale.
âPas vendimit, u aktivizua njĂ« faqe nĂ« Facebook, qĂ« publikon materiale tĂ« pĂ«rsĂ«ritura, video, fotografike dhe me shkrime duke akuzuar publikisht aktivistĂ«t pĂ«r mashtrim dhe shpifje,â thanĂ« aktivistĂ«t e Zall-Gjoçajt pĂ«r Citizens.al.
Padia e kompanisë kishte të bënte me deklaratat publike të tre banorëve gjatë protestave, ku ata ngrinin shqetësime për ndikimin e hidrocentraleve në lumenjtë Flim dhe Urakë.
Pas shqyrtimit të fushatës linçuese, Dhimitër Koleci dhe aktivistë të tjerë të Zall-Gjoçajt depozituan një ankesë pranë Komisionerit për Mbrojtjen e të Dhënave Personale.
Ankesa ka të bëjë me përpunim të paligjshëm të të dhënave, cenim të privatësisë dhe dëmtim të reputacionit.
Sipas ankesës, materialet filmike janë nxjerrë jashtë kontekstit dhe janë ripërdorur në mënyrë selektive për të ndërtuar një narrativë diskredituese. Aktivistët kanë kërkuar fshirjen e përmbajtjeve, gjetjen dhe marrjen e masave administrative ndaj personave përgjegjës.
âUnĂ« do ta vazhdoj betejĂ«n, nuk do tĂ« ndalem, ata nuk do ta arrijnĂ« atĂ« qĂ« duan tĂ« arrijnĂ«. UnĂ« jam me zĂ«, me figurĂ«, ata janĂ« tĂ« fshehur!â theksoi Koleci.
Pas tre ditĂ«sh pĂ«rplasje tĂ« dhunshme me policinĂ« kundĂ«r zhvillimit tĂ« resortit âBlue Borgoâ nĂ« zonĂ«n mes ShĂ«ngjinit dhe VelipojĂ«s, banorĂ«t e Rrjollit u mblodhĂ«n sot para ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme (SPAK) ku kĂ«rkuan ndĂ«rhyrjen e drejtĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« zgjidhur konfliktin e pronĂ«sisĂ« sĂ« tokave ku po zhvillohet projekti.
NjĂ«soj si rreth njĂ« vit mĂ« parĂ« ata protestuan me pankarta para sĂ« njĂ«jtĂ«s godinĂ«, me tĂ« njĂ«jtĂ«n kĂ«rkesĂ«: Pezullimin e punimeve dhe hetimin e dokumentacionit qĂ« i kaloi pronĂ«sinĂ« kompanisĂ« âGener 2â, tĂ« cilin ata e konsiderojnĂ« tĂ« bĂ«rĂ« me falsifikime.
Një vit më pas, sipas banorëve dhe avokatëve të tyre, nuk ka asnjë informacion nëse janë kryer veprime konkrete hetimore. Pas protestës së sotme, avokati Ndue Pjetra tha se SPAK ia ka deleguar çështjen Gjykatës dhe Prokurorisë së Shkodrës.
âProces i zvarritur qĂ«llimishtâ
Avokati i banorĂ«ve, Ndue Pjetra, i tha Citizens.al se zvarritja e deritanishme e procesit ka qenĂ« e qĂ«llimshme. Sipas tij, kjo i jep kohĂ« Fatmir ShpellzĂ«s, tĂ« dyshuar pĂ«r falsifikim dokumentesh pronĂ«sie, âtĂ« rregullojĂ« aktetâ.
Pjetra kĂ«rkoi pĂ«rfshirjen e Inspektorati KombĂ«tar i Mbrojtjes sĂ« Territorit (IKMT), pĂ«r tĂ« verifikuar nĂ«se kompania âGener 2â, qĂ« po punon nĂ« terren, po vepron nĂ« pĂ«rputhje me ligjin.
âNĂ«se rezulton se gjithçka Ă«shtĂ« nĂ« rregull, banorĂ«t do tĂ« tĂ«rhiqen nga kauza,â tha ai teksa shtoi se ata kanĂ« depozituar njĂ« padi civile nĂ« GjykatĂ«n e ShkodrĂ«s pĂ«r prishje tĂ« pronĂ«sisĂ« dhe njohje tĂ« saj nĂ« favor tĂ« banorĂ«ve, tĂ« cilĂ«t pretendojnĂ« se e zotĂ«rojnĂ« prej rreth 100 vitesh.
Prek Molla, banor i zonës, tha se të hënën, më 9 shkurt, ata do të paraqiten në institucionet e drejtësisë në Shkodër me qëllim që të kërkohet pezullimi i punimeve deri në një vendimmarrje përfundimtare.
Avokati Klodian Reçi ngriti shqetĂ«simin pĂ«r mungesĂ«n e kontrolleve institucionale. Ai paralelizoi reagimin e shpejtĂ« tĂ« IKMT-sĂ« ndaj ndĂ«rtimeve tĂ« vogla dhe private me mungesĂ«n e verifikimeve pĂ«r njĂ« projekt qĂ« shtrihet nĂ« rreth 146 hektarĂ« nga njĂ« investitor strategjik ânuk shkon as pĂ«r verifikimeâ.
Protesta u mbĂ«shtet edhe nga pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« partive opozitare, pĂ«rfshirĂ« âLĂ«vizja BashkĂ«â dhe âMundĂ«siaâ. Ata ishin tĂ« pranishĂ«m edhe nĂ« protestĂ«n e zhvilluar njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« nĂ« Rrjoll, ku pati edhe njĂ« person tĂ« lĂ«nduar.
âMe firmĂ«n e saj, Belinda Balluku po u shkatĂ«rron jetĂ«n njerĂ«zve,â deklaroi Redi Muçi para SPAK-ut duke e cilĂ«suar konfliktin si pjesĂ« tĂ« njĂ« problemi tĂ« zgjatur 35-vjeçar tĂ« pronĂ«sisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.
Barbara Doda nga partia âMundĂ«siaâ, shprehu mbĂ«shtetjen pĂ«r banorĂ«t.
Projekti i âGener 2â parashikon njĂ« investim prej 280 milionĂ« eurosh pĂ«r ngritjen e 33 strukturave akomoduese dhe shĂ«rbimi, me objekte nga 3 deri nĂ« 10 kate mbi tokĂ« dhe njĂ« kat nĂ«ntokĂ«, pĂ«rfshirĂ« struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.
Zona e zhvillimit parashikohet nĂ« rreth 146 hektarĂ« me distancĂ« rreth 2 kilometra larg monumentit natyror âRana e Hedhunâ. Ajo bĂ«n pjesĂ« nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b tĂ« âPeizazhit tĂ« mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«â.
Në këtë nënzonë zbatohet shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synon ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenojnë objektivat e mbrojtjes.
Me ndryshimet e Ligjit pĂ«r Zonat e Mbrojtura, nĂ« vitin 2024, u pĂ«rfshi edhe koncepti i âturizmit tĂ« ekselencĂ«sâ i cili parashikon struktura akomoduese me standarde tĂ« larta arkitektonike dhe mjedisore.
Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.
Vendndodhja e projektit brenda zonĂ«s sĂ« mbrojtur âLumi i BunĂ«s-Velipojeâ/Citizens.al
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, njĂ« vlerĂ«sim i bĂ«rĂ« nga AKM ka dalĂ« nĂ« pĂ«rfundimin se projekti âBlue Borgoâ nuk bie nĂ« kundĂ«rshtim me legjislacionin pĂ«r zonat e mbrojtura.
NĂ« njĂ« reagim publik mĂ« 5 shkurt, kompania âGener 2â deklaroi se projekti âBlue Borgoâ, i zhvilluar nga kompania tjetĂ«r pjesĂ« e grupit âAba Blue Borgoâ (Aba Holding), Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me tĂ« gjitha aktet ligjore dhe nĂ«nligjore nĂ« fuqi.
Sipas kompanisĂ«, nga faza e konceptimit deri nĂ« marrjen e lejes pĂ«rfundimtare tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« dhjetor 2025, janĂ« ndjekur tĂ« gjitha procedurat ligjore. âGener 2â thotĂ« se janĂ« zhvilluar dĂ«gjesa publike dhe se nuk Ă«shtĂ« cenuar asnjĂ« e drejtĂ« pronĂ«sie.
Kompania i cilëson të pabazuara dhe dezinformuese pretendimet për paligjshmëri. Ajo shprehet e vendosur ta vijojë projektin brenda afateve, duke e konsideruar projektin një stacion të rëndësishëm turistik për zonën.
Prej më shumë se një viti, konflikti mes banorëve që pretendojnë pronësinë e tokave dhe kompanisë që ka marrë lejen e ndërtimit mbetet pezull. Asnjë institucion i drejtësisë nuk ka dhënë ende një vendim përfundimtar.
âKur do tâu vijĂ« radha kĂ«tyre çështjeve?â pyeti avokati Reçi, âKur tĂ« kenĂ« vdekur dhe ato qĂ« kanĂ« qenĂ« para tyre, apo vetĂ«m pasi resortet tĂ« jenĂ« ndĂ«rtuar dhe tĂ« mos zhbĂ«hen mĂ«?â
Gjykata Kushtetuese vendosi sot tĂ« mos japĂ« njĂ« vendim pĂ«rfundimtar pĂ«r çështjen e ndalimit tĂ« platformĂ«s sociale Tik-Tok. Ajo dha kohĂ« shtesĂ« pĂ«r palĂ«t e pĂ«rfshira duke konsideruar se kishte ende pyetje pĂ«r tâu shteruar.
Kështu, gjykata la afat deri më 12 shkurt për dorëzimin e komenteve dhe shpjegimeve shtesë, ndërsa seanca për konkluzionet përfundimtare u caktua për më 23 shkurt, në orën 10:00.
Vendimi pritet të përcaktojë jo vetëm fatin e aktit që ndaloi përkohësisht TikTok-un, por edhe standardin kushtetues mbi kufizimin e platformave digjitale nga pushteti ekzekutiv.
Tërheqja e qeverisë dhe vijimi i procesit në Kushtetuese
Seanca për shqyrtimin e ndalimit të përdorimit të platformës sociale TikTok nga qeveria shqiptare u mbajt paraditen e së enjtes në Gjykata Kushtetuese, por u parapri nga një zhvillim i papritur politik.
Dy ditë para seancës, qeveria miratoi vendimin Nr. 62, me të cilin shfuqizoi aktin e një viti më parë që ndalonte aksesin në TikTok.
Sipas vendimit të datës 3 shkurt, Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), në bashkëpunim me entet rregullatore, duhet të ndërmarrë veprimet për heqjen e masave kufizuese, duke respektuar legjislacionin për mbrojtjen e të dhënave personale.
Padia në Gjykatën Kushtetuese kundër vendimit të qeverisë ishte depozituar nga Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative në Shqipëri (BIRN Albania) dhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), në mbrojtje të lirisë së medias dhe të shprehjes.
Përfaqësuesit e qeverisë argumentuan në seancën e Kushtetueses se shqyrtimi i çështjes është i panevojshëm, pasi vendimi që ndalonte TikTok-un tashmë është shfuqizuar.
âVendimi e humb efektin e tij nĂ« afatin 12-mujor,â tha Herold Jonuzaj si pĂ«rfaqĂ«sues i qeverisĂ«, teksa shtoi se ai âdo tĂ« shfuqizohej automatikisht brenda 6 marsit 2026.â Sipas tij, shfuqizimi ishte pjesĂ« e njĂ« procesi negociimi me platformĂ«n pĂ«r vendosjen e filtrave tĂ« kĂ«rkuar.
Avokati i palës paditëse, Franc Terihati, këmbënguli se çështja duhet të shqyrtohet pavarësisht vendimit të qeverisë për ta shfuqizuar ndalimin e platformës. Ai theksoi se akti normativ që e ndaloi Tik-Tok-un ka cenuar disa të drejta kushtetuese, përfshirë lirinë e shprehjes, të shtypit, të drejtën për informim dhe lirinë ekonomike.
PĂ«r kĂ«tĂ« Terihati e konsideroi âçështje me interes madhor publikâ ndaj dhe gjykata duhet tĂ« shprehet nĂ«se vendimi ka qenĂ« ose jo kushtetues gjatĂ« kohĂ«s qĂ« ka qenĂ« nĂ« fuqi.
Edhe përfaqësuesit e AGSH ngritën shqetësimin për rrezikun e një precedenti të krijuar. Ata e cilësuan gjithashtu problematike shfuqizimin e aktit vetëm 48 orë para seancës gjyqësore.
âĂfarĂ« ndodh nĂ«se çështja pushohet dhe pasnesĂ«r KĂ«shilli i Ministrave rimblidhet pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« akt tjetĂ«r tĂ« ri tĂ« ngjashĂ«m?â u shpreh Isa Myzyraj nga AGSH duke theksuar se nga Gjykata Kushtetuese kĂ«rkohej vendosja e njĂ« standardi pĂ«r raste tĂ« tilla edhe pĂ«r qeveritĂ« e ardhshme.
Trupa e Gjykatës Kushtetuese pyeti se cilat kishin qenë pasojat e ardhura nga mbyllja e platformës, pyetje së cilës përfaqësuesit e organizatave iu përgjigjën duke theksuar se pasojat kanë qenë konkrete, veçanërisht gjatë periudhës parazgjedhore.
Drejtorja ekzekutive e BIRN Albania, Kristina Voko, iu referua raportit përfundimtar të OSBE-ODIHR, ku evidentohej se kufizimi i platformës cenoi të drejtën e kandidatëve për të informuar dhe të qytetarëve për të marrë informacion.
Voko përmendi gjithashtu marrëveshjen ekzistuese mes Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA) dhe TikTok, e cila kishte shërbyer si mekanizëm funksional për adresimin e ankesave të qytetarëve.
âAMA nĂ« raportin e saj vjetor dhe nĂ« rezolutĂ«n drejtuar parlamentit thotĂ« qĂ« ka qenĂ« njĂ« praktikĂ« shumĂ« e mirĂ«â, tha Voko.
Në mars 2025, ankimimi për shpalljen antikushtetuese të vendimit u pranua për shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese, edhe pse kërkesa për pezullim nuk u miratua.
Projekti i kompanisĂ« âGener 2â pĂ«r tĂ« kthyer njĂ« pjesĂ« tĂ« bregdetit mes ShĂ«ngjinit dhe VelipojĂ«s nĂ« njĂ« resort luksoz me emrin âBlue Borgoâ ka nxitur sĂ«rish pĂ«rplasje me banorĂ«t e zonĂ«s.
Prej së hënës dhjetëra banorë të Baks-Rrjollit në Shkodër, të cilët pretendojnë se ndërtimi po bëhet duke shkelur mbi të drejtat e tyre për pronën, janë në protestë.
Ata kërkojnë që punimet të pezullohen deri në një vendim nga gjykata. Përplasja mes tyre, policisë dhe grupit të investitorëve vijon prej vitit të shkuar, kur edhe atëherë kompania provoi të niste punimet në zonë.
Nga njëra anë qëndron një leje ndërtimi e firmosur nga qeveria dhe një investitor strategjik. Nga ana tjetër, dhjetëra familje që pretendojnë se investimi po bëhet pa pëlqimin e tyre, mbi toka të grabitura përmes dokumentesh të falsifikuara.
Përplasja me policinë dhe përshkallëzimi i çështjes
Të martën, rreth 30-40 banorë u shoqëruan në komisariat pasi bllokuan rrugën Shëngjin-Velipojë dhe u përpoqën të ndalnin punimet. Protesta vijoi edhe sot, ngjashëm, me bllokim të rrugës çka u shoqërua sërish me përplasje me policinë.
Pas rreth një ore pritjeje për ambulancë, një prej protestuesve, i cili humbi ndjenjat, u transportua me urgjencë për në spital.
BanorĂ«t paralajmĂ«ruan se tĂ« enjten do tĂ« udhĂ«tojnĂ« drejt TiranĂ«s pĂ«r tâiu drejtuar StrukturĂ«s sĂ« Posaçme Anti-Korrupsion, ku prej marsit tĂ« vitit tĂ« kaluar kanĂ« depozituar njĂ« kallĂ«zim pĂ«r çështjen e pronĂ«sisĂ«, pa marrĂ« ende njĂ« pĂ«rgjigje publike.
