Qeveria dhe Bashkia Tiranë synojnë të “rehabilitojnë” pishinat te diga e Liqenit Artificial, njohur si Akuadromi (Aquadrome) apo dhe Akuaparku (Aquapark).

Konkursi i projektimit, i hapur për herë të dytë, po kalon pa informacione nëse ka ngjallur interes. Ndërkohë zona është e rrethuar nga projekte kullash, të cilat kushtëzojnë tejmase zhvillimin e së vetmes hapësirë publike të mbetur aty.

Konkursi për Akuadromin favorizon kullat

Më 15 shtator 2025, qeveria dhe Bashkia e Tiranës hapën konkurs arkitekture për riprojektimin e zonës së Akuadromit – një prej hapësirave më të lakmuara për ndërtim pranë digës së Liqenit Artificial. Një konkurs i mëparshëm – hapur në mars 2025 – dështoi.

Sipas njoftimeve zyrtare, gara – e cila sipas kalendarit, më 6 janar përmbylli fazën e dytë të dorëzimit të propozimeve – synon “rehabilitimin e Akuaparkut të Tiranës” dhe integrimin e tij me mjedisin përreth, përmes “një qasjeje bashkëkohore të peizazhit, sportit dhe rekreacionit”.

Në letër kërkohen zhvillime me parametra të larta për 6 pishinat, kompleksin sportiv dhe mjediset përreth, të cilave u shtohen edhe sauna.

Por pas kësaj nisme“kulturore dhe ekologjike” fshihet një tjetër betejë urbane për kontrollin e zonës më të vlefshme poshtë digës së Liqenit Artificial – aty ku tashmë kanë mbirë projekte të reja kullash.

Sipas kushteve të konkursit, studiot e përzgjedhura duhet të propozojnë një qendër multifunksionale me pishina të brendshme e të jashtme, zona sportive, hapësira publike të gjelbra, si dhe shërbime komerciale. 

Por, projekti duhet të lidhet me Parkun e Liqenit, Kopshtin Zoologjik e atë Botanik dhe Parkun Olimpik, duke krijuar një “rrjet të vazhdueshëm të gjelbër” rreth perimetrit të digës.

Në letër, ideja duket frymëzuese. Por ky është versioni institucional i një procesi të njohur tashmë në Tiranë, që fillon me “rehabilitim” dhe përfundon ose me “ndërtime vertikale” ose hapësira që u jepen apo favorizojnë privatët.

Lexo: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter

Akuadromi u ndërtua në fund të viteve 80-të si pjesë e kompleksit multi-sportiv Dinamo, i cili zinte një sipërfaqe prej rreth 80,000 m² poshtë digës. Zona degradoi gjatë tranzicionit dhe dhënies në përdorim të privatëve.

Pasi u nda nga klubi Dinamo, në 1999, gjatë luftës në Kosovë, Akuadromi u kthye në qendrën kryesore pritëse për shqiptarët që i iknin përndjekjes së paramilitarëve serbë. 

Në fillim-vitet 2000, kompleksi u rikonstruktua dhe për rreth 20 vite u dha me qira.

Sot, Akuadromi është pjesa që ka mbetur nga ish-kompleksi sportiv. Më shumë se gjysma e sipërfaqes së truallit u është dhënë privatëve për komplekse kullash, të cilat e shtrijnë kantierin deri në hyrjen e tij.

Rrethimi i kullave: Projektet kryesore

Vetëm pak metra larg zonës së konkursit po zhvillohet projekti “Tirana Lake”, i propozuar nga arkitekti italian Marco Casamonti për grupin Armaar (zotëruar nga sipërmarrësi Armand Lilo), që parashikon pesë kulla 17-katëshe me funksione banimi dhe komerciale.

Lilo njihet si investitor në projekte madhore kullash si “Eyes of Tirana”, “United Towers“,  “Corner” dhe një sërë kompleksesh rezidenciale në Tiranë, Durrës, Himarë dhe së fundmi në Pogradec.

Faza e II-të e projektit “Tirana Lake” mori edhe truallin e bashkisë që shërbente për parking publik.

Në dy skajet e tjera, janë ngritur tashmë 7 kullat 17-katëshe në formë spiraleje “Lake View” të grupit Gener 2 (zotëruar nga sipërmarrësit Bashkim, Astrit dhe Ahmet Ulaj).

Pikërisht “Gener 2” ishte kompania që sponsorizoi konkursin për masterplanin e vitit 2008 të zonës poshtë digës, i cili nga studioja fituese – holandezët e MVRDV – u quajt “Tirana Rocks“.

Një masterplan që parashikonte rreth çerek milioni metra katrorë ndërtim gati për të nisur brenda vitit 2010 me një kosto rreth 600 milionë euro, dhe që u pëlqye dhe prezantua me pompozitet nga asokohe Kryetari i Bashkisë Tiranë, Edi Rama.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli

Dy dekada më vonë ai koncept kubash i MVRDV-së rrëzuar rrëmujshëm poshtë digës së liqenit është ndryshuar, por volumi masiv i ndërtimeve në zonë jo, madje pritet të shtohet më tej.

Në cep, në truallin e korpusit të Universitetit Marin Barleti, pritet të ngrihen dy kulla të tjera 30 dhe 35 katëshe të njohura me emrat “Vistas Lake” nga grupi Vistas (zotëruar nga sipërmarrësi Adriatik Dudaj) dhe “Lake Diamond Tower” reklamuar nga “Texas Development” (zotëruar nga arkitektët sipërmarrës Andi dhe Olsi Efthimi).

Ky zhvillim është shembull tipik i mënyrës sesi planifikimi urban i Tiranës po orientohet nga kërkesat e ndërtuesve dhe jo më nga nevoja publike.

Toka poshtë digës, dikur e paprekshme për ndërtim, sot është e rrethuar nga leje të miratuara për ndërtime të larta.

Në këtë prespektivë, zinxhiri i investimeve në zonë e ka zhdukur kufirin me “hapësirën publike”.

Sipas dokumenteve të konkursit për Akuadromin, zona konsiderohet “e ndjeshme ekologjikisht”. Por në asnjë pjesë nuk sqarohet si do të garantohet që projekti fitues i konkursit të mos shndërrohet në një tjetër zhvillim ndërtimor, i justifikuar me togfjalëshit “rekreacion”, “hapësirë sportive” apo “inovacion”.

Projektet e fundit të shpallura fituese në zona dhe hapësira sportive si për shembull Pallati i Sportit “Asllan Rusi”, kanë treguar se për qeverinë dhe Bashkinë Tiranë, një pallat sporti mund të jetë dhe pallat rezidencial prej 20 katesh.

Transparenca, pyetja që mungon në çdo konkurs

Konkursi i Akuadromit është prezantuar si garë ndërkombëtare. Ajo thuhet se do të ketë një jurí profesionale – edhe pse nuk është bërë me dije ende se kush do të jenë pjesë e saj – dhe me 100,000 euro shpërblim për 5-shen finaliste.

Por përtej termave estetikë, mbeten pa përgjigje disa pyetje kyçe: Kush do të jetë autoriteti përfundimtar që do ta zhvillojë projektin fitues: Bashkia e Tiranës apo qeveria përmes Korporatës së Investimeve Shqiptare?

Lexo: Projekti fitues i MVRDV-së për “Asllan Rusin”: Një “top betoni” 20-katësh

Në rastin e Korporatës, përvoja ka treguar se qeveria nuk investon në ndërtim, përkundrazi. Në të gjitha thirrjet e saj qeveria ka ofruar hapësirat publike si incentivë për të ndërtuar kulla ose për të marrë pjesë nga ndërtimet e reja.

Në këtë pikë nuk dihet se kush do ta financojë zbatimin e projektit dhe çfarë forme do marrë investimi, do të jetë një partneritet me privatin, apo koncesion.

Vlen të theksohet se në periudhën kur Akuadromi iu rikthye bashkisë, në vitin 2020, Kryetari Erion Veliaj, tha se “do ta zhvillonte më mirë se privati”. Por, më 19 prill 2023 bashkia e nxorri sërish me qira për 20 vite – edhe pse vetëm një pjesë të kompleksit 1,284 m².

Çmimi dysheme për qiranë mujore ishte 180 mijë lekë (1,800 euro), çka ngjalli reagime nga opozita për aferë korruptive.

Sipas një auditimi të Kontrollit të Lartë të Shtetit, llogaritja e nivelit minimal të qirasë“ishte bërë me vlerën e objekteve të banimit dhe jo të objekteve tregtare”.

Kështu, Akuadromi po shitet si rikualifikimi urban. Por realiteti përreth tregon logjikën e një qyteti që humb hapësirat e fundit publike nën retorikën e “gjelbërimit” dhe “sportit”.

Pyetja që mbetet është nëse do të jetë ky rehabilitim në interes të qytetarëve, apo një tjetër stacion në lartësimin e kullave drejt digës së Liqenit Artificial.

Lexoni gjithashtu:

• Shpallet projekti fitues, stadiumi “Selman Stërmasi” me dy kulla
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

The post Akuadromi nën presionin e kullave: Tjetër “konkurs rehabilitimi” poshtë digës së liqenit appeared first on Citizens.al.

Viti 2025 do të mbahet mend si viti ku Struktura e Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK) shënjestroi zyrtarë dhe politikanë të lartë duke nxjerrë në dritë një shkallë të paimagjinueshme korrupsioni.

Viti i fundit nën drejtimin e kryeprokurorit Altin Dumani, i cili u pasua nga Klodian Braho, solli çështje të bujshme hetimore si ajo e Kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, zëvendëskryeministres Belinda Balluku apo dhe abuzimeve në Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI).

Rastet në fjalë, iu shtuan serisë së hetimeve nga SPAK ndaj politikanëve të pushtetshëm si ish-Kryeministri Sali Berisha dhe ish-Presidenti Ilir Meta.

Marrja si të pandehur e Metës dhe Berishës

Në maj të këtij viti ish-Presidenti Meta u mor zyrtarisht i pandehur së bashku me ish-bashkëshorten Monika Kryemadhi. I arrestuar prej tetorit 2024, ai akuzohet për korrupsion, pastrim parash dhe fshehje pasurie.

Çështja kryesore ndaj tij mbetet marrëdhënia ekonomike CEZ‑DIA, e cila dyshohet se, për interesa private, u ndikua nga favorizime dhe ndryshime ligjore të shtyra nga Meta.

Ish-Presidenti e ka cilësuar procesin “farsë hetimore” dhe e ka akuzuar SPAK‑un për “shërbim politik” ndaj qeverisë.

Ngjashëm, SPAK mori zyrtarisht të pandehur, në maj, edhe ish-kryeministrin Sali Berisha.

Pas rreth një viti arrest shtëpie, ai u la të gjykohej i lirë nën akuzat për korrupsion pasiv, nën dyshimin se përmes vendimeve kur ishte në krye të qeverisë, favorizoi dhëndrin, Jamarbër Malltezi, në një projekt ndërtimi ku ortakë kishte sipërmarrësit Fatmir Bektashi e Xhimi Begeja.

Berisha e ka kundërshtuar hapur akuzën, duke e cilësuar si të motivuar politikisht dhe duke cilësuar SPAK‑un për veprime në shërbim të mazhorancës.

Shpesh, gjuha e përdorur nga dy ish-shtetarët me ndikim në kampin opozitar, ka qenë e ashpër dhe me etiketime të rënda ndaj ish-kreut të SPAK, Altin Dumani.

Hetimi dhe akuzat ndaj Erion Veliajt

Në shkurt, SPAK arrestoi Kryebashkiakun e Tiranës, Erion Veliaj. Ai dyshohet për shpërdorim detyre, korrupsion dhe pastrim parash.

Hetimi i SPAK përqendrohet te pasuria dhe flukset e parave në drejtim të një grupi organizatash joqeveritare, pas të cilave dyshohet se qëndron bashkëshortja e Veliajt, Ajola Xoxa.

SPAK dyshon se pasuria e kryebashkiakut Veliaj u ushqye për interesa klienteliste nga sipërmarrës, të cilët përfitonin leje ndërtimi dhe favorizime në tenderë publik.

Veliaj i kundërshtoi akuzat duke sulmuar publikisht prokurorët dhe gjykatësit që vendosën për arrestimin e tij. Rasti nxiti tensione politike, pasi ndodhi pak muaj para zgjedhjeve të përgjithshme të 11 majit.

Kryeministri Rama mbajti një qëndrim të ashpër ndaj SPAK-ut, të cilin e akuzoi për “arrestime abuzive”, “pa gjyq” dhe “pa fakte”.

Në korrik, Veliajt iu komunikua akuza, ku në morinë e pretendimeve të SPAK ishte shtuar edhe akuza për futjen e një celulari në qelinë e paraburgimit.

Në shtator kryebashkiaku u mor zyrtarisht i pandehur, teksa pak ditë më pas Rama – fitimtar me 83 mandate në zgjedhjet e majit – tha publikisht se ish-ministrja e Arsimit dhe Shëndetësisë, Ogerta Manastirliu do të ishte pasuesja e tij në bashki.

