Kompania âGener 2â publikoi tĂ« martĂ«n njĂ« tekst me titull â10 fakte mbi statusin ligjor dhe administrativ tĂ« projektit nĂ« VelipojĂ«â, ku pretendoi se projekti âBlue Borgoâ Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje me ligjin dhe se debati mbi pretendimet pĂ«r pronat, bazohet nĂ« âkeqinformimeâ.
Por dokumentet zyrtare të marra nga Citizens.al përmes institucioneve dhe raportimet në terren tregojnë se rreth projektit mbeten plot çështje pa përgjigje. Më poshtë janë dhjetë prej tyre.
Na takon të theksojmë se redaksia jonë iu drejtua në të paktën dy raste me kërkesa për koment, por deri në botimin e këtij shkrimi nuk pati përgjigje.
1- A ishin të ligjshme punimet e një viti më parë?
NĂ« mars 2025 banorĂ«t e Rrjollit u pĂ«rplasĂ«n me grupin e punonjĂ«sve qĂ« nisĂ«n zhvillimin e projektit âBlue Borgoâ. Situata pĂ«rshkallĂ«zoi pas ndĂ«rhyrjes sĂ« policisĂ« teksa banorĂ«t denoncuan pretendimet e tyre se kompania âGener 2â po pĂ«rpiqej tâu merrte tokat.
Kompania reagoi me një njoftim prej gjashtë rreshtash. Ajo konfirmoi se projekti kishte nisur të zhvillohej, por hodhi poshtë pretendimet duke këmbëngulur se gjithçka ishte konformë ligjit.
âGener 2â rezulton se fitoi licencĂ« zbatimi pĂ«r projektin (NZ.4586/34) mĂ« 16 shtator 2025. NdĂ«rsa vendimi i lejes sĂ« ndĂ«rtimit u firmos mĂ« 8 gusht 2025 dhe leja u zbardh nga Agjencia e Zhvillimit tĂ« Territorit (AZHT) vetĂ«m mĂ« 15 janar 2026 (Leje ndĂ«rtimi Nr.360/1).
Kjo nënkupton se punimet paraprake të vitit 2025 ishin para përmbylljes së plotë të procedurave ligjore.
2- A është verifikuar plotësisht statusi i pronësisë?
âGener 2â thotĂ« se ka hyrĂ« nĂ« marrĂ«dhĂ«nie kontraktuale me âpalĂ«n qĂ« figuron si mbajtĂ«se e tĂ« drejtave tĂ« pronĂ«sisĂ«â dhe se ajo nuk ka cenuar tĂ« drejtat e askujt.
â[âŠ] projekti Ă«shtĂ« mbĂ«shtetur vetĂ«m nĂ« vendime tĂ« formĂ«s sĂ« prerĂ«, tĂ« certifikuara nĂ« tĂ« gjitha shkallĂ«t e gjyqĂ«sorit,â thuhej nĂ« njĂ« nga reagimet.
Pamje e zonës që parashikohet të merret për shfrytëzim nga resorti Blue Borgo.
MegjithatĂ«, âGener 2â nuk ka treguar pĂ«rmbledhje tĂ« kĂ«tyre vendimeve, titullin bazĂ« tĂ« pronĂ«sisĂ«, zinxhirin e kalimeve tĂ« pronĂ«s, apo dokumentet qĂ« provojnĂ« sigurinĂ« juridike tĂ« transaksioneve.
NĂ« planvendosjen e lejes sĂ« ndĂ«rtimit âGener 2â shfaqet si projektues bashkĂ« me studion arkitekturore tĂ« Stefano Boerit, ndĂ«rsa si zhvillues kompania tjetĂ«r e zotĂ«ruar nga familja Ulaj âABA Blue Borgo,â çka lĂ« tĂ« nĂ«nkuptohet se pala e tretĂ« Ă«shtĂ« po njĂ« sipĂ«rmarrje e Ulajve.
Në një projekt të kësaj përmase, transparenca mbi pronësinë është element kyç për besueshmërinë e investimit.
3- Për çfarë heton Prokuroria e Shkodrës?
Sipas âGener 2â nuk rezulton tĂ« ekzistojĂ« as edhe njĂ« akt pezullues ndaj vijimit tĂ« projektit.
âProna dhe procesi pĂ«rkatĂ«s kanĂ« kaluar fazat e shqyrtimit tĂ« nevojshĂ«m sipas kuadrit pĂ«rkatĂ«s, dhe mbi kĂ«tĂ« bazĂ« nuk rezulton ndonjĂ« pengesĂ« ligjore pĂ«r vijimin normal tĂ« punimeve,â thuhet nga kompania.
Por, Prokuroria e Shkodrës ka konfirmuar për Citizens.al se ekziston një procedim penal i hapur mbi këtë çështje, bazuar në materialet e referuara nga SPAK (Procedimi Nr.390/2025 referuar nga Prokuroria e Posaçme më 21 mars 2025) mbi bazën e kallëzimit të bërë nga banorët për pretendime falsifikimesh të titujve të pronësisë.
Edhe pse hetimet janë ende në zhvillim, fakti që ekziston një procedim penal tregon se disa aspekte të projektit janë ende nën verifikim nga organet e drejtësisë.
4- Pse nuk ka tabelë me lejen e zbardhur në kantier?
Pas përplasjeve dhe sinjalizimeve të banorëve, buzë rrugës Shëngjin-Velipojë u vu një tabelë, e cila pavarësisht se fliste për projektin, nuk shoqërohej me lejen e zbardhur dhe firmosur të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU).
Tabela tregon se investimi pĂ«rllogaritet nĂ« vlerĂ«n prej rreth 26.8 miliardĂ« lekĂ« (280 milionĂ« euro), se punimet pritet tĂ« zgjasin 5 vite (60 muaj) dhe se kur ka marrĂ« licencĂ«n e zbatimit kompania âGener 2â.
Tabela nĂ« kantier e âBlue Borgoâ/Citizens.al
Tabela nuk ka informacion për pozicionet kadastrale, pamjet 3-D të projektit, vendosjes së strukturave që do të ndërtohen, hartën topografike, treguesit teknik për parcelat e pasurive kufitare, distancave të pronës, intensitetin e ndërtimit, koeficientin e shfrytëzimit të truallit, etj.
5- Sa i informuar ishte komuniteti lokal?
Kompania thotë se projekti është prezantuar në konsultime publike dhe se nuk ka pasur kundërshtime.
Sipas Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM), për projektin qe zhvilluar konsultim në shtator 2024, në kuadër të procedurave për Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis (VNM).
Konsultimi Ă«shtĂ« pasqyruar nĂ« pĂ«rmbledhjen jo-teknike tĂ« raportit mjedisor, ku projekti prezantohet si zhvillim turistik âme ndikim tĂ« menaxhueshĂ«m nĂ« mjedisâ.
Por banorët e zonës kanë deklaruar publikisht se u njohën me projektin vetëm kur filluan punimet në terren.
Kjo krijon një kontradiktë mes narrativës zyrtare dhe perceptimit të komunitetit lokal për sa kohë nuk ka pasur asnjë reagim tjetër sqarues nga institucionet publike.
6- Si u përjashtua projekti nga taksa e ndikimit në infrastrukturë?
Bashkia Shkodër ka konfirmuar për Citizens.al se projekti rezulton i përjashtuar nga pagesa e taksës së ndikimit në infrastrukturë.
MegjithatĂ«, deri mĂ« tani nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« publik akti konkret administrativ qĂ« e vendos kĂ«tĂ« pĂ«rjashtim pĂ«r projektin âBlue Borgoâ, as baza e detajuar ligjore qĂ« e justifikon atĂ«.
Sipas skemës së taksave vendore, për një investim turistik të kësaj përmase në Velipojë norma e taksës së ndikimit në infrastrukturë është rreth 3% e vlerës së investimit.
Projekti i resortit âBlue Borgoâ.
NĂ«se merret si referencĂ« vlera e projektit qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rmendur publikisht â rreth 280 milionĂ« euro â atĂ«herĂ« taksa potenciale e ndikimit nĂ« infrastrukturĂ« do tĂ« arrinte nĂ« rreth 8.4 milionĂ« euro.
Derisa të publikohet dokumenti që justifikon përjashtimin, mbetet e paqartë si dhe mbi çfarë baze u fal një detyrim fiskal i kësaj përmase.
7- A e plotĂ«son projekti kriterin âbrand nameâ pĂ«r pĂ«rjashtim nga taksa?
Ligji pĂ«r taksat vendore parashikon njĂ« pĂ«rjashtim tĂ« veçantĂ« nga taksa e infrastrukturĂ«s pĂ«r strukturat akomoduese me 5 yje, status special, por vetĂ«m nĂ«se ato operohen nga njĂ« markĂ« hotelerie ndĂ«rkombĂ«tare âbrand nameâ.
Deri tani, as nĂ« komunikimet publike tĂ« âGener 2â dhe as nĂ« dokumentet e bĂ«ra publike nga institucionet nuk Ă«shtĂ« pĂ«rmendur ndonjĂ« markĂ« ndĂ«rkombĂ«tare hotelerie qĂ« do tĂ« operojĂ« resortin âBlue Borgoâ.
Në mungesë të këtij elementi, pyetja që mbetet është nëse projekti i plotësonte vërtetë kushtet ligjore për përjashtim nga taksa e infrastrukturës apo jo.
8- Pse projekti nuk figuron si investim strategjik?
Agjencia Shqiptare e Zhvillimit tĂ« Investimeve (AIDA) konfirmoi dy herĂ« pĂ«r Citizens.al se pĂ«r projektin âBlue Borgoâ nuk rezulton asnjĂ« vendim i Komitetit tĂ« Investimeve Strategjike.
Kjo do të thotë se projekti nuk ka statusin formal të investitorit strategjik, një status që shpesh përdoret për të justifikuar lehtësi fiskale apo procedura të përshpejtuara.
Në këtë kontekst, mbetet e paqartë mbi çfarë mekanizmi tjetër ligjor është mbështetur përjashtimi nga taksa e infrastrukturës.
9- A cenon projekti zonë të mbrojtur?
Zona ku po ndĂ«rtohet resorti âBlue Borgoâ ka qenĂ« pjesĂ« e Peizazhit tĂ« Mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«, konkretisht nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b, ku zbatohej shkalla e dytĂ« e mbrojtjes mjedisore. Kjo kategori synonte ruajtjen e biodiversitetit dhe peizazhit natyror, duke lejuar vetĂ«m aktivitete ekonomike dhe turistike qĂ« nuk cenonin objektivat e mbrojtjes.
MegjithatĂ«, ndryshimet e miratuara nĂ« vitin 2024 (kur u konceptua dhe projekti) nĂ« Ligjin pĂ«r Zonat e Mbrojtura pĂ«rfshinĂ« konceptin e âturizmit tĂ« ekselencĂ«sâ, qĂ« lejon ndĂ«rtimin e strukturave akomoduese turistike me standarde tĂ« larta edhe brenda zonave tĂ« mbrojtura.
Zona 1b e peizazhit të mbrojtur Bunë-Velipojë/Citizens.al
Organizata si, Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA) kanë paralajmëruar se kjo qasje mund të hapë rrugën për zhvillime intensive turistike në territore që më parë ishin të destinuara kryesisht për konservim.
VetĂ« âGener 2â nuk ka folur pĂ«r kĂ«tĂ« pjesĂ« dhe nuk ka garantuar qartĂ«sisht se çfarĂ« masash ka parashikuar pĂ«r tĂ« reduktuar impaktin nĂ« mjedisin e zonĂ«s.
Në këtë kuptim, konflikti në Rrjoll nuk lidhet vetëm me një resort të vetëm, por edhe me një debat më të gjerë: nëse zonat e mbrojtura duhet të mbeten hapësira prioritare për ruajtjen e natyrës apo të shndërrohen në zona zhvillimi turistik
10. Nëse dokumentet janë kaq të qarta, pse nuk publikohen të gjitha?
NĂ« reagimin e saj publik, âGener 2â deklaron se Ă«shtĂ« e gatshme tĂ« vĂ«rĂ« nĂ« dispozicion dokumentacionin pĂ«rkatĂ«s.
MegjithatĂ«, pavarĂ«sisht edhe kĂ«rkesave nĂ« rrugĂ« elektronike tĂ« Citizens.al, deri mĂ« tani nga investitori nuk Ă«shtĂ« mbajtur asnjĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp dhe nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« publik asnjĂ« dosje e plotĂ« qĂ« tĂ« pĂ«rfshijĂ«: aktin e pĂ«rjashtimit nga taksa e infrastrukturĂ«s, provĂ«n e ortakĂ«risĂ« âbrand nameâ si hotelier ndĂ«rkombĂ«tar, listĂ«n e kushteve tĂ« vendosura nga KKT, dhe dokumentet qĂ« provojnĂ« pĂ«rmbushjen e tyre.
Derisa kĂ«to dokumente tĂ« bĂ«hen publike, projekti âBlue Borgoâ do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« mbetet jo vetĂ«m njĂ« investim i madh turistik, por edhe njĂ« histori me shumĂ« pyetje tĂ« hapura.
Në Shqipërinë e vitit 2026 flitet shpesh për barazi gjinore dhe për krijimin e mekanizmave mbrojtës ndaj dhunës kundrejt vajzave dhe grave. Në praktikë, situata paraqitet ndryshe dhe më pak e diskutuar mbetet dhuna me bazë gjinore ndaj vajzave dhe grave me aftësi të kufizuara.
Ato mbeten në një hapësirë të padukshme mes dhunës dhe mungesës së aksesit në institucionet ku ajo duhet të denoncohet.
NĂ« njĂ« vĂ«zhgim tĂ« kryer nga Fondacioni âSĂ« Bashkuâ nĂ« TiranĂ«, DibĂ«r dhe VlorĂ«, vihet re se sistemet e ndĂ«rtuara pĂ«r tĂ« mbrojtur vajzat dhe gratĂ« me aftĂ«si tĂ« kufizuara janĂ« tĂ« pamjaftueshme, tĂ« paaksesueshme, tĂ« pakoordinuara dhe fizikisht tĂ« papĂ«rshtatshme.
Sipas Suela Lalës, drejtuese e fondacionit, përzgjedhja e tre qyteteve është bërë për të krijuar një panoramë të situatës nga veriu në jug të vendit.
Në Tiranë janë vëzhguar 48 institucione që janë pjesë e zinxhirit të reagimit ndaj dhunës me bazë gjinore, si Policia e Shtetit, prokuroria, gjykatat, qendrat shëndetësore, strehëzat, qendrat e ndihmës juridike falas dhe bashkitë.
Sipas raportit tĂ« Fondacionit âSĂ« Bashkuâ, asnjĂ« prej kĂ«tyre institucioneve nuk Ă«shtĂ« plotĂ«sisht i aksesueshĂ«m: 35.4% qasen pjesĂ«risht, ndĂ«rsa 64.6% janĂ« tĂ« paaksesueshme.
âNĂ« disa institucione u konstatuan elementĂ« tĂ« izoluar tĂ« aksesueshmĂ«risĂ«, si rampa hyrĂ«se, por mungonin komponentĂ« tĂ« tjerĂ«, si tualetet e pĂ«rshtatura pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, parkimet e rezervuara dhe tĂ« sinjalizuara, elementĂ«t taktilĂ« orientues, ashensorĂ«t dhe sportelet nĂ« lartĂ«si tĂ« arritshmeâ, thuhet nĂ« raport.
Vëzhgimi përfshin edhe aksesin në komunikim dhe informacion, përfshirë komunikimin përmes platformave online. Sipas raportit, aksesueshmëria në informacion dhe komunikim në Bashkinë e Tiranës mbetet sporadike dhe jo e standardizuar.
âVetĂ«m 20.8% e institucioneve tĂ« monitoruara ofrojnĂ« njĂ« minimum aksesi nĂ« komunikim dhe informacion, por shumĂ« bazik, ndĂ«rsa 79.2% nuk ofrojnĂ« asnjĂ« formĂ« informacioni apo komunikimi tĂ« aksesueshĂ«mâ, nĂ«nvizon raporti.
Këto mungesa lidhen me mangësinë në materialet Braille, versioneve audio, udhëzimeve vizuale, interpretimit në gjuhën e shenjave, si dhe me mungesën e kontrastit dhe madhësisë së përshtatshme të tekstit.
Sipas Suela Lalës, një nga pengesat kryesore është fakti se shpesh dhuna nuk arrin të identifikohet si e tillë, ndërsa një tjetër problem lidhet me varësinë e personave me aftësi të kufizuara nga njerëzit që kujdesen për ta.
âĂĂ«shtja e ndihmĂ«sit personal mbetet problematike. Pagesat janĂ« minimale dhe personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara shpesh mbijetojnĂ« falĂ« mbĂ«shtetjes sĂ« familjarĂ«ve, ndĂ«rkohĂ« qĂ« dhuna nĂ« shumĂ« raste vjen pikĂ«risht nga njerĂ«zit mĂ« tĂ« afĂ«rtâ, tregoi Lala pĂ«r Citizens.al.
Sipas saj, edhe në strehëzat për gratë dhe vajzat e dhunuara mungon aksesi për gratë me aftësi të kufizuara.
âNĂ« raportimin e dhunĂ«s ndaj grave me aftĂ«si tĂ« kufizuara, ato janĂ« tĂ« padukshme pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« kĂ«tyre barrierave, tĂ« cilat gjenden nĂ« tĂ« gjithĂ« zinxhirin e institucioneve dhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si Ă«shtĂ« organizuar shoqĂ«ria jonĂ«,â shtoi Lala.
Raporti evidenton gjithashtu mungesën e kapaciteteve të stafit në këto institucione. Asnjë prej (48) institucioneve nuk kishte zhvilluar gjatë vitit të fundit trajnime mbi këtë kategori apo mbi dhunën me bazë gjinore ndaj personave me aftësi të kufizuara.
Sipas tij, institucione si Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi (KMD), Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), Instituti i Sigurimeve Shoqërore (ISSH) dhe Shërbimi Kombëtar i Punësimit (SHKP) ofrojnë kryesisht informacione teknike, jo në gjuhë të thjeshtë apo në formate alternative, si video apo materiale audio.
âPolicia, Prokuroria dhe Gjykatat mbĂ«shteten kryesisht nĂ« komunikim verbal, por pa ofruar akses real nĂ« informacion dhe komunikim pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuaraâ, thuhet nĂ« raport.
Sipas Lalës, në disa raste mungesa e aksesit në strehëzat për gratë e dhunuara ka bërë që gratë me aftësi të kufizuara të mos mundin të vendosen në qendrat emergjente 24 apo 48-orëshe.
Si shembuj pozitivĂ« pĂ«rmenden Qendra Komunitare âGonxhe Bojaxhiâ, qendra multidisiplinare âTĂ« qĂ«ndrojmĂ« sĂ« bashkuâ dhe Qendra pĂ«r Personat me AftĂ«si tĂ« Kufizuara nĂ« ShkozĂ«, tĂ« cilat kanĂ« njĂ« nivel mĂ« tĂ« mirĂ« aksesueshmĂ«rie nĂ« informacion dhe komunikim.
Sipas Lalës, në shumicën e institucioneve, në rastin më të mirë ekziston vetëm një rampë hyrëse.
âNuk ka elementĂ« tĂ« tjerĂ« aksesueshmĂ«rie brenda ndĂ«rtesave apo nĂ« shĂ«rbime tĂ« tjera. NĂ«se Tirana paraqet njĂ« situatĂ« disi mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« aksesueshmĂ«rinĂ« fizike, nĂ« VlorĂ« dhe DibĂ«r problemi Ă«shtĂ« edhe mĂ« i theksuarâ, argumenton ajo.
Aksesi në Dibër, minimal
Në 15 institucionet e monitoruara në Dibër, asnjë nuk rezultoi plotësisht i aksesueshëm. 26.7% janë pjesërisht të aksesueshme, ndërsa 73.3% janë të paaksesueshme.
âGjykata e Rrethit GjyqĂ«sor DibĂ«r rezulton plotĂ«sisht e paaksesueshme, me shkallĂ« tĂ« larta dhe pa rampĂ« hyrĂ«se. Policia e Shtetit, DRSSH, spitali rajonal dhe qendra shĂ«ndetĂ«sore disponojnĂ« rampa hyrĂ«se, por pa elementĂ« tĂ« tjerĂ« mbĂ«shtetĂ«s tĂ« aksesueshmĂ«risĂ«â, thuhet nĂ« raport.
Sa i përket aksesit në informacion dhe komunikim, ai është thuajse inekzistent.
âInstitucionet nuk ofrojnĂ« materiale Braille, materiale audio, formate vizuale, interpretim nĂ« gjuhĂ«n e shenjave apo gjuhĂ« tĂ« thjeshtĂ«, ndĂ«rsa mungon sinjalistika orientuese e pĂ«rshtatur pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuaraâ, citon raporti.
Po ashtu, kapacitetet e stafit mbeten të kufizuara dhe pa trajnime specifike.
âNuk kanĂ« kapacitetet pĂ«r ta trajtuar njĂ« grua me aftĂ«si tĂ« kufizuara siç duhet. KĂ«tĂ« e tregon edhe fakti qĂ« nuk mbajnĂ« tĂ« dhĂ«na pĂ«r sa raste tĂ« tilla adresohen dhe arrijnĂ« tĂ« dalin nga situata e dhunĂ«sâ, tha Lala pĂ«r Citizens.al.
Sipas saj, dhuna ndaj grave me aftësi të kufizuara është tre deri në katër herë më e lartë sesa ndaj grave të tjera.
Aksesi në Vlorë, i kufizuar
Në 31 institucionet e monitoruara në Vlorë, 19.4% rezultojnë pjesërisht të aksesueshme, ndërsa 80.6% janë të paaksesueshme. Asnjë prej tyre nuk ishte plotësisht i aksesueshëm.
âEdhe nĂ« rastet kur ekzistojnĂ« elementĂ« tĂ« pjesshĂ«m tĂ« aksesueshmĂ«risĂ«, mungojnĂ« komponentĂ«t thelbĂ«sorĂ«, pĂ«rfshirĂ« tualetet e pĂ«rshtatura, ashensorĂ«t pĂ«r katet e sipĂ«rme dhe elementĂ«t taktilĂ« pĂ«r orientimin e personave me dĂ«mtim tĂ« shikimitâ, vĂ« nĂ« dukje raporti.
Sipas tij, në asnjë nga institucionet e monitoruara nuk u identifikuan materiale të aksesueshme në komunikim dhe informacion.
âStafi nuk ka marrĂ« trajnime nĂ« komunikim gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s dhe nuk zotĂ«ron njohuri pĂ«r ofrimin e informacionit tĂ« pĂ«rshtaturâ, thekson raporti.
Fondacioni âSĂ« Bashkuâ rekomandon marrjen e masave pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e infrastrukturĂ«s fizike, pĂ«rshtatjen e materialeve informuese nĂ« formate tĂ« aksesueshme dhe rritjen e kapaciteteve tĂ« stafit nĂ« institucionet qĂ« janĂ« pjesĂ« e zinxhirit tĂ« raportimit tĂ« dhunĂ«s me bazĂ« gjinore.
Kur nisi fillimisht zjarri në dy kapanonet kryesore të tregut të ish-Uzinës Dinamo në Tiranë, më 8 janar, Alma Subashi nuk mendoi se flakët do të arrinin biznesin e saj.
âNuk e kap magazinĂ«n tĂ«ndeâ i kishin thĂ«nĂ«, por njĂ«rĂ«s zjarrfikĂ«se qĂ« erdhi e para nĂ« vendngjarje iu bllokua uji ndĂ«rsa tjetra nuk kishte karburant. Si pasojĂ« e vonesave nĂ« ndĂ«rhyrje, Subashi thotĂ« se pati dĂ«mtim dhe humbje malli nĂ« rreth 800 mijĂ« euro nga magazina, sipĂ«rmarrje nĂ« pronĂ«si tĂ« prindĂ«rve tĂ« saj.
âKishim rreth tetĂ« kontejnerĂ« mall! Ironia e fatit qĂ« kisha marrĂ« furnizim me datĂ« 6 dhe zjarri ndodhi dy ditĂ« mĂ« pas,â tregon ajo pĂ«r Citizens.
Kur e pyeta nĂ«se ka aktualisht nĂ« treg ndonjĂ« tregtar qĂ« ka pasur humbje nĂ« vlerĂ« aq tĂ« lartĂ«, ajo mĂ« tregoi pĂ«r njĂ« tĂ« njohur, i cili pĂ«r shkak tĂ« gjendjes sĂ« rĂ«nduar psikologjike, si pasojĂ« e humbjes kolosale, ânuk del mĂ« nga shtĂ«pia dhe nuk flet me njeriâ.