Paralelisht, nĂ« zonĂ«, kompania âGener 2â vijon punimet. MakineritĂ« e saj kishin hapur trasenĂ« e rrugĂ«s dytĂ«sore pĂ«r nĂ« kantier. KamionĂ« dhe makineri tĂ« rĂ«nda po lĂ«viznin dherat, teksa njĂ« grup punonjĂ«sish qĂ«ndronin nĂ« anĂ«, pĂ«rballĂ« protestuesve.
Pas përplasjeve dhe sinjalizimeve të banorëve, buzë rrugës ishte vënë një tabelë, e cila pavarësisht se fliste për projektin, nuk shoqërohej me lejen e zbardhur dhe firmosur të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU).
Zona e Baks-Rrjollit në Velipojë ku pritet të ngrihet resorti Blue Borgo/Citizens.al
Tabela tregonte se investimi pĂ«rllogaritet nĂ« vlerĂ«n prej rreth 26.8 miliardĂ« lekĂ« (280 milionĂ« euro) dhe se kompania âGener 2â kishte marrĂ« licencĂ« zbatimi pĂ«r projektin (NZ. 4586/34) mĂ« 16 shtator 2025. Kjo nĂ«nkupton se kompania kur provoi tĂ« hapte kantierin nĂ« mars 2025 nuk kishte licencĂ«.
NĂ« letĂ«r, KKTU e ka dhĂ«nĂ« lejen e ndĂ«rtimit tĂ« resortit mĂ« 17 dhjetor 2024 â e zbardhur vetĂ«m nĂ« janar 2026 nĂ« web-faqen e AgjencisĂ« sĂ« Zhvillimit tĂ« Territorit. Vendimi parashikon 33 struktura akomoduese dhe shĂ«rbimi, me objekte nga 3 deri nĂ« 10 kate mbi tokĂ« dhe njĂ« kat nĂ«ntokĂ«, pĂ«rfshirĂ« struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.
Zona e zhvillimit parashikohet nĂ« rreth 146 hektarĂ« mes âRanĂ«s sĂ« Hedhunâ dhe Rrjollit.
Sipas Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit, pĂ«r projektin âBlue Borgoâ qe zhvilluar konsultim publik nĂ« shtator 2024, nĂ« kuadĂ«r tĂ« procedurave pĂ«r VlerĂ«simin e Ndikimit nĂ« Mjedis (VNM).
Konsultimi është pasqyruar në përmbledhjen jo-teknike të raportit mjedisor, ku projekti prezantohet si zhvillim turistik me ndikim të menaxhueshëm në mjedis.
Tabela e vendosur nĂ« kantierin e resortit âBlue Borgoâ/Citizens.al
NĂ« dhjetor 2024, projekti ka pĂ«rfituar statusin e investitorit strategjik pĂ«r strukturĂ« akomoduese me pesĂ« yje, duke i hapur rrugĂ« pĂ«rparĂ«sive procedurale dhe mbĂ«shtetjes institucionale. MegjithatĂ«, referuar njĂ« korrespondence tĂ« Citizens.al me AgjencinĂ« Shqiptare tĂ« Zhvillimit tĂ« Investimeve (AIDA), deri nĂ« maj 2025, âi vetmi projekt me status aktivâ ishte projekti âDukagjini Resortâ me subjekt âDukagjini Groupâ.
Sidoqoftë, këto vendimmarrje janë marrë paralelisht me një konflikt të hapur pronësie në zonë, i cili po kundërshtohet nga banorët dhe është ende në proces gjyqësor, duke e kthyer projektin në një nga rastet më të debatuara të zhvillimit turistik të momentit për bregdetin në veri.
Konflikti i pronës: Ligjshmëri formale, konflikt real
Thelbi i përplasjes nuk lidhet vetëm me përmasën e projektit, por me pronësinë e tokës. Banorët pretendojnë se parcela të trashëguara prej dekadash janë regjistruar në emër të palëve të treta përmes dokumenteve të falsifikuara dhe më pas janë shitur te investitori.
Pikërisht kjo çështje është objekt i një procesi gjyqësor ende në zhvillim. Banorët kërkojnë që, në kushtet e një konflikti të hapur pronësie, punimet të ndalen deri në një vendim përfundimtar, për të shmangur një situatë të pakthyeshme.
Megjithatë, leja e ndërtimit nuk parashikon asnjë klauzolë pezullimi në rast kontestimi gjyqësor, duke e zhvendosur konfliktin nga salla e gjyqit në terren, mes banorëve dhe policisë.
Kompania âGener 2â reagoi vitin e shkuar duke theksuar pĂ«rmes njĂ« njoftimi pĂ«r shtyp se âpretendimet janĂ« spekulimeâ dhe se ajo garantonte se âgjatĂ« gjithĂ« procesit, nuk ka shkelur tĂ« drejtat e pronĂ«s sĂ« askujtâ.
Sipas lejes, subjekti zhvillues i projektit Ă«shtĂ« shoqĂ«ria âABA Blue Borgoâ, e themeluar nĂ« janar 2024. Por, ajo Ă«shtĂ« pjesĂ« e grupit âGener 2â, nĂ« pronĂ«si si aksioner kryesor tĂ« sipĂ«rmarrĂ«sit Bashkim Ulaj.
Pamje e zonës bregdetare të Rrjollit dhe zona që parashikohet të merret për shfrytëzim nga resorti Blue Borgo.
Dokumentet tregojnë ndryshime të shpeshta në strukturën e ortakëve dhe transferime kuotash gjatë viteve 2024-2025, një element që banorët e përdorin si argument shtesë për të shtuar pretendimet për abuzime të mundshme.
Rasti i Rrjollit ndjek një model të njohur në zhvillimet turistike të viteve të fundit: projekte të mëdha të miratuara në nivel qendror, mbi toka me histori të paqarta pronësie, ku banorët përballen përpara faktit të kryer.
Ndërsa shteti e konsideron projektin si investim strategjik, banorët mbeten përballë vetëm një alternative: Zhvendosjes së pretendimeve në rrafshin juridik, çka nënkupton largimin nga prona.
Në mungesë të një reagimi publik nga SPAK apo nga qeveria që ka miratuar lejen, përplasja duket se do të thellohet pasi asnjë prej banorëve nuk duket se do të tërhiqet.
Rrjeti i Organizatave tĂ« Personave me AftĂ«si tĂ« Kufizuara dĂ«noi dje gjuhĂ«n e urrejtjes sĂ« pĂ«rdorur ndaj gazetarit Stenaldo MĂ«hilli, person me aftĂ«si tĂ« kufizuar nĂ« shikim, gjatĂ« programit âBig Brother Albania VIPâ.
Sipas organizatave, gjuha e pĂ«rdorur Ă«shtĂ« e papranueshme dhe pĂ«rbĂ«n shkelje tĂ« rĂ«ndĂ« tĂ« parimeve tĂ« barazisĂ« dhe dinjitetit njerĂ«zor. âPĂ«rbĂ«n ableizĂ«m, njĂ« formĂ« diskriminimi qĂ« buron nga premisa se personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara janĂ« mĂ« pak tĂ« vlefshĂ«m se personat pa aftĂ«si tĂ« kufizuaraâ, thuhet nĂ« deklaratĂ«n e tyre.
Organizatat theksuan se kjo është gjithashtu gjuhë urrejtjeje, pasi nuk cenon vetëm individin, por edhe komunitetin e personave me aftësi të kufizuara.
âDuke pĂ«rcjellĂ« mesazhin se jetĂ«t tona janĂ« mĂ« pak tĂ« denja pĂ«r tâu jetuar se ato tĂ« tĂ« tjerĂ«ve, veçanĂ«risht duke marrĂ« parasysh audiencĂ«n e gjerĂ« tĂ« kĂ«tij programiâ, thuhet mĂ« tej nĂ« deklaratĂ«n e organizatave.
MĂ« tej, ato theksuan se njĂ« gjuhĂ« e tillĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rdorur historikisht pĂ«r tĂ« izoluar dhe pĂ«rjashtuar personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, âduke i penguar ata tĂ« marrin pjesĂ« nĂ« shoqĂ«ri nĂ« baza tĂ« barabarta me tĂ« tjerĂ«t. Ajo ushqen stigma dhe paragjykimâ.
Njëjtë reagoi edhe Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë, të cilët u shprehën se është një mesazh i rrezikshëm që cenon dinjitetin njerëzor dhe ushqen paragjykimet ndaj personave me aftësi të kufizuara.
âShoqata e tĂ« VerbĂ«rve tĂ« ShqipĂ«risĂ« (SHVSH) dĂ«non me forcĂ« gjuhĂ«n e pĂ«rdorur ndaj konkurrentit tĂ« verbĂ«r, Stenaldo MĂ«hilli, ku verbĂ«ria u etiketua si âdĂ«nimâ apo âmallkimâ (âTy tĂ« ka dĂ«nuar Zoti / tĂ« ka mallkuar Zotiâ)â, u shpreh shoqata.
Rrjeti i organizatave kĂ«rkuan qĂ« produksioni i âBig Brother Albania VIPâ tĂ« marrĂ« masa pĂ«r pĂ«rjashtimin e pjesĂ«marrĂ«sve qĂ« pĂ«rdorin gjuhĂ« urrejtjeje, si dhe ndĂ«rhyrjen e Autoritetit tĂ« Mediave Audiovizive (AMA).
Sipas Suela LalĂ«s, drejtuese e Fondacionit âSĂ« Bashkuâ qĂ« advokon pĂ«r tĂ« drejtat e personave me aftĂ«si tĂ« kufizuara, do tĂ« dĂ«rgojnĂ« brenda ditĂ«s sĂ« sotme edhe njĂ« ankesĂ« zyrtare pranĂ« Autoritetit tĂ« Mediave Audiovizive dhe Komisionerit pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi pĂ«r tĂ« marrĂ« masa administrative.
Në një reagim publik, Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dënoi gjuhën e përdorur dhe kërkoi vëmendje më të shtuar në transmetimin publik për të parandaluar situata që shkojnë drejt gjuhës së urrejtjes.
âKMD gjithashtu shpreh shqetĂ«simin mbi paragjykimet dhe stereotipet negative qĂ« rĂ«ndojnĂ« sidomos tek njerĂ«zit mĂ« tĂ« pamundur, prandaj kĂ«rkon nga Operatori qĂ« tĂ« garantojĂ« moscĂ«nimin e dinjitetit njerĂ«zorâ, u shpreh Komisioneri pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi.
Komisioneri ftoi televizionin Top Channel dhe produksionin e âBig Brother VIPâ tĂ« analizojnĂ« protokollet e formatit dhe tĂ« krijojnĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r diskutim mbi personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara dhe zĂ«rat e tyre.
Prokuroria e Durrësit ka ndërmarrë një hap domethënës në hetimin e kontrabandës së mbetjeve të rrezikshme që kishin origjinë Shqipërinë rreth dy vite më parë, duke lëshuar 33 urdhër-arreste ndaj drejtuesve të kompanive të përfshira dhe zyrtarëve të institucioneve përgjegjëse për mbikëqyrjen mjedisore dhe doganore.
Ky Ă«shtĂ« zhvillimi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« skandalin me jehonĂ«n mĂ« tĂ« madhe ndĂ«rkombĂ«tare qĂ« ka njohur ndonjĂ«herĂ« ShqipĂ«ria sa i takon çështjeve tĂ« mjedisit. ĂĂ«shtja nĂ« fjalĂ« Ă«shtĂ« ndjekur nĂ« vazhdimĂ«si nga Citizens.al me raportime tĂ« zgjeruara dhe dĂ«shminĂ« e plotĂ« se si u sinjalizua nĂ« fillim rasti.
Hetimi, bazuar në ekspertimet që tashmë kanë konfirmuar natyrën e rrezikshme të mbetjeve industriale, zbuloi se sasia prej mbi 2,800 tonë mbetjeje e dërguar në mënyrë të dyshimtë përmes 102 kontejnerësh drejt Tajlandës u eksportua në shkelje të ligjit mjedisor dhe procedurave doganore.
Ekspertimi i kryer â me vonesa shqetĂ«suese â nĂ« Itali i klasifikoi kĂ«to mbetje si pluhur me pĂ«rmbajtje tĂ« lartĂ« metalike dhe substancash tĂ« dĂ«mshme tĂ« ardhura nga furrat industriale (kategoria EAFD).
Sipas njoftimit zyrtar, masat e sigurisĂ« pĂ«rfshijnĂ« drejtues dhe punonjĂ«s tĂ« kompanive âKĂŒrĂŒm Internationalâ dhe âSokolaj shpkâ, zyrtarĂ« publikĂ« dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« institucioneve qĂ« kishin detyrĂ« kontrollin mjedisor dhe doganor nĂ« Portin e DurrĂ«sit.
Prokuroria ka ngritur ndaj tyre akuza për shpërdorim detyre, falsifikim dokumentesh, transport të paligjshëm, kontrabandë dhe pastrim parash.
Nga alarmi ndërkombëtar te konkretizimi i hetimeve
Rasti u bë publik në vitin 2024, kur autoritetet tajlandeze refuzuan ngarkesën dhe kthyen mbetjet në Shqipëri, duke i bërë thirrje qeverisë shqiptare për hetime transparente dhe të pavarura.
Citizens.al raportoi se mbetjet e kthyera përfunduan në Porto Romano, ndërsa institucionet shqiptare shmangën për muaj me radhë dhënien e informacionit mbi përbërjen e tyre dhe përgjegjësitë ligjore.
Në mars 2025, Citizens.al publikoi dëshminë e Jim Puckett, drejtues i Basel Action Network (BAN), i cili paralajmëroi se Shqipëria po shfaqte shenjat e një skeme trafiku mbetjesh, pasi ky mund të mos ishte një rast i izoluar.
Puckett akuzoi autoritetet shqiptare për zvarritje të hetimeve dhe mungesë vullneti për të ndjekur zinxhirin e plotë të përgjegjësisë, përfshirë aktorët shtetërorë.
Gjykata, me kërkesë të Prokurorisë, miratoi më 3 shkurt 2026, rreth dy vite më vonë, 33 masa sigurie: 26 me burg dhe 7 me arrest shtëpie.
Sipas prokurorisë, kontrabanda u mundësua përmes falsifikimit të dokumenteve, shmangies së kontrolleve mjedisore dhe doganore përmes lejeve të dhëna në shkelje të ligjit.
Në fokus të hetimit janë vënë zyrtarë dhe ish-zyrtarë të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit (AKM), Doganës së Durrësit dhe struktura të përfshira në administrimin e portit.
Mes të arrestuarve janë drejtuesja aktuale e AKM-së, Marjeta Përlala, ish-drejtuesja Arta Dollani dhe tre punonjës nga sektori i lejeve të kësaj agjencie.
Gjithashtu janë arrestuar pesë punonjës të Doganës së Durrësit, dy inspektorë të Autoritetit Portual, administratori dhe dy punonjës të koncesionarit që operon terminalin lindor të portit.
Nga kompanitĂ« e pĂ«rfshira, Ă«shtĂ« kĂ«rkuar arrestimi i administratorĂ«ve tĂ« KĂŒrĂŒm, Erdal Demir dhe Yusuf Sezai KĂŒrĂŒm, si dhe katĂ«r drejtorĂ«ve pĂ«rgjegjĂ«s tĂ« sektorit tĂ« mjedisit, prodhimit, transportit dhe shitjeve tĂ« saj.
Nga âSokolaj shpkâ janĂ« arrestuar pronarĂ«t Gjovana dhe Doni Sokolaj, si dhe kontabilistja e kompanisĂ«. Paralelisht Ă«shtĂ« kĂ«rkuar arrestimi edhe i zotĂ«ruesve, administratorĂ«ve dhe punonjĂ«sve tĂ« disa kompanive ndĂ«rmjetĂ«se si âBajrami Nâ, âJoti Speditionâ dhe âAlliance Resourceâ.
Citizens.al pati raportuar më herët për heshtjen njëvjeçare të Prokurorisë së Durrësit, duke ngritur dyshime për mungesë transparence dhe llogaridhënie në një çështje me pasoja të rënda mjedisore dhe shëndetësore.