Kjo nënkuptoi nisjen e procedurave për shkarkimin e Veliajt dhe vajtjen në zgjedhje të parakohshme për bashkinë Tiranë. Procedurat u ndoqën me shpejtësi nga shumica socialiste, e cila udhëhoqi shkarkimin deri te Presidenti Bajram Begaj. Ky i fundit e dekretoi vendimmarrjen pa vonesa.

Megjithatë, Veliaj e sfidoi këtë proces në Gjykatën Kushtetuese. Kjo më 3 nëntor rrëzoi vendimet si antikushtetuese duke e lejuar Veliajn të mbetej Kryetar Bashkie pavarësisht se mbeti në qeli për 10 nga 12 muajt e vitit 2025.

Ky proces nxori në pah tensionin midis pushtetit ekzekutiv, atij lokal dhe institucioneve të pavarura gjyqësore duke evidentuar sfidën e madhe për llogaridhënie ndaj pushtetarëve, të cilët tashmë e kanë kthyer në normë vijimin e ushtrimit të detyrës pavarësisht se ndaj tyre mund të ketë procese gjyqësore.

Hetimet dhe akuzat ndaj Belinda Ballukut

Hetimet e SPAK-ut nuk u ndalën vetëm tek Veliaj. Në fund të muajit tetor, u konfirmuan hetimet edhe ndaj zëvendëskryeministres Belinda Balluku.

Ajo nuk u dorëhoq, pavarësisht se u mor zyrtarisht e pandehur. Me arsyetimin se mund të pengonte vijimin e hetimeve, Gjykata e Posaçme pranoi masën e kërkuar nga SPAK për të pezulluar Ballukun nga detyra si anëtare e qeverisë, ku ajo ushtron njëherazi edhe detyrën si ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë.

SPAK dyshon se Balluku, së bashku me vartës të saj në Autoritetin Rrugor Shqiptar (ARRSH), u përfshi në manipulime të tenderëve dhe garës së tyre për projektet e Unazës së Madhe dhe tunelit të Llogarasë, tenderë me vlerë mbi 200 milionë euro.

Mijëra faqe komunikime mes saj dhe vartësve ekspozuan një praktikë të strukturuar të favoreve të paligjshme dhe keqpërdorimit të fondeve publike, të cilat dyshohet se janë shtrirë edhe në procedura të tjera.

Megjithatë, Kryeministri Rama nuk e shkarkoi, përkundrazi, ai i siguroi mbështetje Ballukut duke e ankimuar vendimin e pezullimit në Gjykatën Kushtetuese e cila më 12 dhjetor vendosi ta rikthejë në detyrë duke nxjerrë në pah edhe më shumë tensionin mes kërkesës për llogaridhënie dhe pretekstit për pavarësi mes pushteteve.

Me lëvizjen e kryer, Rama dukej se vendosi një precedent, që i paraprin një rast hipotetik ku SPAK mund ta hetojë edhe atë.

Përballë kësaj situate, SPAK ndryshoi qasje. Prokuroria e Posaçme kërkoi heqjen e imunitetit të Ballukut duke nënkuptuar ndryshimin e kërkesës për masë sigurie: nga pezullim detyre në arrest.

Ekspertë të ligjit, vlerësuan për Citizens.al se rasti Balluku tregon sfidën e lartë për SPAK-un në hetimin dhe vënien përpara drejtësisë të një zyrtareje me kompetenca ekzekutive dhe lidhje politike të fuqishme.

Megjithatë rasti i zëvendëskryeministres vuri seriozisht në diskutim qendrueshmërinë politike të qeverisë teksa gjatë dhjetorit u organizuan protesta të vazhdueshme ku u kërkua dorëheqja e Kryeministrit Rama.

Dosjet e AKSHI-t dhe lidhja me krimin e organizuar

Viti 2025 ekspozoi dhe një nga skemat, me gjasë, më korruptive të historisë së tranzicionit: abuzimet me fondet e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), agjenci e cila prej vitit 2017 ka buxhetuar rreth gjysmë miliardi euro.

Hetimet e SPAK kanë nxjerrë në pah fitime marramendëse prej dhjetëra milionë euro të një grupi kontraktorësh të kryesuar nga sipërmarrësit Ergys Agasi dhe Ermal Beqiri dhe manipulime financiare në projekte të lidhura me fondet kryesore të AKSHI-t, të drejtuar nga Mirilda Karçanaj.

SPAK ka ngritur dyshime për lidhje me grupe kriminale dhe skema të zhvatjes së parave publike. Drejtuesja Karçanaj, vartësit e saj në AKSHI dhe sipërmarrësit kryesorë të përfshirë, Agasi e Beqiri, akuzohen për grup të strukturuar kriminal.

Në lupën e hetimeve janë vënë të paktën 19 tenderë të AKSHI-t, me vlerë rreth 60 milionë euro, të cilët dyshohet se janë hartuar me fryrje zërash me qëllim për t’u përvetësuar në garë të paracaktuar.

Ato prekin sektorë të rëndësishëm si identifikimi dhe nënshkrimi elektronik, siguria e barnave apo dhe siguria ushqimore. Po kështu përmes këtyre tenderëve kompanitë e marra nën hetim kanë pasur akses në sistemet e sigurisë së policisë dhe burgjeve.

Ky ishte një tjetër skandal për qeverinë Rama, e cila e nisi mandatin e katërt pikërisht duke lavdëruar botërisht angazhimin e një ministre “artificialisht inteligjente” si Diellën, për të garantuar luftën ndaj korrupsionit dhe sigurinë në tenderët publik.

Projekti i Diellës në e-Albania është ngritur nga tenderët e AKSHI-t. Me rastet në fjalë, viti 2025 tregoi një qasje më agresive të SPAK-ut ndaj korrupsionit të nivelit të lartë.

Qartësisht është vendosur një standard i ri hetimi, por sfidat mbeten të mëdha. Proceset gjyqësore treguan vështirësitë që ka përpara sistemi i drejtësisë për të balancuar llogaridhënien me respektimin e pavarësisë së pushteteve, por mbi të gjitha të besimit të qytetarëve.

The post Dosjet e SPAK-ut që tronditën politikën në Shqipëri appeared first on Citizens.al.

Viti 2025 ishte ambicioz për qeverinë dhe ndërmarrjen që po administron pronat publike. Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) e ka kthyer vendin në shtëpi ankandesh për partnerët privatët, të paktën “në renderë 3D”.

Nga ishulli i Sazanit, te kullat, stadiumet e reja dhe transformimet e thella urbane, vetëm në 2025 numërohen 31 projekte në Tiranë (16), Durrës (6), Vlorë (4), Elbasan (1), Korçë (2) etj.

Megjithë serinë e konkurseve me studio arkitekture dhe premtimeve për zhvillim, debati për punën e Korporatës u dominua nga shqetësime për transparencën, vendimmarrjen, konkurrencën e kufizuar dhe raportin e paqartë mes përfitimeve publike dhe atyre private.

Shqetësimet e para, mbyllja e ishullit të Sazanit

Viti nisi me lajmin se dhëndri i Presidentit Donald Trump, Jared Kushner, kishte përfituar statusin e investitorit strategjik për të transformuar një pjesë të ishullit të Sazanit në resort luksoz.

Kushneri e pati zhvilluar këtë ide gjatë një vizite familjare verën e vitit 2023. Ai e bëri publik konceptin në pranverë 2024, në një kohë kur opinioni publik në Shqipëri nuk kishte asnjë informacion.

Në fund të qershorit 2025 qeveria krijoi kompaninë “Albanian State Development & Real Estate”, e cila nën menaxhimin e KISH do të përfaqësonte shtetin në partneritet me “Affinity Partners” të Kushnerit.

Pas këtij zhvillimi, nuk pati informacione të mëtejshme.

Paralelisht KISH prezantoi një sërë projektesh me synim “ridimensionimin e peizazhit urban” ku e përbashkëta e tyre ishte dhënia e hapësirave publike privatëve për ndërtime shumëkatëshe në të ashtuquajturën “Urat për Shqipërinë 2030”.

Në mungesë të një diskutimi të gjerë publik për mekanizmin që po përdorej, qeveria dhe KISH vijuan me dhënien e të tjera projekteve. Projekti i radhës ishte që i jep rezidencat qeveritare në Velipojë dhe Vlorë një kompanie private, për ti kthyer në hotele.

Në këtë periudhë, Citizens.al tregoi si thirrjet hapeshin “pa garë dhe pa llogari”, ndërsa procedurat konkurruese ishin të mangëta ose jo transparente.

Stadiumet dhe dështimi për Bibliotekën Kombëtare

Në fillim të pranverës, projekti i OMA-s u shpall fitues për stadiumin e ri Selman Stermasi, i cili përfshinte dy kulla dhe ndërtesa të reja në zonë, një lajm që ngjalli diskutime për shfrytëzimin e hapësirave publike jo vetëm për impiantin sportiv.

Qasja e njëjtë u kërkua të replikohej me stadiumet e Durrësit (51N4E), Vlorës (XDGA) dhe Korçës (CEBRA). Citizens.al raportoi se konkurset arkitektonike të këtyre thirrjeve kishin hije konflikti interesi. Disa aktorë të përfshirë në garë patën lidhje financiare me juritë, duke ngritur kështu pyetje për procedurat e vlerësimit.

Plani fitues për pallatin e sportit Asllan Rusi nga MVDRV u prezantua si një “top betoni 20-katësh”, i cili u komentua jo vetëm për volumetrinë, por edhe për marrëdhëniet institucionale që sollën projektin në tryezë pa garanci dhe konsultime të gjera publike.

Megjithatë, sfida për KISH u duk më qartë kur thirrjet për investitorë për Bibliotekën Kombëtare dështuan njëra-pas-tjetrës, duke sinjalizuar si problem faktin se zhvillimi i projekteve të gatshme, apo dhe kushti për t’i kthyer rreth 45% të sipërfaqes ndërtimore Korporatës nuk ngjallte interes.

Në këtë kontekst pati tërheqje nga investimi për VOID Tower (Andrea Caputo, te ish-ATSH-ja). KISH vijoi të negociojë me kompaninë e dytë që kishte shfaqur interes, teksa deri në dhjetor nuk pati asnjë njoftim publik për lidhje kontratash me ndokënd nga investitorët që fituan thirrjet e shpallura.

“Modeli KISH” edhe në zhvillimin e jetimores Zyber Hallulli

Pjesa e dytë e vitit 2025 u karakterizua nga një seri lajmërimesh nga thirrjet e KISH, që kthyen debatin mbi planifikimin dhe përdorimin e hapësirave publike.

Bjarke Ingels fitoi në Petrelë konkursin për “Parkun e Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit, një projekt që premtonte zhvillimin kulturor dhe turistik, por që për shkak të intensitetit të ndërtimit shfaqi shqetësime serioze në raport me ruajtjen e trashëgimisë dhe identitetit të zonës.

Modeli për zhvillimin e pronave publike përmes partneritetit me privatët u shty përpara nga qeveria me idenë se nuk ka fonde të mjaftueshme dhe po kështu ruhen shpenzimet për zëra të tjerë.

Por thirrjet e KISH treguan se kjo qasje e humbi logjikën. Qeveria tregoi se nuk kishte para, ose më mirë të themi vullnet për të investuar, për zyra administrate, hapësira të reja për institucione sociale apo dhe objekte të trashëgimisë kulturore.

Rasti i parë ishte ai i jetimores Zyber Hallulli. Thirrja e korporatës tregoi synimin xhentrifikues për zhvendosjen e jetimores në një zonë te ish-vilat gjermane, për t’i hapur vend ndërtimit të një kulle. Kjo u përthellua kur u zgjodhën 5 finalistët për projektin dhe investimin.

Rasti në vazhdim ishte ai i Pallatit të Kongreseve, një objekt i rëndësisë së veçantë arkitektonike, por që për qeverinë nuk ia vlen të restaurohet tërësisht pa humbur hapësira publike. Përkundrazi në thirrjen e KISH, u nënkuptua se privatëve të interesuar do t’u jepet mundësia për të ndërtuar një objekt deri në 20 kate të lartë krah Pallatit të Kongreseve.

Bilanci vjetor me pikëpyetje

Ky është viti i dytë i punës konkrete të Korporatës, që pas riformatimit dhe marrjes në dorëzim të pronave publike nga qeveria.

Në periudhën 2024-25, konkurset e KISH kanë shpërblyer me të paktën 1.4 milionë euro grupet finaliste të arkitektëve që kanë marrë pjesë.

Por në një përgjigje për Citizens, Korporata pretendon se “të gjitha fondet […] do të përballohen nga partneri privat i zgjedhur [në fund të procesit] dhe nuk janë kosto për Korporatën”.

Në fund të vitit 2025, panorama që shfaqet nga KISH nuk lidhet aq me projektet që po hidhen për zhvillim, sesa me modelin politik që po konsolidohet: Prona publike shihet si aset për t’u “rijetëzuar” përmes privatëve, shpesh pa garë të plotë, pa analiza kosto-përfitimi dhe pa transparencë mbi vendimmarrjen dhe rrezikun që merr shteti.