Në pritje të kompensimit
Subashi shpjegon se nĂ« mungesĂ« tĂ« dĂ«mshpĂ«rblimit tĂ« plotĂ«, ajo pret nga shteti qĂ« tĂ« paktĂ«n tâu sigurohet kthimi i tatimit mbi vlerĂ«n e shtuar (TVSH) qĂ« kanĂ« paguar nĂ« doganĂ« gjatĂ« kalimit tĂ« kontejnerĂ«ve, duke qenĂ« se ai mall u dogj dhe praktikisht nuk Ă«shtĂ« shitur.
âNe atĂ« TVSH qĂ« kemi paguar duhet tâua merrnim konsumatorit kur ta shisnim,â shpjegon ajo.
Për të takuar bizneset e dëmtuara duhet të ecësh përgjatë fundit të tregut, pasi rreth 76 sipërmarrje të dëmtuara janë strehuar në disa seksione provizore të tregut.
Pamje nga seksionet ku janë zhvendosur tregtarët e dëmtuar
Edhe ai njëjtë si Subashi, shprehet se ka dorëzuar bilancet e produkteve që iu dogjën nëpërmjet ekonomistes te tatimet dhe shpreson minimalisht për kthimin pas të TVSH-së.
Tregtarët janë përpjekur edhe të kenë një komunikim me Kryeministrinë, duke dorëzuar në zyrat e këtij institucioni një peticion, por deri më tani asnjë prej tyre nuk ka ndonjë informacion se kur dhe se si do të dëmshpërblehen.
NĂ« hapĂ«sirĂ«n brenda tregut janĂ« tĂ« vendosura zyrat e kompanisĂ« âDinamoâ, shoqĂ«ri aksionere prej vitit 1995, qĂ« administron tĂ« gjithĂ« subjektet tregtare. Tregu u themelua nĂ« atĂ« vit, pas privatizimit tĂ« ish-uzinĂ«s kryesisht nga familjet qĂ« iu kthyen trojet.
âDinamo sh.aâ menaxhohet si shoqĂ«ri nga rreth 120 ortakĂ«, ku kotat kryesore drejtohen nga familjet Hysa, Gjnali, Fortuzi, Ăela etj. NdĂ«rkohĂ« shteti mban 13% tĂ« kuotave pĂ«rmes MinistrisĂ« sĂ« Financave dhe e EkonomisĂ«.
Jashtë godinës ku punojnë aksionerët, njëri prej tyre na komunikon se dëshirojnë të dinë se cilin qëndrim politik ka media që po i interviston, që të dinë nëse duhet të përgjigjen apo jo.
âJemi ende nĂ« pritje tĂ« prokurorisĂ« nĂ«se arsyeja e zjarrit ishte faktor njerĂ«zor i qĂ«llimshĂ«m apo incident rastĂ«sor,â komentoi njĂ«ri prej tyre, duke mos dashur tĂ« identifikohej me emĂ«r.
Ai pĂ«rmbylli se shteti i detyrohet tâi âkthejĂ« pesĂ« lekĂ« tregtarĂ«veâ, pasi âata kanĂ« paguar para gjithĂ« jetĂ«n,â por pĂ«rballĂ« pyetjeve nĂ«se ai dhe aksionerĂ«t e tjerĂ« ndjejnĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r strukturĂ«n dhe mjediset e tregut, nuk pranoi tĂ« pĂ«rgjigjej.
âKur rreziku Ă«shtĂ« i pakontrollueshĂ«m, nuk merret nĂ« sigurimâ
Sipas ekspertëve të sigurimit, zjarri në ish-Uzinën Dinamo është një shembull se pse jo çdo biznes mund të sigurohet menjëherë. Mungesa e ndarjeve kundër zjarrit, e sistemeve mbrojtëse dhe e instalimeve të sigurta, së bashku me infrastrukturën e dobët, janë disa prej arsyeve pse kompanitë e sigurimeve nuk i marrin përsipër struktura të tilla.
Dy muaj pas zjarrit, pamje nga tregu i Ish â UzinĂ«s Dinamo
âKompanitĂ« e sigurimit nuk refuzojnĂ« njerĂ«zit apo bizneset. NĂ«se masat nuk janĂ« marrĂ«, rreziku Ă«shtĂ« i pakontrollueshĂ«m dhe e thĂ«nĂ« nĂ« gjuhĂ«n e sigurimeve, Ă«shtĂ« dhe i pamarrshĂ«m nĂ« sigurim,â analizon pĂ«r Citizens Mimoza Hajdarmataj, Sekretare e PĂ«rgjithshme, Shoqata e Siguruesve tĂ« ShqipĂ«risĂ«.
Hajdarmataj si një shembull suksesi i cili ka plotësuar standardet dhe gjithashtu është marrë përsipër nga kompanitë e sigurimeve është tregu bujqësor në autostradën Tiranë-Durrës.
Ajo thekson se është i nevojshëm një reflektim i përbashkët i strukturave për të vendosur rregulla të qarta sigurie.
âTregu i sigurimeve Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« bashkĂ«punojĂ« me bashkitĂ« dhe autoritetet e tjera pĂ«rkatĂ«se pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« qĂ« kĂ«to struktura tĂ« jenĂ« tĂ« sigurueshme,â pĂ«rmbyll Hajdarmataj.
Ministria e Mjedisit planifikon tâi kalojĂ« Kuvendit propozimin pĂ«r shfuqizimin e dispozitave tĂ« papajtueshme tĂ« ligjit âPĂ«r zonat e mbrojturaâ vetĂ«m nĂ« fund tĂ« 2027-Ă«s, periudhĂ« e cila shĂ«non, njĂ«kohĂ«sisht, mbylljen e negociatave; pra, nĂ« fund tĂ« periudhĂ«s. Shfuqizimi i dispozitave, sĂ« bashku me tetĂ« çështje tĂ« tjera qĂ« lidhen me standardet dhe specifikat e politikave mjedisore, u kĂ«rkuan nga Komisioni Evropian nĂ« shtator tĂ« 2025. TĂ« njohura si piketat mbyllĂ«se (Closing Benchmarks), ato duhet tĂ« pĂ«rmbushen pĂ«rpara anĂ«tarĂ«simit tĂ« vendit nĂ« BE. Dhjetori i 2027-Ă«s Ă«shtĂ« afati i fundit, kur âPaketa e GjelbĂ«râ do tâi bashkĂ«ngjitet Traktatit tĂ« Aderimit.
Ministria paraqiti planin pĂ«r pĂ«rmbushjen e piketave nĂ« 17 shkurt, duke i njehsuar me projektaktet mjedisore qĂ« do tĂ« shqyrtohen nĂ« Kuvend pĂ«rgjatĂ« 2026-Ă«s. GjatĂ« paraqitjes pĂ«rpara ekspertĂ«ve dhe grupeve tĂ« interesit, nĂ« tĂ« ashtuquajturĂ«n âTryeza 27â, u vu re se shfuqizimi i dispozitave nĂ« fjalĂ« ishte planifikuar nĂ« tremujorin e katĂ«rt tĂ« 2027-Ă«s. GjatĂ« takimit nuk u dha asnjĂ« mundĂ«si pĂ«r rishikimin e programit, radhĂ«s dhe afateve tĂ« pĂ«rmbushjes, ndonĂ«se ndryshimi i kuadrit ligjor i zonave tĂ« mbrojtura ka nxitur reagimin e organizatave dhe grupeve pĂ«r mbrojtjen e natyrĂ«s, brenda dhe jashtĂ« vendit.
Kjo do të thotë se përgjatë dy viteve (2026-2027) lejet për ndërtimin e resorteve turistike dhe të parqeve energjitike do të vijojnë presionin ndaj zonave të mbrojtura.
Ligji âPĂ«r zonat e mbrojturaâ u ndryshua nga qeveria nĂ« fillim tĂ« 2024 pĂ«r tĂ« dobĂ«suar mbrojtjen nga agresioni i papĂ«rballueshĂ«m i projekteve zhvillimore. Ndryshimet mundĂ«sojnĂ« ndĂ«rtimin e hoteleve dhe ngritjen e paneleve tĂ« energjisĂ« sĂ« rinovueshme brenda territoreve me ndjeshmĂ«ri tĂ« lartĂ« natyrore. Organizatat e shoqĂ«risĂ« civile alarmuan opinionin publik pĂ«r rreziqet e ndryshimeve. NjĂ« grup iu drejtua GjykatĂ«s Kushtetuese, duke kĂ«rkuar shfuqizimin, por nuk ia doli. NjĂ« tjetĂ«r kĂ«rkoi ndihmĂ«n e partnerĂ«ve ndĂ«rkombĂ«tarĂ«, tĂ« cilĂ«t, kĂ«ta tĂ« fundit, iu drejtuan zyrtarĂ«ve nĂ« drejtorinĂ« e zgjerimit dhe atĂ« tĂ« mjedisit nĂ« Komisionin Evropian me qĂ«llim prapĂ«simin e ndryshimeve.
ĂĂ«shtjet mjedisore mbĂ«rritĂ«n nĂ« tryezĂ«n e diskutimit tĂ« Kapitullit 27 â Mjedisi dhe Ndryshimet Klimatike dhe u shqyrtuan intensivisht gjatĂ« pĂ«rgatitjes sĂ« pozicionit negociues, mes Komisionit dhe ShqipĂ«risĂ«. Pozicioni, i cili synon pĂ«rafrimin me âacquisâ tĂ« Bashkimit Evropian, u rishikua disa herĂ« deri nĂ« shtator tĂ« 2025-Ă«s, kur u pĂ«rgatit drafti i parĂ« me nĂ«ntĂ« piketa mbyllĂ«se, ku ShqipĂ«ria merrte pĂ«rsipĂ«r tâi realizonte deri nĂ« datĂ«n e anĂ«tarĂ«simit. Mes tyre spikati njĂ« rezultat: dy prej piketave ishin prapĂ«suese. E para kĂ«rkonte shfuqizimin e dispozitave tĂ« papajtueshme (mĂ« âacquisâ) tĂ« ligjit âPĂ«r zonat e mbrojturaâ, ndĂ«rsa e dyta, dhĂ«nien fund tĂ« ligjit âPĂ«r investimet strategjikeâ. Qeveria ishte tĂ«rhequr!
âPiketat nuk mund tĂ« diskutohen, por vetĂ«m periudha e pĂ«rmbushjes sĂ« tyreâ, â konfirmoi ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj gjatĂ« takimi tĂ« TryezĂ«s 27. Por ndĂ«rkohĂ« qĂ« barrĂ«n pĂ«r investimet strategjike ia kaloi MinistrisĂ« sĂ« EkonomisĂ«, shfuqizimit tĂ« dispozitave tĂ« papajtueshme tĂ« ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura ia mbylli derĂ«n e diskutimit lidhur me kohĂ«n e trajtimit tĂ« tyre. Vendimmarrja mbi planifikimin e trajtimit tĂ« piketave mbeti jashtĂ« TryezĂ«s 27, duke u akaparuar nga burokratĂ«t e ministrisĂ«, pĂ«r tâu lĂ«nĂ« siç ishte parashikuar: nĂ« fund tĂ« 2027-Ă«s. Nuk pati asnjĂ« shpjegim pĂ«r kĂ«tĂ« vonesĂ«.
Mendësia përjashtuese shtrihet përtej tryezës së integrimit. Në Ministrinë e Mjedisit, Drejtoresha e Biodiversitetit dhe Zonave të Mbrojtura, znj. Klodiana Marika, ndan të njëjtën mendësi, ndonëse çështjet e biodiversiteti, njëanshmërisht të provokuara, kanë reflektuar historikisht ndjeshmëri shoqërore.
âPo i shohim njĂ«herĂ« vetĂ«â, â justifikohet Marika. âPo marrim nĂ« konsideratĂ« tĂ« njĂ«jtat kritika qĂ« kanĂ« paraqitur organizatat mjedisore. MĂ« duhet tĂ« lexoj, rreth 500 faqe dokumentacion, pĂ«rpara se tĂ« prezantoj draftin final tĂ« ndryshimeveâ, â argumenton ajo.Â
Qasja e autoritetit vijon të ushqejë një model. Pasi nxituan për ndryshimet pa dëgjuar askënd, tani vonojnë prapësimin, duke i përjashtuar të gjithë. Të njëjtët që nuk u përfillën atëherë, nuk përfillen as tani. A nuk ushqejnë rrethanat dhe përvoja një mentalitet krejt të ri? A nuk duhej të ishte përfshirja e ekspertëve të pavarur një mekanizëm shpëtimi përballë volumit të madh të punëve të hapura prej Integrimit? Përse vijojnë e biem pre e teknokracisë pa rrugëdalje? Në fund të fundit, a nuk janë ndryshimet ligjore të zonave të mbrojtura simbol i dështimit të autoriteti shtetëror për mbrojtjen e natyrës?
Edhe kĂ«tĂ« radhĂ« palĂ«t e kanĂ« tĂ« pamundur ndĂ«rtimin e njĂ« ure tĂ« sinqertĂ« komunikimi. Le tĂ« imagjinojmĂ« pĂ«r njĂ« moment tĂ« kundĂ«rtĂ«n: bashkĂ«punimin! ĂâpĂ«rfitim mund tĂ« arrihejâŠ
Vitrina 27
SĂ« fundi diçka po lĂ«viz. Ose pĂ«r tĂ« mos qenĂ« pĂ«rkrahĂ«s naivĂ« â po ngjan e tillĂ«. NĂ« janar u nxor njĂ« njoftim i pĂ«rsĂ«ritur nga Ministria e Mjedisit e cila kĂ«rkonte rekrutime tĂ« reja pĂ«r pjesĂ«marrje nĂ« âTryezĂ«n 27â. Fjala Ă«shtĂ« pĂ«r tryezat e integrimit dhe tĂ« kĂ«shillimit, tĂ« ngritura pĂ«r tridhjetetre kapituj, çdonjĂ«ri nga tĂ« cilĂ«t pĂ«rfaqĂ«son fushat e legjislacionit evropian. 27-a ka tĂ« bĂ«jĂ« mĂ« politikat dhe legjislacionin mjedisor. Tryeza Ă«shtĂ« njĂ« mekanizĂ«m pĂ«r tĂ« demokratizuar vendimmarrjen e gjelbĂ«r: njĂ« togfjalĂ«sh nĂ« modĂ«. PĂ«r herĂ« tĂ« fundit tryeza ishte mbledhur fillim tĂ« 2025-Ă«s, por ndonĂ«se njĂ« vit i ngarkuar me negociatat pĂ«r integrimin, nuk u mblodh deri nĂ« fund tĂ« vitit.
Pothuajse në të njëjtën kohë me tryezat e integrimit (2019), Këshilli i Ministrave miratoi ngritjen e tryezave ndërinstitucionale të punës, sipas së njëjtës ndarje: nga një për secilin kapitull; kryesisht, me pjesëmarrjen të nëpunësve të administratës. Të tilla struktura burokratike kanë realizuar një portofol të pasur takimesh gjatë dy viteve të fundit: rreth një takim për çdo muaj.
Vihet re se tryezat e integrimit nuk kanĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ngarkesĂ«, pasi shumëçka Ă«shtĂ« pĂ«rgatitur nga grupet ndĂ«rinstitucionale, tĂ« mbĂ«shtetura edhe nga njĂ« rreth i ngushtĂ« jofitimprurĂ«sesh. Por ky nuk Ă«shtĂ« tipari i vetĂ«m i strukturĂ«s integruese tĂ« Kapitullit 27. Koha e pamjaftueshme dhe volumi i lartĂ« i punĂ«s rrezikon shtimin e tensionit gjatĂ« miratimit tĂ« paketave tĂ« shumta ligjore, çka mund tâi reduktojĂ« diskutimet dhe konsultimet nĂ« seanca formale.
âKoha Ă«shtĂ« e shkurtĂ«r, por jo e pamundurâ, â konstatoi Jaupaj nĂ« takimin e 17 shkurtit nĂ« tryezĂ«n e integrimit. âPĂ«rfshirja e Komisionit Evropian dhe e ekspertĂ«ve vendas nuk do tĂ« krijojĂ« diskutime mbi legjitimitetin e akteve tĂ« planifikuara pĂ«r tâu miratuar, â konkludoi ai.
Tryeza e 17 shkurtit ishte e para në 2026, ndërkohë që për vendin ka filluar numërimi mbrapsht drejt Bashkimit Evropian. Tryeza ishte masive në pjesëmarrje, por e varfër në ekspertizë. Më shumë sesa ekspertë, të pranishmit ishin menaxherë fondesh, kryesisht mjedisore. Media nuk ishte e pranishme, por ministria ishte kujdesur të kontraktonte operatorë dhe fotografë, editimet e të cilëve i kontrollon. Pjesëmarrja e përfaqësuesve të medias në tryezë ishte e parëndësishme, çka nënkupton se raportimet e pavarura nuk mund të përcillen lehtë.
Prodhimtaria e tryezës duket e zymtë. 27-a nuk është vetëm kapitulli më i vështirë e më i kushtueshëm për Shqipërinë, por dhe një model i qëndrueshëm e demokratik për menaxhimin e burimeve natyrore. Në fund të fundit, rendja drejt Evropës nuk është vetëm aksion politik, por, në thelbin e saj, aspiratë.
Më shumë takime, më pak përfaqësues
JavĂ«n e shkuar, siç ministri Jaupaj kishte premtuar, u zhvillua tryeza pĂ«r prezantimin e strategjisĂ« kombĂ«tare tĂ« ajrit, sĂ« bashku me planin e veprimit. Takimi ishte i hapur pĂ«r pĂ«rfaqĂ«suesit e biznesit, por prania e tyre regjistroi jo mĂ« shumĂ« se dy-tre persona, pĂ«rfaqĂ«sues kompanish nafte. Askush nuk u shqetĂ«sua. âCheckboxâ-et u plotĂ«suan, sĂ« bashku me listĂ«-prezencĂ«n prej dyzetekatĂ«r pjesĂ«marrĂ«sish, pothuajse tĂ« gjithĂ« punonjĂ«s nĂ« administratĂ«n publike.
CilĂ«sia e ajrit, krahas kuadrit ligjor, pĂ«rbĂ«n njĂ« prej periudhave kalimtare (transition period) tĂ« negociuara pĂ«r tâu pĂ«rafruar me âacquisâ edhe mĂ« vonĂ« se pranimi i ShqipĂ«risĂ« nĂ« Bashkimin Evropian. Dhe natyrisht, nga mĂ« tĂ« kushtueshmet. NjĂ« pjesĂ« e kostos bie mbi kompanitĂ« e naftĂ«s, pikave tĂ« furnizimit me karburant, tĂ« pĂ«rpunimit tĂ« metaleve etj. PĂ«rveç ajrit, ShqipĂ«ria ka kĂ«rkuar periudha kalimtare edhe pĂ«r cilĂ«sinĂ« e ujĂ«rave, menaxhimin e mbetjeve dhe shkarkimet industriale. Fusha e mjedisi ka numrin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« periudhave kalimtare tĂ« kĂ«rkuara pranĂ« Komisionit Evropian..
âJanĂ« trembĂ«dhjetĂ« tĂ« tillaâ, â informon Artenida Duraku, Drejtore e Integrimit dhe Projekteve tĂ« Huaja nĂ« MinistrinĂ« e Mjedisit. âDhe kemi planifikuar realizimin e tyre, nĂ« pĂ«rputhje me kĂ«rkesat e BEâ, â siguron ajo.
TĂ« krijohet pĂ«rshtypja se Integrimi po ecĂ«n dhe se mbizotĂ«ron optimizmi. Zbatimi i direktivave Ă«shtëçështje kohe; periudhat kalimtare njĂ«soj, si vetĂ« fjala. Por megjithĂ«se nĂ« fushĂ«n e biodversitetit nuk kemi asnjĂ« periudhĂ« tĂ« tillĂ«, pra, asnjĂ« pengesĂ«, sĂ«rish shfuqizimi i dispozitave ligjore pĂ«r zonat e mbrojtura u la pĂ«r nĂ« fund. Ăâtregon kjo?! NĂ«se nuk kemi ende njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« qartĂ«, tĂ« paktĂ«n kemi ngritur njĂ« pyetje tĂ« drejtĂ«.
Kryeministri Edi Rama po negocion Sazanin, një pasuri të Shqipërisë, përmes një qasjeje arbitrare të mbështetur kryesisht në marrëdhënie personale për hir të pushtetit, duke anashkaluar standardet ligjore dhe institucionale.
QĂ« prej vitit 2024, kur Jared Kushner â dhĂ«ndri i Presidentit amerikan Donald Trump â shpalli interesin pĂ«r ta kthyer ishullin nĂ« njĂ« resort luksoz privat, narrativa publike pĂ«r Sazanin Ă«shtĂ« mbushur me premtime pĂ«r zhvillim ekonomik, investime elitare dhe rritje tĂ« imazhit tĂ« vendit.
Por pas dy vitesh, bilanci është ky: Kushner ka fituar marketing falas për portofolin e tij ndërkombëtar imobiliar. Rama ka fituar simpati dhe afërsi me familjen Trump, duke forcuar pozitat politike në planin e brendshëm. Ndërsa shqiptarët dhe vetë shteti shqiptar nuk kanë fituar asgjë konkrete.
PĂ«rkundrazi. ĂshtĂ« shĂ«nuar njĂ« tjetĂ«r precedent i rrezikshĂ«m ku njĂ« njĂ«si territoriale e vendit po ofrohet pĂ«r zhvillim nĂ« mungesĂ« gare, transparence dhe pa garanci tĂ« qarta ligjore dhe ekonomike.
Dokumente tĂ« siguruara nga Citizens.al tregojnĂ« se negociatat po zhvillohen formalisht nĂ« institucione dhe janĂ« shtyrĂ« pa afat qĂ« prej 13 nĂ«ntorit 2025. Zyrtarisht, nuk ka plan pĂ«r ZvĂ«rnecin, ndĂ«rsa planet tregojnĂ« se i gjithĂ« ishulli i Sazanit do tĂ« privatizohet â nĂ« kontrast me narrativĂ«n fillestare se do tĂ« prekej âvetĂ«m 8% e sipĂ«rfaqesâ.
Në fakt, 45.6 hektarë (8%) nga 570 hektarë tokë janë sipërfaqja që do zihet nga ndërtimi, ndërsa projekti tregon se Sazani kthehet në ishull privat.
Përmasat reale të projektit të propozuar
Deri mĂ« tani, publiku Ă«shtĂ« njohur me vetĂ«m tre imazhe tĂ« publikuara nga Jared Kushner mĂ« 15 mars 2024 nĂ« platformĂ«n âXâ: vila tĂ« shpĂ«rndara nĂ« shpatet e Sazanit dhe njĂ« vizion ndĂ«rtimesh masive mbi zonĂ«n ligatinore tĂ« ZvĂ«rnecit. Ato kanĂ« qarkulluar thuajse nĂ« tĂ« gjitha raportimet qĂ« flasin pĂ«r projekt-propozimin.
Por harta e përmbledhjes fazore të projektit, të cilën Citizens.al e disponon, tregon një realitet të ndryshëm për fatin e ishullit.
Fazat e ndërtimeve sipas fazave në ishullin e Sazanit/Citizens.al
Sipas dokumentacionit tĂ« analizuar, Sazani Ă«shtĂ« propozuar tĂ« ndahet nĂ« tre rajone tĂ« pĂ«rgjithshme, tĂ« organizuara sipas fazave tĂ« zhvillimit me rreth 448,000 mÂČ ndĂ«rtime pĂ«r afĂ«rsisht 970 njĂ«si rezidenciale/hotelerie. Ishulli konceptohet si njĂ« tĂ«rĂ«si e integruar, ku i gjithĂ« rrjeti i rrugĂ«ve dhe i qarkullimit do tĂ« jetĂ« nĂ« funksion tĂ« ndĂ«rtimeve.
Me fazĂ«n e parĂ« privatizohet zemra e ishullit: Porti dhe zona qendrore â pikĂ«risht nyja funksionale tĂ« Sazanit ku aktualisht janĂ« dhe godinat e vjetra tĂ« ish-reparteve ushtarake, dhe Ă«shtĂ« e vetmja pikĂ« hyrĂ«se pĂ«r nĂ« ishull.
NĂ« zonĂ«n âMarina Areaâ parashikohen 1,000 mÂČ ambiente shĂ«rbimi (amenities) dhe 18,000 mÂČ hapĂ«sira shĂ«rbimesh. Rreth saj, nĂ« âNorth Valleyâ parashikohen 39,000 mÂČ ndĂ«rtim me 56 vila dhe 11 apartamente (condo).