Argumenti kryesor lidhej me zvarritjen e kryerjes së analizave të ngarkesës së 102 kontejnerëve, të cilat ishin provuar më parë në Tajlandë se përmbanin lëndë të rrezikshme.
Lëshimi i 33 urdhër-arresteve shënon zhvillimin më të rëndësishëm për zbardhjen e kësaj çështjeje, por ajo nuk i jep fund pikëpyetjeve mbi rastin, rolin e institucioneve, kontrollin real dhe mbi të gjitha propagandën.
Gjithashtu vĂ« nĂ« diskutim njĂ« çështje tjetĂ«r: ĂfarĂ« do tĂ« bĂ«het me ngarkesĂ«n? Ku do tĂ« vendoset pĂ«rfundimisht ajo dhe si do tĂ« veprohet me tĂ«, nĂ«se do tĂ« duhet tĂ« asgjĂ«sohet?
Kujtojmë se qeveria e mohoi kategorikisht kontrabandën në fjalë dhe dha informacione për të vetëm pasi çështja mori jehonë ndërkombëtare.
TashmĂ« rasti mbetet njĂ« test pĂ«r drejtĂ«sinĂ« shqiptare, e cila ka bĂ«rĂ« hapa tĂ« konsiderueshme me strukturat e reja â Struktura e Posacme Anti-Korrupsion â por qĂ« mbetet tâi tregojĂ« konkretisht nĂ«se i ka fituar tĂ« plota standardet e drejtĂ«sisĂ«.
NĂ« seancĂ«n e sotme plenare, Kuvendi pritet tĂ« miratojĂ« ngritjen e NĂ«nkomisionit pĂ«r Zhvillim tĂ« QĂ«ndrueshĂ«m me shtatĂ« anĂ«tarĂ«, edukimi dhe formimi arsimor i tĂ« cilĂ«ve zbulon mospĂ«rputhje tĂ« thellĂ« me fushĂ«n e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« sĂ« nĂ«nkomisionit. Nisma e propozuar nga deputetja Anila Denaj (PS), synon realizimin e objektivave pĂ«r zhvillim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m dhe agjendĂ«n 2030 tĂ« OKB-sĂ«, tĂ« tilla si ndryshimet klimatike, mbrojtja e ekosistemeve tokĂ«sore dhe mbrojtja e oqeaneve. AsnjĂ« prej deputetĂ«ve tĂ« propozuar [Ilva Gjuzi (PS), Blendi Himçi (PD), Besa Spaho (PS), Klevis Jahaj (PS), Bora Muzhaqi (PS), Klodiana Ăapja (PD), Kliti Hoti (PD)] nuk rezulton tĂ« jetĂ« diplomuar, apo arsimuar nĂ« Fakultetin e Shkencave tĂ« NatyrĂ«s, ose nĂ« Universitetin BujqĂ«sor tĂ« TiranĂ«s, si tĂ« vetmet institucione qĂ« mund tĂ« ofrojnĂ« ekspertizĂ«n e duhur pĂ«r vendime tĂ« qĂ«ndrueshme dhe racionale nĂ« favor tĂ« realizimit tĂ« objektivave 2030.
Nënkomisioni i ri varet nga Komisioni i Përhershëm Parlamentar për Burimet Natyrore, Infrastrukturën dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm, që për fat të keq manifeston të njëjtën mospërputhje të kontekstit arsimor të dymbëdhjetë deputetëve-anëtarë të tij.
Komisionet e përhershme parlamentare, krahas  shqyrtimit paraprak të projektakteve, monitorojnë dhe funksionimin e ministrive. Kësisoj, komisioni dhe nënkomisioni i përhershëm për Zhvillimin e Qëndrueshëm mbulojnë çështje të energjisë, biodiversitetit dhe mbrojtjes së mjedisit. Rrjedhimisht, funksionimi i tyre ndikohet, jo vetëm nga qëndrimet politike, por edhe nga sfondi arsimor i deputetëve-anëtarë. Nëse arsimimi i tyre nuk përputhet me fushën e ekspertizës së komisionit, ekziston rreziku i vendimmarrjeve të komanduara politikisht dhe ideologjikisht mbi çështje thellësisht dhe qartësisht shkencore dhe racionale.
Shqipëria ka një ndarje gjinore parlamentare të kënaqshme, krahasuar me disa prej vendeve te BE. Por duket se nuk ka rregulla për ndarjen e deputetëve nëpër komisione në varësi edhe të sfondit arsimor të tyre. Prej kohësh, në ligjin zgjedhor janë vendosur kuota të detyrueshme për të garantuar një përfaqësim të ekuilibruar gjinor në jetën dhe vendimmarrjen politike. Vetë Kuvendi, nëpërmjet shërbimeve të tij, ofron të dhëna për deputetët. Por këto janë të varfëra, pasi kufizohen në raportimin e statistikave sipas gjinisë dhe grup-moshave, por asnjëherë mbi formimin dhe sfondin arsimor të deputetëve.
Konkretisht, anĂ«tarĂ«t e propozuar tĂ« nĂ«nkomisionit pĂ«r Zhvillim tĂ« QĂ«ndrueshĂ«m (gjithsej shtatĂ«) qĂ« pritet tĂ« miratohet nĂ« seancĂ«n e sotme plenare (edhe si pjesĂ«marrĂ«s pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« njĂ« legjislaturĂ«) janĂ« inxhinierĂ« ndĂ«rtimi, juristĂ«, arkitektĂ«, financierĂ« (mes tyre edhe njĂ« mjek). KĂ«shtu, ekspertiza e tyre nuk pĂ«rputhet me ekspertizĂ«n e nĂ«nkomisionit. Si mundet njĂ« deputet â inxhinier ndĂ«rtimi â tĂ« marrĂ« vendime tĂ« qĂ«ndrueshme pĂ«r pyjet pa i njohur ato?! Si mundet tĂ« mbrojĂ« oqeanet dhe burimet detare njĂ« financier?!
Historikisht, partitĂ« politike, por edhe organizatat jofitimprurĂ«se mbĂ«shtetĂ«se tĂ« tyre, nuk kanĂ« zhvilluar programe pĂ«r diversifikimin e formimit arsimor dhe ngritjen e pĂ«rfaqĂ«simit shkencor tĂ« listĂ«s sĂ« kandidatĂ«ve pĂ«r deputetĂ«. Listat shumĂ« emĂ«rore me renditje tĂ« fiksuar, tĂ« ashtuquajtura âtĂ« mbylluraâ mund tĂ« shĂ«rbenin pĂ«r tĂ« kontrolluar personalitetin profesional tĂ« kandidatĂ«ve pĂ«r deputetĂ«, por nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, ato kanĂ« shĂ«rbyer si streha pĂ«r tĂ« grumbulluar kandidatĂ« tĂ« besuar politikĂ«. Ndaj dhe shpĂ«rndarja nĂ«pĂ«r komisione i shĂ«rben sĂ« njĂ«jtĂ«s logjikĂ«.
Monitorimi dhe vlerësimi i vazhdueshëm i formimit arsimor të deputetëve ndikon drejtpërdrejt në zbehjen e diktatit politik dhe ideologjik në vendimmarrje, duke i bërë deputetët më të pavarur dhe demokracinë më funksionale. Dhe këtu nuk është fjala që të imponosh kuota të pabazuara në meritokraci, por për të kundërtën e saj: për të mbështetur një meritokraci të papërfaqësuar. Kjo do të rrisë besimin e publikut ndaj përfaqësuesve të tyre në Kuvend.
Me rastin e Ditës Botërore të Ligatinave, që shënohet çdo 2 shkurt, Citizens.al publikon këtë opinion shkencor të profesor Aleko Mihos, pedagog dhe studiues i ekosistemeve pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës.
Në këtë analizë, Prof. Miho ndalet te roli jetik i ligatinave për biodiversitetin, klimën dhe zhvillimin njerëzor, duke ofruar një pasqyrë historike dhe shkencore mbi gjendjen e tyre në Shqipëri.
Ai sjell të dhëna mbi tkurrjen e këtyre ekosistemeve, shërbimet ekologjike që ofrojnë dhe presionet gjithnjë në rritje nga aktiviteti njerëzor.
Artikulli vjen si një thirrje për reflektim dhe përgjegjësi institucionale, në një kontekst ku mbrojtja dhe menaxhimi i qëndrueshëm i ligatinave mbetet një nga sfidat kryesore mjedisore në vend.
Autor: Prof. Aleko Miho | Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës.
ĂfarŃ janŃ ekosistemet ligatinore dhe sa tŃ pŃrfaqŃsuara janŃ ato nŃ vendin tonŃ?
Dy shkurti është Dita Botërore e Ligatinave (Wetlands), e cila përkon me datën e miratimit të Konventës për Ligatinat në 1971, ose Konventës RAMSAR, si njihet ajo sot rëndom, për faktin se miratimi u bë në qytetin iranian Ramsar në brigjet e Detit Kaspik.
Në kuptimin e ngushtë të fjalës, ligatinat, tokat e lagëta, ose si njihen ato shpesh, kënetat, janë hapësira që përmbyten rregullisht nga uji, qoftë dhe përkohësisht. Përmbytja bën që fundi i këtyre ekosistemeve të dallohet për mungesën e oksigjenit, dhe për proceset anaerobe.
Në këto kushte bimësia është e veçantë, e përshtatur në sasinë e madhe të ujit, por në kushtet e mungesës së oksigjenit. Por në kuptimin e gjerë, me termin ligatina nënkuptohen edhe gjithë hapësirat ujore që ndikojnë drejtpërdrejt në formimin, ushqimin dhe mbajtjen gjallë të zonave kënetore, si hapësirat lumore, liqenore, burimet dhe ujëmbledhësit.
Kuptimi i dytë është ai që lidhet shumë sot me rëndësinë e këtyre ekosistemeve në mbarë botën, por dhe me masat e ruajtjes, ripërtëritjes, dhe shfrytëzimit të qëndrueshëm të tyre.
Para viteve â60, ligatinat mbulonin mĂ« shumĂ« se 2,300 km2, e barabartĂ« me rreth 8% tĂ« territorit shqiptar, kjo falĂ« pasurive tĂ« shumta ujore, reshjeve, klimĂ«s, relievit tĂ« sheshtĂ« etj.
Vlen të kujtojmë këtu hapësirat kënetore të Maliqit (Korçë), përgjatë gjithë Ultësirës Bregdetare deri në Vurg (Sarandë) etj. Mbi gjysma e kësaj hapësire kënetore u thå në vitet 1960-1970 dhe u kthye në tokë bujqësore.
U sistemuan gjithashtu gjithë rrjedhjet e lumenjve që ushqenin këto hapësira; një rrjet i gjerë kanalesh kulluese, dhe shumë stacione pompimi (hidrovorë) mbajnë edhe sot këto toka në gjendje të tharë dhe i mbrojnë ato nga përmbytja.
Megjithatë, hapësirat e lagëta në Shqipëri mbulojnë rreth 970 km2, ose rreth 3% të gjithë territorit të vendit (400 km2 në zonën bregdetare). Pjesën më të madhe të tyre e zënë liqenet, lagunat bregdetare dhe ujëmbledhësit.
Bëhet fjalë për mbi 1300 zona kënetore të shpërndara në të gjithë vendin, ku bëjnë pjesë komplekset lagunore bregdetare dhe deltat lumore; shumë zona kënetore gjenden gjithashtu përgjatë brigjeve lumore, liqenore, ujëmbledhësve, burimeve etj.
ShŃrbimet ekologjike qĂ« ofrojnŃ ligatinat dhe rŃndŃsia pŃr ruajtjen e larmisĂ« biologjike
Kushdo që i njeh nga afër këto lloj mjedisesh, vëren menjëherë se në to jeta gëlon.
Prodhimtaria bimore neto e këtyre ekosistemeve është ndër më të lartat në planet, duke u renditur pas pyllit tropikal të shiut.
Prodhimtaria në zonat kënetore shkon deri në 2 kg/m2/vit (200 kv/ha/vit); kujtoj se prodhmtaria në tokat bujqësore të kujdesura mirë nga njeriu është mesatarisht më pak se 3 herë (rreth 650 g/m2/vit ose 65 kv/ha/vit).
Përveç përvetimit të bollshëm të dyoksidit të karbonit, ato ndihmojnë edhe në qarkullimin e lëndëve të tjera ushqyese (sidomos në reduktimin e azotit); për rrjedhojë këta ekosisteme ndihmojnë dukshëm edhe në zbutjen e klimës dhe të ngrohjes globale.
Ato strehojnë habitate të pasura dhe të mbrojtura për biodiversitetin, duke ruajtur brenda një hapësire shumë të kufizuar lloje të shumta të ujërave të ëmbla, por dhe të ujërave detare dhe të njelmëta.
Si hapĂ«sira shumĂ« prodhuese, mundĂ«sojnĂ« ushqim tĂ« bollshĂ«m dhe mbrojtje pĂ«r popullata tĂ« dendura shpendĂ«sh, me shumĂ« rĂ«ndĂ«si gjatĂ« rrugĂ«ve migratore. Ligatinat janĂ« vendet ku shumohen shumĂ« lloje peshqish dhe molusqesh â tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r peshkimin dhe akuakulturĂ«n.
Ekosistemet kënetore janë të rëndësishme për funksionin normal të biosferës dhe kontrollin e erozionit bregdetar dhe zbutjen nga përmbytjet; janë veçanërisht të dobishme për parandalimin e humbjeve të jetës dhe pronës duke zbutur përmbytjet dhe duke mbrojtur tokën nga stuhitë.
Ligatinat janë gjithmonë zona tranzitore mes rrjedhës ujore të një lumi dhe brigjeve të tij, apo ndërmjet pasqyrës ujore të një liqeni apo deti dhe brigjeve të tyre, me një lidhje të ndërsjelltë mes tyre; si të tilla ndihmojnë në formimin, ruajtjen dhe shëndoshjen e vijës bregore të këtyre ekosistemeve; ato ndihmojnë në mbajtjen e ujit, dhe zbutjen hovit nga përmbytjet.
Ligatinat janë të vetmet mjedise ku lëndët e azotuara reduktohen në azot molekular, i cili rikthehet përsëri në atmosferë, duke ndihmuar kështu në ruajtjen e përbërjes atmosferike gjatë 400-500 milion viteve të fundit.
Ligatinat gjithashtu formojnë ujëmbledhës natyrorë dhe ndihmojnë në ruajtjen e cilësisë së dëshirueshme të ujit. Këto mjedise ndihmojnë në filtrimin e prurjeve me ujëra të ëmbla, duke mbrojtur mjedisin bregdetar dhe jetën detare.
Ndihmojnë shumë edhe në pastrimin e ujit nga lëndët ndotëse, metale të rëndë, lëndë organike etj. Kjo dukuri e njohur si fitopastrim, përdoret sot në botën e zhvilluar në pastrimin e ujërave nëpërmjet ndërtimit të kënetave artificiale.
Qytetërimi është zhvilluar shpesh në afërsi të këtyre mjediseve ujore. Për bollëkun që ato ofrojnë, njeriu gjithmonë ka ndërtuar vendbanimet e veta pranë këtyre zonave, kujtojmë këtu qytetet antike të Butrintit, Orikut, Apollonisë, Lezhës, Shkodrës, etj.
Këto zona mbeten gjithmonë si vende të tërheqëse dhe çlodhëse për shumë vizitorë vendas dhe të huaj, mjedise me rëndësi për turizmin natyror, por edhe për turizmin kulturor, në kërkim të gjurmëve të hershme të zhvillimit njerëzor.
Ndikimi i njeriut në ekosistemet ligationre
Nga ana tjetër, ekosistemet ligatinore janë sot nën ndikimin e turizmit, peshkimit dhe akuakulturës, përftimit të kripës, industrisë, veprimtarisë portuale dhe transportit detar, urbanizimit dhe bujqësisë.
Jo rrallë këto shkaktojnë ndryshime në mjedisin fizik, përfshirë dhe në gjeomorfologji ose kripësi, në vlerat e oksigjenit të tretur, etj.; sëbashku, këto mund të shkaktojnë varfërimin e biodiversitetit dhe të shërbimeve të të ekosistemit, nga shqetësime në vijën bregdetare e deri te pakësimi i prodhimeve të detit.