Shumë thirrje mbetën në fazë ideje dhe kalohen në harresë ose në rubrikën “Thirrje të mbyllra”, ndërsa kontratat konkrete mungojnë, një sinjal se modeli nuk duket se bind investitorët, por as qytetarët që mbeten pa përgjigje.

Nëse kjo qasje vazhdon, rreziku nuk është thjesht arkitektonik apo urbanistik për tjetërsimin e zonave të ndryshme të qyteteve kryesore të Shqipërisë.

Por bëhet fjalë për një transformim të heshtur të interesit publik në raport me privatët, ku shteti duket se po kthehet në një lloj agjenti imobiliar duke humbur rolin e garantit dhe duke u kthyer në ndërmjetës të projekteve që prekin përherë e më shumë hapësirën e përbashkët, pa një vizion të qartë se kush fiton realisht në fund.

The post “Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli appeared first on Citizens.al.

Vala intensive e ndërtimit me kulla të larta, ndërtesa voluminoze dhe shpesh të paarsyeshme nga ana urbane vijoi edhe përgjatë vitit 2025, kryesisht në Tiranë dhe bregdet.

Zhvillimet e fundit treguan një prirje të qartë: projektet po shoqërohen me aktivitet të fortë propagandistik nga ana e qeverisë, e cila kërkon t’i legjitimojë ato përmes një festivali ndërkombëtar arkitekture.

Si përgjigje, Citizens.al ndërtoi rubrikën “Tirana Vertikale”, me një seri hulumtimesh që nxorën në pah përjashtimin e interesit publik nga procesi i zhvillimit urban.

Kullat që po ndryshojnë Tiranën

Edhe këtë vit, projektet e kullave nuk u ndalën, duke sfiduar edhe më tej kriteret e vendosura në planet urbanistike.

Citizens.al analizoi Masterplanin e Qendrës së Tiranës, një konkurs i shtyrë privatisht nga sipërmarrësi Astrit Veliaj, që nxori fitues projektin e studios franceze l’AUC për zhvillimin me kulla shumëkatëshe në zonën e ish-Cirkut të Tiranës, pas Muzeut Kombëtar.

Projekti me rreth 5 kulla deri në 60 kate, parashikohet të shtrihet në mbi 17,000 m² truall, ku aktualisht ndodhen rreth 35 ndërtesa, përfshirë katër pallate deri në 9 kate, si dhe godinat publike të Teatrit Metropol dhe “Info-Point”-i i bashkisë.

Vizioni i këtij masterplani vijoi atë të hasur edhe në anën jugperëndimore me kulla të larta deri 71 kate te projekti i “Grand Park Skyline”.

Citizens.al solli një hartë ku pasqyrohet “transformimi brutal” me kulla i Tiranës. Nga ku rezultoi se në rreth 10 vite qeveria shqyrtoi, ose miratoi rreth 140 ndërtesa ku gjysma e tyre kishte lartësi 24 deri në 100 kate dhe shumica e vendimeve ende nuk janë zbardhur për publikun.

Në një artikull analitik të qershorit, Citizens.al identifikoi 10 gjigandë betoni që dominojnë kryeqytetin, duke shfaqur njëfarë gare të pakontrolluar ku limiti i lartësisë tashmë është vetëm qielli.

Volumet e reja duket se po ngrihen pa asnjë kujdes për impaktin mjedisor dhe social, shembulli konkret u pa te projekti i 17 kullave në liqenin e Farkës.

Kjo garë, u kërkua të legjitimohej nga qeveria në festivalin ndërkombëtar të arkitekturës “Bukë dhe Zemër”, për të cilin Citizens.al mbajti një qasje kritike. Në këtë festival u prezantua hapur vizioni për ta zgjeruar idenë e kullave edhe në qytete të tjera si Durrësi, Vlora, Shkodra, Saranda etj.

Përjashtimi po bëhet normë

Asnjë zonë në Tiranë nuk e ka përcjellë më shumë se ish-Blloku tensionin midis interesit të zhvillimit dhe tejkalimit të planeve urbanistike.

Në rubrikën “Tirana Vertikale” theksuam sesi të paktën 13 projekte kullash i thyen kriteret e planit urbanistik duke u kthyer më pas në normë për zonën, e cila nuk lejonte ndërtime të larta.

Ky transformim u bë në kuadër të interesit tregtar për densifikim masiv shpesh mbi kërkesat për hapësira komunitare, qasje publike dhe trashëgimi urbane.

Zhvillimet e tilla bëhen pa transparencë, larg vëmendjes së mediave tradicionale dhe në kurriz të banorëve që jetojnë aty.

Hulumtimi rreth transformimit të zonës së ish-Gardës së Republikës, premtuar për t’u bërë park për qytetarët, tregoi qartë sesi lakmia për kulla i dha formë një projekti abuziv, që nisi si hotel 14 katësh e më pas përfitoi leje të re për një godinë 35 kate: Platinium Tower.

Por nëse në këtë rast u përfitua leje e re “në gropë të vjetër”, në rastin e ish-hotelit Sheraton, rezultoi krejt ndryshe.

Citizens.al tregoi se grupi Kastrati përfitoi trajtim të veçantë duke nisur dhe vijuar pa leje ndërtimi zgjerimin me 6 kulla të kompleksit Mak-Albania.

Punimet nisën në vitin 2019, teksa kompania i përfitoi lejet në vitin 2021. Autoritetet u mjaftuan me argumentin se “nuk ka pasur ankesa”. Ndryshe, për qytetarët e thjeshtë ndërtimi pa leje ka qenë një përndjekje e vazhdueshme me fushata të shpeshta të qeverisë.

Projekti sekret i vilës qeveritare “No. Red”

Në fund të vitit Citizens.al ekspozoi rastin më simbolik të shpërdorimit të fondeve publike për hir të estetikës dhe shijes së hollë të rrethit të afërt të arkitektëve të qeverisë: Vila Nr. 5, ose ndryshe “Villa Number Red”.

E gjendur në një prej kodrave të parkut të liqenit, ajo u rikonstruktua me tenderë të mbyllur, për 6 milionë euro. Projekti u bë nga një studio e huaj, por pavarësisht kësaj u kontraktua një studio lokale.

Ndërkohë, 5 muaj pas përdorimit të parë të saj, pikërisht në festivalin “Bukë dhe Zemër”, vila nuk duroi dot as shirat e parë të vjeshtës: çatia futi ujë.

Në vilën në fjalë u prezantua edhe transformimi i festivalit në një fondacion, kalim për të cilin agjencitë qeveritare AZHT dhe AKPT refuzuan të japin informacione.

Ky transformim, nisur nga fakti se edicioni i parë i festivalit u shoqërua me mungesë transparence për kostot dhe fondet, nxit dyshime për një përpjekje për t’i fshehur faturat e nevojshme për edicionin e dytë të “Bukë dhe Zemër”, parashikuar për t’u mbajtur qershorin e vitit 2026.

Kështu, në një kontekst ku planet urbanistike shkelen ose ndryshohen me ritme të atilla saqë të duket se i përgjigjen më shumë interesave private sesa rregullave të qëndrueshme, ku gara për kulla merr bekimin nga Kryeministri në procedura aspak transparente, dhe ku hapësirat historike e natyrore cenohen pa konsultim me publikun, zhvillimi urban nuk është më vetëm një sfidë arkitektonike, por një sfidë e mirëqeverisjes dhe e vlerave të përbashkëta.

Përpjekja për ta devijuar këtë diskutim vetëm te ana estetike dhe fakti se projektet po i bëjnë arkitektë të huaj është vetëm propagandë që synon ta legjitimojë këtë prirje.

Qytetet nuk janë thjesht estetikë betoni, renderë 3D në prezantime apo një vilë luksoze majë një kodre. Ato janë peizazhe, hapësira, histori dhe mbi të gjitha njerëz që jetojnë, punojnë dhe ndërtojnë përditshmërinë e tyre brenda këtij territori.

The post Viti 2025: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter appeared first on Citizens.al.

Vila qeveritare “Nr. 5”, njohur edhe si “Villa Number Red” (shkurt “No. Red”), u rindërtua përmes një serie procedurash të mbyllura, kontratash konfidenciale dhe vendimmarrjesh të paqarta për publikun.

Me rreth 6 milionë euro fonde publike të shpenzuara për projektim, zbatim dhe mbikëqyrje, rindërtimi i saj u zhvillua pa një garë të hapur dhe pa transparencë mbi autorësinë reale arkitekturore dhe artistike.

Të dhënat e analizuara nga Citizens.al tregojnë se të gjitha kontratat u dhanë përmes negocimit pa shpallje paraprake, ndërsa ofertat fituese ishin thuajse në kufirin maksimal të fondeve limit.

Ky kombinim – procedura të mbyllura, afate të nxituara dhe mungesë dokumentimi – ngre dyshime serioze për favorizime dhe abuzime me paratë publike.

Sinjalizimi i Citizens.al për këto çështje ka bërë që Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) të shprehet pozitivisht për përfshirjen e saj në planin auditues të vitit 2026.

Projektuesi: “Atelier 4”, kontratë me 98.5% e fondit limit

Rezidencat shtetërore menaxhohen nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare (DSHQ).

Për projektimin e rindërtimit të vilës “No. Red”, DSHQ zgjodhi dhe lidhi kontratë me studion “Atelier 4”, përmes negocimit pa shpallje paraprake.

Kontrata u nënshkrua më 17 nëntor 2022, me një vlerë 3.9 milionë lekë – 98.5% e fondit limit prej 3,952,500 lekësh.

Studio, (e drejtuar kryesisht nga Alban Efthimi), kishte vetëm 45 ditë kohë për dorëzimin e projektit.

Zbatuesi: “Ad-Star”, kontratë sa 99% e fondit limit

Katër muaj pas nënshkrimit të kontratës për projektimin, më 15 mars 2023, DSHQ zhvilloi procedurën e zbatimit të punimeve, duke vepruar sërish me negocim të mbyllur.

Çfarë është negocimi pa shpallje paraprake? Procedura me nivelin më të ulët të transparencës. (Kliko mbi tekst)

Kjo procedurë lejon lidhjen e kontratave pa garë dhe pa thirrje paraprake. Kompanitë ftohen direkt nga kontraktori. Ajo lejohet në raste të veçanta, përfshirë urgjencat e paparashikueshme dhe të pashkaktuar nga autoriteti kontraktor. Ligji kërkon që përdorimi i kësaj procedure të shoqërohet me një arsyetim të dokumentuar, që duhet të jetë i verifikueshëm.

Kompania “Ad-Star”, (sipërmarrje e Alfred Çomës), u shpall fituese më 3 prill dhe u kontraktua 15 ditë më vonë. Ajo ofroi 494.7 milionë lekë, që përbënte 99% të fondit limit prej 499,696,978 lekësh.

Afati i punimeve u caktua vetëm 6 muaj. Por vila u hap dy vite më pas në qershor 2025. Një pritje me ftesa private u organizua nga Kryeministri në kuadër të festivalit të arkitekturës “Bread & Heart”.

DSHQ nuk dha informacion se kur përfunduan punimet apo se kur e mori ndërtesën në dorëzim. 

Mbikëqyrja e punimeve: “Dricons”, kontratë me 95% të fondit

Në të njëjtën datë me tenderin e ndërtimit, pra 15 mars 2023, u zhvillua edhe tenderi për mbikëqyrjen e punimeve. Sërish DSHQ veproi me procedurë të mbyllur.

Fituesi, kompania “Dricons” (sipërmarrje e Vladimir Topit), u kontraktua më 18 prill 2023. Dricons ofroi 5.6 milionë lekë, sa 95% e fondit maksimal prej 5,901,353.33 lekësh.

Rreth dy muaj më vonë, në qershor 2023, Topi u arrestua nga SPAK. Ai u akuzua se kishte korruptuar Sekretaren e Përgjithshme të Ministrisë së Shëndetësisë.

Dyshohej se kishte përfituar favorizim në tenderët për mbikëqyrjen e punimeve në disa qendra shëndetësore në Tiranë dhe Durrës.

Deri në gusht 2023, “Dricons” ndryshoi pronar dy herë me vlera simbolike prej 100 mijë lekë (1,000 euro). Në vitin 2024 kompania kaloi në emër të bashkëshortes së Topit, sërish për të njëjtën shumë.

Atë vit Topi u dënua me një vit burg. Rasti i tij thellon dyshimet mbi mungesën e kontrollit në kontratat publike. Veçanërisht për objekte të rëndësisë së veçantë si rezidenca qeveritare në fjalë: “Vila Number Red”.

Lexo: Vila “No. Red” ose oborri i arkitektëve të qeverisë

KLSH do të auditojë “procedurat sekrete“

Në prokurimet e mbyllura, pa njoftime paraprake institucionet zgjedhin vetë kompanitë që do të ftojnë në tenderë. Kjo praktikë është kritikuar shpesh nga KLSH. Ajo konsiderohet e cenueshme ndaj abuzimeve dhe favorizimeve.