âSouth Valleyâ shton 22,000 mÂČ me 144 vila hoteliere. NdĂ«rsa nĂ« âCentral Ridgeâ parashikohen 63,000 mÂČ me 56 vila dhe 26 âcondoâ. âWest Valleyâ pĂ«rfshin 8,000 mÂČ me 25 vila hoteliere dhe âWest Estatesâ 5,000 mÂČ me 8 rezidenca private.
Kjo fazë e parë nuk duket si fazë pilotimi, pasi vendos themelet e një infrastrukture të plotë rezidenciale dhe hoteliere që e shndërron qendrën e ishullit në një kompleks të mbyllur funksionalisht.
Faza e dytë përhapet te shpatet dhe skajet bregdetare. Zhvillimi zgjerohet në skajet veri-jug dhe në kodrat e ishullit me hapësira më të mëdha imobiliare që duket se ofrohen si rezidenca.
âNorth Pointâ pĂ«rfshin 30,000 mÂČ me 35 vila. âNorth Ridge Estateâ shton 35,000 mÂČ me 35 âestatesâ. âWest Estatesâ parashikon 23,000 mÂČ me 20 âestatesâ. âSouth Ridge Estatesâ 14,000 mÂČ me 13 âestatesâ. âSouth Pointâ 18,000 mÂČ me 16 vila.
Kjo fazĂ« prek pikĂ«risht zonat panoramike dhe shpatet me vlerĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« peizazhit. Nga njĂ« perspektivĂ« zhvillimi, kĂ«to duket se janĂ« segmentet âPremiumâ tĂ« projektit. Nga njĂ« perspektivĂ« publike, ato janĂ« pjesĂ«t qĂ« deri mĂ« sot kanĂ« qenĂ« hapĂ«sirĂ« e lirĂ« natyrore dhe tĂ« paprekura.
Projekti vijon me njĂ« fazĂ« tĂ« tretĂ« tĂ« lĂ«nĂ« si mundĂ«si zgjerimi nĂ« vijim. Ky Ă«shtĂ« dhe aspekti mĂ« domethĂ«nĂ«s, pasi Ă«shtĂ« zona e etiketuar si âPotential Future Phaseâ dhe pĂ«rqendrohet me njĂ« zhvillim mĂ« masiv nĂ« nĂ« perĂ«ndim tĂ« zonĂ«s portuale.
Ajo parashikon 172,000 mÂČ zhvillim me 525 njĂ«si (qĂ« nĂ«nkupton apartamente).
Kjo shifër e vetme ndryshon përmasën e diskutimit. Nëse realizohet, faza e tretë do ta çojë ishullin drejt një densiteti ndërtimi që praktikisht e përmbyll të gjithë hapësirën e disponueshme për projekte të tjera.
Në terma planifikimi territorial, kjo nënkupton se Sazani propozohet si një zhvillim ekskluziv dhe i vetëm, pa hapësirë për iniciativa të tjera publike apo private jashtë këtij projekti.
KĂ«shtu, narrativa fillestare e â8% tĂ« sipĂ«rfaqesâ qĂ« kishte krijuar perceptimin e njĂ« ndĂ«rhyrjeje tĂ« kufizuar Ă«shtĂ« tjetĂ«r gjĂ« kur qaset kjo hartĂ« e propozuar. Projekti nuk Ă«shtĂ« i izoluar nĂ« njĂ« cep tĂ« ishullit, por shtrihet nĂ« qendĂ«r, nĂ« kreshta dhe nĂ« skajet bregdetare.
Edhe nëse raporti i ndërtimit mbi sipërfaqen totale mbetet formal, dinamika e zhvillimit tregon se ishulli do të funksionojë si një kompleks i vetëm privat.
Kontrasti i ndërtimeve të propozuara dhe relievit që ka Sazani/Citizens.al
Me këtë plan, Sazani nuk është thjesht një resort. Ai është një territor i projektuar për një përdorim ekskluziv, të integruar dhe të centralizuar nën një operator të vetëm.
Dhe kjo presupozohet ta zhvendosĂ« debatin nga âsa pĂ«rqind ndĂ«rtohetâ te pyetja se âçfarĂ« mbetet realisht publikeâ?
Grupi negociator ekziston vetĂ«m si âformalitetâ
Citizens.al ka mësuar se grupi negociator që ka diskutuar dhe firmosur dokumente për Sazanin nga 13 janari deri më 27 tetor 2025 është mbledhur gjithsej 10 herë.
Grupi prej nëntë anëtarësh përbëhej nga:
Elira Kokona, drejtuese e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH);
Ermal Nufi (sot ministër i Mbrojtjes), atëherë përfaqësues i Kabinetit të Zëvendëskryeministrisë;
Sofjan Jaupaj (sot ministër i Mjedisit), atëherë zëvendësministër i Turizmit dhe Mjedisit;
Ami Kozeli (sot drejtor i ARRSH), atëherë zëvendësministër i Infrastrukturës dhe Energjisë;
Enkelejd Musabelliu, zëvendësministër i Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit;
Eldi Ăondi, drejtor kabineti nĂ« MinistrinĂ« e Financave;
Aleks Marku, sekretar i Ministrisë së Mbrojtjes;
Alban Binaj, administrator i Albanian Seasports Development (ASD);
Fiona Beqiri, drejtuese projektesh nga Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve (AIDA).
Ky grup u ngrit si strukturë teknike pas vendimit të Komitetit të Investimeve Strategjike në fund të vitit 2024, i cili i dha statusin e investitorit strategjik propozimit të Kushnerit.
Në teori, ky është mekanizmi standard: Shteti krijon një trup negociues dhe përmes tij diskuton kushtet me investitorin. Por në praktikë, dokumentet tregojnë tjetër gjë.
Lista e mbledhjeve pĂ«rfshin prezantime, plane veprimi, diskutime mbi njĂ« memorandum mirĂ«kuptimi dhe â nĂ« fund â diskutime pĂ«r shtyrjen e afatit tĂ« negociatave.
Nuk ka të dhëna të qarta të botuara për takime të përbashkëta intensive me investitorin. Nuk ka procesverbale që dokumentojnë negociata konkrete mbi territorin, të drejtat e përdorimit apo detyrimet ekonomike.
Sipas AIDA-s, investitori Ă«shtĂ« pĂ«rfaqĂ«suar ânĂ« rrugĂ« zyrtareâ nga Asher Abehsera si administrator. Por nuk sqarohet se cilin subjekt juridik ka pĂ«rfaqĂ«suar ai konkretisht, teksa nuk janĂ« publikuar dokumentet e autorizimeve.
Kryeministri Rama dhe Ivanka Trump gjatë takimit në Vlorë, janar 2026/Citizens.al
Kjo lĂ« tĂ« hapur mundĂ«sinĂ« qĂ« negociatat tĂ« jenĂ« zhvilluar kryesisht pĂ«rmes shkresave apo ndĂ«rmjetĂ«simeve tĂ« tjera informale, me gjasĂ« edhe tĂ« njĂ« pĂ«rfaqĂ«suesi, apo bashkĂ«punĂ«tori lokal, qĂ« mund tĂ« ketĂ« parakontrata pĂ«r tâu angazhuar si nĂ«nkontraktor nĂ« zhvillimin e projektit.
Ndërkohë, jashtë institucioneve, raportimet mediatike tregojnë një angazhim shumë më intensiv: vizita, dreka, darka dhe pritje të nivelit të lartë, ku projekti është diskutuar me praninë e drejtpërdrejtë të Kryeministrit Rama.
Në këtë dualitet, grupi teknik duket më shumë si një artificë procedurale sa për të përmbushur një detyrim ligjor, teksa vendimmarrja e vërtetë duket se është në varësi të qejfit dhe ecurisë së marrëdhënieve personale të Kryeministrit me familjarët e Trumpit.
Negociata pa afat dhe pa shpjegim
Negociatat pĂ«r zhvillimin e Sazanit duhet tĂ« pĂ«rfundonin mĂ« 13 nĂ«ntor 2025, por kjo datĂ« nuk u respektua dhe u shty pa afat. AIDA pranoi pĂ«r Citizens.alse shtyrja Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« âme dakordĂ«si tĂ« palĂ«veâ, por nuk dha arsye konkrete dhe asnjĂ« datĂ« pĂ«rfundimtare tĂ« re, pavarĂ«sisht kĂ«mbĂ«nguljes sĂ« Citizens.
Në negociatat për investime strategjike, shtyrjet zakonisht lidhen me pengesa reale si statusi juridik i tokës, konfliktet e pronësisë, kushtet gjeologjike, mosdakordësitë financiare etj. Por asnjë prej këtyre arsyeve nuk është përmendur.
NdĂ«rkohĂ«, dihet se ishulli nuk ka infrastrukturĂ« bazĂ« â mungojnĂ« uji dhe energjia elektrike â elemente thelbĂ«sore pĂ«r njĂ« zhvillim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.
AIDA deklaron se detajet do të bëhen publike vetëm kur marrëveshja të përfundojë. Me fjalë të tjera, qytetarët do të informohen pasi Rama të ketë shërbyer darkën e radhës dhe vendimi të jetë praktikisht i pakthyeshëm.
Zyrtarisht, AIDA deklaron se projekti përfshin vetëm Sazanin dhe nuk ka asnjë aplikim për Zvërnecin. Megjithatë, gjatë janarit, delegacioni i lidhur me Ivanka Trump vizitoi edhe atë zonë dhe zhvilloi një takim me arkitektë dhe zyrtarë të lartë.
Pse njĂ« zonĂ« qĂ« ânuk Ă«shtĂ« pjesĂ« e projektitâ pĂ«rfshihet nĂ« itinerarin e pritjeve atĂ«herĂ«? Ose ZvĂ«rneci pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« zgjeruar narrativĂ«n e zhvillimit dhe pĂ«r tĂ« forcuar jehonĂ«n e portofolit tĂ« Jared Kushner â pra si marketing, â ose ekziston njĂ« plan paralel qĂ« nuk Ă«shtĂ« formalizuar ende.
Në të dy rastet, komunikimi publik nuk përputhet me dokumentet zyrtare dhe ata që humbin janë po qytetarët shqiptarë, institucionet dhe sundimi i ligjit.
Agjencia e Zhvillimit tĂ« Territorit (AZHT) pranoi pĂ«r Citizens.al se pĂ«rfaqĂ«suesit e saj kanĂ« qenĂ« tĂ« pranishĂ«m nĂ« aktivitetet e zhvilluara gjatĂ« vizitĂ«s sĂ« Ivanka Trump nĂ« VlorĂ«. Por kjo agjenci theksoi se roli i saj ka qenĂ« âorientues institucionalâ se ânuk ka qenĂ« organizatoreâ dhe as ânuk di kush e ka organizuar aktivitetinâ.
Pamje nga ishulli i Sazanit/Citizens.al
Kjo krijon një situatë paradoksale. Një institucion shtetëror merr pjesë në një aktivitet që lidhet me një investim strategjik në territor, por nuk ka informacion bazë për organizatorin apo strukturën e tij.
Në praktikë, kjo sugjeron një model abuziv dhe tejet arbitrar vendimmarrjeje ku takimet private kanë praninë e shtetit, por jo përgjegjësinë administrative të tij.
Diplomacia e investimeve dhe âShtĂ«pia Trumpâ
Historia e Sazanit shkon pĂ«rtej njĂ« projekti turistik. Ajo prek mĂ«nyrĂ«n se si ShqipĂ«ria â njĂ« vend kandidat pĂ«r Bashkimin Evropian â administron pasuritĂ« publike dhe ndĂ«rton marrĂ«dhĂ«nie me aktorĂ« tĂ« fuqishĂ«m ndĂ«rkombĂ«tarĂ«.
Një nga standardet themelore të BE-së është konkurrenca e hapur dhe transparenca në menaxhimin e pronës publike. Projekti i Sazanit nuk është rezultat i një gare ndërkombëtare, por i një negocimi të drejtpërdrejtë.
Në raste të tjera me oferta të pakërkuara, është hapur të paktën një garë formale. Me Sazanin, pas dy vitesh, ende negociohet pa përfundim.
Në një rajon ku mbështetja ndërkombëtare shihet si garanci sigurie politike, investimet mund të marrin edhe dimension diplomatik. Por kjo ngre një pyetje thelbësore: A po përdoret zhvillimi ekonomik si instrument për afërsi politike? Nëse po, me çfarë çmimi?
Sepse debati nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m pĂ«r njĂ« resort. ĂshtĂ« pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si njĂ« shtet i vogĂ«l negocion me aktorĂ« tĂ« mĂ«dhenj: PĂ«rmes ndjekjes sĂ« ligjit, procedurave tĂ« hapura dhe konkurruese, apo pĂ«rmes marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« privilegjuara qĂ« premtojnĂ« jo vetĂ«m kapital, por edhe afĂ«rsi me fuqinĂ« e âShtĂ«pisĂ« Trumpâ.
Në fund kush do ta gëzojë këtë afërsi politike dhe sa do të zgjasë ajo, do ta gëzojë shteti shqiptar apo kryeministri aktual.
Sistemi i burgjeve përballet me mbi 300 vende vakante për policë dhe oficerë teksa mosha mesatare e punonjësve aktual është 48 vjeç. Të rinjtë e refuzojnë këtë punë për shkak të pagave të ulëta dhe kushteve të vështira. Ndërkohë, ashpërsimi i Kodit Penal ka rritur mundësinë e ndëshkimeve me burg edhe për shkelje me rrezikshmëri të ulët duke shtuar numrin e të dënuarve.
Vakumi në punonjës
Ădo ditĂ«, nĂ« orĂ«n 05:00 tĂ« mĂ«ngjesit, dhjetĂ«ra policĂ« nga Elbasani nisen me furgonĂ« drejt burgut tĂ« sigurisĂ« sĂ« lartĂ« nĂ« Peqin pĂ«r tĂ« marrĂ« turnin e parĂ«. TĂ« ulur nĂ« sediljet e tyre, ata hezitojnĂ« tĂ« flasin pĂ«r situatĂ«n nĂ« prani tĂ« kolegĂ«ve, por nĂ« anonimitet pranojnĂ« se problematikat janĂ« tĂ« shumta.
Ylberi* prej më shumë se dy dekadash punon si polic në këtë institucion të shlyerjes së dënimit dhe e përshkruan përditshmërinë me probleme kryesisht prej mbipopullimit dhe mungesës personelit.
âNĂ« sektorĂ«t e sigurisĂ« sĂ« lartĂ« ndodhen deri dy persona nĂ« dhomĂ«, ose dhe katĂ«r kur dhoma Ă«shtĂ« mĂ« e madhe. Por 30-40 tĂ« dĂ«nuar nĂ« njĂ« sektor vĂ«zhgohen vetĂ«m nga njĂ« polic,â thotĂ« ai, duke shtuar se gardianĂ«t punojnĂ« mbi 22 ditĂ« nĂ« muaj pĂ«r tĂ« mbuluar shĂ«rbimin.
âProblematike Ă«shtĂ« gjendja nĂ« paraburgim. JanĂ« tĂ« tejmbushura. NĂ« njĂ« dhomĂ« me kapacitet pĂ«r katĂ«r persona qĂ«ndrojnĂ« tetĂ«,â pĂ«rfundon ai.
Të dhënat zyrtare konfirmojnë mungesën e personelit në të gjithë sistemin e shlyerjes së dënimeve. Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve tha për Citizens.al, nevojiten 307 punonjës: 236 policë të rolit bazë dhe 71 oficerë.
Aktualisht në burgje punojnë 288 oficerë dhe 3,146 policë, ndërsa numri i të paraburgosurve dhe të dënuarve arrin në 4,560 që e bën raportin mesatar në rreth një polic për dy të burgosur.
Sipas Valentin Macajt, kryetar i Sindikatës së Shërbimeve Policore, problemi kryesor nuk është vetëm mbipopullimi, por demotivimi i punonjësve dhe mungesa e investimeve për kushte më të mira pune.
âPolici shĂ«rben 8-12 orĂ«, Ă«shtĂ« 24 orĂ« nĂ« gatishmĂ«ri dhe asnjĂ« vakt ushqimi nuk mbulohet nga shteti,â thotĂ« si shembull ai pĂ«r tĂ« treguar edhe neglizhencĂ«n nga ana e qeverisĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« sektor.
Punë e papreferuar nga të rinjtë
Sipas DrejtorisĂ« sĂ« Burgjeve, mosha mesatare e policĂ«ve Ă«shtĂ« 48 vjeç. NdĂ«rkohĂ«, Macaj thotĂ« se tĂ« rinjtĂ« refuzojnĂ« tâi bashkohen sistemit si policĂ« burgjesh pĂ«r shkak tĂ« presionit dhe kushteve tĂ« rĂ«nda.
âAspirantĂ«t e rinj paguhen sa 80% e gradĂ«s sĂ« inspektorit, rreth 46 mijĂ« lekĂ« nĂ« muaj, pra mĂ« pak se paga minimale,â shpjegon ai.
Kreu i sindikatës shton se mungesa e të drejtave në punë dhe të ardhurat e ulëta e bëjnë këtë profesion të mos jetë tërheqës dhe i sigurt për të rinjtë.
Ndërkohë, punonjësit aktual janë të ekspozuar përballë presioneve që vijnë nga të dënuarit, por edhe ndikimet apo stereotipet që përhapen ndaj uniformës për shkak të rasteve me të implikuar në korrupsion.
âJanĂ« tĂ« frustruar nĂ«n presionin e eksponentĂ«ve tĂ« fuqishĂ«m tĂ« krimit qĂ« gjenden pas hekurave, dhe nuk kanĂ« as besim te kolegĂ«t, qĂ« fatkeqĂ«sisht disa kanĂ« rezultuar tĂ« implikuar dhe nĂ« korrupsion,â shprehet Macaj.
Sipas tij, edhe ligji i vitit 2023 për Policinë e Burgjeve nuk e përmirësoi situatën sepse u miratua pa konsultim me grupet e interesit.
âAsnjĂ« ligj nuk ka pĂ«rcaktuar qartĂ« procedurĂ«n e rekrutimit: si trajtohet kandidati nĂ« trajnim dhe sa paguhet gjatĂ« kursit tre-mujor?â shton ai.
Kola*, një tjetër polic, thotë se deri në vitin 2024 paguanin vetë transportin dhe uniformat.
âUniformĂ«n, stemat, gjithçka e blinim me paratĂ« tona. Ndryshe nga Policia e Shtetit, ne ende nuk pĂ«rfitojmĂ« trajtim ushqimor,â theksoi ai.
Kodi Penal dhe rritja e të burgosurve
Më 28 janar Parlamenti miratoi me 85 vota ndryshime në Kodin Penal. Paketa përfshinte ashpërsimin e dënimeve për ndërtimet pa leje, zjarrvëniet dhe edhe parkimin e dysh, i cili tashmë mund të dënohet me gjobë ose deri në 1 vit burg.
Qeveria e paraqiti si përafrim me legjislacionin e BE-së. Por juristi Jordan Daci nuk pajtohet me këtë qëndrim. Ai thotë se ndryshimet ashpërsojnë ligje në një qasje që nuk përshtaten me standardet e Evropës dhe rrjedhimisht rrisin numrin e të burgosurve.
âJanĂ« ligje âtĂ« egraâ. Kodi i ri ka trefish mĂ« shumĂ« vepra penale. NĂ«se dje rrezikoje burg pĂ«r 3 shkelje, sot rrezikon pĂ«r 9,â thotĂ« ai.
Sipas tij, shumë kundërvajtje administrative janë kriminalizuar dhe ndërhyrja prek edhe sferën e të drejtës private.
âShkelje civile pa rrezikshmĂ«ri po trajtohen si vepra penale,â ngre me shqetĂ«sim Daci, i cili paralajmĂ«ron se disa vepra mund tĂ« dĂ«nohen mĂ« rĂ«ndĂ« se vrasja me dashje, e cila mbetet 5-10 vjet burg.
Sipas tij, kjo qasje do të rrisë ndjeshëm numrin e të burgosurve dhe do të krijojë probleme organizative për sistemin penitenciar, i cili tashmë operon në kufijtë e kapaciteteve.
NĂ« javĂ«t e para tĂ« kĂ«tij viti, tĂ« cilat ishin me reshje tĂ« vazhdueshme, nĂ« RrapishtĂ«, pjesĂ« e lagjes â5 Majiâ tĂ« qytetit tĂ« Elbasanit, rrugĂ«t u mbushĂ«n me gropa uji dhe baltĂ«.
Banorët u përpoqën të kalojnë pellgjet me çizme, me fëmijët në krahë ose me biçikleta që mezi lëviznin, të zhgënjyer edhe këtë vit nga premtimet e pambajtura ata theksojnë se kjo situatë përsëritet shpesh.
âKĂ«shtu Ă«shtĂ« prej viteshâ, thotĂ« Paqizja, njĂ« banore e vjetĂ«r e lagjes, duke treguar me dorĂ« rrugĂ«n e pashtruar.
âKemi kĂ«rkuar shumĂ« herĂ«, kam folur kudo. Na thonĂ« do ta bĂ«jmĂ«, do ta bĂ«jmë⊠dhe pastaj heshtje. VetĂ«m zona jonĂ« Ă«shtĂ« kĂ«shtu. Pse? Se jemi romĂ«.â
NĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« tĂ« âRajonit 6,â qĂ« prej vitit 2005 banorĂ«t dĂ«gjojnĂ« se ârruga do tĂ« bĂ«hetâ. KanĂ« bĂ«rĂ« kĂ«rkesa me shkrim, janĂ« mbledhur gjatĂ« procesit tĂ« Buxhetimit me PjesĂ«marrje (njĂ« proces qĂ« pĂ«rfshin qytetarĂ«t nĂ« pĂ«rcaktimin e buxhetit) dhe kanĂ« marrĂ« pjesĂ« nĂ« takime publike.
âE kemi bĂ«rĂ« me qindra herĂ« kĂ«rkesĂ«n. Duam qĂ« kĂ«tĂ« rrugĂ«n tonĂ« ta bĂ«jnĂ«. Lagjja jonĂ« Ă«shtĂ« katastrofĂ«â, thotĂ« njĂ« tjetĂ«r banore.
âKemi 20 vjet qĂ« presim tĂ« na rregullohen rrugĂ«t, tĂ« pastrohet Manasderja dhe tĂ« kemi mĂ« shumĂ« kosha. QĂ« nga 2005 kjo situatĂ« Ă«shtĂ« kĂ«tu dhe rrugĂ«t shtrohen kudo, vetĂ«m te ne joâ, thotĂ« Kimete Ademi, e cila ka qenĂ« e pranishme nĂ« shumĂ« takime me bashkinĂ« pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar ndĂ«rhyrje nĂ« sistemimin e rrugĂ«ve dhe pastrimit tĂ« lagjes.
NĂ« tetor 2025, nĂ« shkollĂ«n âQemal Haxhihasaniâ u zhvillua takimi pĂ«r buxhetimin me pjesĂ«marrje pĂ«r âRajonin 6.â
Sipas procesverbalit zyrtar, ndĂ«r prioritetet e votuara nga banorĂ«t e lagjes â5 Maji, RrapishtĂ«â ishin asfaltimi i rrugĂ«ve âHysen Alikopiliâ dhe âKamber Xherijaâ. Emrat e rrugĂ«ve u hodhĂ«n nĂ« letĂ«r dhe kĂ«rkesat u renditĂ«n si prioritare.
Ndërkohë, Doris Madhi, këshilltare e opozitës në Këshillin Bashkiak, prezantoi peticionin e banorëve me firmat e tyre, i cili iu dërgua me e-mail të gjithë këshilltarëve, por kjo nuk mjaftoi për të siguruar financimin e rrugëve të kërkuara nga komuniteti rom.
Lagjja Rrapishtë Elbasan/Citizens.al
Kryetari i BashkisĂ«, Gledian Llatja, gjatĂ« mbledhjes pĂ«r miratimin e buxhetit prezantoi listĂ«n e investimeve nĂ« rrugĂ« dhe infrastrukturĂ«. Ai pĂ«rmendi edhe rrugĂ«t âXhaferr Belguâ dhe âHysen Alikopiliâ si investime tĂ« ardhshme.
Megjithatë, sipas një përgjigjeje zyrtare që banorët kanë marrë nga bashkia, disa prej këtyre rrugëve nuk rezultojnë në planin aktual të investimeve.
âProcesi i konsultimit, nĂ«se nuk merren parasysh prioritetet e banorĂ«ve, nuk ka vlerĂ«â, thotĂ« Ervis Ăota, drejtues i LĂ«vizjes Rinore Egjiptiane Rome, i cili ka ndjekur tĂ« gjitha hapat institucionalĂ« me banorĂ«t pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« realitet kĂ«to investime.