Kjo është arsyea që zonat kënetore kanë qënë dhe mbeten ekosisteme shumë dobishme për botën e gjallë në përgjithësi, por edhe për vetë mbijetesën e njeriut. Si të tilla ato janë vende ushqimi, riprodhimi dhe strehë për një botë të pasur shtazore, veçanërisht për peshqit dhe shpendët ujorë dimërues ose migrues, disa prej tyre të rrezikuar globalisht.
Kuptimi i shkaqeve dhe pasojave të këtyre presioneve antropogjene ndihmon në përcaktimin e strategjive efektive të menaxhimit që minimizojnë pasojat negative dhe promovojnë përdorimin e qëndrueshëm të burimeve të vlefshme.
Për këtë njohja, dhe më tej shfrytëzimi si duhet, ruajtja dhe mbrojtja e tyre shihet me përparësi nga legjislacioni kombëtar dhe konventat ndërkombëtare, përfshirë këtu dhe Direktivën Kuadër Ujit (WFD, 60/2000), Konventën Ramsar, Konventën e Bernës, Konventën e Barcelonës, IUCN, WWF etj.
Qasja ligjore pŃr mbrojtjen dhe menaxhimin e qĂ«ndrueshĂ«m tŃ ligatinave nŃ vendin tonŃ?
Ligatinat dallohen për larmi habitatesh me vlera natyrore dhe biologjike; por ato janë ekosisteme mjaft të ndërlikuara dhe njëkohësisht të brishta ndaj ndikimit të njeriut.
Kjo është arsyeja që ato janë në vëmendje të veçantë në Direktivën Kuadër të Ujërave (WFD, 60/2000).
Një pjesë e mirë e tyre në Shqipëri kanë sot një status mbrojtje, si Park Kombëtar (Butrinti, Divjakë-Karavasta, Prespa, Lura, Vjosa, Dajti, Thethi etj.), si Rezervate Natyrore (Kune-Vaini, Patok-Fushëkuqe, etj.), si Peizazh i Ujor/Tokësor (Pogradeci, Rrushkulli, Pishë-Poro, Shkodra-Buna-Velipoja, Orikumi, etj.).
ShqipĂ«ria ka sot 4 zona tĂ« mĂ«dha qĂ« bĂ«jnĂ« pjesĂ« nĂ« listĂ«n e KonventĂ«s Ramsar: Butrinti-Ăuka-Stillo (SarandĂ«), Karavasta-Divjaka (LushnjĂ«) dhe Liqeni i ShkodrĂ«s-Lumi Buna-Velipoja (ShkodĂ«r) dhe Prespa.
Në tërësi, njohja e gjithë përbërësve biologjikë të ekosistemeve ujorë ndihmon më mirë pushtetin vendor dhe qendror në vend në shfrytëzimin e qëndrueshëm të pasurive ujore, në ruajtjen e ekosistemeve me habitate të pasura në lloje, me lloje të rralla dhe endemike, me habitate të brishta etj.
Kjo mund të ndihmojë për të shmangur shfrytëzimin e skajshëm, pa kriter, drejt një shfrytëzimi të qëndrueshëm, në sektorë të tillë si peshkimi dhe akuakultura, gjuetia, në urbanizimin e skajshëm, në vjeljen e bimëve aromatiko-mjekësore dhe produkteve të tjera, në ndërtimin e HEC-eve në lumenj etj.
Por dhe në masa mbrojtëse për të shmangur ndotjen nga urbanizimi dhe turizmi i pakontrolluar, nga përdorimi i keq i tokës dhe shpyllëzimet, nga bujqësia dhe blegtoria e pa kontrolluar, nga industria, nga trafiku dhe portet, etj.
Gjithë këto kërkesa burojnë që nga vetë Kushtetuta jonë, legjislacioni mjedisor vendas, por dhe nga shumë detyrime ndaj konventave ndërkombëtare, si dhe kërkesave të BE të miratuara nga Shqipëria.
âTa shijojmĂ« Sazanin pa na e marrĂ« Ivanka!â Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« batutĂ« tĂ« pĂ«rhapur tashmĂ« mes atyre qĂ« udhĂ«tojnĂ« drejt jugut tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ironia, megjithatĂ«, pasqyron njĂ« shqetĂ«sim real pĂ«r planet e zhvillimit turistik tĂ« lidhura me familjen Trump nĂ« zonat e mbrojtura tĂ« bregdetit shqiptar.
Postimet e Ivanka Trump, vajzës së Presidentit Amerikan në rrjetet sociale, shoqëruar me këngë tradicionale shqiptare, u komentuan gjerësisht në media gjatë fundit të muajit janar. Por përtej debatit mediatik dhe atij online me reagime emocionale, aksionet konkrete në terren kanë qenë të pakta.
PikĂ«risht, pĂ«r tĂ« thyer heshtjen, njĂ« grup aktivistĂ«sh dhe artistĂ«sh udhĂ«tuan tĂ« shtunĂ«n drejt ZvĂ«rnecit. NĂ« rĂ«rĂ«n pranĂ« lagunĂ«s sĂ« NartĂ«s, ata u kujdesĂ«n pĂ«r disa orĂ« qĂ« tĂ« shpalosnin njĂ« mesazh artistik me mbishkrimin âSOS, po grabitemi!â, tĂ« shoqĂ«ruar me vizatime shpendĂ«sh dhe gjallesash karakteristike tĂ« zonĂ«s sĂ« mbrojtur VjosĂ«-NartĂ« dhe Karaburun-Sazan.
Aksioni simbolik, që u ndoq nga Citizens.al, u zhvillua pranë Manastirit të Zvërnecit, në një territor ku biodiversiteti ishte i dukshëm me sy të lirë. Flamingot, çafkat e bardha dhe shpendë të tjerë migratorë e bëjnë zonën një nga pikat më të rëndësishme ekologjike në vend, mjaft të frekuentuar nga turistët e natyrës dhe ata që udhëtojnë për kamping.
Elsa Paja, një nga aktivistet, na tregoi se ideja lindi nga frika për pasojat e projekteve të paralajmëruara. Sipas saj, bashkimi i artistëve dhe aktivistëve ishte një reagim i drejtpërdrejtë ndaj ndjenjës së përjashtimit nga vendimmarrja.
âDikush vjen nga jashtĂ« dhe tĂ« grabit tokĂ«n! Arsyet pse kjo nuk duhet tĂ« ndodhĂ« janĂ« tĂ« shumta, sa na lindi nevoja pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« diçka,â rrĂ«feu ajo pĂ«r Citizens.al
Komuniteti lokal: âJemi kundĂ«râ
Por, në Zvërnec, kundërshtimi nuk vjen vetëm nga aktivistët. Blendon Mërtiri, peshkatar prej mbi 30 vitesh në Grykën e Dajlanit, e sheh zhvillimin e paralajmëruar si kërcënim për mënyrën e jetesës.
Prej një viti ai dhe peshkatarët e tjerë të zonës janë pa leje peshkimi, të pezulluara nga Ministria e Bujqësisë. Megjithatë, ai çdo ditë gjendet pranë varkave të ankoruara në lagunë.
âMe Zotin dhe me Trumpin nuk merremi. Por nĂ«se na thonĂ« tĂ« ikim se Ă«shtĂ« investim strategjik, çfarĂ« bĂ«het me ne?!â pyet ai me ironi.
Sipas MĂ«rtirit, turistĂ«t vijnĂ« nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« pĂ«r natyrĂ«n e egĂ«r, jo pĂ«r resorte luksoze tĂ« parashikuara pĂ«r tâu ngritur nga propozimi i paraqitur prej dhĂ«ndrit tĂ« Donald Trump, Jared Kushner.
MĂ«rtiri ngre gjithashtu shqetĂ«simin pĂ«r pronĂ«sinĂ« e tokĂ«s, duke theksuar se shumĂ« parcela tĂ« zonĂ«s sĂ« ZvĂ«rnecit janĂ« tĂ« ndara sipas ligjit â7501â dhe disa tĂ« papajisura me dokumente pronĂ«sie. ShqetĂ«simi kryesor mbetet te mĂ«nyra e shpronĂ«simit. Ai thotĂ« se deri mĂ« sot nuk ka pasur asnjĂ« informacion.
âEdhe Aeroport (Aeroporti i VlorĂ«s nĂ« AkĂ«rni), edhe resort⊠do na vijĂ« e mira nĂ« derĂ«, mirĂ«qenie e madheâŠâ ironizoi Blendoni.
Një tjetër banore, Rita Xhaho, tha për Citizens.al se lajmin për ndërtimet e mundshme të resorteve në Zvërnec dhe Sazan e kishte mësuar nga televizioni. Për të, ndryshimi i peizazhit mjedisor do të thotë humbje e kujtimeve dhe e lidhjes personale me zonën.
âNga televizioni e morĂ«m vesh, qĂ« do bĂ«hen, ndĂ«rtimet, qĂ« do ti bej ajo, vajza e Trumpit,â theksoi Rita.
Zonat e Mbrojtura nën rrezik
Marina Xhaho, nga âQendra pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«riâ (PPNEA), e cila ishte pjesĂ« e grupit tĂ« aktivistĂ«ve, paralajmĂ«ron se çdo ndĂ«rhyrje me ndĂ«rtime rrezikon shkatĂ«rrimin e habitateve ku folezojnĂ« specie tĂ« mbrojtura.
Sipas saj, zona e mbrojtur Vjosë-Nartë strehon flamingot, pelikanët kaçurrelë, sqepbizët, kalorësit, pulëbardhat dhe dhjetëra lloje të tjera shpendësh ujorë.
Më 22 shkurt 2024, Kuvendi miratoi me votat e shumicës socialiste ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, duke hapur rrugën për zhvillime turistike dhe investime në zona që më parë ishin të paprekshme. Përpjekjet për shfuqizimin e ligjit u rrëzuan nga Gjykata Kushtetuese.
Planet e propozuara nga kryeministri Rama në bashkëpunim me Kushner për Sazanin dhe Zvërnecin kanë hasur kundërshtim të gjerë: 41 organizata mjedisore nga 28 shtete i kërkuan publikisht qeverisë shqiptare pezullimin e këtyre nismave.
PPNEA ka paralajmëruar se rreth 14 kilometra vijë e egër bregdetare, aktualisht zonë e mbrojtur, rrezikon të shndërrohet në rrugë asfalti, ndriçim artificial dhe ndërtesa luksoze.
Sipas mjedisorĂ«ve, rreziku nuk kufizohet vetĂ«m nĂ« jug. Ndryshimet ligjore dhe nisma si âPaketa e Maleveâ e zgjerojnĂ« logjikĂ«n e ndĂ«rhyrjes edhe nĂ« zona tĂ« tjera tĂ« mbrojtura nĂ« vend, duke vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje vetĂ« konceptin e mbrojtjes sĂ« aseteve natyrore.
NĂ« zonĂ«n e â21 Dhjetorit,â nĂ« RrugĂ«n e KavajĂ«s, ngjitur me âĂerdhen Nr. 24â, âKopshtin Nr.43â dhe âQendrĂ«n Komunitare tĂ« ShĂ«ndetit Mendor Nr.2â po ndĂ«rtohet njĂ« kullĂ« 20-katĂ«she me katĂ«r kate nĂ«ntokĂ«.
Punimet nĂ« kantier vijojnĂ«, pavarĂ«sisht se rreth tij shĂ«rbehet kujdes institucional pĂ«r fĂ«mijĂ«t dhe personat me shqetĂ«sime tĂ« shĂ«ndetit mendor. HapĂ«sira mes institucioneve dhe kantierit Ă«shtĂ« âmur mĂ« murâ.
GazetarĂ«t e Citizens.al u interesuan pĂ«r tĂ« marrĂ« informacion nĂ«se pĂ«r projektin nĂ« fjalĂ« ka pasur konsultime me institucionet. Nga çerdhja na u tha se informacionet vijnĂ« pĂ«rmes DrejtorisĂ« sĂ« Kopshteve dhe Ăerdheve tĂ« TiranĂ«s.
Punonjësit pohuan se nuk mund të komentojnë publikisht projektin pa autorizim të drejtorisë, e cila nuk ishte e arritshme për koment.
Shqetësimi për ndikimin social
Kulla quhet âNomad Buildingâ, ajo Ă«shtĂ« projektuar nga studioja âDalmat Architectureâ dhe po zhvillohet nga kompania âArtech Groupâ.
Projekti mori lejen e zhvillimit nga qeveria më 2 prill 2024 dhe lejen e ndërtimit rreth një muaj më vonë. Leja theu rregullin e caktuar nga Plani i Përgjithshëm Vendor (PPV), që parashikonte një intensitet ndërtimi 2.8 për zonën dhe lartësi maksimale prej 8 katesh.
Sikurse e kemi analizuar dhe më parë në Citizens.al, norma e kritereve të PPV-së dhe PDV-ve mund të tejkalohet përmes vendimeve të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), organ që drejtohet nga Kryeministri.
Me vendimet e saj KKTU-ja mund tĂ« vendosĂ« pĂ«rjashtime nga rregulloret. MirĂ«po shpeshtĂ«sia e kĂ«tyre âpĂ«rjashtimeveâ ka bĂ«rĂ« qĂ« tashmĂ« normĂ« tĂ« jenĂ« vetĂ« tejkalimet e planit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m dhe ngritja nĂ« intensitet dhe lartĂ«si mĂ« tĂ« larta.
Në projektin e kullës intensiteti i ndërtimit është 8.8 dhe lartësia ka shkuar në 20 kate.
Zhvilluesit thonë se po i japin zgjidhje zonës që deri në vitin 2024 kishte një strukturim kaotik urban me ndërtesa kryesisht 1-katëshe dhe se në përfundim të projektit rreth 60% e sipërfaqes së truallit do të jepet për shfrytëzim si hapësirë publike.
Megjithatë shqetësues është fakti se projekti po zhvillohet krah tre institucioneve që ofrojnë shërbime shëndetësore dhe edukimi. Punimet zhvillohen me orare deri në 00:00 dhe në fazat e mëvonshme mund të ndikojë edhe më shumë me zhurmat apo nivelin e pluhurave.
Një model që po përsëritet
Ndërtimi i kullave pranë institucioneve arsimore apo shërbimeve publike nuk është më rast i izoluar në Tiranë.
NĂ« Bulevardin âBajram Curriâ Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« publik gjithashtu plani pĂ«r njĂ« kullĂ« 19-katĂ«she pranĂ« shkollĂ«s 9-vjeçare â1 Majiâ. NjĂ« skenar i ngjashĂ«m planifikohet tĂ« vijojĂ« edhe pranĂ« Kopshtit Nr.41 te âRruga PjetĂ«r Budiâ, ku njĂ« pallat 9-katĂ«sh pritet tĂ« ngrihet pranĂ« murit tĂ« kopshtit.
NĂ« raste tĂ« tjera, zhvillimet kanĂ« parashikuar edhe zhvendosjen e institucioneve ekzistuese. NjĂ« prej tyre Ă«shtĂ« jetimorja âZyber Hallulliâ, e cila pritet tĂ« zhvendoset nga trualli aktual dhe tĂ« riorganizohet te zona e ish-vilave gjermane.
NĂ« vend tĂ« saj planifikohet ndĂ«rtimi i tre kullave deri nĂ« 35 kate. KĂ«shtu, zhvillimet âmur mĂ« murâ me institucionet publike po kthehen nĂ« normĂ« teksa transparenca, konsultimi me komunitetin mbeten ende tĂ« paqarta.
Konkursi pĂ«r zhvillimin e truallit tĂ« jetimores âZyber Hallulliâ u mbyll sot me shpalljen e dy fituesve tĂ« ndarĂ«: grupi i udhĂ«hequr nga studio Rojkind Arquitectos do tĂ« zhvillojĂ« 3 kulla deri 35 kate, ndĂ«rsa grupi i udhĂ«hequr nga Hector Barroso do tĂ« zhvillojĂ« kampusin e ri tĂ« jetimores dhe zyrave tĂ« inspektorateve te ish-vilat gjermane.
Vendimi u mor pas rreth katër orësh diskutime, ku juria arriti në përfundimin se asnjë projekt-propozim nga 5 grupet finaliste nuk i trajtonte në mënyrë plotësisht të suksesshme kërkesat duke bërë kështu që fituesit të ishin të ndarë sipas funksioneve.