Sipas ligjit 162/2020 “Për Prokurimet Publike”, tenderët e mbyllur aplikohen vetëm kur tenderët e hapur kanë dështuar. Ato lejohen kur ka emergjencë, rrezik sigurie, mungesë konkurrence ose arsye të veçanta teknike.

Sidoqoftë, kërkohen argumentime të dokumentuara për arsyet pse shmanget tenderimi i hapur.

Në rastin e vilës “No. Red”, rindërtimi i saj nuk përbënte ndonjë emergjencë. Pavarësisht kërkesave të përsëritura të Citizens.al, institucionet nuk zbuluan dokumentim që e justifikoi shmangien e tenderit të hapur, përkundrazi. DSHQ, tha se ka proceduar sipas ligjit 36/2020 “Për prokurimet në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë”. Pra, jo sipas ligjit të zakonshëm.

Citizens.al pati komunikim të zgjatur me DSHQ. U kërkua arsyetimi i procedurës së mbyllur dhe kopje e kontratave me palët e përfshira. Por DSHQ këmbënguli, edhe pas ndërhyrjes së Komisionerit për të Drejtën e Informimit, se ato ishin “konfidenciale”.

DSHQ argumentoi se vila “No. Red”, përmban elementë që lidhen me informacione sekrete. Kjo duke qenë se shërben për qëllime shtetërore. Për këtë, ajo tha se procedurat dhe kontratat nuk mund as të deklasifikohen pasi cenohet siguria.

Por, faktet tregojnë se vila u përdor për aktivitete civile pa asnjë lidhje me sigurinë kombëtare. Aty u pritën arkitektët e festivalit “Bread & Heart” dhe u shpallën thirrjet e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH) për projektin Parku i Besimit.

Për ligjin 36/2020 ka pasur kritika se mund të keqpërdorej për prokurime jo-detyrimisht ushtarake, në varësi të interpretimeve. Ky ishte dhe argumenti që përdori ish-Presidenti Ilir Meta kur e ktheu për rishqyrtim në maj 2020.

Citizens.al vendosi në dijeni KLSH-në për këtë situatë, institucioni u përgjigj se planifikon të kontrollojë procedurat e ndjekura nga DSHQ gjatë vitit 2026. Kjo drejtori rezulton të mos jetë kontrolluar më parë për prokurime të tilla.

Një dhuratë, shumë pikëpyetje…

Pavarësisht se DSHQ kontraktoi zyrtarisht studion “Atelier 4” për projektimin e rindërtimit të Vilës Nr. 5, projekti i është atribuuar gjerësisht online studios ndërkombëtare Bofill Taller de Arquitectura (link; link; link).

Në një komunikim zyrtar me Citizens.al, Bofill konfirmoi se ka zhvilluar një koncept-projekt për Vilën 5, të cilin ia ka ofruar pa pagesë Qeverisë Shqiptare, si një iniciativë e vetë studios dhe pa asnjë marrëdhënie kontraktuale apo shpenzim publik.

Studio shpjegoi se ka qenë e pranishme në Shqipëri prej vitit 2021 dhe se u interesua për vilën si një rezidencë qeveritare e papërdorur dhe e lënë e papërfunduar.

Sipas saj, koncepti u zhvillua si një propozim krijues dhe iu dorëzua shtetit për përdorim të lirë, në rast se ndërtesa do të rindërtohej në të ardhmen.

Bofill theksoi gjithashtu se ngjyra e kuqe është një element karakteristik i filozofisë së saj arkitekturore, e lidhur me traditën mesdhetare, dhe se përdorimi i saj në këtë vilë ishte “i vetëkuptueshëm” në raport me kontekstin dhe peizazhin.

Megjithatë, studio nuk sqaroi mënyrën konkrete të dorëzimit të konceptit pranë institucioneve shqiptare, nëse ishte në dijeni të faktit që qeveria kontraktoi më pas Atelier 4 për projektimin e të njëjtës godinë, apo nëse ka pasur ndonjë formë komunikimi apo koordinimi mes palëve.

Pyetjet e mëtejshme nga Citizens.al mbi këto çështje mbetën pa përgjigje.

Heshtja e “Atelier 4” dhe paqartësitë mbi rolet zyrtare

Citizens.al iu drejtua në mënyrë të përsëritur studios Atelier 4, si përmes email-eve zyrtare ashtu edhe përmes kontaktit direkt me një prej aksionerëve, Andi Eftimi.

Kërkuam koment për të sqaruar: rolin konkret të Atelier 4 në projekt, nëse autorësia arkitektonike apo konceptuale ishte e saj apo e nënkontraktuar, nëse koncepti i Bofill ishte përdorur, adaptuar apo referuar, dhe nëse DSHQ ishte njoftuar për ndonjë bashkëpunim të mundshëm.

Asnjë nga këto kërkesa të Citizens.al nuk mori përgjigje.

Kjo mungesë transparence lë të hapur pikëpyetje thelbësore mbi përmbajtjen reale të kontratës 3.9 milionë lekëshe për projektimin, mbi procesin e vendimmarrjes arkitekturore dhe mbi ndarjen e përgjegjësive profesionale për një objekt qeveritar të financuar me fonde publike dhe të trajtuar si objekt të sigurisë së veçantë.

Ngjashëm paqartësi dhe marrëdhënie jashtë kontratave publike hasen edhe në ndërhyrjet artistike në interierin e vilës.

Në brendësi të saj janë menduar shkrime me elementë vizualë, disa prej të cilave u bënë edhe gjatë hapjes zyrtare të saj gjatë festivalit “Bread & Heart” nga arkitektët e ftuar. Por ndërhyrjet artistike duket se u realizuan jashtë kontratave publike të shpallura.

Sipas konfirmimit të marrë nga Destil Creative Hub, qendra u kontraktua nga kompania zbatuese Ad-Star, në një marrëdhënie private, për të kuruar ndërhyrjen artistike dhe për të angazhuar disa artistë, mes tyre Loumaye Hadrien, Ledia Kostandini dhe Lib Shkupolli.

Në rrjet, artistja nga Brukseli, Val Smets, pretendon autorësinë e fragmenteve të Ismail Kadaresë përcjellë artistikisht në muret e katit të parë. Ajo thotë se puna “u komisionua nga Kryeministri” gjatë muajve janar dhe prill 2025 dhe tematika ishte me kërkesë.

Ndryshe, Destil tha për Citizens.al se nuk kishte një tematikë të diktuar dhe se artistët ndërhynë lirshëm në mure, sipas qasjes së tyre personale.

Ky fragment i procesit nxjerr në pah një tjetër zonë gri, ndërthurjen mes fondeve publike, kontratave private dhe autorësisë artistike, pa një dokumentim të qartë institucional mbi rolet, kufijtë dhe përgjegjësitë.

Lexoni gjithashtu:

• Vila “No. Red” ose oborri i arkitektëve të qeverisë
• “Bukë, zemër dhe beton”
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Projekti fitues i MVRDV-së për “Asllan Rusin”: Një “top betoni” 20-katësh

The post Sekret shtetëror me para publike; Si u ndërtua Vila “No. Red”? appeared first on Citizens.al.

Një vilë qeveritare është shndërruar në hapësirë eventesh elitare me dyer të mbyllura ku projektet arkitekturore marrin jetë larg syve të publikut.

Nën hijen e mungesës së transparencës dhe dyshimeve për shppërdorim të fondeve publike, vila është vënë në shërbim të festivalit “Bread & Heart” (Bukë dhe Zemër), tashmë i formalizuar si fondacion.

Ajo funksionon si pavijon i arkitektëve të preferuar të pushtetit, duke vënë në pikëpyetje kufirin mes krijimtarisë, privilegjit dhe marrëdhënieve të ngushta me qeverinë.

E kuqja majë kodrës

Një vilë gjak e kuqe spikat skajin lindor të Parkut të Liqenit Artificial të Tiranës. Fshehur mes ferrave dhe pemëve të një prej kodrave të Saukut, ajo bën përshtypje dhe tërheq shikimet e kalimtarëve që ecin në digën e liqenit.

Ajo është “Vila Nr.5”, një rezidencë qeveritare, e cila për nga natyra duket më shumë e errët se sa e kuqe.

Më 8 qershor Kryeministri Edi Rama shtroi aty një drekë të veçantë, “Survivor’s Lunch”, (Dreka e të mbijetuarve), për miqtë e tij “star arkitektë”, të ftuar në festivalin “Bread & Heart” (foto).

Festa ishte private. Vetëm një pjesë e vogël e atyre që kishin blerë biletën e plotë të festivalit (€360) arritën të bëheshin pjesë, pasi eventi ishte me ftesa nominale.

Në programin e festivalit, vila prezantohej si “Villa Number Red” (shkurt, No. Red), një emër i ri që nuk lidhej me asnjë ndërtesë në Tiranë, të paktën deri në fillim të qershorit.

Ka gjasa që ky emërtim jozyrtar të jetë zgjedhur enkas për të mbajtur të fshehtë prapavijën e zhvillimeve të rezidencës.

Ajo ndodhet në rrugën “Herman Gmeiner”, disi e veçuar nga zona e “Pallatit Presidencial” (Pallati i Brigadave), nën rojën e Gardës së Republikës. Faktikisht, nuk ka asnjë shenjë zyrtare në hyrje, ndërsa kangjellat me ngjyrë të kuqe të fortë, dallojnë nga e zeza e zakonshme.

Nga jashtë, duket krejtësisht e thjeshtë. Porta kryesore pa ndonjë madhështi (foto), me hapje të brendshme që fiksohet nga katër shula për toke dhe një kabinë sigurie anash.

Për ironi, pranë rrethimit lejohet parkimi, madje falas, edhe pse kemi të bëjmë me një ndërtesë të rëndësisë së veçantë.

Nga ana tjetër, vila kufizohet pa gardh nga rruga “Memo Bejko” me një “mur” të natyrshëm shkurresh dhe pemësh (foto).

Ky përshkrim i gjatë nxitet edhe nga përpjekjet e jashtëzakonshme të disa institucioneve për ta mbajtur atë të fshehtë.

Lexo: Si u rindërtua vila qeveritare “No.Red”?

Faktet tregojnë se nga një godinë gjysmë e rrënuar, ajo u rindërtua me procedura të fshehta dhe një shpenzim i majmë prej 6 milionë eurosh.

Në letër thuhet se u projektua brenda 45 ditësh dhe u ndërtua brenda 6 muajsh nga studio dhe kompani shqiptare.

Në realitet projekti u bë nga një studio e huaj, punimet u zgjatën rreth dy vite dhe u mbikëqyrën nga një zyrë, pronari i së cilës u arrestua dhe dënua për ryshfet në sigurimin e tenderëve publikë.

Për ironi, cilësia e punimeve duket se nuk i ka mbijetuar as shirave të parë të vjeshtës. Në një nga vizitat e Citizens.al në zonë, shquhen disa punonjës që po riparojnë soletën dhe gjurmë rrjedhe uji të lënë në ullukun anësor.

Vila duket se fsheh pas abuzime serioze për plotësime tekash personale të Kryeministrit, i cili gjithmonë e më shumë po i trajton zyrat dhe pronat shtetërore si prona personale.

Pas “Parkut Eden” në Kryeministri, projekti i të cilit u realizua nga studio e arkitektit Chris Precht dhe kushtoi rreth 5 milionë euro, ky duket të jetë një tjetër shpenzim i tepruar “për estetikë” i qeverisë.

Vila dhe transformimi i festivalit në fondacion

Nuk mund të kishte vend më domethënës për të mbyllur festivalin “Bread & Heart” sesa vila qeveritare “No. Red”, një ndërtesë shtetërore e shndërruar në skenë ekskluzive për evente me ftesa private.

Pavarësisht kërkesave për transparencë, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT), Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT) dhe Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare (DSHQ) nuk sqaruan se kush e pagoi festivalin dhe çfarë buxheti u shpenzua.

Zyrtarisht në festival morën pjesë rreth 2,300 persona ku vetëm 43% e tyre ishin me bileta, pjesa tjetër ishin “stafe organizative, teknike, ndihmëse dhe programatike”. Pati rreth 150 arkitektë, studiues dhe sipërmarrës të ftuar dhe 44 folës që u përfshinë në programet e datave 5-8 qershor.

Sipas dy agjencive qeveritare nga biletat u përftuan rreth 80 mijë euro të ardhura, udhëtimi dhe akomodimi i të ftuarve u mbulua privatisht ndërsa organizimi i festivalit me angazhim “pjesërisht vullnetar”.

“[…] procesi i konsolidimit financiar përfundimtar është në zhvillim në bashkëpunim me DSHQ-në,” tha AZHT.

Lexo: “Bukë, zemër dhe beton”

“Bread & Heart” është njoftuar se do të zhvillojë edicionin e dytë në 3-4-5 qershor 2026.