âKĂ«rkesat tona pasqyrohen nĂ« listĂ«, por kur vjen puna te fondet, na thuhet se nuk ka plan pĂ«r investime ose se do tĂ« ketĂ« financime nga fonde tĂ« tjera dhe jo nga buxheti i bashkisĂ«.â
Ai ka shoqëruar banorët në disa procese vendimmarrjeje, por tashmë bashkë me ta shprehet i zhgënjyer për mungesën e finalizimit të investimit.
Në Rrapishtë, infrastruktura nuk është luks, por nevojë bazike: rrugë të shtruara që të mos përmbyten sa herë bie shi.
âEdhe ne njerĂ«z jemiâ, thotĂ« Nazmi Kallku, njĂ« burrĂ« i moshuar, duke parĂ« fĂ«mijĂ«t qĂ« luajnĂ« pranĂ« njĂ« pellgu balte. âNuk duhet tĂ« vuajmĂ« kĂ«shtu.â
Ndërsa kërkojnë rrugë të shtruara dhe kanalizime funksionale, banorët e komunitetit rom në lagjen Rrapishtë ngrenë shqetësime edhe për shkollën e zonës.
Godina arsimore ndodhet në gjendje të degraduar, me infrastrukturë të amortizuar dhe kushte që, sipas tyre, nuk garantojnë një mjedis dinjitoz për fëmijët. Deri më tani nuk ka pasur investim konkret për rikonstruksionin.
Nga ana tjetër, bashkia deklaron se investimet për lagjen Rrapishtë pritet të mbulohen nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit dhe se së shpejti do të ketë një përgjigje konkrete për ndërhyrjet e planifikuara. Banorët mbeten në pritje, me shpresën se premtimet do të përkthehen në investime reale që do të përmirësojnë jetesën dhe kushtet e arsimimit.
Dhe sa herë bie shi, Rrapishta rikujton se premtimet, pa asfalt dhe pa kanalizime, nuk thahen kurrë.
Ditëve të javës, kodrat e Petrelës vijojnë një përgjumje të gjatë e të heshtur, kryesisht për shkak të mungesës së vizitorëve. Kjo heshtje nis nga ullishtat, vazhdon mbi muret e kalasë dhe humbet në kthesat e rrugicave që lidhin qendrën e fshatit me rrugën kryesore drejt Tiranës.
Në një ditë të kthjellët, kryeqyteti duket pranë. Zhurmat e makinave në rrugën për në Elbasan dëgjohen deri lart. Një horizont vilash, pallatesh dhe kullash gri të kujton se metropoli është vetëm 15 minuta larg. Por në shtigjet e këtyre kodrave, ndjesia e afërsisë humbet shpejt.
Petrela mbetet një vend që duket sikur është gjithmonë pranë diçkaje, një zhvillimi të madh që mbetet në pritje prej kohësh, por që nuk ka ardhur kurrë.
NĂ« hyrje tĂ« fshatit, pak pasi kalon restorantet e para, njĂ« tabelĂ« e gjelbĂ«r e rrĂ«zuar pĂ«rtokĂ« bĂ«n me shenjĂ« pĂ«r te âFaith Parkâ (Parku i Besimit). SipĂ«r saj, njĂ« tabelĂ« tjetĂ«r drejton pĂ«r te âKengo Art Parkâ. MĂ« tutje, dy tabela tĂ« tjera tĂ« bĂ«jnĂ« konfuz (foto; foto).
Tabelat e rrugës për në Petrelë/Citizens.al
Ato duket se ngatĂ«rrojnĂ« edhe vetĂ« banorĂ«t, tĂ« cilĂ«t nuk dinĂ« tĂ« thonĂ« me siguri se cila Ă«shtĂ« e saktĂ«, ku Ă«shtĂ« âParku i Besimitâ dhe ku âKengo Art Parkâ.
NĂ« fakt, âParku i Besimitâ nuk ekziston, sĂ« paku pĂ«r momentin. NdĂ«rsa âKengo Art Parkâ Ă«shtĂ« duke u ndĂ«rtuar. Por ka qenĂ« njĂ« ditĂ« kur tĂ« dy kĂ«to emra parqesh ishin i njĂ«jti vend.
Ngjan si lojë fjalësh, por kjo është zanafilla e këtij reportazhi, dy projekte parqesh që ekzistojnë njëkohësisht si ide arkitekturore dhe si paqartësi lokale. Projekte që në prezantime shfaqen futuristike, ndërsa në terren ndeshin rrugë me gropa, mbetje urbane, ndërtime të braktisura dhe një komunitet që nuk ka informacion.
Më 11 tetor 2025, një varg makinash me zyrtarë dhe arkitektë të huaj u ngjit në anën perëndimore të Petrelës. Destinacioni nuk ishte kalaja, as restorantet e njohura buzë kodrës.
Ishin kapanonet e njĂ« ish-reparti ushtarak, poshtĂ« rrugĂ«s âSheh Mehmet Kuqiâ, tĂ« cilat prej gushtit 2024 ishin kthyer nĂ« kantier ndĂ«rtimi pĂ«r atĂ« qĂ« zyrtarisht njihet si âParku Tematik Kulturor Tirana Art Gardenâ.
Aty u prezantuan projektet finaliste pĂ«r thirrjen e KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare pĂ«r âParkun e Besimitâ (Faith Park), njĂ« koncept-ide qĂ« synon tĂ« materializohet nĂ« kodrat verilindore mes PetrelĂ«s dhe zonĂ«s sĂ« PĂ«rsqopit, njĂ« sit arkeologjik ilir.
Pamje nga kodrat e Petrelës/Citizens.al
Sipas konceptit fitues â nga studioja daneze e Bjarke Ingels â âParku i Besimitâ nuk Ă«shtĂ« thjesht park rekreativ. Ai Ă«shtĂ« menduar si hapĂ«sirĂ« ndĂ«rfetare, njĂ« kompleks qĂ« pĂ«rfaqĂ«son bashkĂ«jetesĂ«n mes besimeve, njĂ« ide qĂ« politika shqiptare e pĂ«rdor shpesh pĂ«r prezantim ndĂ«rkombĂ«tar.
Ingels Ă«shtĂ« njĂ« arkitekt i diskutueshĂ«m pĂ«r impaktin qĂ« projektet e tij kanĂ« pasur mbi trashĂ«giminĂ« kulturore nĂ« ShqipĂ«ri, pĂ«rfshirĂ« debatin mbi Teatrin KombĂ«tar dhe kullĂ«n âPixelâ.
Ai propozoi zhvillimin e kodrave me njĂ« sistem shtigjesh tĂ« gjarpĂ«ruara bimĂ«sie nĂ« formĂ«n e njĂ« âpeme tĂ« jetĂ«sâ, qĂ« pĂ«rfshin besimet me vlerat, simbolet dhe konceptet e tyre. Zona, sipas tij, zhvillohet njĂ«kohĂ«sisht si park, muze, vend pelegrinazhi, meditimi dhe rekreacioni.
âNjĂ« hartĂ« e evolucionit tĂ« rrugĂ«timit shpirtĂ«ror tĂ« njerĂ«zimit mbi topografinĂ« e kĂ«tij shpati mali qĂ« pĂ«rshkohet deri nĂ« qiell,â u shpreh Ingels gjatĂ« prezantimit nĂ« tetor.
âKremtojmĂ« harmoninĂ« e besimeve fetare,â vijoi ai teksa nĂ« renderĂ« shfaqeshin pemĂ« dhe shkurre tropikale si palma apo frangipani.
Krahas kësaj ideje disi utopike, parashikohen edhe një fshat ekologjik, hotel, bare dhe restorante për akomodim, pra zhvillim imobiliar me një total investimi që kërkon rreth 23.5 milionë euro.
âKengo Art Parkâ nĂ« fazĂ« ndĂ«rtimi, shkurt 2026/Citizens.al
Në renderët e prezantimit, Petrela dukej si një peizazh mesdhetar i kuruar: ndërtesa shumëngjyrëshe të shkrira në relievin e gjelbëruar kodrinor.
Por nĂ« terren, nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ditĂ«, pranĂ« kapanonit ku zhvillohej konkursi, punĂ«torĂ«t e kompanisĂ« âSalillariâ vazhdonin punĂ«n pĂ«r parkun artistik âTirana Art Gardenâ, i cili pak javĂ« mĂ« vonĂ« kur atĂ« e vizitoi sĂ«rish Kryeministri Rama, u prezantua zyrtarisht âKengo Art Parkâ, pjesĂ« e njĂ« investimi rreth 3.5 milionĂ« euro pĂ«r transformimin e ish-bazĂ«s ushtarake nĂ« destinacion kulturor.
KĂ«shtu, projekti i sĂ« ardhmes âFaith Parkâ u prezantua mbi njĂ« projekt tĂ« sĂ« tashmes âKengo Art Park,â qĂ« ende nuk ishte realizuar dhe madje ndryshoi emrin pa u hapur â u quajt nĂ« nder tĂ« arkitektit japonez Kengo Kuma.
âKengo Art Parkâ duhej tĂ« kishte pĂ«rfunduar nĂ« shkurt, por punimet pritet tĂ« zgjasin deri nĂ« shtator 2026.
Një projekt që Petrela e mësoi nga televizioni
Në sheshin e vogël pranë kalasë, dy lokalet e vetme kanë punë kryesisht pasditeve, prej muajit të Ramazanit.
Teksa binte muzg, dy burra rreth tĂ« pesĂ«dhjetave prisnin qĂ« e zonja e njĂ« prej lokaleve tâu sillte kafenĂ«. Pasi u prezantuam, i pyeta nĂ«se dinin gjĂ« pĂ«r âParkun e Besimitâ dhe nĂ«se po, se ku do tĂ« zhvillohej.
âE morĂ«m vesh vetĂ«m nga televizori, qĂ« erdhi Rama andej poshtĂ«,â tha njĂ«ri prej tyre. âPor se ku do bĂ«het dhe çfarĂ« Ă«shtĂ« fiks, nuk dimĂ«.â
Pak mĂ« poshtĂ«, njĂ« banor i zonĂ«s po krasiste pemĂ«t buzĂ« rrugĂ«s. Edhe ai nuk e kishte tĂ« qartĂ« pĂ«r çfarĂ« bĂ«hej fjalĂ« pĂ«r âParkun e Besimitâ.
âMĂ« kanĂ« thĂ«nĂ« [se do tĂ« bĂ«het] nga ana tjetĂ«r, poshtĂ«, nga ullishtat, afĂ«r zip-line,â tregoi ai. âPor sâna ka pyetur njeri, sâdimĂ« gjĂ«.â
Sheshi âMamica,â PetrelĂ«/Citizens.al
Prej tetorit 2025, askush në qendrën e fshatit nuk kishte informacione të tjera për projektin veç faktit se zonën e kishte vizituar dy herë Rama dhe se vizitat e tij i kishin parë në televizor.
Ky është dhe paradoksi i zakonshëm i zhvillimeve të mëdha në vendin tonë ku komuniteti që preket nga projektet është shpesh i fundit që merr informacion.
Në dokumente, informimi nis pas studimeve të fizibilitetit dhe vijon me konsultimet publike. Në praktikë, ai nis vetëm pasi projekti bëhet lajm në media.
Turizmi që erdhi vetë
Ndryshe nga burrat e fshatit, Xhulio, një i ri në të tridhjetat, e sheh ndryshimin si mundësi. Ai është ndër të kthyerit nga emigracioni dhe prej një viti drejton një biznes turizmi aventuror me ture quadbike në kodrat përreth Petrelës.
âZona Ă«shtĂ« ideale, me terren tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m dhe peizazh fantastik,â thotĂ« ai. âAfĂ«r TiranĂ«s, por duket si larg.â
Sipas Xhulios, vizitorĂ«t kĂ«rkojnĂ« mĂ« shumĂ« se njĂ« destinacion dhe Petrela mundet tâua ofrojĂ« atĂ«, pra kalanĂ«, shtigjet, restorantet, natyrĂ«n dhe ndjesinĂ« e njĂ« pĂ«rvoje tĂ« pĂ«rzier nĂ« njĂ« vend tĂ« vetĂ«m.
âSa mĂ« shumĂ« aktivitete tĂ« ketĂ«, aq mĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ« sepse rrit ofertĂ«n turistike dhe kohĂ«n e qĂ«ndrimit tĂ« vizitorĂ«ve,â thotĂ« ai.
Edhe Xhulio tha se nuk kishte informacion të zgjeruar për projektin, por u shpreh optimist se nëse ndërhyrjet e zotuara bëhen pa dëmtuar mozaikun historik e kulturor të zonës, do të sjellin zhvillim ekonomik.
Sipërmarrja e Xhulios, e cila ndërthur edhe risitë e tekonologjisë me rezervimet online, është në kontrast me hotelet dhe restorantet e kodrave përtej, që kanë mbyllur aktivitetin prej vitesh dhe shfaqen si relike të një turizmi që nuk u konsolidua kurrë.
Rruga ku fillon projekti
PĂ«r tĂ« parĂ« zonĂ«n ku parashikohet ndĂ«rtimi i âParkut tĂ« Besimitâ duhet tĂ« ndjekĂ«sh rrugĂ«n e Durishtit nĂ« verilindje tĂ« PetrelĂ«s.
Asfalt nuk ka. Segmenti është me çakull dhe në disa pjesë i dëmtuar nga rrëshqitjet e dheut (foto; foto; foto). Anash shfaqen ndërtesa gjysmë të braktisura: dy hotele dhe një tjetër i papërfunduar në majë të kodrës (foto).
Një nga shtigjet e devijuara prej rrëshqitjet e tokës/Citizens.al
Më tej shihen pirgje mbeturinash dhe inerte, ndërsa në thellësi një pjesë e kodrës është zhveshur nga bimësia. Kjo të sjell ndërmend zotimin që Ingels bëri gjatë prezantimit:
âTĂ« gjitha ndĂ«rtimet do tĂ« bĂ«hen nĂ« zona ku ka pasur gĂ«rmime. Nuk do tĂ« gĂ«rmojmĂ« thuajse fare dhe nuk do tĂ« heqim asnjĂ« pemĂ«.â
Por të gjitha janë gjurmët e një optimizmi të vjetër, të asaj vale investimesh të viteve 2000-2010 kur Petrela shihej si periferia turistike e ardhshme e Tiranës, por që u tradhtua nga infrastruktura që nuk erdhi kurrë deri këtu.
Sot ato ndërtesa janë monumente të një zhvillimi që nuk u mbështet dhe nuk u materializua.
Dhe pikĂ«risht mbi kĂ«tĂ« terren planifikohet njĂ« projekt qĂ« entuziazmon edhe arkitektĂ« me reputacion ndĂ«rkombĂ«tar si Bjarke Ingels, i cili e quan gjendjen aktuale si ânjĂ« plagĂ«â qĂ« duhet shĂ«ruar.
Por projekti i parkut përfshin edhe të paktën tetë parcela pronash private, dhe këtu nisin pyetjet kryesore.
Zona e Përsqopit njihet edhe për gjurmë arkeologjike ilire dhe mbetet e paqartë nëse preket zona e mbrojtur apo dhe ajo buferike. Pyetjet për këto shqetësime drejtuar Ministrisë së Kulturës, Institutit të Trashëgimisë Kulturore dhe Korporatës së Investimeve nuk morën përgjigje.
Heshtja institucionale shpesh është forma më konkrete e informimit në projekte të tilla.
âParku i Besimitâ Ă«shtĂ« ende njĂ« ide. Por nĂ« PetrelĂ« ideja duket se ka nisur tĂ« ndikojĂ« realitetin pĂ«rpara se tĂ« ekzistojĂ« fizikisht: nĂ« biseda, pritshmĂ«ri, çmime toke dhe vilash qĂ« reklamohen pĂ«r shitje, si dhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi banorĂ«t e imagjinojnĂ« tĂ« ardhmen.
Mes kĂ«tyre dy kohĂ«sh, kohĂ«s sĂ« projektit dhe kohĂ«s fizike, do tĂ« vendoset nĂ«se vĂ«rtetĂ« âParku i Besimitâ do tĂ« bĂ«het zhvillim, apo thjesht njĂ« tjetĂ«r premtim nĂ« rrethinat e TiranĂ«s.
Deri atĂ«herĂ«, tabela e rrugĂ«s nĂ« PetrelĂ« do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« tregojĂ« njĂ«kohĂ«sisht edhe âFaith Parkâ edhe âKengo Art Parkâ, por askush nuk do ta dijĂ« se ku fillon njĂ«ri dhe ku mbaron tjetri.
Projekti TID i DurrĂ«sit duket se ka hyrĂ« nĂ« njĂ« fazĂ« âstand byâ, pavarĂ«sisht deklaratave tĂ« kryeministrit Edi Rama se ai do tĂ« vijojĂ«. Aktualisht po rishikohen jo vetĂ«m vlerat historike tĂ« disa objekteve, por edhe çmimet e kompensimit tĂ« propozuara pĂ«r banorĂ«t, sipas vlerave tĂ« referencĂ«s.
Mirëkuptimin për kërkesat e banorëve e ka shprehur edhe drejtuesi i Albanian-American Development Foundation (AADF), Martin Mata, i cili për Citizens.al ka pranuar se fillimisht duhet të adresohen problemet e ngritura, për të siguruar më pas një vijueshmëri të suksesshme të projektit.
Megjithatë, ai ka theksar qartë se përgjegjësia për zgjidhjen e këtyre çështjeve u takon qeverisë dhe Bashkisë Durrës.
NjĂ« âVelierĂ«â e dytĂ« mbi AmfiteatĂ«r
NĂ« njĂ« tur ecjeje me arkitekten Entela Spahivogli dhe urbanistin Artan Kacani, identifikuam disa objekte tĂ« cilat, sipas projektit TID (Transformational Integrated Development; Zhvillim Transformues i Integruar), do tĂ« shemben, duke u zhdukur pĂ«rgjithmonĂ« nga historia kulturore e qytetit, ndĂ«rsa disa tĂ« tjera do tĂ« shemben dhe do tĂ« rindĂ«rtohen â proces, i cili sipas tyre, nuk e kthen dot kurrĂ« sitin nĂ« gjendjen fillestare.
KĂ«shtu, njĂ« objekt qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« listĂ«n e shembjeve Ă«shtĂ« âMuri i PeriudhĂ«s Turkeâ, i cili, sipas ekspertĂ«ve, qĂ« nĂ« tabelĂ«n hyrĂ«se Ă«shtĂ« pĂ«rcaktuar gabim, pasi nĂ« vitin 1502 Turqia nuk ekzistonte si shtet modern.
âĂshtĂ« rasti tipik kur projekti vĂ« gishtin mbi objekte pa studiuar gjendjen faktikeâ, thekson arkitektja Spahivogli.
Sipas saj, pasi vlera e murit u soll në debat, është përfolur se do të prishet objekti dhe jo muri, dhe ende sot pronarët dhe grupet e oponencës nuk e dinë se çfarë ka ndërmend projekti të bëjë me këtë aset kulturor.
Urbanisti Kacani sjell ndërmend një nga godinat ku jetonteEsat Pashë Toptani, saraje të vendosura në një formë U-je, ku ka shpëtuar vetëm një pjesë e tyre, kurse pjesa tjetër është bombarduar në 1914 nga një oficer i PrincVidi. Edhe kjo godinë historike është planifikuar për shembje.
âPlani i rindĂ«rtimit mbi zonĂ«n e Amfiteatrit parashikon njĂ« llamarinĂ« tĂ« madhe hekuri, pak a shumĂ« si Veliera, nĂ« tĂ« njĂ«jtat dimensione, duke ngulur kunjat mbi zemrĂ«n e kishĂ«s sĂ« vogĂ«l, tĂ« shek. V, dhe duke krijuar njĂ« pasazh pĂ«r njerĂ«z qĂ« kalojnĂ« mbi arenĂ«,â tregon Kacani.
Pamje nga Muri Otoman/Citizens.al
Kacani vijon se ky projekt krijon njĂ« âtabula rasa,â (rrafshim/nisje nga e para), pasi nuk dihet se kush do tĂ« jenĂ« njerĂ«zit qĂ« do tĂ« ndĂ«rtojnĂ«, se kush do tĂ« jenĂ« ata qĂ« do tĂ« marrin kafenĂ« apo hotelet qĂ« do tĂ« ndĂ«rtohen nĂ« lagjen e Amfiteatrit.
âBanorĂ«t humbasin banesĂ«n e tyre dhe mundĂ«sinĂ« qĂ« tĂ« tregojnĂ« njĂ« vijueshmĂ«ri urbane, popullore brenda lagjes sĂ« KalasĂ«,â pĂ«rmbledh ai.
Si erdhëm deri këtu?
Në janar të 2021, postimi i parë në faqen online të AADF-së pasqyron një vizitë në Durrës të Elva Margariti dhe Ervin Matës, të cilët prezantojnë planet e transformimit dhe rivitalizimit.
Leja e zhvillimit e âRikualifikimit Urban tĂ« Parkut Arkeologjik DurrĂ«sâ, faza e parĂ«, Ă«shtĂ« miratuar me vendim tĂ« KKT-sĂ«, me firmĂ«n e Margaritit dhe tĂ« kryeministrit, mĂ« 24 nĂ«ntor 2021.
Urbanisti Kacani e paralelizon ndërhyrjen në zonën e Amfiteatrit me lagjen 5 Maji në Tiranë, pasi ky rindërtim i fazës së parë është përcaktuar nëpërmjet Planit të Detyruar Vendor dhe i vendosur menjëherë pas tërmetit.
Artana Kacani/Citizens.al
NĂ« mbledhjen e muajit prill 2024, KĂ«shilli KombĂ«tar i Territorit miratoi vendimin nr. 07 pĂ«r âMiratimin e Lejes sĂ« Zhvillimit pĂ«r objektin: Restaurimi dhe rikualifikimi urban i zonĂ«s perspektive TID, e vendosur nĂ« Parkun Arkeologjik tĂ« DurrĂ«sitâ, me zhvillues Bashkia DurrĂ«sdhe porositĂ«s AADF.
AADF ka dhuruar 6.7 milionë dollarë për projektin, projekt i cili në total mendohet se është rreth 24 milionë dollarë dhe pjesa tjetër do të paguhet nga taksapaguesit shqiptarë.
Sipas arkitektes Spahivogli, në fazën e parë të TID janë shpronësuar 12 familje, fazë e cila është përmbyllur në vitin 2023.
Në fazën e dytë bëhet fjalë për 74 familje, ku 34 janë banesa dhe diferenca janë troje. Ndërsa në fazën e tretë dhe finale përfshihen rreth 100 familje.
Altin Xhogu, një prej banorëve që kundërshtojnë projektin, i tha Citizens se të treja alternativat e ofruara nga kryeministri Rama në takimin e 14 shkurtit, pra edhe përshtatja e vlerës së kompensimit me çmimet e referencës, ndërtimi i një pallati apo banesat sociale, në thelb janë opsione të imponuara.
Edhe pse banorëve u është kërkuar të lirojnë shtëpitë e tyre në datat 15-16 shkurt, ata shprehen të bindur për të mos i liruar banesat, ndërkohë që situata edhe nga vetë institucionet dhe financuesit duket të ketë mbetur përkohësisht pezull.
Shpresë apo pengesë për UNESCO
âObjektivi pĂ«r hyrjen e kĂ«saj zone nĂ« listĂ«n e trashĂ«gimisĂ« botĂ«rore tĂ« UNESCO e çon kĂ«tĂ« projekt pĂ«rtej dimensionit kombĂ«tar, e bĂ«n njĂ« detyrim ndĂ«rkombĂ«tar,â u shpreh kryeministri Rama nĂ« podkastin e tij âFlasimâ.
Nga ana tjetër, urbanisti Artan Kacani shprehet për Citizens se projekti TID nuk do ta ndihmojë përfshirjen e Durrësit në UNESCO, përkundrazi.
Sipas tij, lagjja e Amfiteatrit nuk mund të përfshihet në listën e UNESCO-s për kapriço politike, por vetëm mbi bazën e metodologjive shkencore të sakta, të cilat duhet të kërkojnë dhe të dokumentojnë vijimësinë historike të zonës: nga Amfiteatri antik, te banesat mesjetare, më pas periudha e Revolucionit Industrial dhe deri te lufta për pavarësi e popullit shqiptar.