Pesë finalistë, e njëjta qasje vertikale
Pavarësisht ndarjes së çmimeve, prezantimet e pesë projekteve finaliste treguan një uniformitet të qartë në qasje: të gjitha studiot propozuan tre deri në katër kulla me lartësi deri në 45 kate.
Trualli i ish-jetimores u trajtua nga të gjitha ekipet si një nyje intensive zhvillimi imobiliar, ku dominoi vertikalizimi, densiteti i lartë dhe funksionet rezidenciale elitare, ndërsa hapësirat publike mbetën të kufizuara dhe kryesisht dekorative.
Projekti i Rojkind Arquitectos S.C pĂ«r kulla te âZyber Hallulliâ/KISH.
Ndryshimet mes projekteve u kufizuan në fasada, volumetri dhe gjuhë simbolike, por asnjë prej tyre nuk doli nga paradigma e zhvillimit intensiv vertikal, duke e kthyer konkursin më shumë në një garë estetike sesa në një debat real mbi alternativat e përdorimit të truallit publik.
Juria përbëhej nga Kryeministri Edi Rama, drejtueset e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH), Agjencisë së Zhvillimit të Territorit dhe Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit, si dhe arkitektë ndërkombëtarë.
Në këtë përbërje ra në sy mungesa e përfaqësimit të Bashkisë Tiranë, e cila në konkurse të mëparshme ishte e përfshirë drejtpërdrejt në vendimmarrje përmes kryetarit Erion Veliaj, aktualisht në paraburgim si i pandehur për akuzat e korrupsionit dhe pastrimit të parave.
Mungesa e pushtetit lokal në një projekt me ndikim të drejtpërdrejtë urban për kryeqytetin ngre pikëpyetje mbi formulën e vendimmarrjes dhe rolin e bashkisë në zhvillimet madhore të Tiranës.
ĂfarĂ« parashikonte thirrja e KISH?
Thirrja âduo pĂ«r projekt-propozim dhe investimâ, e hapur mĂ« 15 shtator 2025, parashikonte shpĂ«rnguljen e jetimores dhe zyrave tĂ« shĂ«rbimeve tĂ« punĂ«s nga trualli aktual, si dhe ndĂ«rtimin e njĂ« kampusi tĂ« ri te rruga âGramoz Pashkoâ, nĂ« ish-kompleksin rezidencial tĂ« diplomatĂ«ve tĂ« GjermanisĂ« Lindore.
Sipas kushteve, ndërtimi i godinave të reja për jetimoren dhe zyrat do të mbulohet nga investitori privat, ndërsa një pjesë e sipërfaqes së ndërtimit në kullat e reja do të jepet për përdorim publik.
Gara pĂ«r zhvillimin e truallit u fitua nga grupi i kryesuar prej studios Rojkind Arquitectos S.C (me bashkĂ«punĂ«torĂ« Asab, Son Engineering & Construction, dhe Julian Kasharaj). Ky grup qe angazhuar nga kompania Motus (e zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«si Idajet Ismailaj, aksionere nĂ« kompaninĂ« Alb-Star e njohur pĂ«r ndĂ«rtimin e stadiumit âArena KombĂ«tareâ).
âQuhet Kor, si zĂ«ri i shumĂ« njerĂ«zveâ tha gjatĂ« prezantimit arkitekti meksikan tĂ« projektit qĂ« parashikon tre kulla 20-25-35 katĂ«she tĂ« lidhura me ura (korridore tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta) dhe shfrytĂ«zim maksimal tĂ« truallit pĂ«r parking (rreth 3,500 m2). Dy prej kullave parashikohen pĂ«r rezidenca teksa fasada propozohet tĂ« jetĂ« e varur me forma unike tĂ« çrregullta.
Projekti i Taller Hector Barroso i kampusit të ri të jetimores te ish-vilat gjermane/KISH.
Ndërsa pjesa e kampusit të ri të jetimores iu dha grupit të kryesuar nga studio Taller Hector Barroso (me bashkëpunëtorë Studio B&L, Doriana Bleta, Agim Seranaj dhe Ardian Paci). Ky grup qe angazhuar nga PROGEEN (e zotëruar nga sipërmarrësi Genc Kuçuku, i cili mbetet në diskutime me KISH për të zhvilluar projektin e Void Tower në këmbim të ndërtimit të zyrave qeveritare te Komuna e Parisit).
Pritet qĂ« mes dy investitorĂ«ve tĂ« paraqitet ofertĂ« ndaj KISH pĂ«r tâu vendosur mĂ« pas se cili do tĂ« jetĂ« sipĂ«rmarrĂ«si qĂ« do tĂ« pĂ«rfitojĂ« tĂ« drejtĂ«n pĂ«r ta zhvilluar kĂ«tĂ« thirrje.
Ndër grupet e tjera propozuese ishin:
BE-IS (e sipërmarrësit Hamz Islamaj) dhe CEBRA Arkitekter A/S, me LOFT Architects dhe Superflex Studio
Gruppo Koni SRL (e sipërmarrësve Nik dhe Sandër Nikolli), që përfshin Stefano Boeri Architetti, Gross.Max, AEI Progetti dhe artistin Patrick Tuttofuoco, së bashku me kontraktorë lokalë
DIAGONAL Projektim & Zbatim (e sipërmarrësit Nikolin Jaka), + ASL shpk me Carrilho da Graca Arquitectos.
Diskurs optimist, bilanc problematik
NĂ« fjalĂ«n e tij para konkursit, Kryeministri Edi Rama e paraqiti thirrjen si njĂ« mundĂ«si pĂ«r krijimin e kushteve mĂ« tĂ« mira pĂ«r fĂ«mijĂ«t jetimĂ« dhe si pjesĂ« tĂ« njĂ« serie veprash madhore arkitekturore qĂ«, sipas tij, e kthejnĂ« ShqipĂ«rinĂ« nĂ« pikĂ« referimi pĂ«r arkitektĂ«t ndĂ«rkombĂ«tarĂ« dhe nĂ« njĂ« âuniversitet tĂ« hapurâ pĂ«r brezat e rinj.
Por përtej këtij diskursi, bilanci i KISH në konkurset për pronat publike mbetet problematik. Në më shumë se 16 thirrje të hapura prej vitit 2024, nuk është njoftuar asnjë kontratë finale e përfunduar, ndërsa në të paktën një rast investitori i shpallur fitues është tërhequr (AIBA Company te thirrja për Void Tower).
Projekti i Rojkind Arquitectos S.C pĂ«r kulla te âZyber Hallulliâ/KISH.
Edhe thirrja për Bibliotekën Kombëtare, e lidhur me ndërtimin e një kulle në të njëjtën zonë, u anulua për mungesë interesimi dhe aktualisht nuk ka një proces të ri të hapur.
Në praktikë, puna e Korporatës dhe agjencive partnere ka prodhuar kryesisht konkurse dhe projekte në formë vizualizimesh, me një faturë prej të paktën 1.4 milionë euro shpërblime për finalistët, por pa rezultate konkrete në terren.
Ndërkohë, fakti që pesë studio të ndryshme përfundojnë në të njëjtën zgjidhje urbane (3 kulla!) sugjeron se korniza e konkursit ishte e orientuar që në fillim drejt ndërtimeve shumëkatëshe (paralajmëruar nga Citizens.al që në fillim), duke lënë pak ose aspak hapësirë për modele alternative zhvillimi.
NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, konkursi pĂ«r âZyber Hallullinâ nuk hap njĂ« debat mbi interesin publik, por e konsolidon mĂ« tej praktikĂ«n ku trualli publik shihet kryesisht si potencial ndĂ«rtimi maksimal, ndĂ«rsa funksioni social dhe ndikimi urban mbeten çështje dytĂ«sore dhe madje shpĂ«rngulen sa mĂ« larg rrugĂ«ve kryesore tĂ« kryeqytetit.
Në orët e para të së mërkurës, Kuvendi miratoi një paketë të gjerë ndryshimesh në Kodin Penal, të cilat qeveria i prezantoi si harmonizim me standardet evropiane.
Mes rreth 50 neneve të ndryshuara ishte edhe neni 120, që lidhet me shpifjen. Për këtë nen, organizatat e medias dhe gazetarët kishin kërkuar dekriminalizim të plotë.
Sipas tyre, dekriminalizimi i plotë do të shmangte ndjekjet penale dhe paditë SLAPP ndaj gazetarëve, mediave, aktivistëve apo qytetarëve që kritikojnë pushtetin në interes publik. Por çfarë ndodhi dhe cili ishte rezultati përfundimtar i kësaj çështjeje?
Nga dekriminalizimi i shpifjes te ârregullimiâ i profesionit tĂ« gazetarit
NĂ« Komisionin Parlamentar pĂ«r ĂĂ«shtjet Evropiane dhe PunĂ«t e Jashtme, deputetja e PartisĂ« Demokratike, Jorida Tabaku, prezantoi njĂ« nismĂ« personale pĂ«r dekriminalizimin e shpifjes, tĂ« konsultuar me grupet e interesit. Por, propozimi i saj u rrĂ«zua.
Deputeti Balla theksoi se ânĂ« asnjĂ« vend tĂ« EvropĂ«s nuk je gazetar vetĂ«m se vetĂ«shpallesh apo vĂ« njĂ« bexhâ. PĂ«rmes kĂ«tij qĂ«ndrimi ai kĂ«rkoi hartimin e njĂ« ligji pĂ«r tĂ« rregulluar dhe regjistruar profesionin e gazetarit.
Deputetja Klodiana Spahiu e mbështeti këtë qasje, duke e krahasuar me rregullimin e profesioneve të tjera sikurse shëndetësia.
Organizatat e medias dhe vetë gazetarët reaguan njëzëri kundër kësaj qasjeje.
Ata kërkuan dekriminalizim të plotë të shpifjes, sikurse qe kërkuar vazhdimisht edhe nga BE-ja, si dhe heqje dorë nga çdo ide për regjistrimin e gazetarëve apo krijimin e një statusi formal.
Sipas tyre, lidhja e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« penale tĂ« shpifjes vetĂ«m me gazetarĂ«t âe regjistruar dhe tĂ« njohurâ krijon pĂ«rjashtim dhe cenon lirinĂ« e shprehjes, veçanĂ«risht nĂ« njĂ« vend qĂ« ânuk ka dhe nuk duhet tĂ« ketĂ« njĂ« sistem ligjor pĂ«r regjistrimin e gazetarĂ«veâ.
Blerjana Bino, studiuese dhe përfaqësuese e Rrjetit të Gazetarëve të Sigurt për Shqipërinë (SafeJournalists), theksoi se gazetaria nuk është e drejtë më vete për një kategorie profesionale, por një funksion i garantuar dhe i mbrojtur nga liria e shprehjes.
âGazetaria [âŠ] mbrohet pĂ«r shkak tĂ« asaj qĂ« bĂ«n: informon publikun, kontrollon pushtetin dhe kontribuon nĂ« debatin mbi çështje me interes publik,â u shpreh Bino.
Sipas saj, standardet evropiane e mbrojnë gazetarinë si veprimtari, jo si profesion që kërkon njohje shtetërore. Një sistem që kushtëzon mbrojtjen ligjore me regjistrim formal rrezikon ta shndërrojë një të drejtë universale në privilegj të kushtëzuar.
Isa Myzyraj nga Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë e cilësoi këtë qasje si një ndërhyrje të rrezikshme shtetërore.
âKjo qasje [âŠ] kur lidhet me pĂ«rfitimin e njĂ« garancie penale, nuk Ă«shtĂ« reformĂ«, por kontroll,â tha Myzyraj pĂ«r Citizens.al.
Ai vuri në dukje se Kodi Penal nuk përcakton se cili institucion do të regjistrojë gazetarët, duke hapur rrugën për një ligj të ardhshëm mbi statusin e tyre.
Sipas Myzyrajt, pĂ«rdorimi i ligjit penal pĂ«r tĂ« parapĂ«rgatitur kĂ«tĂ« terren pĂ«rbĂ«n mjet presioni ndaj medias. Ai e quajti âkornizĂ« tĂ« rrezikshme konceptualeâ e cila âĂ«shtĂ« futur qĂ«llimisht nĂ« Kodin Penal pĂ«r tâi hapur rrugĂ« regjistrimit tĂ« gazetarĂ«veâ.
Pedagogu dhe studiuesi i medias, Elvin Luku, vlerëson se pas ndryshimeve të fundit në Kodin Penal pozicioni i gazetarit është rënduar.
âGazetari dĂ«nohet si kur gĂ«njen me qĂ«llim, ashtu edhe kur vepron nĂ« mirĂ«besim,â u shpreh ai duke pĂ«rmendur termin ligjor âinformacion nĂ« mirĂ«besimâ.
Sipas ndryshimeve, në rast refuzimi për të hequr një publikim, gazetari duhet të provojë para gjykatës përpjekjet për verifikim, duke rrezikuar ekspozimin e burimeve.
Luku thotë se me ndryshimet e fundit shpifja lidhet nominalisht me gazetarin.
âPĂ«r ta pĂ«rjashtuar nga pĂ«rgjegjĂ«sia, e cenon rĂ«ndĂ« pavarĂ«sinĂ« e tij,â thekson ai.
Pedagogu Luku shton se KiE dhe Gjykata Evropiane inkurajojnĂ« dekriminalizimin e shpifjes, por ndĂ«rkohĂ« vetĂ«m 4 prej 27 vendeve tĂ« BE-sĂ« e kanĂ« kaluar shpifjen nĂ« proceset civile. Nga ana tjetĂ«r ai propozoi qĂ« rolin e regjistrimit tĂ« gazetarĂ«ve ta luajnĂ« unionet aktuale ose ato tĂ« reja âme kushtet qĂ« tĂ« jenĂ« jo mĂ« pak se tre, ose mbi treâ.
âRegjistrimi tĂ« jetĂ« njĂ« akt formal, njĂ« lloj vetĂ«deklarimi, jo diplomĂ« apo njĂ« licencĂ«,â argumentoi Luku, sipas tĂ« cilit vetĂ«rregullimi i sektorit kĂ«rkon emancipim.
Regres ligjor dhe pasiguri
AleksandĂ«r Ăipa, kryetar i Unionit tĂ« GazetarĂ«ve ShqiptarĂ«, e cilĂ«son paketĂ«n e miratuar sĂ« fundmi si regres krahasuar me ndryshimet e para 14 viteve.
âMe ndryshimet [âŠ] ne mendojmĂ« se Ă«shtĂ« rĂ«nduar penalizimi i shpifjes dhe kjo ndoshta si reagim ligjbĂ«rĂ«sish nga kĂ«rkesa populiste dhe prej disa OJQ-shâ, tha Ăipa pĂ«r Citizens.al
Sipas tij, amendimet aktuale rrisin rrezikun penal, sidomos pĂ«r gazetarĂ«t investigativĂ« dhe âfreelancerâ-Ă«t, duke i ekspozuar ndaj kĂ«rkesave pĂ«r verifikim burimesh nga organet e drejtĂ«sisĂ« â gjithmonĂ« nĂ«se pĂ«rballen me padi pĂ«r shpifje.
Ăipa ngre pyetje thelbĂ«sore mbi konceptin e statusit tĂ« gazetarit, i cili me formulimin e ri lĂ« hapĂ«sira ambigue si pĂ«r shembull pĂ«r regjistrimin: kush e certifikon, kush e pĂ«rcakton, mbi çfarĂ« baze dhe nĂ« cilin dokument zyrtar ekziston?
Ai thekson se në ligje nuk kanë vlera nënkuptimet dhe për këtë kujtoi se në Shqipëri janë debatuar shpesh dy modele: ai i Urdhrit të Gazetarëve dhe modeli evropian i vetërregullimit, por asnjëri nuk është ndërtuar realisht.
Sipas tij, vetërregullimi i strukturuar dhe gjithëpërfshirës mbetet alternativa e vetme dhe e duhur, por jo përmes presionit të Kodit Penal.
PĂ«r kĂ«tĂ« propozon mbajtjen e njĂ« âKongresi KombĂ«tar tĂ« vetĂ«rregullimit mediatik,â i cili tĂ« zgjedhĂ« mĂ« pas njĂ« kĂ«shill me mekanizma ekzekutivĂ«.