Në një skenë ku mungonin arkitektët dhe akademikët shqiptarë, “Bread & Heart” e shfaqi hapur Ramën si porositës dhe vlerësues “par excellence” të vizionit dhe estetikës së çdo ndërtese të lartë në Shqipëri.

“Shqipëria prodhon më shumë arkitekturë se e gjithë Evropa,” shpalli Rama në një fjalim vetëlavdërues që kapi një “standing ovation” nga “star arkitektët” kryesor të ftuar – një pjesë e të cilëve janë në marrëdhënie klienteliste me pushtetin e Ramës.

Në këtë atmosferë me “shije klientelizmi”, më 12 tetor, Rama i priti sërish “star arkitektët” në vilën e kuqe “No. Red”. Kësaj here kur u njoftua fituesi i thirrjes së Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH), Bjarke Ingels për Parkun e Besimit.

Gjatë eventit me dyer të mbyllura, Rama prezantoi për të pranishmit arkitekten spanjolle Carme Pigem Barceló (nga RCR Arquitectes) si drejtuese të asaj që zyrtarisht më pas u njoftua të ishte “Fondacioni Bread & Heart”.

Citizens.al iu drejtua zyrës RCR për të marrë një koment nga Znj. Pigem, por nuk mori përgjigje.

Atë event, më 12 tetor, brenda vilës u vu re një instalacion i ndricuar me shkrimi “Bread and Heart Foundation” që sugjeron se vila tashmë është kthyer në seli për fondacionin.

Por, sipas Drejtorisë së Shërbimeve Qeveritare (DSHQ), deri në fund të tetorit nuk ka pasur marrëveshje për dhënien me qira apo përdorim të vilës. Madje as akte, të cilat autorizojnë një përdorim të tillë.

DSHQU mohoi që vilës t’i jetë hequr statusi i “objektit me siguri kombëtare” dhe t’i jetë ndërruar përdorimi. Ndërkohë, gjykata e Tiranës konfirmoi për Citizens.al se kërkesa për regjistrimin e fondacionit ishte në proces. Por që, të paktën deri në fund të muajit tetor, nuk kishte pasur ende vendim.

Kjo ngre dyshime se vila mund të jetë dhënë për përdorim në kundërshtim me ligjin, pa dokumentacion të ri ligjor, ndërkohë që fondacioni nuk ishte ende i regjistruar.

DSHQ theksoi se aktivitetet e zhvilluara kanë qenë pjesë e veprimtarive protokollare nën kujdesin e Kryeministrit, duke cituar një vendim të Këshillit të Ministrave të vitit 2016 që lejon pritje për “personalitete të veçanta pa rang zyrtar”, përfshirë drejtues fondacionesh dhe përfaqësues arti e kulture.

Citizens.al kërkoi informacione të tjera nga AZHT dhe AKPT mbi procedurat që çuan në shndërrimin e festivalit në fondacion si dhe marrëveshjet apo memorandumet e bashkëpunimit me të.

AZHT kërkoi më shumë kohë për shkak të volumit të dokumenteve, ndërsa AKPT nuk u përgjigj duke pranuar të gjobitet për mohim të të drejtës për informim, pas ndërhyrjes së Komisionerit për të Drejtën e Informimit.

Për festivalin “Bread & Heart” nuk pati transparencë për shpenzimet, fondet dhe angazhimet e ndërmarra teksa organizohej nga agjencitë qeveritare AZHT-AKPT, kthimi në fondacion e bën me premisa edhe më pak transparente.

Në këtë kuptim, qasja me “Bread & Heart” shton edhe më shumë dyshimet për abuzime me fondet publike, ndërkohë që nga “starkitektët” dhe “kritizerët” pranë tyre nuk ka pasur asnjë qëndrim për këtë pjesë.

Taksat e qytetarëve shqiptar, përdoren për rikonstruksione vilash ekskluzive, dreka, darka dhe festa private të asaj që në dukje po shfaqet dhe sillet gjithnjë e më shumë si “një oborr arkitektësh” pranë qeverisë.

The post Vila “No. Red” ose oborri i arkitektëve të qeverisë appeared first on Citizens.al.

Prej 8 dhjetorit, një grup qytetarësh dhe aktivistësh të Lëvizjes “Shqipëria Bëhet”, të drejtuar nga Adriatik Lapaj, po mban një protestë të vazhdueshme para Kryeministrisë.

Ata kundërshtojnë qëndrimin e Kryeministrit Edi Rama për të mos shkarkuar zv.kryeministren Belinda Balluku, e cila është marrë e pandehur për abuzime me tenderët publikë.

Lëvizja e konsideron këtë qasje shembull të degradimit të qeverisjes dhe për këtë kërkon detyrimin për ta larguar qeverinë aktuale, vendosjen e një qeverie teknike dhe dërgimin e vendit në zgjedhje të parakohshme.

Qëndresa e përditshme para Kryeministrisë

Grupi i aktivistëve dhe qytetarëve është vendosur në mjedis të hapur, në trotuarin buzë Kryeministrisë dhe e vazhdon protestën pavarësisht temperaturave të ulëta.

Protesta nisi më “8 Dhjetor”, ditën që përkujton lëvizjen e dhjetorit 1990, e cila shënoi nisjen e fundit të diktaturës në Shqipëri. Edona Haklaj, tregoi për Citizens.al se vendimi për protestën erdhi pas diskutimeve dhe dakordësisë në lëvizje se përballë përshkallëzimit të çështjeve korruptive në qeveri, nevojitej medoemos një reagim.

Ajo vetë mundi t’i bashkohej plotësisht protestës ditën e dytë, por tregoi se gjendja ishte e vështirë pasi në ditët e para përpjekja për të ngritur çadra kampingu, të cilat do të përdoreshin nga aktivistet vajza u ndalua nga punonjësit e policisë.

“Arsyetimi ishte absurd kinse ne pengonim qarkullimin e rrugës, në një kohë kur ne jemi vendosur në trotuar,” theksoi Haklaj.

Me kalimin e ditëve, angazhimit iu bashkuan edhe aktivistë dhe qytetarë të tjerë. Mëngjesin e së premtes, grupi ishte me të paktën 10 protestues të cilët e kishin kaluar natën e katërt jashtë.

Për t’u mbrojtur nga i ftohti kishin improvizuar një rrethim me kartonë, të cilët mbaheshin nga karriget. Qytetarë të ndryshëm u kishin sjellë ushqime, ujë, batenie, teksa tre arka me mandarina qëndronin krah megafonit.

“Vështirësia më e madhe është gjatë netëve, pas orës 2-3 ku bëhet shumë ftohtë,” tregoi Haklaj.

Por sipas Haklajt, mbështetja që po u vjen nga qytetarët i ka inkurajuar ata të vijojnë më tej.

Gjatë ditës, qytetarë të ndryshëm ndalen dhe shkëmbejnë biseda me Lapajn dhe aktivsitë të tjerë, ndërsa çdo mbrëmje ora 17:00 shënon momentin kryesor të tubimit, ku fjalime dhe thirrje të ndryshme përcillen “Live!” edhe në rrjetet sociale.

Lapaj tha për Citizens.al se numri i pjesëmarrësve në këto tubime të pasditeve është në rritje. Ai beson se qëndresa e zgjatur mund të krijojë presion të mjaftueshëm për dorëheqjen e Kryeministrit.

Në këtë këndvështrim, ai e përshkruan sheshin si hapësirë të hapur për të gjithë qytetarët pa logo partie, ku secili ta shprehë hallin e vet përballë “autokracisë”, siç e cilëson ai qeverisjen aktuale.

Kërkesa: Qeveri tranzitore dhe zgjedhje të lira

Për protestuesit, mosveprimi i Kryeministrit ndaj zëvendëskryeministres Balluku tregon normalizimin e korrupsionit në nivelet më të larta të pushtetit. Lapaj argumenton se një qeveri që mban në detyrë një zyrtare nën hetim penal ka humbur legjitimitetin moral. Sipas tij, ky rast është simbol i krizës më të gjerë të llogaridhënies dhe transparencës në qeveri.

Përballë kësaj gjendjeje, Lëvizja “Shqipëria Bëhet”, propozon ngritjen e një qeveria teknike njëvjeçare, të përbërë nga intelektualë brenda dhe jashtë vendit, me mandat për reformim të kuadrit zgjedhor.

Qëllimi final, sipas Lapajt, është mbajtja e “zgjedhjeve të para realisht të lira dhe të ndershme pas 34 vitesh pluralizëm”.

Atmosfera në shesh përfshin edhe qytetarë të paorganzuar që kërkojnë ndryshime politike.

“Pretendojmë të hyjmë në Evropë, por kështu [me këtë nivel korrupsioni] nuk na pranon njeri,” tha një qytetar pas takimit mbështetës që pati me Lapajn.

Ai deklaroi se mbështeste çdo protestë, pavarësisht numrit, duke shprehur mosbesim të thellë ndaj premtimeve politike dhe nevojën për standarde europiane të qeverisjes aktuale.

Protesta e përditshme e Lëvizjes “Shqipëria Bëhet” është ndryshe nga të gjitha protestat e deritanishme nga kampi opozitar.

Ajo synon të kthehet në një lëvizje më të gjerë qytetare kundër korrupsionit dhe mungesës së llogaridhënies. Megjithatë, suksesi i saj do të varet nga aftësia për të ruajtur pjesëmarrjen, për të shmangur mbi-politizimin e lëvizjes dhe për të prodhuar presion real ndaj pushtetit.

Në një moment të polarizuar politik, kjo protestë po teston hapësirën që qytetarët kanë për të ndikuar vendimmarrjen qeveritare jashtë mekanizmave të partive tradicionale.

Lexoni gjithashtu:

• “Të raportosh politikën, kur transparenca bëhet betejë”
• 8 ditë pa përfillje, mbyllet greva e ish-të përndjekurve politikë
• Jeta e komunitetit rom dhe egjiptian në skajet e politikës

The post Përditë para Kryeministrisë, protesta ndryshe e “Shqipëria Bëhet” appeared first on Citizens.al.

Truall dhe leje për një kullë 20-katëshe në “këmbim” të rikonstruksionit të Pallatit të Kongreseve. Ky është modeli që ka zgjedhur qeveria për të financuar ndërhyrjen në një objekt që mban statusin Monument Kulture, kategoria II-të.

Rasti përforcon serinë e gjatë të projekteve të ngjashme ku interesi publik zbehet në sfond të zhvillimeve intensive, të cilat favorizojnë interesat tregtare të ndërtuesve privatë në Tiranë.

Thirrja e Korporatës

Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) hapi më 27 nëntor thirrjen “duo, projektim dhe ofertë për investim” për projektin “Rivitalizimi i Pallatit të Kongreseve”, e cila do të presë propozime deri më 26 janar 2026. Thirrja parashikon rikonceptimin e hapësirave të brendshme e të jashtme dhe ndërtimin e një kulle me funksione të kombinuara: hoteleri, shërbime, qendër tregtare, banim.

Privati përfiton 4,760 m² truall publik rreth Pallatit dhe të drejtën për të ngritur deri në 50,000 m² sipërfaqe ndërtimi mbi tokë. Me koeficientin tipik të shfrytëzimit 30-50%, kjo përkthehet në një ndërtesë deri 20 kate, që sipas planimetrisë së zonës ka gjasë të ngrihet në lulishten pas objektit, pranë rrethrrotullimit të rrugës “Papa Gjon Pali II”, pronësia e truallit, që sot shërben si park, iu kalua KISH-së nga Këshilli Bashkiak i Tiranës në muajin korrik.

Projektuesve u jepet liri të ndërtojnë parking të përbashkët për godinën ekzistuese dhe kullën, ndërsa kushti i vetëm për Pallatin është “ruajtja e elementëve arkitektonikë origjinalë, pa tjetërsuar volumin ekzistues”.

Lexo: Më shumë kulla, më pak njerëz: Për kë ndërtohet në Shqipëri?

Ndërhyrjet e kërkuara që në janar nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare, e cila e administron Pallatin e Kongreseve, përfshijnë mjedise pune për Drejtorinë, ambiente zyrash, konferencash dhe hapësira multifunksionale për evente artistike dhe kulturore.

Edhe pse godina është restauruar dy herë brenda dhjetë vitesh, gjatë vizitës së Papa Françeskut (2014) dhe për Samitin e Berlinit (2024), KISH argumenton në thirrjen e saj se ato nuk mjaftojnë për ta sjellë objektin në standarde bashkëkohore.

Institucioni e justifikon ndërhyrjen me raportet e Institutit të Ndërtimit, që evidentojnë probleme me vërshimin e ujërave në katet nëntokë, ajrin e kondicionuar, hidrosanitaret dhe impiantet teknike.

Proces i mjegullt, vendimmarrje pa transparencë

Sinjalet për një kullë të re u dhanë që më 24 korrik, kur Këshilli Bashkiak miratoi kalimin në administrim të KISH të lulishtes 2,261 m² pas Pallatit të Kongreseve – thuajse gjysma e totalit të truallit që sot po i ofrohet privatit.