âShembja e banesave, shembja e vijimĂ«sisĂ« sĂ« themeleve tĂ« kĂ«tyre banesave me nĂ«ntokĂ«n dhe njĂ«kohĂ«sisht ndryshimi i morfologjisĂ« urbane do tĂ« bĂ«jnĂ« qĂ« qyteti nesĂ«r jo vetĂ«m tĂ« mos njihet, por njĂ«kohĂ«sisht tĂ« mos ketĂ« asnjĂ« lloj mundĂ«sie pĂ«r tâu futur nĂ« dosjet e UNESCO-s,â pĂ«rmbyll ai.
NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, projekti TID i DurrĂ«sit qĂ«ndron mes premtimit pĂ«r ârivitalizimâ dhe frikĂ«s reale pĂ«r humbje tĂ« pakthyeshme tĂ« trashĂ«gimisĂ« urbane dhe sociale tĂ« qytetit.
Ădo ndĂ«rhyrje rrezikon tĂ« kthehet nga projekt zhvillimi nĂ« njĂ« akt fshirjeje historike, qĂ« jo vetĂ«m cenon identitetin e lagjeve tĂ« DurrĂ«sit, por e largon edhe mĂ« shumĂ« qytetin nga çdo pretendim serioz pĂ«r pĂ«rfshirje nĂ« listĂ«n e UNESCO.
Pasi i ofroi për rreth katër muaj mbrojtje politike ndaj kërkesave të SPAK-ut për ta arrestuar, Kryeministri Edi Rama vendosi të enjten të shkarkojë Belinda Ballukun si zëvendëskryeministre dhe ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë.
Ajo ishte e pezulluar me vendim të Gjykatës së Posaçme, vendim i cili mbeti në fuqi pavarësisht ankimit që qeveria i bëri në Gjykatën Kushtetuese.
A u tërhoq vërtetë Rama nga Balluku?
Largimi i Ballukut nga qeveria nuk erdhi si një lëvizje e zakonshme riorganizimi të kabinetit.
Njoftimi u bë pas një mbledhjeje të gjatë me grupin parlamentar të Partisë Socialiste, të dominuar nga kritikat ndaj Prokurorisë së Posaçme dhe sistemit të drejtësisë, çka e zhvendosi menjëherë këtë zhvillim nga një vendim administrativ në një zhvillim institucional.
Në të njëjtën mbrëmje, portofoli i Infrastrukturës dhe Energjisë nuk iu besua një figure të re politike apo teknike nga jashtë, por një vartësi të drejtpërdrejtë të Ballukut: Enea Karakaçi, i cili drejtonte Operatorin e Sistemit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSSHE).
Ky detaj është ndoshta më domethënësi. Rama ndryshoi ministren (dhe ministri të tjera), por jo strukturën që drejton sektorin më të madh financiar të qeverisë.
Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë përqendron projektet më të mëdha publike: rrugët kombëtare, koncesionet, energjetikën, aeroportet dhe portet. Në praktikë, aty kalon pjesa më e madhe e investimeve kapitale të qeverisë, po ashtu edhe kostot politike.
Për këtë arsye, çdo ndryshim në drejtimin e saj zakonisht shoqërohet me ndryshim kursi, qasje të politikave, investimeve, ose rishikim kontratash. Por në rastin konkret, asnjë nga këto nuk ka ndodhur.
Përkundrazi, Balluku lavdërohet edhe në ikje si ministrja më e suksesshme e qeverisë.
Ndaj, vendimi duket më shumë si distancim nga një figurë sesa si rishikim i politikave që drejtonte Balluku, pavarësisht se Rama nuk e shprehu qartësisht këtë gjë të enjten.
Qeveria ruajti aparatin administrativ dhe vazhdimësinë e projekteve, duke lënë të kuptohet se nuk kemi të bëjmë me një përgjegjësi politike për mënyrën e qeverisjes së sektorit, por me një menaxhim të kostos së saj publike.
Kjo përforcohet  nga ngritja në postin e ministrit të Mbrojtjes (në vend të Pirro Vengut) të Ermal Nufit, i cili më herët ka qenë drejtor kabineti për zëvendëskryeministren Balluku.
Konteksti i bën këto zhvillime edhe më të rëndësishme. Largimi i Ballukut bëhet në një moment tensioni të hapur mes ekzekutivit dhe SPAK-ut. Për herë të parë, kritikat ndaj drejtësisë nuk kanë qenë thjesht deklarata të izoluara politike, por pjesë e një komunikimi institucional qeveritar.
NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, lĂ«vizja duket mĂ« pak si njĂ« reagim ndaj performancĂ«s si ministre â vĂ«nĂ« seriozisht nĂ« diskutim pas dĂ«mtimeve serioze nĂ« disa rrugĂ« kombĂ«tare tĂ« vendit â dhe mĂ« shumĂ« si njĂ« reagim ndaj rrezikut juridik qĂ« prodhon hetimi penal ndaj saj nĂ« nivele tĂ« larta.
Pak ditĂ« mĂ« parĂ«, qeveria propozoi ndryshime nĂ« Kodin e ProcedurĂ«s Penale qĂ« synojnĂ« tĂ« kufizojnĂ« pezullimin e zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« nga detyra gjatĂ« hetimeve â njĂ« prej mjeteve kryesore qĂ« SPAK pĂ«rdori pĂ«r tĂ« parandaluar mundĂ«sinĂ« e prishjes sĂ« provave nga Balluku.
Me rastin âBallukuâ, reforma nĂ« drejtĂ«si ka krijuar pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« njĂ« rrezik real penal pĂ«r qeveritarĂ«t, dhe politika duket se po pĂ«rshtatet me kĂ«tĂ« realitet tĂ« ri.
Ky âlĂ«shimâ i Ballukut nga qeveria nuk e zhvesh atĂ« nga imuniteti si deputete. Pra SPAK nuk mund ta arrestojĂ« gjithsesi.
Me këtë zhvillim, qeveria nënkupton se pezullimi apo largimi i saj nga postet e larta janë të mjaftueshme për të mos-penguar hetimet, megjithëse SPAK ka raportuar në Këshillin e Mandateve se dëshmitarë në çështje janë kërcënuar.
Rreth 39,000 persona me aftësi të kufizuar në dëgjim nuk kanë akses të plotë në informacion, edhe pse ligji ua garanton. Sipas raportit të Institutit për Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare, problematikë mbetet zbatimi.
âĂshtĂ« njĂ« target grup mĂ« i vogĂ«l, rreth 5 mijĂ« vetĂ« qĂ« nuk dĂ«gjojnĂ« dhe nuk flasin nĂ« mĂ«nyrĂ« totale dhe kanĂ« nevojĂ« urgjente pĂ«r interpretĂ« tĂ« gjuhĂ«s sĂ« shenjave jo vetĂ«m nĂ« media, por edhe nĂ« shĂ«rbimet e tjera publikeâ, u shpreh Danjela Burnazi, drejtuese e Institutit pĂ«r Zhvillim dhe Inisiativa Qytetare.
Sipas Burnazit, mungesa e aksesueshmërisë shkon përtej medias, në institucione publike, sistemin shëndetësor, atë gjyqësor dhe në jetën e përditshme.
Raporti është bazuar në të dhëna të gjeneruara nga fokus grupet dhe pyetësorët me personat me aftësi të kufizuar në dëgjim, si dhe të dhënat zyrtare nga institucionet. Aktualisht në Shqipëri janë vetëm tre interpretë të licencuar, duke e bërë të vështirë dhënien e këtij shërbimi në të gjitha shërbimet.
Sipas Ardita Kerajt, ekspertja që është marrë me raportin, sipas ligjit nr. 97/2013 për Mediat Audiovizive, ka një detyrim ligjor për transmetuesit audiovizivë për të rritur aksesueshmërinë e personave me aftësi të kufizuar në dëgjim, duke përfshirë interpretët, titrat apo forma të tjera.
âQĂ« nga vitit 2013 deri sot ka pĂ«rmirĂ«sime, por ka nevojĂ« pĂ«r mĂ« shumĂ« akses nĂ« informacion, edhe pĂ«rtej edicioneve tĂ« lajmeveâ, u shpreh Ardita Keraj.
Sipas Kerajt, janë katër televizione sikurse RTSH, TV Klan, Top Channel dhe Vizion Plus që japin edicionin e lajmeve me interpretë në ditë të caktuara, dhe këto mbulohen nga vetëm tre interpretë.
Sipas të dhënave të raportit, burimet kryesore të informacionit për personat me aftësi të kufizuar në dëgjim janë televizioni, YouTube dhe rrjetet sociale.
âMegjithatĂ« njĂ« numĂ«r i madh pjesĂ«marrĂ«sish deklarojnĂ« se informohen pĂ«rmes familjarĂ«ve ose personave tĂ« tjerĂ« tĂ« afĂ«rtâ, u shpreh Ardita Keraj.
Ajo çfarë shihet me shqetësim nga pjesëmarrësit në fokus grupe është fakti se nuk ka një orar të qëndrueshëm të transmetimit të lajmeve me interpretë, gjë e cila redukton ndjekjen e rregullt të lajmeve.
Disa nga pjesëmarrësit në fokus grup dhe pyetësorë u shprehën se edhe në ato raste kur ndjekin lajmet me interpretë, madhësia e interpretit në ekran është shumë e vogël për tu parë, ndriçimi është i dobët dhe ritmi i informacionit është i shpejtë.
Në përditshmëri, ata janë shprehur se informohen nga familjarët, duke ndikuar kësisoj në marrjen e informacionit në mënyrë të pavarur dhe kohë reale, ashtu sikurse edhe shpesh të ndikuar nga interpretimi subjektiv për çështje të caktuara.
Televizionet e kanë nisur transmetimin në gjuhën e shenjave në dhjetor të vitit 2023, 10 vite pasi ishte miratuar ligji. Sipas AMA-s në atë kohë, kjo ka ardhur si pasojë e mungesës së interpretëve të gjuhës së shenjave.
Sipas nenit 67, pika 2/dh tĂ« ligjit âPĂ«r mediat audiovizive nĂ« RepublikĂ«n e ShqipĂ«risĂ«â pĂ«rfshirja e interpretit tĂ« gjuhĂ«s sĂ« shenjave nĂ« edicionet informative Ă«shtĂ« njĂ« detyrim ligjor.
Mungesë informacioni në kohë emergjencash
Sipas të dhënave nga raporti vihet re se në media ka mungesë të të dhënave apo informacioneve sa i takon shëndetësisë, programeve edukative, emisioneve sociale si dhe mungesën e interpretëve edhe në seancat plenare dhe institucionet qeveritare.
âAta deklaruan se mungesa e informacionit tĂ« aksesueshĂ«m bĂ«n qĂ« tĂ« ndihen nĂ« rrezik, tĂ« pasigurt ose tĂ« papĂ«rgatitur gjatĂ« situatave urgjenteâ theksoi Keraj.
Për këtë arsye, një ndër sugjerimet kryesore ishte që autoritetet publike dhe mediat të garantojnë komunikim të aksesueshëm në kohë reale gjatë emergjencave, në përputhje me standardet ndërkombëtare për të drejtat e personave me aftësi të kufizuar.
Personat me aftësi të kufizuar në dëgjim u shprehën në fokus grupe se duan një rritje të pranisë së interpretëve në gjuhën e shenjave, sidomos për edicionet infomative ditore, për njoftimet publike dhe programet me interes të gjerë shoqëror.
Ata theksuan nevojën për titra të sinkronizuara dhe të lexueshme, pasi titrat ekzistuese janë të pjesshme, lëvizin shpejt dhe vështirë të ndiqen.
Po ashtu, ata kërkuan përfshirje më të madhe të personave me aftësi të kufizuar në dëgjim në programe televizive, jo vetëm si audiencë përfituese, por edhe si pjesëmarrës aktivë në debate, programe edukative dhe emisione sociale.
Sipas Ardita Kerajt, tanimë hap pozitiv është se një grup studentësh me aftësi të kufizuar në dëgjim po studiojnë gjuhën shqipe të shenjave në Universitetin e Tiranës.
Mirëpo, ka ende një diferencë mes studimit dhe licensimit, pasi duhet shumë punë që të shkosh deri të licensimi.
Citizens.al, ka realizuar një dokumentar dedikuar sfidave të komunitetit të personave që nuk dëgjojnë.
Organizatat âTogether for Lifeâ, e cila advokon pĂ«r mbrojtjen e tĂ« drejtave tĂ« njeriut i bĂ«ri sot thirrje ministrisĂ« sĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« dhe MirĂ«qĂ«nies Sociale pĂ«r tĂ« reaguar menjĂ«herĂ« dhe me plan konkret pĂ«r garantimin e shĂ«rbimit pĂ«r pacientĂ«t qĂ« jetojnĂ« nĂ« juglindje, tĂ« cilĂ«t kanĂ« mbetur tĂ« bllokuar pĂ«r shkak tĂ« shembjes sĂ« rrugĂ«s.
âBllokimi i kĂ«tij aksi ka ndĂ«rprerĂ« aksesin e qindra pacientĂ«ve drejt shĂ«rbimeve tĂ« specializuara shĂ«ndetĂ«sore nĂ« TiranĂ«, duke vĂ«nĂ« nĂ« rrezik serioz shĂ«ndetin dhe jetĂ«n e tyreâ, thuhet nĂ« reagimin e organizatĂ«s.
Sipas âTogether for Lifeâ mĂ« tĂ« rrezikuarit nga kjo situatĂ« janĂ« ata qĂ« kĂ«rkojnĂ« hospitalizim dhe ndjekje tĂ« vazhdueshme si pĂ«r shembull ata qĂ« vuajnĂ« nga sĂ«mundje kronike, ata me sĂ«mundje tĂ« rĂ«nda onkologjikĂ«, dhe ata qĂ« kanĂ« nevojĂ« apo kanĂ« kryer ndĂ«rhyrje kirurgjikale.
Në këtë situatë, organizata i kërkon ministrisë hartimin dhe publikimin urgjent të planit të masave për menaxhimin e situatës.
Në këtë pikë ata kërkojnë mirë-organizim për transport të dedikuar mjekësor për pacientët me trajtime të planifikuar jetike sikurse hemodializa, kimioterapia dhe ndërhyrjet kirurgjikale.
Po kështu organizata kërkon angazhimin e strukturave të urgjencës kombëtare dhe vendore për garantimin e aksesit të shpejtë në shërbime dhe informim transparent dhe të përditësuar.
Sipas âTogether for Lifeâ shĂ«ndeti Ă«shĂ« njĂ« e drejtĂ« themelore dhe Ă«shtĂ« detyra e shteitt tĂ« garantojĂ« veçanĂ«risht nĂ« raste emergjence, askes tĂ« plotĂ« nĂ« shĂ«rbime shĂ«ndetĂ«sore.
âNĂ« kushtet kur njĂ« zonĂ« e tĂ«rĂ« e vendit mbetet e izoluar, reagimi institucional nuk mund tĂ« jetĂ« i vonuar. Ădo orĂ« dhe ditĂ« qĂ« kalon rrit rrezikun real pĂ«r jetĂ«n e pacientĂ«veâ, pĂ«rfundon nĂ« reagimin e saj publik âTogether for Lifeâ.
Prej fundjavës, rrëshqitja e dherave dhe dëtmimi i një ure në zonën e Dragostunjës ka sjellë bllokimin e rrugës Librazhd-Përrenjas duke ua vështirësuar lëvizjet fshatrave përreth, por dhe qyteteve që përdorin këtë rrugë për të lëvizur drejt Tiranës.
Korça, Pogradeci, Përrenjasi dhe vetë Librazhdi janë vënë përballë zgjidhjeve alternative për të përshkuar rrugë më të gjata dhe të pasigurta, teksa autoritetet nuk kanë mundur të japin ende një bilanc dhe afat konkret se kur mundet që kjo situatë të zgjidhet.
Në segmentin Librazhd-Përrenjas, shtrati i Shkumbinit nuk ngjan më me një ekosistem natyror: makineritë hyjnë vazhdimisht në rrjedhën e tij duke marrë inerte teksa brigjet e lumit janë gërryer.
Mes lejeve, gjobave dhe versioneve kontradiktore të institucioneve, vijon të mbetet e diskutueshme nëse pasojat janë vetëm mjedisore apo mund të ndikojnë edhe në infrastrukturë dhe projekte madhore siç është projekti i zgjerimit të rrugës Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Korridorit VIII.
Deklaratat kontradiktore të institucioneve
Zyrtarisht, Agjencia e Menaxhimit të Burimeve Ujore (AMBU) i ka thënë Citizens.al se në basenin e Shkumbinit janë të pajisura me leje vetëm tre kompani, Alb-Building, ANK dhe 4A-M, me afat deri në tre vjet dhe se për këto subjekte nuk janë konstatuar shkelje.
Megjithatë raportime nga banorë dhe organizata lokale të mjedisit kanë ngritur disa herë shqetësimin për ndërhyrje abuzive në shtratin e lumit dhe pasojat e mundshme që ky aktivitet mund të shkaktojë.
Por, në një deklaratë për mediat, kreu i Autoritetit Rrugor Shqiptar (ARRSH), Ami Kozeli, nxitoi të theksonte se dëmet në urën e Dragostunjës nuk lidheshin me këto pretendime.
Ai tha se pas verifikimeve tĂ« bĂ«ra nga autoriteti i tij, ka rezultuar se kompanitĂ« qĂ« kanĂ« marrĂ« pĂ«rsipĂ«r punimet nĂ« atĂ« zonĂ« kanĂ« pasur leje shfrytĂ«zimi me dokumentacion tĂ« plotĂ« dhe se ândĂ«rhyrjet kanĂ« qenĂ« tĂ« rregullta sipas koordinatave tĂ« caktuaraâ.
Kuzeli deklaroi se analizat paraprake të kryera tregonin si shkaqe kryesore të rrëshqitjes reshjet intensive, erozionin dhe saturimin e masivit të tokës.
Megjithatë, në një përgjigje për Citizens.al, Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM) ka pranuar se për projektin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë janë konstatuar edhe shfrytëzime inertesh pa leje.
âNga inspektimi i kryer rezultoi se subjekti Geci sh.p.k. shfrytĂ«zonte inerte nga shtrati i lumit Shkumbin pa lejen pĂ«rkatĂ«se nga organet e administrimit dhe menaxhimit tĂ« burimeve ujoreâ, tha AKM pĂ«r Citizens.al, por pa specifikuar datĂ« dhe vendndodhje.
Për këtë shkelje ndaj kompanisë është vendosur gjobë prej 1 milion lekësh dhe pezullim urgjent i veprimtarisë së marrjes së inerteve lumore.
Citizens.al kërkoi të dhëna shtesë. Në pritje të një përgjigje zyrtare, rasti tregon gjithsesi se institucionet kanë qenë në dijeni të ndërhyrjeve abuzive në lum.
âProblemi nis te pĂ«rzgjedhja e pikĂ«s sĂ« shfrytĂ«zimit tĂ« inerteveâ
Për ekspertin e mjedisit dhe drejtuesin e ECO Albania, Olsi Nika, problemi është më i thellë sesa një rast i izoluar shfrytëzimi pa leje.
âE para Ă«shtĂ« mĂ«nyra se si pĂ«rcaktohen pikat [koordinatat] ku merren inertet. QĂ« kĂ«tu fillon problemiâ, thotĂ« ai, duke theksuar se leja mjedisore jepet nga AKM, ndĂ«rsa leja pĂ«r marrjen e inerteve nga AMBU pĂ«rmes KĂ«shillave tĂ« Basenit Lumor.
Foto nga marrja e inerteve në lumin Shkumbin/Citizens.al
âTĂ« dyja kĂ«to institucione nuk janĂ« tĂ« specializuara si Agjencia KombĂ«tare e Burimeve Natyrore [AKBN] se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me shfrytĂ«zim burimesh dhe normalisht do tĂ« duhej tĂ« ketĂ« ekipe [ekspertize] tĂ« pĂ«rbĂ«ra mĂ« sĂ« shumti nga gjeologĂ«â, analizoi Nika pĂ«r Citizens.al.
Sipas tij, në praktikë kompanitë kanë aplikuar për shfrytëzim inertesh pranë kantierit të rrugës ku po punojnë për të minimizuar kostot e transportit nga një vend më i largët.
âPra, pĂ«r shembull: do tĂ« ndĂ«rtojmĂ« rrugĂ«n nĂ« Pishkash dhe inertet do tâi marrim nĂ« Pishkash. Kjo bĂ«het gjithmonĂ« pĂ«r tĂ« ulur kostot. QĂ« kĂ«tu nis problemi i parĂ«â, argumentoi mĂ« tej Nika.
Material i gabuar për qëllim të gabuar
Një tjetër kritikë lidhet me përdorimin e zhavorrit të lumit për ndërtimin e trasesë së rrugëve automobilistike.
âNuk pĂ«rdoret zalli i lumit pĂ«r shtresĂ«n bazĂ« tĂ« rrugĂ«ve, sepse nuk krijon stabilitet dhe rruga rrĂ«shqet. Edhe qĂ«llimi pĂ«rse merren Ă«shtĂ« i gabuar. Edhe po tĂ« copĂ«tohet, materiali i lĂ«muar nuk krijon stabilitetâ, shpjegon drejtuesi i ECO Albania.
Sipas Nikës, përzgjedhja e pikave është problematike, pasi marrja e inerteve është bërë në zona delikate të lumit.
âShpesh nuk zgjidhen zonat ku lumi depoziton mĂ« shumĂ« inerte, por nĂ« zona tĂ« [rrezikuara] tĂ« gĂ«rryerjesâ, tha ai.
Nika shton se sasia e inerteve është po aq e rëndësishme dhe kërkon përfshirjen jo vetëm të gjeologëve, por edhe të hidrologëve.
âNĂ«se merret mĂ« shumĂ« material sesa lumi Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« rikuperojĂ«, prishet balanca natyrore mes sedimentit qĂ« lumi sjell dhe atij qĂ« hiqetâ, theksoi eksperti i mjedisit.
Sipas tij, në zonat e Librazhdit dhe Përrenjasit lumi i Shkumbinit e ka të vështirë rikuperimin, ndryshe nga Elbasani ku ka më shumë energji transportuese të sedimenteve.
Biodiversitet i dëmtuar
Ndërhyrjet në shtratin e lumit të Shkumbinit kanë shkatërruar habitatet dhe kanë prishur vazhdimësinë ekologjike të lumit.
âNga Librazhdi nĂ« PĂ«rrenjas Ă«shtĂ« njĂ« korridor natyror migrimi pĂ«r specie si trofta dhe ngjala, tĂ« cilat lĂ«vizin sipas rrjedhĂ«s dhe kundĂ«r-rrjedhĂ«s pĂ«r ciklin jetĂ«sor. Ky korridor Ă«shtĂ« ndĂ«rprerĂ«â, shpjegon me shqetĂ«sim Nika.
Përveç ndërhyrjes për të marrë inerte, gërryerja e sedimenteve ka sjellë edhe thellimin e shtratit të lumit.
âLumi thellohet duke humbur lidhjen gjatĂ«sore dhe tĂ«rthore, qĂ« ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« biodiversitet: te peshqit, bimĂ«t, gjitarĂ«t dhe fauna qĂ« jeton nĂ« zallâ, pĂ«rfundoi ai.
Zyrtarisht, 26 organizata i kanë kërkuar qeverisë ndërhyrje të menjëhershme për mbrojtjen e lumit Shkumbin.
Sipas tyre, ndërhyrjet kanë ndryshuar morfologjinë natyrore të lumit, kanë ulur shtratin dhe kanë rritur shpejtësinë e rrjedhës, duke destabilizuar brigjet dhe tokat përreth.
Më herët, Citizens.al dokumentoi me pamje ndërhyrjet në shtratin e lumit dhe paralajmëroi për pasoja të pakthyeshme në biodiversitet.
Prej mĂ« shumĂ« se katĂ«r muajsh, mbi dy mijĂ« monopatina janĂ« konfiskuar nga Policia e Shtetit, sipas vendimit tĂ« 13 tetorit 2024 tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Brendshme. TĂ« mĂ«rkurĂ«n, âQĂ«ndresa Qytetareâ mbajti protestĂ«n e dytĂ« kundĂ«r kĂ«saj vendimmarrjeje, e cila vijon tĂ« penalizojĂ« qytetarĂ«t nĂ« transportin e pĂ«rditshĂ«m.
Edhe pse autoritetet kishin premtuar masa konkrete për rregullimin e këtij sektori, përfshirë hartimin e një kuadri ligjor, deri më tani nuk është ndërmarrë asnjë veprim i dukshëm nga institucionet përgjegjëse.
Kjo mungesë reagimi ka lënë qytetarët në pasiguri dhe konfuzion, ndërsa situata në terren mbetet e pandryshuar, me konfiskime të vazhdueshme dhe pa alternativa reale për transportin e përditshëm.