âKjo arkitekturĂ« mund tĂ« pĂ«rfshijĂ« çdo organizatĂ«, çdo entitet dhe grup interesi, pĂ«rfshi edhe ente apo struktura monitoruese qĂ« ka skena e shoqĂ«risĂ« sonĂ«,â u shpreh Ăipa.
Tre muaj pasi i paditi pĂ«r shpifje dhe fyerje, kompania qĂ« ka ndĂ«rtuar dhe operon hidrocentralet nĂ« zonĂ«n e Zall-Gjoçajt duket tĂ« jetĂ« tĂ«rhequr. Gjykata e LezhĂ«s vendosi sot tĂ« pushojĂ« çështjen ndaj tre banorĂ«ve tĂ« zonĂ«s pasi pĂ«rfaqĂ«suesit e âSeka Hydropowerâ nuk u paraqitĂ«n.
âNe kĂ«rkojmĂ« drejtĂ«si dhe e drejta do tĂ« dalĂ« njĂ« ditĂ«â, tha DhimitĂ«r Koleci, pas vendimit.
Mosparaqitja e âSeka Hydropower,â si paditĂ«se, ndodhi edhe pse ishte renĂ« dakord pĂ«r seancĂ«n e sotme nga tĂ« dyja palĂ«t.
âGjykata vendosi pushimin e gjykimit, sepse vete kodi i procedurĂ«s penale parashikon qĂ« nĂ«se nuk paraqitet kĂ«rkuesi apo pĂ«rfaqĂ«suesi i tij ligjor gjykimi pushohetâ, u shpreh pĂ«r Citizens.al Tauland Asllanaj, avokat i dy prej tre banorĂ«ve tĂ« paditur.
Të paditurit ishin Dhimitër Koleci, Adem Xhokola dhe Jorgji Locaj. Ajo bazohej në deklaratat për mediat dhe komunikimet e banorëve gjatë protestave, ku ata ngritën shqetësime për ndikimin e hidrocentraleve në lumin Flim dhe Urakë.
MĂ« 26 nĂ«ntor 2025, ishte zhvilluar seanca e pajtimit ku kompania pati kĂ«rkuar qĂ« banorĂ«t tĂ« kĂ«rkonin falje pĂ«r deklarata e tyre publike. KĂ«rkesĂ« qĂ« ishte refuzuar nga banorĂ«t, tĂ« cilĂ«t theksonin se padia ishte njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tâi intimiduar pĂ«r angazhimin si aktivistĂ« kundĂ«r projekteve tĂ« hidrocentraleve.
âPalĂ«t nuk gjetĂ«n dakordĂ«sinĂ« dhe pĂ«r kĂ«tĂ« shkak u la seanca sot,â tregoi avokati Asllanaj.
âJanĂ« rregullat proceduriale qĂ« nĂ« momentin qĂ« dĂ«shton seanca e pajtimit dhe vijon gjykimi thĂ«rritet edhe njĂ« pĂ«rfaqĂ«sues i ProkurorisĂ«â, vijoi ai.
Sipas avokatit Asllanaj kjo ishte një përpjekje për të intimiduar aktivistët. Ai argumentoi se padia ishte e targetuar te personat më të zëshëm në protesta.
âDiskutimet apo pretendimet pĂ«r shprehje fyese lidheshin thjesht me pretendimet e banorĂ«ve pĂ«r tĂ« gĂ«zuar tĂ« drejtĂ«n pĂ«r ujĂ«â, tha avokati.
Kompania pretendonte se këto deklarata i kanë dëmtuar imazhin. Ndërkohë, banorët dhe aktivistët e shihnin çështjen si një padi tipike SLAPP, e përdorur për të frenuar protestat dhe zërin kundërshtues të komunitetit. Kjo pasi nëse ata shpallen fajtor rrezikojnë një gjobë të konsiderueshme nga 50,000 deri në 3,000,000 lekë.
âKemi pĂ«rballĂ« njĂ« firmĂ« tĂ« fuqishme qĂ« Ă«shtĂ« e lidhur me shtetin, nuk janĂ« njerĂ«z tĂ« thjeshtĂ«â, u shpreh DhimitĂ«r Koleci pas pushimit tĂ« çështjes.
âRasti i kĂ«saj firme, kishte avokat atĂ« qĂ« ka Belinda Balluku. Ajo qĂ« i ka dhĂ«nĂ« licencĂ«n dhe ka formosur pĂ«r kĂ«to HEC-e,â tregoi mĂ« tej Koleci.
Për çështjen e hidrocentraleve në Zall-Gjoçaj, banorët janë në procese gjyqësore.
Kronologjia e ndjekjes së çështjes në rrugë ligjore:
âą 2019 â Gjykata Administrative rrĂ«zoi kĂ«rkesĂ«n pĂ«r pezullimin e punimeve. âą 2020 â Gjykata Administrative rrĂ«zoi padinĂ« pĂ«r ndalimin e HEC-eve. âą 2021 â Gjykata anuloi licencĂ«n e dhĂ«nĂ« nga Enti Rregullator i EnergjisĂ« (ERE) pĂ«r HEC-in âZajsâ brenda Parkut KombĂ«tar Zall-Gjoçaj. âą 2021 â Gjykata rrĂ«zoi padinĂ« kundĂ«r institucioneve qĂ« dhanĂ« lejet. âą 2021 â Apeli lĂ« nĂ« fuqi vendimin pĂ«r anulimin e licencĂ«s sĂ« ERE-s ndaj HEC-it âZajsâ. âą 2022 â ERE zbaton vendimin dhe i heq licencĂ«n HEC-it âZajsâ. âą 2022 â Gjykata e LartĂ« konfirmon pĂ«rfundimisht heqjen e licencĂ«s kompanisĂ« âSeka HydropoĂ«erâ pĂ«r njĂ« nga HEC-et. âą 2025 â Gjykata Administrative e Apelit lĂ« nĂ« fuqi ndĂ«rtimin e HEC-eve nĂ« Zall-Gjocaj.
Zvarritja e vendimmarrjes për imunitetin e zv.kryeministres Belinda Balluku riktheu sot protestat qytetare përpara Kuvendit.
Këshilli i Mandateve shtyu sërish mbledhjen, edhe pse ishte paralajmëruar se do të merrte një vendim këtë javë.
Ndërkohë, edhe Gjykata Kushtetuese nuk ka marrë një vendim përfundimtar mbi pezullimin Ballukut, e cila mban njëherësh edhe postin e ministres së Infrastrukturës.
Aktivistë dhe qytetarë e cilësuan këtë situatë si një zvarritje të qëllimshme të procesit.
Të indinjuar nga mungesa e ndëshkimit për korrupsionin e pretenduar nga hetimet e Strukturës së Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK), dhjetëra protestues u mblodhën sot përpara hyrjes së Kryesisë së Kuvendit.
Ata shpalosĂ«n njĂ« banderolĂ« me mesazhin: âPĂ«r drejtĂ«si deri nĂ« fund!â.
âKĂ«rkojmĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« menjĂ«hershme ndĂ«rprerjen e kĂ«tij procesi farsĂ«, mbledhjen urgjente tĂ« KĂ«shillit tĂ« Mandateve dhe trajtimin e çështjes me transparencĂ« tĂ« plotĂ«,â theksoi Sidorela Vatnikaj, nga organizata âDrejtĂ«si Socialeâ.
Sipas saj, çdo shtyrje tjetër përbën një akt të vetëdijshëm kundër demokracisë dhe vullnetit qytetar.
Gjatë protestës, aktivistët hodhën dhjetëra çelësa përpara hyrjes së Kryesisë si shenjë simbolike e një prej pretendimeve të ngritura, sipas së cilave dyshohet se numri dy i qeverisë ka kapitalizuar pasuri të majme nga korrupsioni dhe abuzimi me pushtetin.
âA ka hall mĂ« tĂ« madh pĂ«r qytetarin, kur prokuroria thotĂ« se njĂ« ministĂ«r Ă«shtĂ« duke vjedhur?â drejtoi si pyetje retorike Migen Qiraxhi nga QĂ«ndresa Qytetare, teksa akuzoi disa deputetĂ« se po bllokojnĂ« qĂ«llimisht procesin.
Qiraxhi pĂ«rmendi me emra Niko Peleshin, Taulant BallĂ«n, Blendi Ăuçin, Ulsi ManjĂ«n dhe Blendi Ăomon, duke i cilĂ«suar si pengues tĂ« drejtĂ«sisĂ«.
âKudo nĂ« botĂ« shqiptarĂ«t mund tĂ« blejnĂ« njĂ« shtĂ«pi. I vetmi vend ku nuk munden, Ă«shtĂ« ShqipĂ«ria,â tha ai nĂ« pĂ«rmbyllje.
Aktivisti Andi Tepelena solli në vëmendje edhe pasojat sociale të qeverisjes. Ai theksoi emigrimin masiv të të rinjve duke referuar si shifër se 79% e studentëve synojnë të largohen nga vendi.
Kjo ishte protesta e dytĂ« e kĂ«tij grupimi. NĂ« dhjetor 2025, ata protestuan bashkĂ« me PartinĂ« MundĂ«sia me moton âPeshku qelbet nga kokaâ.
ĂfarĂ« dimĂ« deri mĂ« tani?
Që prej vjeshtës së vitit 2025, zëvendëskryeministrja Balluku është në qendër të një procesi hetimor dhe politik, që përfshin akuzat penale të SPAK, vendimet e gjykatave, si dhe ndërhyrjen institucionale të nivelit të lartë.
Në nëntor 2025, SPAK i bëri ballafaqim Ballukut dhe ish-drejtorëve të ARRSH-së, nën varësi të saj, me akuzat për shkelje të procedurave të prokurimit në projekte të mëdha, përfshirë tenderët për Tunelin e Llogarasë dhe Unazën e Madhe të Tiranës, me vlerë qindra miliona euro.
Hetimi përfshinte pretendime se një grup zyrtarësh kishte favorizuar kompani të caktuara në shkelje të ligjit të prokurimeve. SPAK kërkoi më pas pezullimin nga detyra dhe një ndalim të daljes nga vendi për Ballukun, si masa sigurie.
Më 20 nëntor 2025, Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) i miratoi masat e kërkuara.
Kryeministri Edi Rama reagoi publikisht kundër vendimit të GJKKO-s, duke e cilësuar ndërhyrje të paprecedentë të sistemit të drejtësisë në funksionimin e ekzekutivit dhe e çoi çështjen para Gjykata Kushtetuese.
Kjo solli një konflikt kompetencash mes institucioneve, duke reflektuar tensione rreth ndarjes së pushteteve.
Më 12 dhjetor, me shumicë votash, Gjykata Kushtetuese vendosi ta rikthejë në detyrë Ballukun, duke pezulluar përkohësisht efektet e vendimit të GJKKO-s deri në shqyrtim të mëtejshëm.
Vendimi u arrit pas një ankimi të Kryeministrit dhe u argumentua se masa e pezullimit nga detyra kishte krijuar mosmarrëveshje kompetencash në interpretimin e ligjit kushtetues mbi imunitetin dhe funksionimin e përgjithshëm të ekzekutivit, pra qeverisë.
Pas kësaj lëvizjeje, SPAK kërkoi zyrtarisht heqjen e imunitetit të Ballukut me synimin për të vendosur ndaj saj një masë më të fortë sigurie, çka nënkupton arrestimin.
MĂ« 17 dhjetor, Kuvendi i mohoi anĂ«tarĂ«ve tĂ« KĂ«shillit tĂ« Mandateve dosjen hetimore duke e argumentuar kĂ«tĂ« si informacion âsekret hetimorâ. EkspertĂ«t e quajtĂ«n vendimin absurd.
Gjykata Kushtetuese njoftoi tĂ« martĂ«n se i nevojitej mĂ« shumĂ« kohĂ« pĂ«r tâu shprehur pĂ«r çështjen e pezullimit nga GJKKO-ja, qĂ«ndrim qĂ« u pĂ«rdor nga shumica socialiste si argument pĂ«r tĂ« frenuar procesin e shqyrtimit tĂ« imunitetit tĂ« Ballukut.
Kuvendi miratoi nĂ« orĂ«t e para tĂ« mĂ«ngjesit tĂ« sĂ« mĂ«rkurĂ«s, njĂ« paketĂ« tĂ« gjerĂ« ndryshimesh nĂ« Kodin Penal. Qeveria i paraqiti ato si âharmonizim me standardet evropianeâ. Por nĂ« praktikĂ«, ndryshimet prodhuan forcim selektiv tĂ« shtetit ndĂ«shkues, pĂ«rmes njĂ« procesi tĂ« shpejtĂ« dhe politikisht tĂ« mbyllur.
Paketa u votua rreth orës 03:00 të mëngjesit, vetëm me votat e shumicës socialiste. Ajo përfshinte rreth 50 ndryshime dhe shtesa në Kodin Penal, mes tyre edhe dekriminalizimin e pjesshëm të shpifjes, përmes ndryshimit të Nenit 120.
Kodi Penal, i miratuar fillimisht në vitin 1995, ka pësuar tashmë 26 ndërhyrje në 31 vite. Dhjetë prej tyre kanë ardhur pas vendimeve të Gjykatës Kushtetuese. Frekuenca e ndryshimeve tregon për mungesën e stabilitetit dhe vizionit afatgjatë.
Ndryshimet e fundit qenë propozuar në tetor 2025. Ato pasuan draftin e një Kodi të ri Penal, prezantuar në korrik nga Ministria e Drejtësisë. Drafti i Kodit të ri u përball me kritika të forta nga juristë, akademikë, media dhe shoqëria civile dhe për rrjedhojë qeveria e tërhoqi pa e çuar në Kuvend.
Kështu, në vend të një reforme të plotë, shumica zgjodhi rrugën e arnimeve. Ndryshime të pjesshme, të shpërndara dhe pa një debat të gjerë publik. Pyetja mbetet: A përmbush kjo qasje pritshmëritë e integrimit evropian? Sipas qeverisë, po, por rruga e ndjekur nuk bind.
Edhe pse në mandatin e katërt, shumica socialiste shmang ende kostot politike të një Kodi të ri Penal. Një reformë e tillë kërkon debat, konsensus dhe balancë mes sigurisë publike dhe të drejtave themelore. Elemente që munguan në procesin e fundit të përmbyllur mëngjesin e së mërkurës.
ĂfarĂ« pĂ«rfshijnĂ« ndryshimet?
Paketa zgjeroi juridiksionin penal pĂ«r shtetasit e huaj rezidentĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, edhe pĂ«r vepra pjesĂ«risht tĂ« kryera jashtĂ« territorit. U pĂ«rjashtuan nga parimi i âdĂ«nueshmĂ«risĂ« sĂ« dyfishtĂ«â disa krime tĂ« rĂ«nda, pĂ«rfshirĂ« trafikun e qenieve njerĂ«zore dhe abuzimin seksual me tĂ« mitur.
Pati rishikime dhe nene specifike për të luftuar terrorizmin. Ndërkohë, u shtuan dënime plotësuese në rastet e refuzimit të ekstradimit dhe ndalimin e ushtrimit të profesioneve që përfshijnë kontakt me fëmijët për persona të dënuar për vepra penale. U forcuan ndëshkimet për pornografinë, shfrytëzimin dhe krimet seksuale ndaj të miturve, me dënime që shkojnë deri në 20 vjet burg.
Një ndryshim domethënës ishte heqja e (pikës 7 të Nenit 28) mundësisë për ulje ose përjashtim nga dënimi për anëtarët e grupeve kriminale, edhe kur bashkëpunimi i tyre mund të jetë vendimtar për zbardhjen e veprimtarisë kriminale. Ky hap ngre pikëpyetje mbi efektivitetin e hetimeve komplekse dhe vetë luftën ndaj krimit të organizuar.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n paketĂ«, u pĂ«rfshi edhe njĂ« nen i posaçëm (Neni 143/a/8) pĂ«r âMashtrimet qĂ« prekin interesat financiare tĂ« Bashkimit Evropianâ. KeqpĂ«rdorimi i fondeve tĂ« BE-sĂ« tashmĂ« dĂ«nohet me burgim deri nĂ« 5 vjet, ose deri nĂ« 10 vjet kur shuma e keqpĂ«rdorur kalon 50 mijĂ« eurot.