Në debatet e asaj seance, shumica socialiste pranoi se nuk kishte asnjë informacion teknik për propozimin. Kryetarja e komanduar e Bashkisë Tiranë, Anuela Ristani, deklaroi se nuk e dinte nëse do të ndërtohej ndonjë kullë, nëse do të ndodhnin rikonceptime apo dhe vetë shembje e mundshme e Pallatit të Kongreseve. Megjithatë, vota e kolegëve të saj u dha.

Sikurse raportoi asokohe Citizens.al, thirrja e parë e KISH, publikuar më 1 prill si “Rikonstruksion i Pallatit të Kongreseve”, ishte tërësisht boshe: pa relacione, pa vlerësime, pa planimetri. Kjo qasje ushqeu dyshimet e opozitës se procesi synonte t’i ofronte privatëve truall publik nën idenë e mjegullt të “rikonstruksionit”.

Kështu, kalimi i lulishtes u bë me procedurë të shpejtuar, pa transparencë mbi planet e ndërtimit, pa konsultim publik dhe pa garanci për ruajtjen e hapësirës së gjelbër. Thirrja e KISH e konfirmon hapur modelin e zgjedhur: përmbushjen e interesit privat përpara interesit qytetar, edhe në objekte me vlerë arkitektonike dhe historike për Tiranën.

Qeveria duket se nuk gjen dot para as për rikonstruksionin e një ndërtese historike si “Pallati i Kongreseve”, buxheti për të cilin mund të përballohej lehtësisht pa qenë nevoja të jepet në këmbim asgjë.

Por kjo nuk është hera e parë që qeveria aplikon të njëjtën formulë.

Rastet e ndjekura dhe kritikuara vazhdimisht nga Citizens.al me Stadiumin “Selman Stermasi”; Pallatin e Sportit “Asllan Rusi”, Shtëpinë e Fëmijës “Zyber Hallulli”, “Bibliotekën Kombëtare“, ish-Agjencinë Telegrafike Shqiptare etj – e theksojnë edhe më tej këtë gjë.

Lexoni gjithashtu:

• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve
• “Një masterplan privat”: Shembje dhe kulla pas Muzeut Kombëtar

The post Kullë 20-katëshe te Pallati i Kongreseve appeared first on Citizens.al.

Shpenzimet e universiteteve publike rikthehen sërish në qendër të vëmendjes, ndërsa Qëndresa Qytetare ekspozoi sot vlerën dhe numrin e përgjithshëm të kontratave, prokurimeve dhe tenderëve të institucioneve të arsimit të lartë.

Ekspozita e sotme pranë Rektoratit të Universitetit të Tiranës (UT), e paraqiti panoramën institucionale si një “bunker transparence”, ku mungesa e llogaridhënies duket të jetë shndërruar në normë.

Të dhënat e analizuara nga Qëndresa Qytetare për vitin 2025 tregojnë një model keqmenaxhimi financiar.

Prokuroria e Posaçme (SPAK) dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) kanë zbuluar qindra mijëra euro abuzime me prokurimet publike, ndërsa universitetet e rretheve shpenzojnë deri në 77% të buxhetit vetëm për paga e honorare, pa investime, pa laboratorë dhe pa kërkim shkencor.

Sipas drejtuesit të organizatës, Rigels Xhemollari, refuzimi i transparencës është bërë standard. Ai tha gjatë hapjes së aktivitetit se Universiteti i Tiranës dhe Universiteti i Mjekësisë nuk kanë pranuar të japin as kontratat e blerjeve të detergjenteve, duke i konsideruar ato “sekrete tregtare”.

“Më falni, si mund të jetë sekret tregtar detergjenti, montimi i dyerve, apo dhe ceremonia e diplomimit të studentëve. Pavarësisht se këtë çështje e kemi fituar edhe në gjykatë këto universitete vijojnë ta shpërdorojnë mundësi për të bërë transparencë,” tha drejtuesi i Qëndresës Qytetare.

Xhemollari theksoi se kjo prirje vjen teksa këtë vit SPAK ka lëshuar 28 masa sigurie ndaj zyrtarëve të Universitetit Bujqësor, të përfshirë në nëntë procedura të dyshuara për abuzime me rreth 900,000 euro dhe paralelisht, KLSH ka propozuar gjithashtu 35 masa disiplinore për dy universitete të tjera, si dhe Akademinë e Shkencave.

Këto masa, sipas Qëndresës Qytetare, tregojnë dhe njëherë dinamikën dhe përmasën e korrupsionit në universitete.

“Sot shpresa e vetme është që institucionet e drejtësisë, të thellohen në hetime dhe të vazhdojnë edhe me raste të tjera që të kthehen sytë te universitetet për të parë se si shkojnë këto shpenzime, ku shkojnë, a janë të prekshme apo kemi të bëjmë me tenderë të korruptuar,” tha Kolindo Vjerdha, aktivist i Qëndresës.

Në total, tetë universitetet publike shpenzuan këtë vit 103 milion euro, por vetëm 4.2% shkoi për kërkim shkencor.

Shkodra dhe Korça arrijnë nivelin kritik: 77% e buxhetit u përdor vetëm për paga, duke e reduktuar funksionin akademik në minimum.

Një tjetër kontradiktë lidhet me shpenzimet e sigurisë. UT pagoi 1.65 milion euro për roje, Elbasani rreth 1 milion, ndërsa Politekniku 842 mijë euro. Për kontekst, Universiteti i Durrësit shpenzon katër herë më pak, pa pasur asnjë ndryshim në nivelin e sigurisë në kampuse.

“Universiteti është katandisur në një njësi që bën tenderë dhe paguan rroga, pra një lloj institucioni i vdekur, i cili nuk bën ndonjë dallim të madh, ku ta di unë, nga një bashki, komunale e një qyteti dytësor në Shqipëri,” komentoi Ervin Goci, pedagog.

Sipas Qëndresës Qytetare, hendeku mes shpenzimeve dhe shërbimeve të ofruara për studentët është i dukshëm.

UPT deklaroi 70 mijë euro shpenzime vjetore për bojë printerësh. Kjo u konsiderua si shpenzim abuziv për sa kohë studentët si për shembull ata të Arkitekturës paguajnë nga 100 deri në 200 euro në muaj për printime jashtë institucionit.

Në disa fakultete raportohen blerje kompjuterësh, materialesh laboratorike dhe pajisjesh të cilat, sipas Qëndresës Qytetare, as studentët, as pedagogët nuk i kanë parë ndonjëherë.

Këto modele shpenzimesh sugjerojnë mungesë planifikimi, por edhe dyshime për tenderime klienteliste.

“Ndodhemi të përfshirë në një sistem arsimor, i cili nuk na jep mbrapsht minimalisht dinjitetin e një studenti, për mua problemi qëndron se sa nga këto shpenzime kthehen mbrapsht te studentët?” komentoi Mateo Yskollari, aktivist i Qëndresës.

Pa transparencë dhe pa monitorim të brendshëm, universitetet rrezikojnë të kthehen në struktura që konsumojnë vetëm paga dhe kontrata, pa prodhuar dije, kërkim apo inovacion.

Në këtë pikë, Qëndresa Qytetare kërkoi ribërjen e portalit “U-Transparenca”, rritjen e fondeve për kërkim shkencor dhe forcimin e auditimit të brendshëm.

Xhemollari theksoi se universitetet publike financohen nga taksat e qytetarëve dhe tarifat e studentëve, dhe për rrjedhojë ato nuk mund të funksionojnë me kontrata sekrete, tenderë të dyshimtë dhe vija të prishura llogaridhënieje.

“Çështja nuk është vetëm financiare, por lidhet me cilësinë e dijes, besimin publik dhe të ardhmen e arsimit të lartë në vend,” theksoi Xhemollari.

Lexoni gjithashtu:

• Raporti: Universitetet shpenzuan më shumë për rroga se kërkim shkencor
• Universiteti i Tiranës refuzoi të bëjë transparente shpenzimet, Qëndresa Qytetare fiton gjyqin

The post €103 milionë tenderë pa llogaridhënie, Qëndresa Qytetare zbardh shpenzimet e universiteteve appeared first on Citizens.al.

Aksioni i policisë për bllokimin e patinave elektrike (monopatina) ka ndezur një debat të gjerë mbi lirinë e lëvizjes dhe standardet e sigurisë në rrugët urbane. Prej 13 tetorit, qindra qytetarë janë ndaluar dhe mjetet e tyre janë konfiskuar, pa një afat të qartë se kur do të miratohet rregullorja e re dhe kur do të rikthehet përdorimi i tyre në rrugë.

“Ilegalë nga hiçi”

Besian Kozma, regjisor në Radio-Televizionin Shqiptar, prej vitit 2023 e përdorte patinën elektrike çdo ditë për të vajtur në punë. Për zonën ku banon, në kodrat e Liqenit të Thatë, monopatina ishte mjet praktik, më e lehtë se biçikleta për maloret dhe më e shpejtë dhe ekonomike se makina.

Çdo ditë ai përshkonte rreth 5 kilometra vajtje-ardhje pa shpenzime dhe stres trafiku apo parkimi.

“Ka qenë mjeti më i volitshëm që kam pasur ndonjëherë,” kujton ai.

Rutina u prish më 12 tetor, kur në rrjetet sociale pa videon e ministres së Brendshme Albana Koçiu, që paralajmëronte aksionin e bllokimeve. Megjithatë Besiani vazhdoi ta përdorte monopatinën edhe dy javë të tjera, derisa më 20 tetor, kur doli nga puna, u ndalua nga një patrullë në rreth-rrotullimin e rrugës “Papa Gjon Pali II”.

“Ndalova normalisht, sepse nuk kam asgjë kundër policisë, e cila bën detyrën,” tregon Besiani, i cili e përshkruan momentin e ndalimit të paqartë nga ana administrative.

“Kërkova arsyen e bllokimit dhe më cituan një urdhër verbal,” kujton ai. Monopatina iu mor pa i dhënë asnjë dokument apo procesverbal. Ai thotë se me këmbënguljen e tij, oficeri e vendosi mjetin në sediljen e makinës së patrullës dhe, aq.

Tre ditë më vonë, në Komisariatin e Policisë Rrugore, iu kërkua të dorëzonte kërkesë me shkrim për të marrë informacion.

Dy javë pas kërkesës, Besiani u thirr në komisariat.

“Mendova se do të ma kthenin monopatinën, por nuk qëlloi të ishte kështu,” kujton ai, teksa shton se në komisariat mori një shkresë dyfaqëshe ku thuhej se mjeti elektrik i ishte bllokuar për 30 ditë për: shkelje të rregullave të qarkullimit, pamundësi për të vërtetuar pronësinë dhe “refuzim për t’iu ndaluar policisë”.

“Të tria arsyet nuk qëndronin,” thekson ai. Për këtë Besiani dorëzoi ankesë dhe prej fundit të tetorit është ende në pritje të një përgjigje. Patinën e pati blerë rreth 550 euro dhe thekson se zotëron faturën, e cila ia vërteton pronësinë.

Kontradikta mes praktikës së policisë dhe bazës ligjore

Aksioni i policisë nisi pa një bazë të qartë dhe pa sqarimet e nevojshme publike, duke lënë qindra qytetarë, përfshirë Besianin, në një situatë të cunguar.

Deri më 11 nëntor policia bllokoi 1,426 patina, ndërsa komunikimet zyrtare mbetën të pjesshme, shpesh të paqarta dhe pa shpjegime të plota mbi arsyet dhe zgjatjen e operacionit.

Veprimet e policisë u bazuan në një vendim të ministres Albana Koçiu, i cili u botua në Fletoren Zyrtare katër ditë pasi aksioni kishte nisur. Ministria e konfirmoi këtë në një komunikim për Citizens.al.

Përfaqësues të Policisë së Shtetit thanë për Citizens.al se aksioni mbështetej edhe në një urdhër të brendshëm të datës 9 tetor. Por, ky zinxhir vendimesh krijoi një precedent të rrezikshëm ku veprimi administrativ mori fuqi përpara detyrimit për t’u botuar në Fletore Zyrtare.

Pra urdhrat nisën të zbatoheshin pa u njoftuar ligjërisht publiku. Mjaftoi një dalje në Facebook. Kjo paqartësi operacionale duket se mbështetet nga një boshllëk edhe më i madh ligjor.

Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve të Transportit Rrugor (DSHTRR) konfirmoi për Citizens.al se “patinat elektrike lejohen të qarkullojnë në rrugë”, sepse neni 344 i VKM-së nr.153 i trajton ato “në analogji me biçikletat” në zbatim të Nenit 180 të Kodit Rrugor.

Në mungesë të një neni të posaçëm, rregullat e biçikletave funksionojnë si normë e huazuar për patinat: ato mund të lëvizin në rrugë dhe duhet të përdorin korsitë e biçikletave, kur ekzistojnë, duke respektuar të njëjtat rregulla të drejtimit, ndriçimit, sinjalizimit etj.

Ndryshimi i vitit 2021 e formalizoi termin “patina elektrike” në Kod Rrugor duke i lejuar për qarkullim. Por nuk u shoqërua me kuadër të plotë rregullator.