NjĂ« qytetare nĂ« protestĂ« i tha Citizens se familja e saj ka pĂ«suar rreth njĂ« milion lekĂ« tĂ« vjetra dĂ«m, pĂ«r shkak tĂ« ârrĂ«mbimit,â siç e cilĂ«soi ajo, tĂ« dy monopatinave nga ana e policisĂ«: njĂ« herĂ« nipit dhe sĂ« fundmi vajzĂ«s sĂ« saj.
âMinistria gĂ«njeuâ
Rigels Xhemollari nga âQĂ«ndresa Qytetareâ pĂ«rgĂ«njeshtroi ministren Albana Koçiu, e cila kishte deklaruar se monopatinat do tĂ« mbaheshin tĂ« konfiskuara vetĂ«m pĂ«r 30 ditĂ« dhe mĂ« pas do tĂ« ktheheshin.
âNa tha se do tĂ« nxirrte rregulla qĂ« tĂ« mbani skafandĂ«r, qĂ« tĂ« ulni shpejtĂ«sinĂ«. Mashtrim!â pohoi Xhemollari.
Ai shpjegoi gjithashtu se çështja e shumëdebatuar e faturave është e pavërtetë. Sipas ministrisë, qytetari duhet të jetë i pajisur me faturën e mjetit për ta rimarrë, por Xhemollari theksoi se, sipas ligjit, fatura kërkohet vetëm në një distancë prej 30 metrash nga dyqani.
Protesta qytetare u mbështet edhe nga përfaqësues të partive politike. Erald Kapri nga Partia Mundësia pohoi se ai personalisht ka depozituar një projektligj në Parlament, sipas praktikave të vendeve evropiane.
NdĂ«rsa avokati i âDrejtĂ«sisĂ« Socialeâ, Gentian Sejrani, theksoi se i gjithĂ« procesi Ă«shtĂ« ndĂ«rmarrĂ« dhe ka vijuar nĂ« paligjshmĂ«ri. Sipas tij, bllokimi i patinave ka nisur mĂ« datĂ« 9, ndĂ«rsa udhĂ«zimi i ministres Ă«shtĂ« publikuar nĂ« Fletoren Zyrtare mĂ« 13 tetor.
âTĂ« na sqarojĂ« qartĂ« Ministria se cila Ă«shtĂ« arsyeja e bllokimit tĂ« monopatinave: Ă«shtĂ« motiv ligjor apo infrastrukturor?â pyeti Sejrani.
Në protestë u ironizua edhe situata e bllokimit të rrugëve dhe lëvizja e kryeministrit me helikopter, ndërsa qytetarëve u kërkohet të ecin në këmbë.
âPĂ«rfaqĂ«soj njĂ« biznes tĂ« vogĂ«l pĂ«r riparimin e skuterave elektrikĂ« dhe, logjikisht, duhet tĂ« marrim kredi, sepse njĂ« ditĂ« tĂ« bukur, pa asnjĂ« lajmĂ«rim paraprak, ministria pezulloi aktivitetin tonĂ«,â tha njĂ« vajzĂ« gjatĂ« protestĂ«s.
Monopatinat problem, vetëm kur përdoren pa rregulla
Sipas të dhënave të një ankete të zhvilluar nga Citizens.al me 40 qytetarë të prekur drejtpërdrejt nga aksioni policor, 90% e tyre e përdornin monopatinën për lëvizje të përditshme drejt punës, ndërsa 10% për shërbime delivery.
Kjo tregon se këto mjete janë kthyer në një alternativë reale transporti urban.
Shumica e të anketuarve (59%) raportuan se gjatë bllokimit nuk iu dha asnjë dokument zyrtar, ndërsa 65% u ndaluan në orët e mëngjesit, rrugës për në punë, duke e bërë ndërhyrjen një goditje direkte në rutinën e tyre të përditshme.
Pothuajse të gjithë (90%) e konsideruan aksionin të tepruar dhe të padrejtë, ndërsa asnjë nuk e vlerësoi si të drejtë apo të nevojshëm, çka nxjerr në pah hendekun mes perceptimit qytetar dhe justifikimeve institucionale.
Mungesa e monopatinës ka sjellë kosto të shtuara në kohë dhe para për 93% të të anketuarve, të cilët janë detyruar të përdorin transportin urban, ecjen apo taksitë.
Ndërkohë, 62% besojnë se monopatinat bëhen problem vetëm kur përdoren pa rregulla, ndërsa vetëm 20% i shohin si rrezik serioz. Në të njëjtën linjë, shumica mbështesin përdorimin e tyre në korsitë e biçikletave, por me kufizime dhe rregullore të qarta.
Bllokimi i aksit Elbasan-Qafë Thanë, pranë Dragostunjës në Librazhd, ka nxjerrë në pah varësinë e pothuajse gjithë juglindjes së vendit nga një korridor i vetëm rrugor.
Prej fundjavĂ«s, rrĂ«shqitja e dherave dhe dĂ«mtimi i urĂ«s nĂ« zonĂ«n e njohur si âArrat e GurrĂ«sâ ka ndĂ«rprerĂ« lidhjen kryesore me TiranĂ«n pĂ«r Korçën, Pogradecin, Prrenjsin, Librazhdin dhe rrethinat e tij.
E njëjta zonë është edhe pjesë e punimeve të Korridorit VIII. Ndërhyrjet në shtratin e lumit Shkumbin kanë krijuar tension mjedisor dhe social, të raportuar më herët nga Citizens.al dhe organizatat mjedisore.
Por, si arrihet sot juglindja nga kryeqyteti dhe anasjelltas? Banorët e zonave pranë vendit ku ndodhi shembja, por dhe linjat e udhëtarëve dhe transportit të mallrave po përballen me kosto dhe kohë më të larta udhëtimi.
Më poshtë Citizens.al sjell disa nga alternativat që po përdoren aktualisht për të qasur juglindjen me Tiranën.
Duhet theksuar se shumica e rrugëve alternative janë në gjendje të vështirë, nuk përballojnë fluksin e shtuar dhe ofrojnë pak ose aspak siguri dhe mbështetje për: pika karburanti, vende pushimi apo shërbime bazë përgjatë udhëtimit.
Kjo është ndër rrugët më të përdorura aktualisht. Distanca është rreth 170 kilometra dhe mund të përshkohet për 3-5 orë udhëtim në varësi të fluksit të trafikut.
Segmentet malore dhe kthesat e shumta, sidomos në zonën e Moglicës, e bëjnë të lodhshme dhe të rrezikshme, veçanërisht gjatë natës.
Rruga nga Moglica dhe alternativa tjetër me devijimin nga fshatrat e zonës.
NdĂ«rkohĂ« po pĂ«rdoret edhe njĂ« devijim pĂ«rmes fshatrave lokal dhe vijimit pĂ«rgjat njĂ« segmenti tĂ« ish-rrugĂ«s âEgnatiaâ.
Kjo rrugë devijon nga aksi kryesor për të shmangur Dragostunjën dhe urën e dëmtuar. Nis nga Librazhdi, kalon nga fshatrat si Spathari, Dardha dhe del në Hotolisht, me një gjatësi rreth 170 kilometra dhe kërkon rreth 4-6 orë udhëtim.
Pjesa e devijimit ka rrugë të ngushta, të paasfaltuara, me çakull e baltë dhe pjerrësi të forta. Përdoret kryesisht nga automjetet private, por tashmë po krijon radhë të gjata dhe trafik të rënduar.
Ajo parashikon rreth 370 kilometra rrugë e cila mund të përshkohet për rreth 6-8 orë udhëtim.
Rruga nga jugu dhe me kalimet nga RMV.
Megjithëse relativisht e sigurt, distanca dhe koha është thuajse e dyfishtë duke e bërë pak të konsiderueshme për udhëtarët.
Ajo këshillohet për autobusët interurbanë, mjetet e rënda dhe udhëtimet jo urgjente.
Rruga ndërkufitare me Maqedoninë e Veriut
Korçë-Pogradec-Qafë Thanë/Tushemisht-Strugë/Ohër-Dibër-Bllatë-Rruga e Arbrit-Tiranë
Kjo rrugë prej rreth 220-240 kilometrash mund të përshkohet për 4-6 orë udhëtim.
Konsiderohet alternativë praktike, por njëkohësisht si një treguese e fortë e situatës: për të shkuar në Tiranë nga Korça duhet të dalësh jashtë Shqipërisë.
Kalimi bëhet nga pikat kufitare të Qafë Thanës ose Tushemishtit drejt Strugës apo Ohrit në Maqedoninë e Veriut dhe rikthimi në Shqipëri nga Bllata, për të vazhduar në Maqellarë dhe më pas në Rrugën e Arbrit.
Ia vlen vetëm nëse rrugët e tjera janë të mbingarkuara dhe udhëtarët kanë dokumentet e nevojshme. Në orët e pikut, pritjet në doganë e bëjnë kohën e mbërritjes të paparashikueshme.
Alternativat e rrugëve më sipër nuk janë thjesht një lajm për trafikun, por panoramë e qartë se planifikimi i zhvillimit të infrastrukturës në vend ka probleme serioze.
Një korridor kombëtar i shoqëruar me projekte strategjike të zgjerimit hasi dëmtime dhe rrëshqitje dherash aq sa të izolojë një rajon të tërë.
Prej më shumë se një dekade në Tiranë ndërtohet me ritëm shumë të lartë. Qyteti është kthyer në një kantier të përhershëm me miliona metra katrorë të rinj çdo vit.
Kullat shumëkatëshe dhe komplekset rezidenciale kanë ndryshuar fizionominë e kryeqytetit, ndërsa ndërtimi është bërë një nga motorët kryesorë të ekonomisë lokale.
Por përtej këtij zhvillimi, të dhënat e censit 2023 tregojnë një realitet më kompleks. Popullsia brenda bashkisë Tiranë ka rënë me rreth 30 mijë persona, duke ngritur pyetjen: për kë dhe për çfarë ndërtohet në këtë zonë?
Vetëm 8% e qarkut jeton në banesa të reja
Sipas Censit 2023, qarku Tiranë, ku përfshihen bashkia Tiranë, Kamëz, Vorë, Kavajë dhe Rrogozhinë, ka 321,821 njësi banimi, nga të cilat 85,475 janë bosh.
Pjesën më të madhe të banesave bosh e ka Tirana me 52,871 të tilla, më pas Kavaja me 21,765, Kamza me 4,151, Rrogozhina me 4,872 dhe Vora me 1,798 banesa bosh.
Nga totali prej 236,364 njësish të banuara në rang qarku, pjesa më e madhe e apartamenteve dhe shtëpive ku jetohet janë ndërtuar në periudhën 1981-2010. Në njësitë e ndërtuara pas vitit 2016 jetojnë vetëm 18,474 banorë, ose rreth 7.8% e totalit.
Për ekspertin e ekonomisë Pano Soko kjo shpjegohet me çmimet e larta të ndërtimit të ri, që e mbajnë të papërballueshëm për pjesën më të madhe të popullsisë.
âĂmimet e larta kanĂ« shĂ«rbyer si njĂ« seleksionues natyror, ku shumica kanĂ« mbetur jashtĂ«â, thotĂ« Soko.
Censi i vitit 2023 përveç numrit të banesave të banuara dhe bosh jep edhe vjetërsinë e ndërtesave, por Instituti i Statistikave e ka publikuar këtë informacion vetëm në nivel qarku.
Citizens.al i kërkoi INSTAT-it të dhëna në nivel bashkie dhe njësie administrative, por pas komunikimeve me institutin dhe Komisionerin për të Drejtën e Informimit, na u tha se të dhënat janë ende në përpunim dhe se do të na vihen në dispozicion vetëm pasi ky proces do të ketë përfunduar.
Kërkuam gjithashtu informacion mbi vendndodhjen dhe periudhën e ndërtimit të banesave bosh, por edhe ky informacion nuk u vu në dispozicion me të njëjtin argument.
Censi rrëzoi propagandën
Në dekadën e fundit në Tiranë janë miratuar rreth 10 milionë metra katrorë ndërtim, duke e kthyer kryeqytetin në një kantier të madh dhe ekonominë e saj të varur nga industria e ndërtimit.
Në vitin 2015, pak para se të zgjidhej kryetar bashkie, Erion Veliaj deklaronte si ambicie personale:
âNuk kam ndĂ«rmend tĂ« hyj nĂ« histori si njĂ« njeri qĂ« dha pallate; dua tĂ« mbahem mend si njĂ« njeri qĂ« punoi pĂ«r ta kthyer qytetin nĂ« normalitet dhe si njeri qĂ« ndĂ«rtoi mĂ« shumĂ« parqe sesa pallate.â
Por sot, shifrat janë kokëforte, kantiere ndërtimi hapen thuajse çdo ditë në çdo njësi administrative të Tiranës, duke ngritur pikëpyetje mbi nevojën reale të këtij ritmi ndërtimi.
Argumenti i kryetarit tĂ« BashkisĂ« â i cili prej shkurtit 2025 ndodhet nĂ« paraburgim si i pandehur pĂ«r korrupsion dhe pastrim parash â ka qenĂ« se Tirana shtohej me 20-25 mijĂ« banorĂ« çdo vit dhe se ndĂ«rtimi ishte i domosdoshĂ«m pĂ«r tĂ« frenuar rritjen e çmimeve.
Në kulmin e këtij debati, në vitin 2023, Veliaj do të shprehej se lejet jepeshin bazuar mbi kërkesat e tregut.
âNumri i metrave katrorĂ« tĂ« ndĂ«rtuara nĂ« TiranĂ«, pĂ«rputhet proporcionalisht me numrin e rritjes sĂ« banorĂ«ve tĂ« TiranĂ«s,â theksonte Veliaj, âKa kĂ«rkesĂ«, por ka edhe ofertĂ«, tĂ« dyja duhet tĂ« ecin paralelisht.â
âTiranĂ«s nuk i vĂ«mĂ« dot traun pĂ«r kĂ«ta 20-25 mijĂ« qytetarĂ« qĂ« na bashkohen çdo vit, as sâe ndajmĂ« dot nĂ« vendas dhe tĂ« ardhur, sepse ajo Ă«shtĂ« gjuhĂ« raciste e viteve â90 qĂ« nuk duhet tĂ« ekzsitojĂ« mĂ«,â shprehej Veliaj pĂ«r idenĂ« e ânjĂ« qyteti tĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«.â
Por paradoksalisht çmimet e banesave janë rritur pavarësisht rritjes së sipërfaqes së dhënë për ndërtim.
Sipas Pano Sokos, prirja nuk lidhet më me nevojat e tregut, por me ekonominë informale:
âPastrimi i parave e la kĂ«rkesĂ«n natyrore pĂ«r apartamente tĂ« qytetarĂ«ve tĂ« paplotĂ«suar, jo pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« ofertĂ«s, por pĂ«r shkak tĂ« çmimeve tĂ« larta,â thotĂ« ai.
Sa banorë shtohen dhe sa apartamente ndërtohen
Deklaratat e kryebashkiakut Veliaj për flukset e zhvendosjeve rezidenciale në Tiranë me nga 20-25 mijë qytetarë, ndodhnin në një kohë kur nuk kishte të dhëna të pavarura.
INSTAT-i botoi të dhënat e censit vetëm në vitin 2023. Këto të dhëna krahasuar me vitin 2011 tregojnë se popullsia e bashkisë Tiranë është rritur me rreth 40 mijë banorë.
Kjo do tĂ« thotĂ« njĂ« mesatare prej rreth 3,500 banorĂ« nĂ« vit. Me njĂ« mesatare familjare, rreth 1,500 apartamente nĂ« vit do tĂ« mjaftonin pĂ«r akomodimin e tyre â totali nĂ« 10 vite, rreth 15,000 apartamente.
Por për këtë periudhë nga censi rezulton se janë shtuar rreth 51,854 njësi banimi të reja. Prej tyre 38 mijë janë të banuara dhe rreth 13,800 bosh.
Kështu, në praktikë, për çdo banor të ri që i është shtuar Tiranës është ndërtuar diçka më shumë se një apartament.
Ilustrim grafik të kullave rreth qendrës dhe lartësitë e tyre.
Bie popullsia në qendër, rritet në periferi
Presioni më i madh i ndërtimit në kryeqytet është përqendruar në katër zona: Tirana brenda Unazës së Madhe, Kashari, Dajti dhe Farka.
Që nga viti 2011, Dajti është rritur me rreth 15 mijë banorë, Kashari me rreth 46 mijë dhe Farka me rreth 14 mijë banorë.
Kashari dhe Dajti konsiderohen si zonat periferike me çmime më të arsyeshme, ku zhvendosen familjet me të ardhura të mesme dhe të ulëta. Ndërsa Farka, përkundrazi, është kthyer në zonë elitare rezidenciale me vila dhe rezidenca luksoze.
Sipas Pano Sokos, qytetarët po shkojnë drejt periferisë për shkak të çmimeve dhe përpjekjes për të gjetur një jetë më të qetë në kryeqytet.
Por, ndĂ«rkohĂ«, popullsia e TiranĂ«s brenda zonĂ«s qendrore tĂ« saj â ish-bashkia e vjetĂ«r deri nĂ« reformĂ«n e vitit 2014, e njohur rĂ«ndomtĂ« si vija e verdhĂ«, â ka rĂ«nĂ« me 29,172 banorĂ«.
Pra, pikërisht në zonën ku po ndërtohen më shumë kulla, numri i banorëve po zvogëlohet.
Kjo ngre pyetjen thelbësore: kush po blen dhe për kë po ndërtohet në qendër kur zona është zbrazur me rreth 30 mijë qytetarë në 12 vitet e fundit?
âNdĂ«rtimi nĂ« qendĂ«r duket se Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« funksion tĂ« pastrimit tĂ« parasĂ« gri. Nuk ka mĂ« kĂ«rkesĂ« natyrore pĂ«r strehim; ka kĂ«rkesĂ« pĂ«r kthimin e parave âcashâ nĂ« beton sepse besojnĂ« se janĂ« mĂ« tĂ« sigurta ashtu,â thotĂ« Soko.
Njëzet e gjashtë organizata mjedisore kanë kërkuar, përmes një letre të hapur, marrjen e masave të menjëhershme për mbrojtjen e mjedisit nga ndërhyrjet në shtratin e lumit Shkumbin.
Letra Ă«shtĂ« shtyrĂ« nga organizatat âAlbNatyraâ, EcoAlbania, Qendra LUMI, Qendra pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«ri (PPNEA) etj.
Organizatat shprehin shqetësim për ndërhyrjet e kryera në lum në kuadër të punimeve për ndërtimin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Korridorit VIII.
â[âŠ] gjatĂ« zbatimit tĂ« punimeve janĂ« evidentuar raste ku subjektet kontraktore shfrytĂ«zojnĂ« materiale inerte nga shtrati dhe/ose brigjet e lumit Shkumbin, duke shkaktuar ndryshime tĂ« drejtpĂ«rdrejta nĂ« morfologjinĂ« e tij, si dhe depozitojnĂ« dhera, gurĂ« dhe materiale tĂ« pĂ«rftuara nga gĂ«rmimet nĂ« shtratin e lumitâ, thuhet nĂ« letrĂ«n drejtuar qeverisĂ« shqiptare, AgjencisĂ« KombĂ«tare tĂ« Mjedisit, Inspektoratit ShtetĂ«ror tĂ« Mjedisit dhe Autoritetit tĂ« Basenit UjĂ«mbledhĂ«s tĂ« Shkumbinit.
Organizatat i bazojnë pretendimet në vëzhgime në terren, raportime nga komunitetet lokale dhe dokumentime me foto dhe video.
Sipas tyre, këto ndërhyrje sjellin përkeqësim të cilësisë së ujit, dëmtim të biodiversitetit dhe të habitateve natyrore për shkak të rritjes së turbullirës dhe sedimenteve.
âDuket qartĂ« qĂ« lumi ka pĂ«suar njĂ« ulje tĂ« shtratit mĂ« shumĂ« se 1m dhe si rezultat Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« i rrĂ«mbyeshĂ«m,â thuhet nĂ« letrĂ«n e hapur, teksa theksohet se shumĂ« toka kanĂ« pĂ«suar rrĂ«shqitje masive, deri nĂ« rrezik potencial pĂ«r fshatrat pĂ«rreth.
Grupi i organizatave e konsideron situatën një katastrofë mjedisore me ndikim të drejtpërdrejtë në biodiversitet dhe ekosistemin natyror.
Rrëshqitja e tokës në segmentin e rrugës kombëtare Librazhd-Prrenjas, në zonën e Dragostunjës, sipas tyre, përforcon shqetësimin për ndërhyrjet në brigjet e lumit Shkumbin.
Ndërhyrjet thuhet se kanë ndryshuar morfologjinë natyrore të lumit, kanë ulur shtratin dhe kanë rritur dinamikën e rrjedhës, duke destabilizuar brigjet dhe tokat përreth.
Organizatat rendisin një sërë shkeljesh të mundshme të legjislacionit shqiptar, duke përfshirë Kushtetutën, ligjin për burimet ujore, mbrojtjen e mjedisit, biodiversitetin, lejet mjedisore, menaxhimin e mbetjeve inerte si dhe parimet e transparencës dhe pjesëmarrjes publike.
Ato kërkojnë që autoritetet të monitorojnë dhe dokumentojnë mospërputhjet e ndërhyrjeve në terren sa i takon vendndodhjes, koordinatave, volumeve dhe periudhës së lejeve, si dhe të verifikojnë moszbatimin e detyrimeve për rehabilitim dhe nënkontraktimet e paautorizuara.
Mes të tjerash, organizatat kërkojnë ndërprerjen e menjëhershme të veprimeve të paligjshme, monitorim të cilësisë së ujit dhe publikimin e rezultateve, rehabilitimin e segmenteve të dëmtuara, si dhe transparencë dhe akses në dokumente.
âMbrojtja e lumit Shkumbin Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rgjegjĂ«si institucionale dhe shoqĂ«roreâ, pĂ«rfundon letra publike.
Prej mesditĂ«s sĂ« tĂ« shtunĂ«s qarkullimi nĂ« rrugĂ«n kombĂ«tare Librazhd-Pogradec nĂ« vendin e quajtur âArrat e GurrĂ«sâ Ă«shtĂ« bllokuar, bashkĂ« me tĂ« dhe qarkullimi pĂ«r nĂ« juglindje, duke pĂ«rfshirĂ« Pogradecin dhe Korçën.
Shkak është bërë rrëshqitja e dherave dhe dëmtimi i një prej urave në këtë zonë, duke e bërë të pamundur kalimin e makinave. Kjo situatë shkaktoi kaos, konfuzion të qytetarët dhe pritje të gjata.
Izolimi i juglindjes
ParalajmĂ«rimi i parĂ« pĂ«r situatĂ«n nĂ« vendin e quajtur âArrat e GurrĂ«sâ nĂ« DrogostunjĂ« tĂ« Librazhdit u bĂ« pasditen e sĂ« enjtes, mĂ« 19 shkurt, ndĂ«rsa Autoriteti Rrugor Shqiptar (ARRSH) njoftoi pĂ«r thellim tĂ« çarjeve tĂ« vjetra tĂ« rrugĂ«s dhe çarje tĂ« reja, duke e bĂ«rĂ« tĂ« pasigurt pĂ«r tâu kaluar.
âDuke filluar qĂ« sot [19 shkurt], nĂ« koordinim dhe me policinĂ«, do tĂ« ketĂ« kufizim tĂ« lĂ«vizjes me njĂ« korsi nĂ« vendin e rrĂ«shqitjes, duke vendosur semafor pĂ«r disiplinimin e trafikutâ, u shpreh ARRSH.
Por situata u përkeqësua. Më tej, në mëngjesin e së shtunës, më 21 shkurt, u njoftua për një gjendje më të rëndë, e cila solli ndalim të qarkullimit të autobusëve dhe mjeteve të tonazhit të rëndë.
Sidoqoftë, njoftimi nuk mundi të parandalojë radhët e gjata të mjeteve që ktheheshin nga zonat turistike të Librazhdit, Pogradecit dhe Korçës duke shkaktuar shqetësime, kaos dhe nervozizëm ndër udhëtarët.
Në drekën e po të njëjtës ditë, pra të shtunën, ARRSH-ja lajmëroi për ndalim qarkullimi të plotë të të gjitha mjeteve.
Deri në stabilizimin e plotë të situatës, autoriteti udhëzoi përdorimin e rrugës Maliq-Lozhan-Moglic-Gramsh-Elbasan.
Për veturat u ofrua alternativë rruga: Maliq-Lozhan-Strelc-Gramsh-Elbasan si dhe Qafë Thanë-Pogradec-Korçë-Leskovik-Përmet-Tepelenë.