Por pa zbardhjen dhe ndëshkimin e rasteve konkrete, veçanërisht atyre që lidhen me fondet IPARD, ky nen rrezikon të mbetet deklarativ. Një sinjal formal drejt BE-së, më shumë sesa një mjet real llogaridhënieje.
Neni në fjalë do të mbetet si njollë e turpshme e abuzimeve.
Shpifja, gazetarët dhe parkimi dysh
Paketa dekriminalizoi pjesĂ«risht (Nenin 120) shpifjen, por vetĂ«m pĂ«r njĂ« kategori tĂ« paqartĂ« âgazetarĂ«sh tĂ« regjistruar dhe tĂ« njohurâ. Fyerja do tĂ« vijojĂ« tĂ« mbetet vepĂ«r penale. KĂ«shtu qeveria duket se po synon tĂ« krijojĂ« njĂ« regjim tĂ« dyfishtĂ« mbrojtjeje duke hapur rrugĂ« pĂ«r interpretime selektive.
CilĂ«simi âi njohurâ dhe me âregjistĂ«râ pĂ«r gazetarĂ«t lĂ« vend pĂ«r njĂ« zhvillim paralel nĂ« kuptimin e kĂ«rkesĂ«s sĂ« mundshme pĂ«r licencim apo tĂ« njĂ« lloji âUrdhri tĂ« gazetaritâ apo âpunonjĂ«sve tĂ« mediasâ.
Kjo shihet si njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r ta kufizuar lirinĂ« e shprehjes, pasi gazetarĂ«t e lirĂ«, ose qytetarĂ«t e angazhuar, apo sinjalizuesit qĂ« do tĂ« shprehen pĂ«r çështje tĂ« caktuara, do tĂ« vijojnĂ« tĂ« pĂ«rballen me format penale tĂ« âshpifjesâ.
Paralelisht, dhuna ndaj gazetarĂ«ve tashmĂ« do tĂ« trajtohet si âgoditje pĂ«r shkak tĂ« detyrĂ«sâ (Neni 237), me dĂ«nime nga njĂ« deri nĂ« pesĂ« vjet burg. Sigurisht, njĂ« masĂ« pozitive, por e shoqĂ«ruar me njĂ« mekanizĂ«m problematik tĂ« pĂ«rkufizimit tĂ« gazetarit lĂ« vend pĂ«r interpretime.
Kështu, në praktikë, shteti shmang dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe mban sërish në dorë instrumentet e presionit ligjor.
Por problemi i paketës nuk qëndroi vetëm te çfarë nuk dekriminalizoi, por edhe te çfarë zgjodhi të kriminalizojë.
Mes ndryshimeve u përcollën dispozita që e shtrijnë dorën e Kodit Penal në sjellje të përditshme, të cilat deri dje trajtoheshin administrativisht, pra me gjoba.
(Neni 293/1) âPushimi i mjetit nĂ« karrexhatĂ« nĂ« rresht tĂ« dytĂ«â tashmĂ« do tĂ« trajtohet me masa mĂ« tĂ« ashpra penale.
Në një vend ku ka mungesë të theksuar infrastrukture parkimi, rregullimi penal i këtij fenomeni u shfaq si zëvendësim i politikës edukuese dhe planeve afatgjata urbane me një politikë ndëshkuese.
Ky është thelbi i problemit: Qeveria po përdor Kodin Penal për të kompensuar dështimet e saj në administrimin publik.
NĂ« vend tĂ« zgjidhjeve strukturore, ajo zgjedh tĂ« tutelojĂ« qytetarĂ«t pĂ«rmes frikĂ«s sĂ« ndĂ«shkimit âme gjobĂ« ose njĂ« vit burgâ.
Amendamenti që nuk kaloi
Në fund të seancës u diskutua propozimi i bërë një ditë më parë nga deputeti socialist Erion Braçe për ashpërsimin e (Nenit 288) ndëshkimeve ndaj shitjes së duhanit dhe cigareve elektronike për të miturit.
Amendamenti parashikonte gjoba deri në 500,000 lekë dhe burgim deri në 16 vjet në rastet kur tregtia sillte si pasojë vdekjen.
Propozimi nuk u mbështet nga shumica socialiste, e cila abstenoi. Në një paketë që nuk heziton të kriminalizojë parkimin në rresht të dytë, mbrojtja penale e shëndetit të të miturve u la jashtë.
Ky kontrast ekspozon natyrën selektive të reformës, ose mungesës së diskutimeve të gjera për ndërhyrje.
Kodi Penal nuk forcohet aty ku interesi publik është i pakontestueshëm, por aty ku shteti kërkon kontroll dhe veprim të shpejtë.
NĂ« kĂ«tĂ« panoramĂ«, ndryshimet e fundit nuk pĂ«rbĂ«jnĂ« njĂ« reformĂ« penale. Ato janĂ« njĂ« seri masash ndĂ«shkuese, tĂ« mbledhura nĂ«n flamurin e âharmonizimit evropian,â por tĂ« udhĂ«hequra nga logjika e menaxhimit politik tĂ« rrezikut.
Kodi Penal po shndërrohet gradualisht në një instrument për të mbuluar dështimet e politikave publike. Sa më pak funksionon shteti, aq më shumë zgjerohet qasja ndëshkuese me shtojca nenesh.
NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, votimi i mĂ«ngjesit tĂ« hershĂ«m tĂ« sĂ« mĂ«rkurĂ«s nuk Ă«shtĂ« fundi i kĂ«tij debati. Kodi i ri Penal do tĂ« vijĂ« sĂ«rish pĂ«r tâu diskutuar, por arnat janĂ« sinjali se ShqipĂ«ria po vijon fazĂ«n ku ligji penal pĂ«rdoret si zĂ«vendĂ«sim i qeverisjes dhe jo si mjeti fundit i aplikimit tĂ« drejtĂ«sisĂ«.
Shumica socialiste Ă«shtĂ« shprehur vazhdimisht se po punon pĂ«r pĂ«rshtatjen e njĂ« sĂ«rĂ« projektligjesh me direktivat evropiane, kjo nĂ«n qĂ«ndrimin âkonform integrimitâ tĂ« vendit nĂ« Bashkimin Evropian.
Një prej këtyre ndryshimeve është thënë të jetë dhe dekriminalizimi i shpifjes për gazetarët. Konteksti penal i shpifjes dhe fyerjes është trajtuar prej vitesh si instrument presioni ndaj lirisë së shprehjes, gjë për të cilën shteti shqiptar është kritikuar vazhdimisht nga organizatat ndërkombëtare, të gazetarëve dhe shoqërisë civile.
KĂ«rkesa ka qenĂ« e njĂ«jtĂ«: dekriminalizim i plotĂ« i shpifjes. Por, me ndryshimet e propozuara nĂ« tetor 2025 â tĂ« dĂ«rguara nĂ« Kuvend pĂ«r miratim sot â qeveria ofron dekriminalizim tĂ« pjesshĂ«m dhe sinjalizon qartĂ« pĂ«r kufizim âme regjistĂ«râ tĂ« profesionit tĂ« gazetarit.
Paketa e dĂ«rguar nĂ« parlament parashikon pĂ«rjashtim penal vetĂ«m pĂ«r shpifjen. Ai vlen pĂ«r gazetarĂ« âtĂ« regjistruar dhe tĂ« njohurâ teksa fyerja mbetet vepĂ«r penale si njĂ« rrugĂ« alternative pĂ«rndjekjeje dhe qĂ« ruan ende efektin frenues mbi shprehjen publike.
Sipas propozimit, (qĂ« ndryshon Nenin 120 pĂ«r Shpifjen): âNjĂ« gazetar i punĂ«suar ose i vetĂ«punĂ«suar, i regjistruar dhe i njohur si i tillĂ« nĂ« pĂ«rputhje me legjislacionin nĂ« fuqi, [âŠ] nuk mban pĂ«rgjegjĂ«si penale pĂ«r veprĂ«n e shpifjes [âŠ] kur:
qëllimi është informimi i publikut mbi çështje me interes;
nĂ« momentin e publikimit, nuk ka [âŠ] dijeni se informacionet faktike janĂ« tĂ« rreme dhe ka bĂ«rĂ« pĂ«rpjekje tĂ« arsyeshme pĂ«r tĂ« verifikuar saktĂ«sinĂ« e tyre;
pasi tĂ« jetĂ« informuar [âŠ] se informacionet janĂ« haptazi tĂ« rreme [âŠ], ai vepron pa vonesĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« pĂ«rgĂ«njeshtrim ose sqarim;
PavarĂ«sisht âdĂ«shirĂ«s sĂ« mirĂ«â siç e kanĂ« cilĂ«suar vetĂ« organizatat e medias dhe shoqĂ«risĂ« civile pĂ«rpjekjen pĂ«r mbrojtjen e gazetarĂ«ve nga shpifja, propozimi ka ngritur shqetĂ«sime serioze. Organizatat e kundĂ«rshtojnĂ« dekriminalizimin e pjesshĂ«m dhe tĂ« kushtĂ«zuar tĂ« shpifjes.
ĂfarĂ« kĂ«rkojnĂ« organizatat?
Dispozita qĂ« synon mbrojtjen e gazetarĂ«ve nga shpifja, u miratua fillimisht nga Komisioni parlamentar pĂ«r ĂĂ«shtjet Ligjore dhe AdministratĂ«n Publike mĂ« 21 janar.
âNe i njohim dhe i vlerĂ«sojmĂ« hapat pozitivĂ« tĂ« ndĂ«rmarrĂ« deri tani, megjithatĂ« teksti qĂ« pritet tĂ« votohet nuk e realizon dekriminalizimin e plotĂ«â tha gjatĂ« njĂ« deklarate pĂ«rpara Kuvendit, drejtuesja e QendrĂ«s pĂ«r ShkencĂ« dhe Inovacion pĂ«r Zhvillim (SciDev), Blerjana Bino.
Sipas saj, liria e shprehjes duhet të mbrohet për shkak të funksionit që i shërben interesit publik dhe jo për shkak të statusit profesional të folësit.
Dispozita e propozuara, pretendon se mbrojtja do tâi sigurohet vetĂ«m gazetarĂ«ve tĂ« regjistruar apo tĂ« akredituar nga njĂ« strukturĂ«, e cila ende nuk dihet se nga kush do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sohet. Gjithashtu fyerja mbetet vepĂ«r penale, e cila shpesh pĂ«rdoret edhe si instrument pĂ«r tĂ« intimiduar, sulmuar dhe heshtur gazetarĂ«t.
Në kritikën e saj, Bino vijoi më tej se Shqipëria nuk ka dhe nuk duhet të ketë një sistem regjistrimi të gazetarëve. Sipas saj kjo praktikë krijon pasiguri juridike dhe rrezikon të hapë rrugën për mekanizma kontrolli mbi gazetarinë, në kundërshtim me parimet themelore të lirisë dhe pavarësisë së medias.
E së treti, sipas deklaratës së mbajtur nga drejtuesja e SciDev, kjo nisëm përjashton aktorë të tjerë të rëndësishëm të interesit publik: organizata të shoqërisë civile, aktivistë, studiues, sinjalizues dhe qytetarë, të cilët luajnë një rol thelbësor në debatin dhe sistemin demokratik ku shpesh përballen me presione ligjore që kanë efekt frenues mbi shprehjen e lirë.
VetĂ« organizatat e medias dhe shoqĂ«risĂ« civile kanĂ« qenĂ« pjesĂ« e vazhdueshme e tryezave dhe konsultimeve pĂ«rpara publikimit zyrtarĂ« tĂ« kĂ«saj iniciative nga Komsioni ParlamentarĂ«, por dhe njĂ« herĂ« ata u ndjenĂ« âtĂ« prerĂ« nĂ« besĂ«â.
âPavarĂ«sisht konsultimit qĂ« ne i bĂ«jmĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme, mazhoranca Ă«shtĂ« e aftĂ« qĂ« brenda ditĂ«s, tĂ« ndryshojĂ« mendim,â tha me zhgĂ«njim Isa Myzyraj, drejtues i Asociacioni tĂ« GazetarĂ«ve tĂ« ShqipĂ«risĂ«.
Mbi këtë nisëm kanë reaguar edhe ekspertë e gazetarë të tjerë në hapësirën online.
âNuk njoh asnjĂ« koleg profesionist qe Ă«shtĂ« ndjere i frikĂ«suar nga shpifja ne versionin aktual nĂ« Kodin Penal, ndĂ«rsa mbi amendimin e ri, ai e kriminalizon rĂ«ndĂ« shpifjen nĂ« emĂ«r tĂ« dekriminalizimit,â Ă«shtĂ« shprehur eksperti i komunikimit, Elvin Luku.
Për çështjen u shpreh edhe deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, e cila është kryetare e Komisionit parlamentar për të Drejtat e Njeriut dhe Mjetet e Informimit Publik. Sipas saj, Kodi Penal do të përdoret nga qeveria si kërcënim ndaj gazetarëve dhe fjalës së lirë.
âQeveria vendosi qĂ« Nenin 119, pra fyerjen, tĂ« mos e prekĂ«. NdĂ«rkohĂ« qĂ« Neni 120 ta prekĂ« pjesĂ«risht dhe tĂ« pĂ«rcaktojĂ« grupin e individĂ«ve qĂ« do tĂ« jenĂ« jashtĂ« veprave tĂ« Kodit, pra jashtĂ« kĂ«rcĂ«nimit me burgâ, tha Tabaku.
Rishikimin e  kuadrit penal që lidhet me shpifjen, e kanë kërkuar edhe me anë të një letre të hapur 18 organizata të shoqërisë civile.
Kuvendi i dha fund dialogut me median, kur me forcĂ«n e kartonit shumica socialiste rrĂ«zoi, javĂ«n e shkuar, nĂ« komisionin e ligjeve njĂ« paketĂ« ndryshimesh ligjore, pĂ«rmes ndĂ«rhyrjeve nĂ« Kodin Penal, tĂ« propozuar nga gazetarĂ«t dhe grupet e shoqĂ«risĂ« civile, qĂ« synonin âdekriminalizimin e shpifjesâ. PĂ«rgjatĂ« ditĂ«s sĂ« sotme Kuvendi do tĂ« miratojĂ« nĂ« seancĂ« plenare variantin e qeverisĂ«, i cili u kritikua menjĂ«herĂ«nga komuniteti mediatik, si dekriminalizim jo i plotĂ«. KĂ«shtu, si pasojĂ« e nenit 120 tĂ« Kodit Penal, lĂ«nĂ« nĂ« fuqi, aktivistĂ«t, apo tĂ« tjerĂ« pjesĂ«marrĂ«s nĂ« debatin publik qĂ« ngrenĂ« çështje tĂ« interesit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m, apo qĂ« kritikojnĂ« politikat e qeverisĂ« dhe punĂ«n e autoriteteve publike, mund tĂ« vijojnĂ« tĂ« pĂ«rballen mĂ« padi penale pĂ«r shpifje.
Disa organizata të shoqërisë civile janë deklaruar për dekriminalizimin e plotë të shpifjes, duke argumentuar se dënimi penal nuk përbën një masë proporcionale për mbrojtjen e reputacionit dhe se kriminalizimi i shpifjes frenon lirinë e shprehjes dhe cenon sigurinë e individëve në një shoqëri demokratike.
Por kjo përplasje ndikon edhe mbi një tjetër rrethanë: për natyrën e vërtetë të dialogut mes qeverisë dhe gazetarëve që operon, strukturalisht, qysh prej janarit të shkuar me mbështetjen e ndërkombëtarëve e që udhëhiqet nga Dekani i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, në koordinim me Departamentin e Gazetarisë dhe të Komunikimit
Ajo tregoi se âaleancaâ mes autoritetit dhe medias me qĂ«llim rregullimin e kĂ«saj tĂ« fundit nuk Ă«shtĂ« e natyrshme dhe se njĂ« utopi e tillĂ« nuk duhet ushqyer.