Kodi Rrugor nuk përmban nen të posaçëm për to, ndërsa bashkitë dhe policia nuk kanë akte nënligjore që të përcaktojnë qartë shpejtësinë, zonat e lejuara apo kufizimet teknike.

Në këtë amulli, qytetarët gjenden të penalizuar për përdorimin e një mjeti që ligji e lejon, por rregullat e zbatimit të tij mungojnë. Pikërisht këtu lind paradoksi: e drejta ekziston, por zbatimi i saj varet nga interpretimi i autoriteteve, duke e kthyer sigurinë rrugore në një proces të paqëndrueshëm dhe arbitrar.

“Aksion i tepruar dhe arbitrar”

Autoritetet e nisën aksionin pas një numri incidentesh. Ndërkohë, në dy raportime të mëparshme të Citizens.al u vu re konfuzion prej qytetarëve, protesta spontane dhe mungesë transparence.

Për të kuptuar ndikimin real tek përdoruesit, Citizens.al zhvilloi një pyetësor në të cilin u përgjigjën 40 qytetarë që ishin përballur direkt me operacionin policor, një prej të cilëve edhe Besian Kozma.

Pjesa dërrmuese e të anketuarve thanë se e përdornin monopatinën për lëvizje të përditshme, kryesisht për në punë (90%), ndërsa 10% për shërbime “delivery”. Ky profil i përdorimit sugjeron se monopatinat nuk janë thjesht mjete rekreative, por alternativë e lëvizjes urbane, veçanërisht për ata që nuk përballojnë dot kosto të larta transporti.

Anketa vë në dukje mungesën e transparencës në zbatimin e aksionit policor pasi shumica (59%) e përdoruesve thanë se nuk morën asnjë dokument zyrtar në momentin e bllokimit.

Shumica u ndaluan në mëngjes, rrugës për punë (65%), duke e kthyer ndërhyrjen në një goditje direkte mbi lëvizshmërinë e qytetarëve, pjesa dërrmuese (90%) e të cilëve e konsideruan aksionin “të tepruar dhe të padrejtë”, si dhe bllokimin 30-ditor “arbitrar”.

Asnjë përdorues nuk e ka vlerësuar për Citizens.al aksionin si “të drejtë dhe të nevojshëm”. Kjo tregon një hendek të qartë midis perceptimit qytetar dhe justifikimit institucional për sigurinë rrugore.

“Për mua kanë vepruar shumë gabim, sepse na kanë dëmtuar në përditshmërinë tonë, mund t’i hartonin rregullat edhe pa bërë një aksion të tillë,” thotë Besiani.

Pothuajse të gjithë (93%) thanë se e kishin përjetuar këtë periudhë pa monopatinë si të kushtueshme në kohë dhe para. Qytetarët janë orientuar drejt transportit urban (43%) ose ecjes (45%), ndërsa 12% drejt taksive. Ky ndryshim ka krijuar ngarkesë financiare dhe kohore për përdoruesit aktivë të këtyre mjeteve.

“Për momentin lëviz ose me biçikletë ose me urban, por kjo periudhë ka treguar se çfarë efekti ka dhënë në lëvizje sepse të gjithë ne që kishim patina dhe na u bllokuan, ose po përdorim makinë ose urbanin duke ndikuar në trafik,” komenton Besiani.

“Problemi nuk janë mjetet, por mungesa e rregullave”

Shumica (62%) e të anketuarve besojnë se monopatinat janë problem vetëm kur përdoren pa rregulla. Vetëm 20% i konsiderojnë ato rrezik serioz. Në të njëjtën linjë, shumica mbështesin përdorimin në korsitë e biçikletave, por pranojnë se për këtë përdorim duhet të ketë kufizime.

“Të dalin ekspertë dhe ta vlerësojnë këtë gjë, normalisht të ketë rregulla dhe të ndëshkohet cilido që nuk i zbaton, jo të penalizohen të gjithë,” vijon Besiani.

Rekomandimet e të anketuarve nga Citizens.al synojnë balancimin mes sigurisë rrugore dhe të drejtës për lëvizje. Ata shprehen me dakordësi se patinat elektrike duhet të kenë kufizim moshe dhe shpejtësie, t’u kërkohet regjistrim, identifikim dhe siguracion mjeti, sidomos në rastet e përdorimit tregtar, dhe ndëshkim me gjoba dhe konfiskime në rastet e shkeljeve të përsëritura.

Anketa e Citizens.al tregon se pjesa më e madhe e përdoruesve të monopatinave nuk i kundërshtojnë rregullat, përkundrazi, i kërkojnë. Por bllokimi 30-ditor, pa paralajmërim dhe pa procedura të rregullta, është perceptuar si masë ndëshkuese dhe e padrejtë.

Kështu, debati për monopatinat nxjerr në pah një realitet të thellë: qytetet e mëdha si Tirana, kërkojnë politika të qarta dhe afatgjata të lëvizshmërisë dhe jo përndjekje me operacione të papritura policore.

The post “U zgjuam ilegalë”, konfiskimi i monopatinave pa procedura të qarta appeared first on Citizens.al.

Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) ka publikuar listën e pesë grupeve të kualifikuara për fazën e dytë të konkursit për projekt-propozim dhe investim në lidhje me “Korpusin e Inspektorateve” dhe “Shtëpinë e re të fëmijëve ‘Zyber Hallulli’”, që parashikohet të ndërtohet në rrugën e “Gramoz Pashko”.

Njoftimi u bë dy javë pasi Citizens.al raportoi për planet e ngritjes së një ndërtese shumëkatëshe në truallin aktual të jetimores, në rrugën e Elbasanit, duke nxitur diskutim mbi transparencën dhe fatin e institucioneve publike në zonat më të lakmuara të kryeqytetit.

Sipas njoftimit të bërë publik më 10 nëntor, KISH ka përzgjedhur pesë propozime nga gjithsej 13 aplikime që u paraqitën me projekt-ide në fazën e parë të procedurës konkurruese.

Të kualifikuarit për fazën e dytë janë:

• MOTUS me bashkëpunëtorë Asab, Son Engineering & Construction, Rojkind Arquitectos S.C dhe Julian Kasharaj
• BE-IS dhe CEBRA Arkitekter A/S, me LOFT Architects dhe Superflex Studio*
• Gruppo Koni SRL, që përfshin Stefano Boeri Architetti, Gross.Max, AEI Progetti dhe artistin Patrick Tuttofuoco, së bashku me kontraktorë lokalë
• PROGEEN me Taller Hector Barroso, Studio B&L, Doriana Bleta, Agim Seranaj dhe Ardian Paci
• DIAGONAL Projektim & Zbatim + ASL shpk me Carrilho da Graca Arquitectos

Aplikimi i “BE-IS” (sipërmarrje e Hamz Islamajt) është kualifikuar me kusht të përkthimit të pasqyrave financiare brenda 20 ditëve.

Sipas KISH, këto 5 aplikime plotësojnë kriteret teknike të fazës së parë dhe do të ftohen të dorëzojnë propozimet e plota pas përfundimit të periudhës së ankimimit, që zyrtarisht përfundon të martën 18 nëntor, shtatë ditë nga marrja e njoftimit.

Nuk ka një ditë të publikuar se kur do të jetë faza e dytë, ajo e shpalljes së fituesve të konkursit, e cila i shpërblen finalistët me nga 40,000 euro.

Në thirrjet e tjera KISH ka vepruar kryesisht me një periudhë prej tre muajsh distancë mes fazave, çka do të thotë se me gjasë fituesi i konkursit për jetimoren “Zyber Hallulli” të shpallet në janar ose shkurt 2026.

Konkursi synon të përcaktojë projektin fitues për ndërtimin e një kompleksi të ri multifunksional prej së paku 17 katesh në vendin ku ndohet aktualisht jetimorja, dhe zhvendosjen e saj bashkë të inspektoratit të punës në një strehë të re te rruga “Gramoz Pashko” te ish-rezidencat e diplomatëve të Gjermanisë Lindore.

Megjithatë, procesi vijon të shoqërohet me debat publik, pasi trualli ndodhet në një nga zonat më të shtrenjta urbane të Tiranës dhe shkrirja e funksioneve sociale me zhvillimet komerciale ka ngritur pikëpyetje mbi prioritetet e qeverisë.

Vlen të theksohet se zona e ish-vilave gjermane te rruga “Gramoz Pashko”, qe ofruar nga KISH si incentivë për të ndërtuar kullë deri në 25 kate për investitorin që do të merrte përsipër ndërtimin e Bibliotekës së re Kombëtare të ish-Garda e Republikës, thirrje e cila dështoi dy herë për të ngjallur interes.

Nga lista paraprake e thirrjes për “Zyber Hallullin”, “Progeen” dhe “Diagonal Projektim & Zbatim” kanë konkurruar dhe fituar thirrje të mëparshme të KISH.

Prej muajit prill, “Diagonal Projektim & Zbatim” (sipërmarrje e Nikolin Jakës), në ortakëri me “Albanian Investment Construction” (sipërmarrje e Alban Pezës) është në negociata me Korporatën për zhvillimin e projektit të rijetëzimit të Stadiumit “Selman Stërmasi”.

Në ofertën e tyre fituese, ata i ofronin Korporatës 46.5% të sipërfaqes prej 103.5 mijë m² ndërtime të reja në tokë shtetërore. Në fund të muajit tetor, KISH tha për Citizens.al se nuk kishte ende një kontratë të nënshkruar pasi “negociatat vijojnë”.

“Progeen” (sipërmarrje e Genc Kuçukut), është gjithashtu në negociata me KISH, pasi në shtator “Aiba Kompani” (sipërmarrje e Armand Dukës) u tërhoq nga ndërtimi i Kompleksit Qeveritar në Komunën e Parisit, në këmbim të lejes për 3 kullat 25-katëshe “VOID Tower” te ish-Agjencia Telegrafike Shqiptare (ATSH).

“Progeen” ofronte 45% të sipërfaqes, kundrejt 46.1% që ofronte “Aiba”. KISH konfirmoi për Citizens.al vijimin e negociatave.

Së bashku me thirrjen për “rijetëzimin” e Pallatit të Sportit Asllan Rusi, – ku projekti i MVRDV-së është marrë përsipër nga Trema Tech (sipërmarrje e Ilir dhe Bledar Trebickës) dhe dy kompani me seli në Holandë, – këto janë tre thirrjet për të cilat KISH është zyrtarisht në negociata për një kontratë sipërmarrjeje në prona publike në Tiranë.

Lexoni gjithashtu:

• Stadiumi “Selman Stërmasi” me dy kulla
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

The post 5 finalistët e projektit që zhvendos “Zyber Hallullin” appeared first on Citizens.al.

Prej nëntorit 2024, Serbia ka qenë skenë e protestave masive. Studentë, qytetarë, punëtorë dhe aktivistë të shoqërisë civile kanë mbushur rrugët për të kërkuar llogaridhënie, transparencë dhe drejtësi.

Një katastrofë inxhinierike – shembja e çatisë së një stacioni hekurudhor në Novi Sad që la 15 të vdekur – shërbeu si katalizator revolte, që u shtri në dhjetëra qytete, duke përfshirë Beogradin.

Në Shqipëri, ndërkohë, protestat e ngjashme duket se shuhen pa arritur të kristalizohen në lëvizje të qëndrueshme. Pavarësisht situatave dhe ngjarjeve të ndryshme që kanë ngjallur revolta dekadën e fundit, ka munguar një gur çakmaku i aftë për t’i ndezur apo mbajtur protestat gjallë për shumë kohë.

Disa fajësojnë fuqinë e pushtetit qeveritar, të tjerë amullinë opozitare dhe mungesën e alternativave frymëzuese.

Historia tregon se sistemi politik ndryshoi në Shqipëri pasi qendra e Tiranës u mbush me mijëra qytetarë që më 20 shkurt 1991 rrëzuan statujën e diktatorit Hoxha. Por, sot, rreth 35 vite më vonë, qendra nuk ruan asnjë kujtim nga ajo ngjarje dhe rrallëherë shërben për manifestime politike.

Në pamje të parë duket sikur sheshet nuk janë më hapësira proteste dhe rezistence siç po ndodh në vendet fqinje.

Sheshi si skenografi e kontrolluar

Sheshi Skënderbej i ngjan sot një gunge të madhe me pllaka, ku për shkak të pjerrtësive është e vështirë të organizohen evente, lëre më protesta.

Përgjithësisht eventet zënë anët e sheshit ku skelat apo logjistika nuk rrezikohen të bien, ndërsa edhe për vetë pushtetin organizimet elektorale në qendër kanë rezultuar jo me të njëjtin shkëlqim si dikur.

Arkitekti dhe aktivisti Migen Qiraxhi thotë për Citizens.al se ky lloj transformimi urban nuk është “i pafajshëm”. Për të, qasja e ndjekur me zhvillimin gjatë dhjetëvjeçarit të fundit i ka dhënë hapësirave në përgjithësi, një aspekt më së shumti skenografik se sa jetik për qytetarët.