Ndërsa për mjetet e tonazhit të rëndë u dha si zgjidhje kalimi për nga Maqedonia e Veriut (RMV) përmes pikave doganore Qafë Thanë-RMV-Bllatë-Rrugë e Arbrit.
Situata e rrëshqitjes së dherave përshkallëzoi më tej të dielën pasi rruga u bë e rrezikshme edhe për këmbësorët.
Autoritetet nisën punët për hapjen e një kalimi të përkohshëm dhe lajmëruan se ai do të mund të ishte gati të hënën, por fillimi i kësaj jave ka sjellë përkeqësime të tjera duke e bërë sërish të pakalueshme rrugën.
âKa njĂ« pĂ«rkeqĂ«sim tĂ« vazhdueshĂ«m. NĂ« mĂ«ngjes [ura] ishte spostuar 27 cm, aktualisht Ă«shtĂ« 29 cm. PoshtĂ« urĂ«s po thĂ«rrmohet betoni, kĂ«shtu qĂ« jemi tĂ« detyruar tĂ« bllokojmĂ« totalisht rrugĂ«n edhe pĂ«r mjetet normaleâ, tha kreu i ARRSH-sĂ« Ami Kozeli pĂ«r mediat.
Për momentin sitauta mbetet pa zgjidhje. Kalimi i përkohshëm që po punohej rishtazi pësoi rrëshqitje për vete dhe u fundos duke e bërë të pamundur për qarkullimin e makinave dhe këmbësorëve.
Autoritetet kanĂ« theksuar se situata e rrĂ«shqitjeve nuk ka lidhje me pretendimet pĂ«r abuzime nĂ« marrjen e inerteve nĂ« shtratin e lumit Shkumbin, megjithĂ«se aktivistĂ« tĂ« ndryshĂ«m tĂ« mjedisit e kanĂ« konsideruar atĂ« si âshkak-pasojĂ«â.
Sipas Kuzelit, kompanitë kontraktore që kanë marrë përsipër të zgjerojnë rrugën Elbasan-Qafë Thanë, pjesë e Koridorit VIII, janë me dokumentacion të rregullt.
âMâu konfirmua qĂ« koordinatat e dhĂ«na nĂ« leje janĂ« tĂ« sakta, ashtu sikundĂ«r edhe leja e shfrytĂ«zimit [tĂ« lumit pĂ«r inertet]e ka tĂ« gjithĂ« dokumentacionin e rregulltâ, u shpreh Kozeli.
Prokuroria e Elbasanit njoftoi të dielën se po heton mbi dyshime të mundshme veprash penale që kanë sjellë dëmtimin dhe bllokimin e rrugës Librazhd-Pogradec. Prokuroria tha se po heton për shpërdorim detyre, shkelje të barazisë në tenderë, shkatërrim rruge dhe toke.
Rama: Fatkeqësi natyrore
NdĂ«rsa juglindja ishte e bllokuar, Kryeministri Edi Rama udhĂ«toi tĂ« hĂ«nĂ«n drejt Korçës, jo nga toka, por nga ajri: me helikopter. Ai e arsyetoi kĂ«tĂ« fluturim me shoqĂ«rimin e njĂ« grupi investitorĂ«sh nĂ« fushĂ«n e arsimit tĂ« lartĂ« pĂ«r tâi prezantuar sikurse tha kryeministri âhapĂ«sirat e Polit tĂ« Dijes nĂ« Korçëâ.
Sipas RamĂ«s duhet ânjĂ« ligĂ«si e madheâ pĂ«r tâia faturuar qeverisĂ« problematikĂ«n e ânjĂ« rrĂ«shqitjeje gjeologjike tĂ« masivit natyrorâ.
âKa zero lidhje me ndonjĂ« pĂ«rgjegjĂ«si profesionale a teknike tĂ« projektuesve, zbatuesve apo autoriteteve pĂ«rkatĂ«sâ, theksoi nga ajri Kryeministri nĂ« platformĂ«n âXâ.
Foto e shpërndara nga Kryeministri Rama në platformën X
Sipas tij, udhëtimi me helikopter ishte planifikuar dhe do të kryhej edhe nëse nuk do të ndodhte fatkeqësia natyrore. Si në çdo situatë tjetër të ngjashme, edhe këtë rast nuk mungoi paralelizmi me një ndodhi në një shtet tjetër.
âNĂ« Itali po rrĂ«shqet gjatĂ« kĂ«tyre ditĂ«ve njĂ« masiv gjigand qĂ« rrezikon tĂ« marrĂ« me vete njĂ« qytezĂ« tĂ« tĂ«rĂ« tĂ« banuar,â shkroi Rama, âpor nuk ka ndonjĂ« kanal a qoftĂ« edhe portal nĂ« atĂ« vend â parti politike jo e jo â qĂ« ta trajtojĂ« fatkeqĂ«sinĂ« natyrore me histerinĂ« e kĂ«tushme, ku ky avaz Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« traditĂ« e ligĂ«â, shtoi ai.
Izolimi prek edhe Librazhdin dhe Prrenjasin
Ndërsa vëmendja është e përqendruar te izolimi i qyteteve kryesore turistike të juglindjes si Pogradeci dhe Korça, të cilat gjatë fundjavave kanë numër të lartë vizitorësh, rruga Librazhd-Prrenjas, është arterie kryesore edhe për rrethinat.
Vetë dy qytetet nuk lidhen dot me njëri-tjetrin si pasojë e ndalimit të qarkullimit, ndërsa fshatra si Dragostunja, Hotolishti, Xhyra, Qukësi, Pishkashi e Skroska janë të izoluar nëse do të duan të lëvizin drejt tyre.
Izolimi ka ndikuar jo vetëm te vizitat familjare dhe rastet e mortit, por edhe për emergjenca mjekësorë.
Në fundjavë, për shkak të situatës kaotike të krijuar, shumë banorë të zonave përreth, të mbetur në rrugë, nuk janë lejuar të lëvizin brenda fshatrave edhe pse nuk kanë pasur si drejtim pjesën e bllokuar të rrugës (drejtimin për në Tiranë apo qytetet e juglindjes).
Një pjesë e tyre kanë lëvizur në këmbë, duke ecur më shumë se dy orë, ndërsa të tjerë kanë gjetur rrugë alternative, sikurse ajo e fshatit Spathar dhe Dardhë, duke përshkruar edhe njëherë rrugën më të vjetër që përshkon këtë zonë, atë të Egnatias, ndërtuar në kohën e romakëve.
Punimet pĂ«r rreth 50 km rrugĂ« âElbasan-QafĂ« ThanĂ«â kanĂ« nisur nĂ« janar tĂ« vitit 2023 me 11 kompani tĂ« pĂ«rfshira nĂ« tetĂ« pjesĂ« tĂ« ndryshme tĂ« saj. Ky segment Ă«shtĂ« pjesĂ« e Korridorit tĂ« VIII qĂ« lidh portin e DurrĂ«sit me portin e VarnĂ«s nĂ« Bullgari, duke qenĂ« strategjik pĂ«r transportin. Sipas ARRSH-sĂ« kostoja pĂ«rllogaritet mbi 183 milionĂ« euro.
Lugina e Shkumbinit, nga një peizazh që të servirte ndërthurje të lumit dhe gjelbërimit të kodrave dhe maleve përreth, me vështrimin përtej në Parkun Kombëtar të Shebenikut, është trazuar prej kohësh nga puna e makinerive për zgjerimin e rrugës Elbasan-Qafë Thanë.
Si një prej lumenjve kryesorë të Shqipërisë së Mesme, Shkumbini është vendosur nën një presion mjedisor, për shkak të punimeve në këtë segment. Makineritë e rënda turbullojnë rrjedhën dhe shtratin e tij, ndërsa kanë ndërhyrë vazhdimisht për të marrë dhe shkarkuar inerte.
Me një sipërfaqe ujëmbledhëse prej 2,445 km2 dhe një shtrirje prej rreth 181 kilometrash ky lum mban gjallë një biodiversitet të larmishëm, ndërsa përshkon qytete, fshatra dhe toka bujqësore.
Punimet kanë hyrë në një fazë intenisve, ndërsa në disa zona lumi është devijuar. Aktivistët mjedisorë e konsiderojnë gjendjen katastrofike dhe paralajmërojnë se rrjedha mund të mos kthehet më në gjendjen e mëparshme.
âĂshtĂ« njĂ« presion i vazhdueshĂ«m qĂ« i bĂ«het lumit nga kjo pjesĂ«, jo domosdoshmĂ«rish pĂ«r mirĂ«, dhe pĂ«r fat tĂ« keq do tĂ« ketĂ« pasoja jo tĂ« parikuperueshme nĂ« vazhdim,â tha pĂ«r Citizens.al GĂ«zim Shuli, aktivist mjedisor dhe drejtues i organizatĂ«s âAlbNatyraâ.
Sipas tij situata nĂ« Shkumbin Ă«shtĂ« ânjĂ« katastrofĂ« mjedisoreâ.
Prej vitit 2023, punimet kanë sjellë ndërhyrje të vazhdueshme në shtratin e Shkumbinit. Vëzhgimet në terren tregojnë se kompanitë marrin inerte dhe depozitojnë dhera në lumë duke devijuar rrjedhën natyrore.
Besjana Guri, aktiviste mjedisore dhe drejtuese e QendrĂ«s LUMI e cilĂ«soi gjithashtu ânjĂ« masakĂ«r mjedisoreâ gjendjen qĂ« po kalon Shkumbini. Sipas saj kjo situatĂ« ndodh rĂ«ndomtĂ« nĂ« gjithĂ« vendin.
âJo pĂ«r shkak se nuk kemi ligje tĂ« mira,â thotĂ« ajo, âPor, pĂ«r shkak tĂ« njĂ« neglizhence shpesh herĂ« nga ndĂ«rtuesi dhe shpeshherĂ« nga institucionet qĂ« duhet ta kontrollojnĂ« atĂ«â.
Sipas Gurit, ka rregulla të mirë-përcaktuara se si duhen bërë punimet në zonat anë brigjeve lumore, por për arsyet se pse ato nuk zbatohen janë të shumta.
â[âŠ] ndoshta Ă«shtĂ« mĂ« shpejt, mĂ« kollaj, pĂ«r mĂ« pak kosto, por ajo çfarĂ« nuk llogaritet dhe ajo çfarĂ« nuk merret parasysh Ă«shtĂ« kostoja mjedisore dhe dĂ«mi i pakthyeshĂ«m qĂ« i bĂ«het lumitâ, theksoi ajo, pĂ«r Citizens.al.
Shkumbini ka një rrjedhë mesatare prej rreth 61 m3/s, të dhënat hidrologjike tregojnë se ai është ndër lumenjtë më erozivë dhe transporton sasi të mëdha sedimentesh, mesatarisht 5.8 milionë tonë lëndë të ngurta në vit, një tregues se shtrati i tij është tejet dinamik dhe i ndjeshëm.
Sipas aktivistĂ«ve mjedisorĂ« kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« presion tĂ« vazhdueshĂ«m mbi ekuilibrat natyrorĂ«, pasojat e tĂ« cilit do tâi shohim edhe mĂ« vonĂ«.
âTĂ« gjithĂ« sendimentet qĂ« duhet tĂ« jenĂ« aty nĂ« lumĂ« kanĂ« funksion natyror,â analizon Guri.
â[âŠ] mbajnĂ« shtratin, ujĂ«rat sipĂ«rfaqĂ«sorĂ«, ndajnĂ« ujĂ«rat nĂ«ntokĂ«sorĂ« dhe nga ana tjetĂ«r ndihmojnĂ« edhe pjesĂ«n e bregdetit.â
Ilustrim i shtrirjes së lumit Shkumbin/Citizens.al.
Sipas aktivistes mjedisore, nëse vijohet me marrjen e inerteve pa kriter, do të ketë pasoja në ndryshimin e rrjedhës së lumit. Ngjashëm mendon edhe Gëzim Shuli.
âGjithĂ« gjallesat qĂ« ishin duke krijuar habitatin e tyre aty tashmĂ« ju Ă«shtĂ« prishur dhe duhet ta rindĂ«rtojnĂ« nga e para,â komenton Shuli.
Drejtuesi i organizatĂ«s âAlbNatyraâ thekson se edhe hedhja e inerteve ka pasoja.
âKemi edhe hedhjen e inerteve qĂ« merren nga zona tĂ« ndryshme, llumrave, dherave tĂ« cilat hidhen nĂ« lumĂ« dhe sjellin ndotjen e tijâ, vijon Shuli, ndĂ«rsa shprehet se âpĂ«r pasojĂ« kemi njĂ« shpĂ«rbĂ«rje tĂ« ulĂ«t tĂ« oksigjenit nĂ« ujĂ«â.
Pasojat e ndërhyrjeve në shtratin e lumit Shkumbin vihen re edhe nga banorët, të cilët kanë tokat bujqësore buzë lumit.
âKa pasur rrĂ«shqitje nga gĂ«rmimet qĂ« po bĂ«hen nga rruga dhe marrja e inerteve qĂ« po ndodh nĂ« tĂ«,â tregoi pĂ«r Citizens.al njĂ« banor i Hotolishtit, i cili kĂ«mbĂ«nguli tĂ« mos pĂ«rmendej me emĂ«r.
âKa ikur toka komplet tokaâ, vijoi ai teksa tregoi njĂ« rrip toke me rrĂ«shqitje tĂ« dukshme qĂ« ngjallnin pasiguri nĂ« zonĂ«n ku tha se zotĂ«ronte rreth 3 dynymĂ«.
Inertet e depozituara në lumin Shkumbin nga punimet në rrugë/Citizens.al
âE mbjellĂ« ka qenĂ«, njĂ«ra pjesĂ« Ă«shtĂ« jonxhĂ«, njĂ« pjesĂ« tjetĂ«r Ă«shtĂ« pemĂ«â, theksoi mĂ« tej banori.
Ai u shpreh se zona përreth nuk është kundër ndërtimit të rrugës, por ndërhyrjet që po i bëhen lumit janë të rrezikshme, duke ndryshuar rrjedhën.
âShtrati po merr njĂ« vijĂ« tĂ« drejtĂ« lumi, nuk Ă«shtĂ« mĂ« me dredha siç e ka qenĂ«, me kĂ«to rrĂ«shqitje qĂ« kanĂ« filluar tani, kĂ«to duan vite qĂ« tĂ« shkojĂ« edhe njĂ«herĂ« aty ku duhet,â u shpreh ai pĂ«r Citizens.al.
Sipas aktivistëve mjedisorë, për tokat që janë buzë lumit, në sezonin e dimirit kjo situatë do të jetë edhe më problematike.
âKemi shumĂ« shtĂ«pi apo banorĂ« tĂ« komunitetit lokal qĂ« tokat e tyre bujqĂ«sore i kanĂ« nĂ« afĂ«rsi tĂ« lumit dhe duket qartĂ« qĂ« tani qĂ« ka filluar lumi duke ua gĂ«rryer pak-nga-pak, kemi rrĂ«shqitje tĂ« dherave sidomos nĂ« segmentin Librazhd-PĂ«rrenjas kemi rrĂ«shqitje masiveâ, tha GĂ«zim Shuli.
Në një përgjigje me shkrim, Agjencia e Menaxhimit të Burimeve Ujore (AMBU) i tha Citizens.al se në basenin e Shkumbit kanë leje për shfrytëzimin e materialeve inerte tre kompani: Alb-Building, ANK dhe 4-AM.
Totali i inerteve pĂ«r tâu shfrytĂ«zuar prej tyre eshtĂ« rreth 1,000,000 mÂł, tĂ« cilat mund tĂ« mbushin afĂ«rsisht 400 pishina olimpike.
Inertet e depozituara në lumin Shkumbin nga punimet në rrugë/ Citizens.al
Disa prej kontratave të këtyre tre kompanive për shfrytëzim të basenit ujor të Shkumbinit për inerte zgjasin deri në gusht 2026, e të tjera deri më dhjetor 2027.
âNuk janĂ« konstatuar shkelje nga kĂ«ta subjekte, pra janĂ« respektuar koordinatat e miratuara nĂ« leje dhĂ«nĂ« nga KĂ«shilli Basenit Lumor Shkumbinâ, tha mes tĂ« tjerash AMBU pĂ«r Citizens.al.
Besjana Guri u shpreh se komunitetet që janë afër lumit janë të parët që janë të prekur.
â[âŠ] nuk mund tĂ« pretendojmĂ« qĂ« komunitetet tĂ« kenĂ« edhe njohurinĂ« e duhur. Prandaj ka instanca, ka edhe ekspertĂ« mjedisi qĂ« e thonĂ« kĂ«tĂ« gjĂ« dhe pĂ«r sa kohĂ« ngrihet si problematikĂ« pĂ«r tĂ« disatĂ«n herĂ«, do tĂ« thotĂ« qĂ« kĂ«tu diçka nuk shkonâ, pĂ«rfundoi Guri.
Punimet pĂ«r zgjerimin e rrugĂ«s âElbasan-QafĂ« ThanĂ«â kanĂ« nisur prej janarit tĂ« vitit 2023.
Ky segment është pjesë e Korridorit të VIII që lidh vendin tonë me Maqedoninë, Greqinë dhe Bullgarinë. duke qenë segment strategjik për transportin e mallrave e kryesisht dhe të qytetarëve.
Punimet po kryhen në tetë pjesë, ndërsa sipas Autoritetit Rrugor Shqiptar, në total kostoja llogaritet në mbi 183 milionë euro.
AutorĂ«: Ola Mitre; Aida Ciro; Kristi Bashmili dhe Nemanja ĆœivaljeviÄ.
NĂ« korrik tĂ« vitit 2025, fadromat hynĂ« nĂ« Theth dhe brenda pak ditĂ«sh, disa ndĂ«rtime u shembĂ«n nĂ« zemĂ«r tĂ« Alpeve Shqiptare, nĂ« njĂ« aksion qĂ« autoritetet e cilĂ«suan si ârikthim i ligjshmĂ«risĂ«â.
VetĂ«m njĂ« vit mĂ« parĂ«, gjatĂ« fushatĂ«s pĂ«r zgjedhjet parlamentare tĂ« 30 qershorit, kryeministri Edi Rama nxiti banorĂ«t tĂ« ktheheshin nĂ« fshatin e tyre turistik, tĂ« investonin dhe tâi kthenin tokat e tyre nĂ« mundĂ«si zhvillimi. Premtimi ishte se pronat e brezave do tĂ« pajiseshin me dokumente pronĂ«sie dhe se âPaketa e Maleveâ do ishte mjeti i rikthimit dhe i mirĂ«qenies sĂ« zonave alpine.
âGjobat pĂ«r ndĂ«rtim pa leje, nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« do tâi fshijmĂ« tĂ« gjitha. Ju keni ndĂ«rtuar pa leje sepse nuk keni pasur mundĂ«si tĂ« merrni certifikatĂ«n e tokĂ«s qĂ« u takon,â iu pĂ«rgjigj Rama shqetĂ«simit tĂ« banorĂ«ve tĂ« Thethit, duke njoftuar dhe planet pĂ«r miratimin e ligjit.
âNa thanĂ« tĂ« investonim. Kthehuni, ndĂ«rtoni! Dhe ne ndĂ«rtuam mĂ« lehtĂ« se çdo vit tjetĂ«r se ishin votimet,â thotĂ« Kristian Gurra, 27 vjeç.
Kristiani ka mbi dhjetë vite që zhvillon një biznes familjar në Theth. Filloi me një lokal të vogël, ndërsa tani ka një restorant dhe 16 dhoma për turistë, që mbajnë familjen e tij dhe disa punëtorë sezonalë. Investimi i fundit, i menduar për turizëm dimëror, u financua me kredi bankare rreth 100 mijë euro, por u shemb gjatë aksionit të korrikut.
âSot paguaj kredinĂ« çdo muaj dhe kam edhe gjobĂ«. ShtĂ«pinĂ« nĂ« ShkodĂ«r e kam lĂ«nĂ« kolateral, sepse kĂ«tu nuk kam tapiâ, thotĂ« ai.
Rasti i tij Ă«shtĂ« tipik pĂ«r zonat veriore nĂ« ShqipĂ«ri, ku tokat trashĂ«gohen brez pas brezi pa dokumente pronĂ«sie, njĂ« problem historik qĂ« institucionet nuk e kanĂ« zgjidhur kurrĂ«. âPaketa e Maleveâ, e miratuar nĂ« mars 2025, synon tĂ« anashkalojĂ« kĂ«tĂ« ngĂ«rç, duke u dhĂ«nĂ« banorĂ«ve mundĂ«sinĂ« tĂ« ndĂ«rtojnĂ« dhe tĂ« zhvillojnĂ« pronĂ«n edhe nĂ« mungesĂ« tĂ« titullit tĂ« qartĂ« pronĂ«sor.
Por aksioni i prishjeve, i ndĂ«rmarrĂ« menjĂ«herĂ« pas miratimit tĂ« ligjit, goditi pikĂ«risht atĂ« qĂ« kjo âpaketĂ«â pretendon tĂ« mbĂ«shtesĂ«: investimet e banorĂ«ve nĂ« pronat e tyre tĂ« trashĂ«guara.
NdĂ«rkohĂ«, tĂ« dhĂ«nat tregojnĂ« se arkitektura ligjore favorizon investime tĂ« mĂ«dha turistike dhe energjetike, shumĂ« larg modelit familjar tĂ« premtuar, duke mos pĂ«rjashtuar as Parkun âAlpet e ShqipĂ«risĂ«â, njĂ« territor kyç pĂ«r iniciativat ndĂ«rkufitare tĂ« mbrojtjes sĂ« natyrĂ«s, pjesĂ« e Alpeve Dinarike dhe e Brezit tĂ« GjelbĂ«r Evropian.
Alpet Shqiptare përbëjnë një ekosistem të pandashëm me parkun Prokletije në Malin e Zi, por standardet e mbrojtjes janë ndjeshëm të ndryshme sa i përket aktiviteteve të lejuara brenda tyre. Për më tepër, ligji hap rrugë edhe tjetërsimit të pyjeve, kullotave dhe livadheve, duke lejuar ndryshimin e përdorimit të tokës nga natyrore, në urbane apo industriale, çka jo vetëm dobëson mbrojtjen e burimeve natyrore, por cenon vetë funksionin ekologjik të territorit.
Ekspertët paralajmërojnë se qasja e ligjit shqiptar rrezikon pasoja të pakthyeshme për ekosistemin alpin dhe bie ndesh me parimet e zhvillimit të qëndrueshëm, ndërsa centralizimi i vendimmarrjes në nivel qendror hap shteg që përfitimet të shkojnë te subjekte jorezidente dhe jo te komunitetet vendase.
Paketa e Maleve
NĂ« prezantimin publik, âPaketa e Maleveâ u shfaq si njĂ« instrument pĂ«r tâu ardhur nĂ« ndihmĂ« banorĂ«ve tĂ« zonave malore, qĂ« prej dekadash jetojnĂ« dhe investojnĂ« nĂ« toka pa tituj pronĂ«sie. Zgjidhja e kĂ«tij problemi u lidh me zhvillimin e strukturave agroturistike, qĂ« janĂ« miqĂ«sore me mjedisin, si dhe mbajtjen e komuniteteve nĂ« territor, nĂ« njĂ« kohĂ« qĂ« shumĂ« zona malore nĂ« ShqipĂ«ri janĂ« zbrazur si pasojĂ« e emigrimit.
Ligji i miratuar parashikon njĂ« seri mekanizmash qĂ«, nĂ« dukje, synojnĂ« tâu japin banorĂ«ve tĂ« zonave malore siguri juridike dhe mundĂ«si zhvillimi. Ai u lejon individĂ«ve tĂ« njohur si posedues jopronar qĂ«, me pĂ«rmbushjen e disa kritereve, tĂ« blejnĂ« tokĂ«n shtetĂ«rore me çmimin simbolik prej 1 euro, tĂ« pĂ«rfitojnĂ« pĂ«rjashtime nga disa taksa pĂ«r njĂ« periudhĂ« 10-vjeçare, si dhe tĂ« kenĂ« akses tĂ« thjeshtuar nĂ« lejet e ndĂ«rtimit.
Por ndërkohë ligji ka përfshirë qartazi edhe investitorët, si persona fizikë apo juridikë të regjistruar, të cilëve iu jepet e drejta të realizojnë projekte investimi, në marrëveshje me poseduesin jopronar.
Përveç kësaj, ligji i miratuar ka krijuar çdo hapësirë ligjore për investime të mëdha turistike dhe energjetike, pasi përcakton se autoriteti kompetent për miratimin e lejes së zhvillimit dhe ndërtimit do të jetë vetëm Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU).