Kështu, rreth një vit më parë, qeveria dhe komuniteti i gazetarëve u përfshinë në takime të organizuara për të përmirësuar legjislacionin për lirinë e shprehjes, transparencës dhe pronësisë së medias. Takimet fituan reputacionin e një platforme të besueshme diskutimi, rezultati i së cilës, në formën e rekomandimeve të përbashkëta e të konsultuara mes palëve, iu dorëzuan Kuvendit të Shqipërisë nëntorin e shkuar.
Por, çka nisi si bashkĂ«punim me energji tĂ« mirĂ« mbaroi javĂ«n e shkuar nĂ« sallĂ«n e Komisionit tĂ« Ligjeve dhe AdministratĂ«s Publike, kur drafti i parĂ« i ndryshimeve, qĂ« kishte tĂ« bĂ«nte me dekriminalizimin e shpifjes â njĂ« aspiratĂ« e kahershme pĂ«r mbrojtjen e lirisĂ« sĂ« shprehjes dhe tĂ« gazetarĂ«ve â u rrĂ«zua e bashkĂ« me tĂ« edhe fryma e bashkĂ«punimit.
NĂ« vijim, qeveria ofroi njĂ« draft dekriminalizimi tĂ« sajĂ«n (i pakonsultuar), i cili pritet tĂ« kalojĂ« gjatĂ« ditĂ«s sĂ« sotme nĂ« seancĂ« plenare, nĂ« njĂ« sallĂ« qĂ« kontrollohet nga njĂ« shumicĂ« e cilĂ«suar socialiste. NjĂ« shumicĂ«, e cila, qoftĂ« edhe vetĂ«m pĂ«r shkak se nĂ« prag tĂ« integrimit mbi tĂ« janĂ« drejtuar tĂ« gjithĂ« prozhektorĂ«t e Brukselit, duke u treguar e butĂ«, do tĂ« mundej tĂ« pranohej mĂ« lehtĂ«sisht. Por, mĂ« shumĂ« se demonstrim force, kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me âthyerjeâ pa asnjĂ« argument, pa asnjĂ« justifikim. ĂshtĂ« e kuptueshme se nĂ« mungesĂ« tĂ« tyre ajo qĂ« mund tĂ« ofrojĂ« Kuvendi mbetet âdhunaâ e kartonit.
Po çfarĂ« do tĂ« ndodhĂ« me rekomandimet e tjera nĂ« vijim? Shpresat pĂ«r marrjen nĂ« konsideratĂ« janĂ« tĂ« pakta. PĂ«r momentin situata Ă«shtĂ« paralizuese dhe fryma e dialogut ka rĂ«nĂ«. Duket se âPlatformaâ nuk u kujdes mĂ« pĂ«r to, pas dorĂ«zimit nĂ« Kuvend. Kuvendi caktoi ekspertĂ«, tĂ« cilĂ«t do tĂ« merrnin pĂ«rsipĂ«r pĂ«rshtatjen e rekomandimeve, por mori tĂ« njĂ«jtĂ«t qĂ« kishin kontribuar edhe nĂ« PlatformĂ«, duke i vĂ«nĂ« nĂ«n varĂ«sinĂ« e Kuvendit, çka krijoi mbivendosje.
Mbivendosja u zgjerua me pĂ«rfshirjen e disa organizatave tĂ« tjera pĂ«r vlerĂ«simin e rekomandimeve, duke evidentuar njĂ« ndarje nĂ« komunitetin e gazetarĂ«ve. Do tĂ« ishte mĂ« e dobishme qĂ« nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ« ekspertiza tâi shĂ«rbente pĂ«rmirĂ«simit tĂ« teknikĂ«s legjislative e jo mbishkrimit tĂ« rekomandimeve. Nga ana tjetĂ«r nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« se kush i cakton prioritetet dhe afatet pĂ«r pĂ«rmbushjen e rekomandimeve dhe nĂ« kĂ«tĂ« pikĂ« roli i âPlatformĂ«sâ Ă«shtĂ« i zbehtĂ«. NĂ« muajt e ardhshĂ«m pritet trajtimi i padive SLAPP (Strategic lawsuit against public-participation), hartimi i njĂ« ligji tĂ« posaçëm pĂ«r shpifjen dhe fyerjen, nĂ«n procedura civile dhe ndryshimi i ligjit pĂ«r âmediat audioviziveâ. Por rekomandimet shkojnĂ« pĂ«rtej.
Prej tre muajsh, ato qëndrojnë mbi tryezën e komisionit të të drejtave të njeriut në Kuvendin Shqipërisë, nën kujdesin dhe përgjegjësinë e deputeteve bashkë-drejtuese të tij: Jorida Tabaku (PD) dhe Iris Luarasi (PS). Por pritshmëritë për një mbështetje të suksesshme të rekomandimeve ranë javën e shkuar, me rrëzimin e propozimeve për dekriminalizimin e shpifjes. Znj Tabaku i prezantoi si nismë personale (të konsultuara edhe me grupet e interesit, por pa përmendur punën dhe kontributin e Fakultetit), ndërsa znj. Luarasi abstenoi miratimin e propozimeve në komision.
Akoma më befasues është fakti se edhe mendimi i ekspertëve të kontraktuar nuk u mor parasysh gjatë diskutimeve në Komision. Paketa për dekriminalizimin e shpifjes iu propozua Kuvendit nga znj. Tabaku në 12 nëntor, kur rekomandimet sapo ishin depozituar. Por ndryshimet e propozuara nuk ndryshuan as në fund, ndonëse përgjatë dy muajve në vazhdim, organizatat dhe ekspertët ofruan sugjerime dhe mendime të ndryshme, Nisur nga ky fakt, mund të ngrihet një pyetje: kujt i takojnë propozimet e 12 nëntorit, të njëjtat që iu prezantuan Komisionit javën e shkuar?
Ndonëse kjo dilemë reflekton paqëndrueshmërinë ePlatformës, çka na ndihmon për të kuptuar se çfarë duhet ndrequr në të ardhmen, një gjë mbetet serioze: ndërhyrja e qeverisë, përmes një drafti alternativ ndryshimesh. A rrezikojnë rekomandimet e tjera të pësojnë njëjtin fat?
Në fillim të procesit, Gonzato dhe Rama garantuan se nuk do të kishte përplasje, por dialog. Duket, se të paktën njëri nga të dy ka ndryshuar mendje. Nëse kjo është vërtet arsyeja, kujt i shërben sot platforma e dialogut? Duke qenë e shpërfillur nga qeveria, e përdorur nga Kuvendi, me fare pak mundësi për të ndryshuar klimën e nxehtë mediatike, qoftë edhe pas një pune një-vjeçare diskutimi mes palëve, a nuk do të ishte më e moralshme që platforma të mbetej jashtë këtij operacioni që fuqizon vetëm pushtetin?
Në fund  të fundit, pse duhet të jemi ne ata që ua japim këtë pushtet?
Qytetarë të Kamzës u mblodhën pasditen e së hënës në një protestë të thirrur para bashkisë nga Lëvizja Bashkë kundër rritjes së çmimit të biletës së transportit urban.
Prej disa muajsh, KĂ«shilli Bashkiak i KamzĂ«s ka vendosur rritjen e biletĂ«s pĂ«r linjat KamĂ«z-TiranĂ« dhe KamĂ«z-Paskuqan. Ămimi u rrit me 10 lekĂ« (25%) duke shkuar nĂ« 50 lekĂ« pĂ«r çdo udhĂ«tim.
âAnĂ«tarĂ«t e kĂ«shillit nuk janĂ« zgjedhur pĂ«r tâiu shĂ«rbyer privatĂ«ve, por qytetarĂ«ve,â u shpreh Emiljando Kita nga LĂ«vizja BashkĂ« teksa theksoi pĂ«rmes megafonit para bashkisĂ« se pensionistĂ«t dhe studentĂ«t do tĂ« duhet ta kishin transportin falas dhe jo mĂ« tĂ« shtrenjtĂ«.
Në protestë morën pjesë edhe pensionistë, të cilët ndanë për Citizens.al shqetësimet për të ardhurat e ulëta, të cilat nuk u mjaftojnë për shpenzimet minimale. Sipas tyre, rritja e biletës është një barrë shtesë për përditshmërinë.
âUnĂ« e kam shtĂ«pinĂ« te karburanti Nokia, pĂ«r tĂ« hipur deri nĂ« Institut duhet tĂ« paguaj 50 lekĂ«, ose 14 mijĂ« lekĂ« (abonoja). UnĂ« sa u bĂ« 14 mijĂ« nuk e kam marrĂ« mĂ«â, u shpreh njĂ« pensioniste e pranishme nĂ« protestĂ«.
Protestues të tjerë vunë theksin te rritja e kostos së jetesës duke kujtuar se çmimet janë rritur ndjeshëm edhe te produktet e shportës dhe tanimë, me këtë prirje, edhe transporti publik po bëhet më i papërballueshëm, sidomos për ata të cilëve u duhet të lëvizin me dy-tre autobusë çdo ditë.
Sipas qytetarëve, vendimi është marrë pa konsultim publik dhe pa një analizë të mirëfilltë. Ata e cilësuan rritjen si kosto të drejtpërdrejtë për familjet.
âSi kryefamiljare me dy fĂ«mijĂ«, [âŠ] kjo na kushton deri nĂ« 50 mijĂ« lekĂ« tĂ« reja nĂ« vit,â theksoi njĂ« qytetare e KamzĂ«s e pranishme nĂ« protestĂ«.
Vendimi i rritjes sĂ« çmimit tĂ« biletĂ«s u miratua me shumicĂ« tĂ« cilĂ«suar tĂ« KĂ«shillit Bashkiak: 39 votuan âproâ nga 41 gjithsej. Votat erdhĂ«n nga tĂ« dyja krahĂ«t politikĂ«.
â39 kĂ«shilltarĂ«t qĂ« ju keni votuar ju kanĂ« tradhtuar!â theksoi gjatĂ« protestĂ«s Klodi Leka nga LĂ«vizja BashkĂ«.
Sipas drejtuesit të Lëvizjes, Arlind Qori, nuk ka asnjë studim ekonomik që justifikon rritjen e dy prej linjave kryesore të Kamzës. Ai tha se mungojnë të dhënat mbi kostot dhe përfitimet e kompanisë duke nënkuptuar se vendimi favorizon kompaninë private që operon linjat.
âNuk pati as pesĂ« minuta diskutim publik,â tha Qori. âVendimi u mor me mospĂ«rfillje ndaj qytetarĂ«ve.â
âMe neglizhencĂ«n mĂ« tĂ« madhe [âŠ] kanĂ« vendosur sikur pĂ«rpara tyre tĂ« mos kishin njerĂ«z, tĂ« mos kishin qytetarĂ«, por tĂ« kishin dele qĂ« ulin kokĂ«n pĂ«rpara tĂ« zotitâ, theksoi Qori.
Kjo ishte protesta e dytë para Bashkisë Kamëz. Ajo pason një peticion me mbi 2 mijë firma të çuar përpara nga Lëvizja Bashkë kundër rritjes së biletës.
Pas një kërkese të Lëvizjes, Inspektoriati i Lartë i Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesave (ILDKPKI) ka konstatuar konflikt interesi mes këshilltarëve bashkiak që morën pjesë në votim.
Sipas ILDKPKI-sĂ«, pjesĂ«marrja e Bardhok Osmanit nĂ« votim ishte nĂ« kundĂ«rshtim me ligjin pasi ai Ă«shtĂ« anĂ«tar i KĂ«shillit Bashkiak dhe njĂ«kohĂ«sisht administrator i kompanisĂ« âShpresa-alâ qĂ« operon tĂ« dyja linjat.
41 organizata mjedisore nga 28 shtete iu drejtuan kryeministrit Rama me një deklaratë publike për të pezulluar çdo nismë ndërtimi në ishullin e Sazanit. Reagimi vjen pasvizitës së Ivanka Trump dhe Jared Kushnernë Vlorë të mërkurën, të cilët u pritën nga Kryeministri Rama në një darkë private me një grup arkitektësh.
âProjekti âInvestim Strategjik me ProcedurĂ« tĂ« VeçantĂ«â, i miratuar nĂ« janar 2025, parashikon ndĂ«rtimin e njĂ« resorti luksoz. Zhvillimi i propozuar do tĂ« pĂ«rfshinte ndĂ«rhyrje nĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe prej 45 hektarĂ«sh nĂ« Ishullin e Sazanit, duke ngritur shqetĂ«sime serioze pĂ«r ndikimin e tij nĂ« mjedis dhe pĂ«rputhshmĂ«rinĂ« me detyrimet ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« ShqipĂ«risĂ«â, thuhen nĂ« letrĂ«n drejtuar kryeministrit dhe MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit.
Sipas deklaratës ishulli i Sazanit rrethohet nga Parku Kombëtar Detar, i klasifikuar si Park Kombëtar e po ashtu si Zonë Veçanërisht e Mbrojtur me Rëndësi për Mesdheun.
âIshulli i Sazanit njihet si pjesĂ« e njĂ« Zone Kyçe pĂ«r Biodiversitetin (KBA)3 dhe Zone tĂ« RĂ«ndĂ«sishme pĂ«r ShpendĂ«t (IBA), brenda zonĂ«s KBA/IBA4 5 tĂ« Gjirit tĂ« VlorĂ«s, Karaburunit dhe Malit tĂ« ĂikĂ«sâ, thekson mĂ« tej letra, e cila nga organizatat mjedisore shqiptarĂ« Ă«shtĂ« nĂ«nshkruar nga PPNEA (Protection and Preservation of natural Environment in Albania), Eco Albania dhe REC Albania (Resource Environmental Center Albania).
Sipas letrës publike, ujërat e Sazanit ofrojnë habitate me vlerë dhe jetike për gjitarin detar më të rrezikuar globalisht, fokën e Mesdheut.
âNdĂ«rtimi i njĂ« resorti luksoz, me ndĂ«rhyrje infrastrukturore nĂ« shkallĂ« tĂ« gjerĂ« si trafiku detar, rrugĂ«t dhe sistemet e kanalizimeve, pĂ«rbĂ«n njĂ« kĂ«rcĂ«nim serioz pĂ«r kĂ«to habitate delikate. NdĂ«rhyrje tĂ« tilla sjellin zhurmĂ«, ndriçim artificial, ndotje dhe rritje tĂ« pranisĂ« sĂ« njeriut, tĂ« cilat mund tĂ« largojnĂ« jetĂ«n e egĂ«r nga zonat kritike, pĂ«rfshirĂ« shpellat bregdetare qĂ« janĂ« thelbĂ«sore pĂ«r mbijetesĂ«n e fokĂ«s sĂ« Mesdheutâ, thuhet mĂ« tej nĂ« deklaratĂ«n e organizatave.
Po ashtu, sipas deklaratës ky projekt bie edhe ndesh me angazhimet e Shqipërisë në kuadër të procesit të anëtarësimit të Bashkimit Evropian, e sidomos të hapjes së negociatave të Kapitullit 27 që përmban mjedisin dhe ndryshimet klimatike.
Ata kërkuan pezullim të menjëhershëm të cdo vendimi ekzekutiv apo parlamentar që lidhet me avancimin e këtij projekti, përfshirjen formale të pjesës tokësor të ishullit të Sazanit brenda Parkut Kombëtar Detar Karaburun-Sazan, regjistrimin zytar të ishullit si zonë kandidate Emerald, si pjesë e rrjetit ekologjik të Zonave me Interes të Vecantë për Ruajtje nën kujdesin e Këshillit të Evropës, dhe zbatim të dtyrimeve të Shqipërsië sipas konventae ndërkombëtare për mbrotjjen e natyrës dhe biodiversitetit
NĂ« njĂ«Â reagim tĂ« mĂ«rkurĂ«n PPNEA theksoi se ârreth 14 kilometra vijĂ« tĂ« egĂ«r bregdetare qĂ« Ă«shtĂ« zonĂ« e mbrojtur, [âŠ] planifikohet tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« rruge asfalti, drita tĂ« forta dhe pallate luksoze, tĂ« cilat nuk kanĂ« vend pĂ«r natyrĂ«n e egĂ«r dhe komunitetetâ.
Ky zhvillim po ndodh teksa Komisioni Evropian i ka vënë kusht Shqipërisë për integrimin mbylljen e kapitullit të mjedisit me ndryshimin e ligjit për zonat e mbrojtura, i cili i pati hapur rrugë investimeve të tilla në parqet natyrore.
Login