Sipas ligjit âPĂ«r planifikimin dhe zhvillimin e territoritâ, KKTU-ja, njĂ« institucion qĂ« drejtohet nga kryeministri, Ă«shtĂ« autoritet pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r vendimmarrjen vetĂ«m pĂ«r zhvillime komplekse. Ky dikaster, miraton leje zhvillimi pĂ«r projektet strategjike nĂ« territor, nga resorte tĂ« mĂ«dha turistike deri te struktura energjetike dhe infrastrukturore. Po ashtu, legjislacioni specifikon se KKTU-ja mund tĂ« miratojĂ« leje ndĂ«rtimi vetĂ«m pĂ«r objekte tĂ« larta mbi 6 kate.
KĂ«to kompetenca sâkanĂ« asnjĂ« lidhje me natyrĂ«n e agroturizmit apo tĂ« bujtinave familjare.
âAgroturizmi, sipas pĂ«rkufizimit, presupozon iniciativa tĂ« vogla, qĂ« zhvillohen nga familje dhe janĂ« drejtpĂ«rdrejt tĂ« lidhura me ekonominĂ« rurale. ĂshtĂ« njĂ« model turizmi rural i lidhur ngushtĂ« me bujqĂ«sinĂ« dhe jetĂ«n nĂ« fshat, ku shĂ«rbimet turistike mbĂ«shtesin dhe plotĂ«sojnĂ« aktivitetin bujqĂ«sor ekzistues, pa e zĂ«vendĂ«suar ose deformuar funksionin tradicional tĂ« territoritâ, thotĂ« Doriana Musai, pedagoge e arkitekturĂ«s dhe planifikimit urban.
âNdĂ«rkohĂ«, kĂ«to investime qĂ« cilĂ«sohen strategjike, vijnĂ« me investitorĂ« dhe kompani qĂ« favorizojnĂ« investime me kosto tĂ« lartĂ«. Me pak fjalĂ« agroturizmi pĂ«rdoret si narrativĂ« legjitimuese e politikĂ«s qendrore, ndĂ«rsa rezultati real Ă«shtĂ« turizĂ«m intensiv, i shkĂ«putur nga struktura sociale dhe ekonomike e zonĂ«sâ, shton ajo.
Edhe pĂ«r ekspertĂ«t e turizmit âmodeli i resorteve tĂ« mĂ«dha nuk Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje me parimet e zhvillimit lokal dhe pĂ«rfshirjes sĂ« komuniteteveâ.
âAi mund tĂ« sjellĂ« investime dhe vende pune, por rrezikon qĂ« pĂ«rfitimet tĂ« pĂ«rqendrohen te investitorĂ«t dhe jo te banorĂ«t vendasâ, thotĂ« Ardiola Alikaj, eksperte e lartĂ« e turizmit nĂ« ShqipĂ«ri.
Paralelisht, ekspertët kritikojnë anashkalimin e bashkive në vendimmarrjen për zhvillimet në territorin e tyre, kompetenca që i gëzojnë në ligjin aktual për struktura nën 6 kate, përfshirë agroturizmet.
âCenohet autonomia e autoriteteve vendore dhe planet e tyre tĂ« territoritâ, thotĂ« Erjon Muharremaj, profesor dhe ekspert i tĂ« DrejtĂ«s NdĂ«rkombĂ«tare Publike, tĂ« DrejtĂ«s Mjedisore dhe Proceset e Integrimit nĂ« BE.
NdĂ«rsa sipas Musait, âkur miratimi i projekteve bĂ«het nga lart-poshtĂ«, pra nga niveli qendror, nĂ« formĂ« ekzekutive drejt atij vendor cenohet parimi i zhvillimit lokal dhe i subsidiaritetitâ.
âKĂ«shilli KombĂ«tar i Territorit dhe Ujit, si organ qeveritar, duhet tĂ« garantojĂ« koherencĂ« kombĂ«tare tĂ« planifikimit, dhe jo tĂ« zĂ«vendĂ«sojĂ« autoritetet vendore nĂ« vendime qĂ« ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt komunitetet dhe peizazhin lokalâ, argumenton ajo.
Alpet, zonë zhvillimi
 âPaketa e Maleveâ nuk zbatohet nĂ« gjithĂ« territorin malor, por vetĂ«m nĂ« ato zona qĂ« shpallen âzona prioritare tĂ« zhvillimitâ, tĂ« cilat pĂ«rzgjidhen pĂ«rmes njĂ« procedure tĂ« veçantĂ« qĂ« nis nĂ« nivel vendor dhe finalizohet nĂ« nivel qendror. Bashkia mbledh aplikimet e banorĂ«ve ose identifikon territoret me âpotencial ekonomikâ dhe i propozon ato si zona qĂ« duhen zhvilluar.
MĂ« pas, relacioni i bashkisĂ« i dĂ«rgohet ministrit pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r pushtetin vendor, i cili vendos nĂ«se propozimi plotĂ«son kriteret pĂ«r tâu çuar mĂ« tej. Vendimi final merret nga KĂ«shilli i Ministrave, i cili shpall zonĂ«n zyrtarisht, duke i hapur rrugĂ« mĂ« pas miratimit tĂ« projekteve.
I gjithĂ« procesi tashmĂ« Ă«shtĂ« finalizuar pĂ«r BashkinĂ« ShkodĂ«r, nĂ« territorin e sĂ« cilĂ«s janĂ« miratuar 5 zona prioritare tĂ« zhvillimit, pĂ«rfshirĂ« edhe fshatin Theth e NdĂ«rlysaj, qĂ« ndodhen brenda parkut kombĂ«tar âAlpet e ShqipĂ«risĂ«â, nĂ« kufi me Malin e Zi.
Interesi pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar nĂ« zonat prioritare ka qenĂ« tejet i lartĂ«, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« DrejtorisĂ« sĂ« Planifikimit dhe Zhvillimit Territorial tĂ« BashkisĂ« ShkodĂ«r. Pas njĂ« kĂ«rkese pĂ«r informacion, kjo drejtori bĂ«ri me dije se deri mĂ« 9 dhjetor 2025 ishin paraqitur 642 aplikime pĂ«r 5 tipologjitĂ« qĂ« lejonte sistemi i ngritur pĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«llim: AgroturizĂ«m, energji e gjelbĂ«r, blegtori, projekte sociale dhe tipologjia âtjetĂ«râ, qĂ« le tĂ« hapur çdo lloj kĂ«rkese pĂ«r investime. Pjesa mĂ« e madhe lidhej me agroturizimin (434), kategoria âtĂ« tjeraâ kishte 136 aplikime, projektet sociale 35, blegtoria 29 dhe energjia e gjelbĂ«r, pra ndĂ«rtimi i parqeve diellore dhe eolike, 14 aplikime.
Faximile e përgjigjes së Bashkisë ShkodërFaximile e përgjigjes së Bashkisë Shkodër
Megjithatë, edhe pse interesi fillestar vjen kryesisht nga banorët e zonës për projekte agroturizmi, vetë arkitektura ligjore e orienton procesin drejt zhvillimeve shumë më të mëdha, që kërkojnë kapital dhe miratim qendror. Ky kontrast bëhet edhe më i mprehtë kur këto zhvillime synohen në zona të mbrojtura, brenda një prej ekosistemeve më të ndjeshme të Ballkanit.
Alpet e Shqipërisë dhe Prokletije në Malin e Zi përbëjnë një prej ekosistemeve më të rëndësishme të rajonit, të njohura për larminë e jashtëzakonshme biologjike dhe habitatet e tyre të brishta. Përveç statusit kombëtar të mbrojtjes, territore të veçanta gëzojnë njohje ndërkombëtare. Alpet janë pjesë e rrjetit EMERALD (Zonat me Interes të Veçantë për Mbrojtje për Europën), Thethi njihet si Zonë e Rëndësishme për Shpendët dhe Biodiversitetin (IBA) dhe Zonë Kryesore për Biodiversitetin (KBA), ndërsa Lumi i Gashit, rezervë strikte natyrore deri në vitin 2022 e sot pjesë e Parkut të Alpeve, është pjesë e Trashëgimisë Botërore të Natyrës të UNESCO-s.
TĂ« dhĂ«nat e AgjencisĂ« KombĂ«tare tĂ« Zonave tĂ« Mbrojtura tregojnĂ« njĂ« numĂ«r tĂ« lartĂ« habitatesh sipas listĂ«s sĂ« Natura 2000, me rĂ«ndĂ«si pĂ«r ruajtje. VetĂ«m nĂ« Theth dhe zonat pĂ«rreth janĂ« evidentuar rreth 20 tipe habitatesh, prej tĂ« cilave 4 prioritare. Po ashtu, nĂ« luginĂ«n e Vermoshit dhe LĂ«pushĂ« â Budaçit janĂ« identifikuar rreth 25 tipe habitatesh, prej tĂ« cilave 4 janĂ« prioritare, nĂ« LuginĂ«n e ValbonĂ«s rreth 26 tipe, prej tĂ« cilave 4 prioritare, ndĂ«rsa nĂ« luginĂ«n e Lumit tĂ« Gashit â DobĂ«rdoll, rreth 14 tipe habitatesh, nga tĂ« cilat 2 janĂ« prioritare dhe kĂ«rkojnĂ« masa specifike pĂ«r ruajtje. Parku pĂ«rfshin edhe njĂ« florĂ« tĂ« pasur me rreth 1,500 lloje bimĂ«sh, 40% e tĂ« cilave janĂ« endemike tĂ« ShqipĂ«risĂ«, duke i bĂ«rĂ« ato veçanĂ«risht tĂ« ndjeshme ndaj ndryshimeve dhe zhvillimeve tĂ« mundshme. Ahu, rrobulli, bredhi i bardhĂ« dhe arneni janĂ« disa prej llojeve tĂ« florĂ«s qĂ« takohen nĂ« zonĂ«.
Po aq e pasur është fauna. Trupat ujorë dhe zonat përreth strehojnë lloje të rralla e të rrezikuara të peshqve, amfibëve dhe zvarranikëve; rreth 155 lloje shpendësh dhe mbi 60 gjitarë, përfshirë rrëqebullin e Ballkanit, ariun, ujkun, kaprollin, vidrën, shkabën, shqiponjën e maleve dhe gjelin e egër. Një pjesë e madhe e tyre figuron në Shtojcat e Direktivës së Habitateve, Direktivës së Shpendëve, në listat e kuqe të IUCN dhe Shqipërisë, duke e bërë këtë zonë kritike për ruajtjen e biodiversitetit. Edhe në anën malazeze të Prokletijes janë evidentuar mbi 2,000 lloje bimësh, 60 prej të cilave të mbrojtura dhe 161 lloje shpendësh. Ndërkohë që kamerat kurth, vitin e kaluar kanë dokumentuar praninë e rrëqebullit, një prej specieve më të rrezikuara në Ballkan.
Ky masiv malor funksionon si një nyje e vetme ekologjike brenda Alpeve Dinarike dhe Brezit të Gjelbër Evropian, çka e bën mbrojtjen e tij një prioritet rajonal dhe evropian.
âĂdo ndĂ«rhyrje nĂ« ShqipĂ«ri ka ndikim edhe nĂ« Mal tĂ« Zi dhe anasjelltasâ, thotĂ« biologu dhe aktivisti qytetar Vuk IkoviÄ, duke kujtuar se zona pĂ«rfshin edhe shtegun e njohur ndĂ«rkufitar âMajat e Ballkanitâ.
Por, megjithĂ«se rĂ«ndĂ«sia ekologjike e Alpeve tĂ« Ballkanit Ă«shtĂ« e dokumentuar gjerĂ«sisht nĂ« nivel kombĂ«tar dhe ndĂ«rkombĂ«tar, kjo nuk e pengoi BashkinĂ« ShkodĂ«r dhe qeverinĂ« shqiptare tâi pĂ«rfshinin nĂ« zonat prioritare tĂ« zhvillimit.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, ndryshimet nĂ« udhĂ«zimin qĂ« pĂ«rcakton procedurĂ«n e shpalljes sĂ« kĂ«tyre zonave tregojnĂ« njĂ« largim tĂ« qartĂ« nga standardet e mbrojtjes sĂ« mjedisit. UdhĂ«zimi i parĂ«, i qershorit 2025, kĂ«rkonte mbledhjen dhe analizimin e tĂ« dhĂ«nave socio-ekonomike, mjedisore dhe gjeografike. Por vetĂ«m katĂ«r muaj mĂ« vonĂ«, njĂ« udhĂ«zim i ri i shfuqizoi tĂ« gjitha kĂ«to kritere, duke e reduktuar procesin nĂ« njĂ« procedurĂ« qĂ« bazohet vetĂ«m nĂ« âpotencialin ekonomik, industrial apo turistik tĂ« zonĂ«sâ.
Sipas profesor Erjon Muharremajt, ky ndryshim kaq i shpejtë dhe kalimi nga një dokument 70-paragrafësh në një udhëzim me vetëm 30 paragrafë, ngre pikëpyetje serioze.
âPĂ«r tĂ« shfuqizuar njĂ« akt kaq tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pas vetĂ«m katĂ«r muajsh do duhej tĂ« kishte pasur ndryshime rrĂ«njĂ«sore tĂ« rrethanave. Por, edhe nĂ«se do tĂ« kishte arsye, duhej bĂ«rĂ« amendimi i udhĂ«zimit, jo shfuqizimi i tij i plotĂ«â, thotĂ« ai.
âLegjislacioni pasues zakonisht bĂ«het mĂ« i hollĂ«sishĂ«m. NĂ« fakt, ka ndodhur e kundĂ«rta, çka pĂ«rgjithĂ«sisht, nuk Ă«shtĂ« tregues i vullnetit pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e legjislacionit, por ka arsye tĂ« tjeraâ, shton mĂ« tej eksperti.
NjĂ« tjetĂ«r element shqetĂ«sues i ligjit lidhet me ndryshimin e statusit tĂ« pasurive natyrore. PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, âPaketa e Maleveâ i hap rrugĂ« tjetĂ«rsimit tĂ« kategorive qĂ« deri mĂ« sot kanĂ« qenĂ« tĂ« paprekshme: pyjeve, kullotave dhe livadheve.
Neni 8 i ligjit pĂ«rcakton se kĂ«to pasuri nuk konsiderohen mĂ« pronĂ« publike e patjetĂ«rsueshme, duke u lejuar tâu nĂ«nshtrohen procedurave tĂ« kalimit tĂ« pronĂ«sisĂ« dhe zhvillimit. Kjo do tĂ« thotĂ« se sipĂ«rfaqet pyjore, kullosore apo livadhe mund tĂ« humbin statusin natyror dhe tĂ« shndĂ«rrohen me lehtĂ«si nĂ« zona urbane, turistike ose industriale, duke shmangur dhe çdo dokument planifikimi territoral, qĂ« ka kaluar edhe nĂ« filtra mjedisore.
âKur zona apo projekte shpallen si âstrategjikeâ ato shpesh anashkalojnĂ« Planet e PĂ«rgjithshme Vendore dhe Planet e Menaxhimit tĂ« Zonave tĂ« Mbrojtura, pasi qĂ«llimi Ă«shtĂ« tĂ« pĂ«rshpejtojnĂ« zhvillimin ekonomik, duke thjeshtuar procedurat administrative dhe pĂ«rqendruar vendimmarrjenâ, thotĂ« Musai.
âKjo krijon njĂ« sistem paralel vendimmarrjeje, ku planifikimi afatgjatĂ« humbet peshĂ«n e tij dhe reduktohet nĂ« formalitet, ku nuk Ă«shtĂ« mĂ« plani qĂ« drejton zhvillimin, por e kundĂ«rtaâ, shpjegon mĂ« tej ajo.
Sipas Muharremajt, kĂ«to zhvillime nuk mund tĂ« kuptohen pa parĂ« edhe ndryshimet e vitit 2024 nĂ« ligjin âPĂ«r zonat e mbrojturaâ, tĂ« cilat dobĂ«sojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ndjeshme mbrojtjen e kategorive mĂ« tĂ« larta natyrore. Ndryshimet lejojnĂ« zhvillime urbane dhe struktura turistike me pesĂ« yje brenda parqeve kombĂ«tare, madje edhe nĂ« nĂ«nzonĂ«n qendrore, qĂ« teorikisht duhet tĂ« jetĂ« zonĂ« me mbrojtje strikte.
Ai kritikon edhe vendimin e Gjykatës Kushtetuese të vitit 2025, e cila rrëzoi kërkesën e organizatave mjedisore për shfuqizim të ndryshimeve.
âKy vendim regresiv i lejon ekzekutivit dorĂ« tĂ« lirĂ« pĂ«r tĂ« miratuar leje zhvillimi apo ndĂ«rtimi nĂ« zonat e mbrojturaâ, shprehet profesori.
Pasoja serioze
Kombinimi i zonave prioritare të zhvillimit me dobësimin e kuadrit të mbrojtjes së mjedisit e vendos në pikëpyetje të ardhmen ekologjike të Alpeve. Zhvillimet e lejuara brenda parkut, pa konsultime publike, pa Vlerësime Strategjike Mjedisore dhe pa verifikim të përputhshmërisë me dokumentet e planifikimit dhe menaxhimit, krijojnë një rrezik real për fragmentimin e habitateve, ndryshimin e përdorimit të tokës dhe humbjen e vlerave natyrore që e bëjnë këtë territor unik në Ballkan.
Situata bĂ«het edhe mĂ« shqetĂ«suese kur merret parasysh se rreth 72 % e sipĂ«rfaqes sĂ« zonĂ«s sĂ« shpallur pĂ«r zhvillim mbivendoset me nĂ«nzonĂ«n Qendrore B tĂ« Parkut KombĂ«tar âAlpet e ShqipĂ«risĂ«â, duke rrezikuar drejtpĂ«rdrejt tĂ«rĂ«sinĂ« ekologjike tĂ« parkut dhe ruajtjen e specieve tĂ« florĂ«s dhe faunĂ«s.
Ndikimet e mundshme negative nuk kufizohen vetëm brenda kufijve administrativë të parkut, por prekin biodiversitetin, lloje dhe habitate me interes për BE-në, ekosistemet ujore dhe korridoret ekologjike ndërkufitare, si edhe objektivat e iniciativave ndërkombëtare si Alpet Dinarike dhe Brezi i Gjelbër Evropian.
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, çdo zhvillim i pakontrolluar brenda Parkut KombĂ«tar âAlpet e ShqipĂ«risĂ«â mund tĂ« komprometojĂ« funksionin e tij ekologjik dhe rolin e tij si nyje kyçe e ruajtjes sĂ« biodiversitetit nĂ« rajon.
Në anën malazeze, Parku Kombëtar Prokletije administrohet me kritere të rrepta: ndërtimet janë të kufizuara dhe çdo projekt i nënshtrohet filtrave të fortë mjedisorë dhe ndërkufitarë. Por në Shqipëri, ligji i ri hap rrugë zhvillimeve të mëdha turistike e energjetike, pa asnjë proces të dukshëm koordinimi me autoritetet e Malit të Zi, pavarësisht se bëhet fjalë për të njëjtin ekosistem.
âNuk kemi absolutisht asnjĂ« informacionâ, thotĂ« kryetari i KomunĂ«s sĂ« GucisĂ«, Sanel BaliÄ.
âGjithçka qĂ« ndodh pĂ«rgjatĂ« kufirit duhet ta dijĂ« qeveria malazeze dhe komunat qĂ« kufizohen me kĂ«tĂ« zonĂ«. ĂfarĂ«do qĂ« ndĂ«rtohet atje mund tĂ« ndikojĂ« edhe tek neâ, theksoi ai.
Edhe Marinela ÄuretiÄ, drejtoresha e NdĂ«rmarrjes Publike tĂ« Parqeve KombĂ«tare tĂ« Malit tĂ« Zi, nuk ishte nĂ« dijeni se Prokletije nĂ« anĂ«n shqiptare mund tĂ« jetĂ« nĂ«n presion tĂ« investitorĂ«ve. Ajo beson se kjo Ă«shtĂ« njĂ« çështje komplekse qĂ« kĂ«rkon pĂ«rfshirje nĂ« nivel shtetĂ«ror.
Ministria e Ekologjisë, Zhvillimit të Qëndrueshëm dhe Zhvillimit të Veriut nuk u përgjigj nëse është në dijeni të planeve të Shqipërisë apo nëse planifikon të kontaktojë homologët në Tiranë.
Ndryshe nga autoritetet malazeze, Marija LekiÄ nga Qendra pĂ«r Mbrojtjen dhe Studimin e Zogjve (CZIP) Ă«shtĂ« e informuar pĂ«r zhvillimet e reja ligjore nĂ« vendin fqinj. Edhe pse nuk dihet shkalla e projekteve, LekiÄ thekson se mund tĂ« ketĂ« prerje tĂ« pyjeve, ndĂ«rtim rrugĂ«sh dhe vendosje linjash tĂ« transmetimit, aktivitete qĂ« bien nĂ«n veprimin e KonventĂ«s sĂ« Espoos.
Ajo thekson se Shqipëria, si palë që nga viti 1991 është e detyruar të njoftojë në kohë shtetet fqinje për projekte që mund të kenë ndikime përtej kufirit.
Në Shqipëri, Ministria e Mjedisit dhe Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura nuk kthyen përgjigje ndaj një kërkese për koment, duke lënë pa sqarim se si do të mbrohen parqet kombëtare dhe korridoret ekologjike nga zhvillime intensive.
Ndërsa Agjencia Kombëtare e Mjedisit konfirmoi se nuk është pjesë e procesit të përcaktimit të zonave prioritare të zhvillimit. Në një përgjigje me shkrim AKM tha se roli i saj nis vetëm më pas, në fazën e Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis për projektet individuale.
Integrimi dhe projektet ndërkufitare, në pikëpyetje
Standardi i dyfishtë i mbrojtjes për Alpet Dinarike rrezikon jo vetëm natyrën, por edhe bashkëpunimin ndërkufitar dhe aksesin në fondet evropiane për projekte të përbashkëta. Drejtoresha e Parqeve të Malit të Zi thekson se BE-ja nuk mbështet politika që lejojnë ndërtim në zona të mbrojtura.
Edhe Progres-Raporti i Komisionit Europian pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« ngriti shqetĂ«sime, duke vlerĂ«suar se ligji âPaketa e Maleveâ âmund tĂ« ketĂ« ndikime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« pĂ«rdorimin e tokĂ«s nĂ« nivel lokal dhe nĂ« menaxhimin mjedisorâ.
Nisur nga pĂ«rvoja personale dhe nga ky vlerĂ«sim i Komisionit Evropian, sipas profesor Muharremaj, âmungesa e vullnetit pĂ«r zbatimin e standardeve mjedisore do tĂ« jetĂ« pengesĂ« serioze nĂ« rrugĂ«n e anĂ«tarĂ«simit nĂ« Bashkimin Europianâ.
Banorët e Thethit, si Kristian Gurra, e shohin këtë realitet me pasiguri.
âĂshtĂ« gjithmonĂ« pĂ«r tâu pasur frikë⊠nuk po kuptojmĂ« mĂ« se çfarĂ« po ndodh. BanorĂ«t janĂ« stepur. NevojĂ« ka pĂ«r investime, por jo nĂ« njĂ« klimĂ« ku çdo gjĂ« Ă«shtĂ« e paparashikueshmeâ, thotĂ« ai.
Kjo ndjesi pasigurie në terren përkon me paralajmërimet e ekspertëve në të dy anët e kufirit, të cilët frikësohen për ndikime të mundshme negative në mjedisin e Alpeve të Ballkanit dhe kërkojnë reagim të menjëhershëm.
âPodgorica zyrtare duhet tĂ« reagojĂ«â, thotĂ« biologu dhe aktivisti qytetar Vuk IkoviÄ.
PĂ«r eksperten e lartĂ« tĂ« turizmit Ardiola Alikaj, âpĂ«r tĂ« shmangur skenarin e pasojave tĂ« pakthyeshme nevojitet njĂ« qasje e kujdesshme, qĂ« vendos nĂ« qendĂ«r kapacitetin mbajtĂ«s tĂ« zonĂ«s sĂ« Alpeve, pĂ«rfshirjen reale tĂ« komuniteteve lokale dhe modele turistike mĂ« tĂ« shpĂ«rndara e tĂ« qĂ«ndrueshmeâ.
âMe resortet standarde, traditat dhe kulturat vendase shtypen, zhduken ose deformohen, duke u shndĂ«rruar nĂ« mjete tĂ« turizmit dhe jo nĂ« gjenerues tĂ« njĂ« modeli tĂ« qĂ«ndrueshĂ«mâ, pĂ«rfundon Musai.
*Ky investigim u realizua me mbështetjen e Journalismfund Europe.
Login