“Sheshet tashmë janë për t’u fotografuar, jo për t’u jetuar. Përdoren për evente të kontrolluara, jo për debat e pjesëmarrje qytetare,” thotë Qiraxhi, i cili angazhohet si koordinator projektesh pranë organizatës “Qëndresa Qytetare”.

Ai e quan këtë proces “arkitekturë të dekurajimit qytetar”. Sa më i madh dhe më spektakolar të jetë sheshi, aq më e vështirë është ta ndjesh masivitetin e protestës.

“Protesta e studentëve e vitit 2018 dukej masive në rrugën e Kavajës dhe jepte motivim; ndërkaq, po e njëjta, kur u zhvendos në shesh dhe bulevard, demotivonte, pasi raportet e masës me hapësirën përmbyseshin,” kujton Qiraxhi.

“Nga ana tjetër, sheshi Skënderbej nuk është as i ndriçuar që të mundësojë një agora për qytetarët në orët pa rreze dielli,” shton ai.

Sipas Qiraxhit pushteti në Tiranë ka mësuar të marrë edhe formën e qytetarit që proteston. Ai kujton këtu rastet kur për të dekurajuar protestat studentore të dhjetorit 2018, Kryeministri Rama organizonte takime me ta dhe shfaqej me tezën “edhe unë jam student, kur do flasim?!”.

Për Qiraxhin, e njëjta qasje u pa edhe në vitin 2013 në protestën kundër planit për të demontuar në Shqipëri armët kimike të regjimit sirian të Bashar al-Assad.

“Ashtu si Vuçiç në Beograd përpiqet të përvetësojë kërkesat e qytetarëve. Është një taktikë për të neutralizuar përballjen,” analizon ai.

Protestat u zhvendosën në rrjetet sociale

Përballë një qasje të tillë të zhvillimit urban, por edhe social, ku dimamikat ekonomike dhe të jetës kanë shtyrë drejt një individualizmi më të theksuar, revolta popullore është shprehur kryesisht në hapësirat digjitale.

Për Ivan Blažević, menaxher programi në “European Fund for the Balkans”, kjo zhvendosje nga sheshi te rrjetet sociale është pjesë e një transformimi më të gjerë.

“Nuk është dobësim, por transformim i mënyrës sesi shprehet energjia qytetare. Rrjetet sociale kanë hapur hapësira të reja për organizim dhe solidaritet, sidomos për të rinjtë dhe grupet e margjinalizuara,” thotë ai për Citizens.al.

Megjithatë, ai paralajmëron për rrezikun e fragmentimit pasi angazhimi digjital është më i menjëhershëm, por njëkohësisht më i brishtë. 

“Hapësira digjitale zgjeron rrezen e protestës, por humbet përvojën e përbashkët fizike që i jep forcë lëvizjeve,” thekson Blažević.

Sipas tij protestat online nuk munden të përcjellin momentin e përbashkët të kundërshtimit. Prandaj sfida qëndron te lidhja e dy formave të angazhimit në mënyrë që mobilizimi digjital të përkthehet në pjesëmarrje qytetare reale me ndikime politike konkrete.

Por, përtej këtyre aspekteve, Blažević sheh një tjetër dimension shqetësues, normalizimin e autoritarizmit, përmes humbjes së hapësirës publike si simbol politik.

“Kur sheshet bëhen sterile, të kontrolluara apo të komercializuara, qytetarët humbasin prirjet e pjesëmarrjes, të debatit dhe të mbajtjes së pushtetit përgjegjës. Kjo gërryen thelbin e demokracisë,” thotë Blažević.

Nga kolektivi tek individi

Në Shqipëri, mungesa e një ekosistemi të organizimit qytetar, universitetet e dobëta, sindikatat inekzistente, dhe mediat me hapësira të kufizuara, kanë bërë që protesta të shihet më shumë si shpërthimi i një revolte se sa një proces angazhimi qytetar.

“Kur qytetarët e perceptojnë sistemin politik si të korruptuar apo të pandjeshëm, protestat bëhen më shumë shprehje frustrimi sesa mjete strategjike për ndryshim,” komenton Blažević.

Qiraxhi, i cili me “Qëndresën Qytetare” ka organizuar dhe marrë pjesë në disa protesta qytetare, e përkufizon këtë si “revoltë në mungesë të institucioneve”. Ai thotë se në këto kushte, rrjetet sociale janë bërë strehë e vetme e shprehjes publike, por pa mundësi reale për t’u përkthyer në veprime politik.

Ndryshe, në Serbi, protestat e periudhës 2024-2025 kthyen fizikisht qytetarët në rrugë dhe qendrat e qyteteve, një zhvillim simbolik dhe domethënës për kundërvënien dhe rezistencën ndaj autoritetit dhe abuzimeve të pushtetit. 

Në Shqipëri, ndërkohë, qytetarët duket se nuk kanë ndonjë ndryshim nga turistët, të cilët si vizitorë fotografojnë rrugët, sheshet, por nuk i zotërojnë apo përdorin politikisht ato.

Kështu, nëse sheshi është pasqyra e një shoqërie demokratike, atëherë ajo që mungon në Tiranë nuk është vetëm vendi dhe qasja fizike, por edhe vetë marrëdhënia e qytetarit me sistemin, pushtetin dhe me njëri-tjetrin.

“Humbja e sheshit është humbje e kujtesës demokratike. Rikthimi i tij është thelbësor për të mbajtur gjallë vetë jetën demokratike në Ballkan,” thekson Blažević.

Lexoni gjithashtu:

• Shtetet e Ballkanit përballen me sfida mjedisore të përbashkëta
• Ndotja kërcënon Drinin dhe degët e tij në tre shtete të Ballkanit
• Kushner, Rama, Vuçiç: Trekëndësh interesash në kurriz të publikes

The post Një paralele me Serbinë – A është më sheshi “mashë presioni” ndaj pushteteve? appeared first on Citizens.al.

Projektligji për “Përgjegjësitë e zgjeruara të prodhuesve” synon të përafrojë Shqipërinë me standardet evropiane për menaxhimin e mbetjeve, por një analizë e organizatave të shoqërisë civile ka ngritur dyshime mbi transparencën dhe përmbajtjen e tij.

Ligji, i cili pritet të përcaktojë mënyrën se sa dhe si bizneset do të paguajnë për ndotjen që shkaktojnë, thuhet se përmban boshllëqe ligjore dhe kontradikta që mund të favorizojnë interesa private.

Ekspertët kërkojnë që Kuvendi ta rishikojë thellësisht draftin për të shmangur rreziqe të korrupsionit dhe pasoja ekonomike për qytetarët.

Një ligj i nevojshëm, por i paqartë

Projektligji për “Përgjegjësitë e zgjeruara të subjekteve prodhuese të produkteve që gjenerojnë mbetje” u prezantua në fillim të këtij viti si hap drejt ekonomisë qarkulluese dhe përafrimit me direktivat evropiane.

Por një analizë e përpiluar nga Qendra Shqiptare për Kërkime Ekonomike (ACER) dhe Instituti Shqiptar i Shkencave (AIS), ka nxjerrë në pah boshllëqe të dukshme në transparencë, paqartësi në formulime dhe mangësi të llogaritjeve financiare, që mund të prekin drejtpërdrejtë qytetarët.

Analiza, e përpiluar me mbështetje nga Fondacioni Westminster për Demokraci, paralajmëron se projektligji në formën aktuale mund të legjitimojë struktura private, pa dhënë garanci publike mbi kostot dhe kontrollin e fondeve.

Projektligji bazohet në direktivën kuadër të BE-së (2008/98/EC), duke synuar që prodhuesit të mbajnë përgjegjësi për mbetjet e produkteve të tyre pas përdorimit. Ai parashikon ngritjen e Shoqërive për Përgjegjësinë e Zgjeruar të Prodhuesve (SHPZP) – entitete që do të menaxhojnë financimet dhe organizimin e mbledhjes, riciklimit e trajtimit të mbetjeve.

Por ndërsa në shtetet e BE-së këto struktura janë të rregulluara si entitete jofitimprurëse, drafti shqiptar i trajton si shoqëri tregtare, duke hapur rrugë për përfitime ekonomike nga një mekanizëm që duhej të funksiononte sipas parimit “ndotësi paguan”.

Gjatë prezantimit të opinionit alternativ, zhvilluar në Tiranë më 29 tetor, me praninë e deputetëve të komisioneve parlamentare për mjedisin dhe ekonominë, eksperti ligjor Viktor Gumi, evidentoi disa pika kritike.

Kështu, sipas analizës së kryer nga ACER, AIS dhe grupet e organizatave të tjera të thirrura prej tyre, projektligji u shoqërua me transparencë të kufizuar në hartimin dhe konsultimin e tij.

Ai u publikua për konsultim vetëm për 40 ditë dhe mori vetëm katër komente, ndonëse ndikon drejtpërdrejt te bizneset, konsumatorët dhe bashkitë, teksa këto të fundit duket se nuk janë konsultuar, duke shkelur kështu ligjin për vetëqeverisjen vendore.

Drafti paraprak ka paqartësi në terminologji dhe referenca ligjore. Teksti rezulton t’i referohet ligjeve tashmë të shfuqizuara dhe përdor terma të papërcaktuar si “trajtim”, “përpunim” apo “rryma të mbetjeve”, duke rritur rrezikun e interpretimit të gjerë administrativ.

Grupi i ekspertëve të organizatave joqeveritare të përfshira në analizën e ACER dhe AIS ka konstatuar kontradiktë mes interesit publik dhe privat.

Konkretisht, problemi shihet te SHPZP-të, të cilat janë parashikuar si shoqëri fitimprurëse, ndonëse dokumenti shoqërues (RIA) i përcakton si organizata që nuk duhet të gjenerojnë fitime.

Kjo mospërputhje krijon rrezik për keqpërdorim të mundshëm të fondeve që do të mblidhen në emër të mbrojtjes së mjedisit.

Përveç këtyre problematikave, projektligji duket se lë vend për rreziqe në procedurat inspektuese. Neni 23 parashikon që zbatimi i ligjit të kontrollohet nga disa struktura të ndryshme inspektimi, duke shtuar kështu mundësinë për korrupsion.

Fatura e riciklimit bie mbi konsumatorin

Ligji parashikon që prodhuesit të paguajnë kontribute financiare te SHPZP-të për mbledhjen e mbetjeve, kosto që pritet të reflektohen në rritjen e çmimeve për konsumatorët.

Ndërkohë, bizneset që tashmë paguajnë taksa për ambalazhe plastike dhe qelqi do të përjashtohen nga kontributi i ri – pa ndonjë mekanizëm kompensimi apo transparencë mbi shumat ekzistuese që derdhen në buxhet.

Në analizën e RIA-s, vetë qeveria pranon se konsumatorët “mund të përballen me çmime më të larta për produktet”, ndërsa familjet me të ardhura të ulëta mund të kenë vështirësi në përballimin e kostove të reja të menaxhimit të mbetjeve.

Megjithatë, projektligji nuk përmban asnjë llogaritje të ndikimit financiar, një boshllëk që ekspertët e grupit të ACER dhe AIS konsiderojnë shkelje të parimit të sigurisë juridike.

Në tryezën e mbajtur për diskutime, deputetët e pranishëm si Zamira Sinaj, Klodiana Çapja, Gjin Gjoni, Redi Muçi, pranuan se projektligji ishte kaluar pa një konsultim të gjerë dhe ftuan ekspertët dhe organizatat joqeveritare që t’i shprehnin gjetjet e tyre edhe pranë Kuvendit.

Ndërkohë, Gjergj Buxhuku nga Konfindustria, shprehu rezerva për punën e deritanishme duke kritikuar prirjen e hartimit të ligjeve pa aktet nënligjore.

Drafti ngarkon qeverinë që “brenda 2 viteve të nxjerrë aktet nënligjore”, ndërkohë që në fund të tij thotë se “hyn në fuqi 15 ditë pas botimit në Fletoren Zyrtare” dhe “efektet i fillon pas datës 1 qershor”.

Buxhuku tha se në këtë mënyrë bëhen ligje të pazbatueshme dhe për këtë u kërkoi deputetëve të jenë më qytetarë në lidhje me këtë ligj larg lobimeve dhe ndasive politike.

Opinioni vlerësues i hartuar nga ACER dhe AIS propozon që të organizohen seanca dëgjimore me bashkitë dhe bizneset e prekura, teksa draftit t’i përmirësohet gjuha ligjore dhe efektet financiare për konsumatorin dhe buxhetin e shtetit të jenë të llogaritura qartë.

Ligji për përgjegjësitë e zgjeruara të prodhuesve shihet si hap i domosdoshëm për zbatimin e standardeve mjedisore të BE-së, por sipas ACER dhe AIS, në formën aktuale mbart rreziqe serioze për abuzime.

Lexoni gjithashtu:

• Menaxhimi i mbetjeve dështoi. Le të rinisim nga e para!
• “Shqipëria po zvarrit hetimet për kontrabandën e mbetjeve toksike”
• Autoritetet shqiptare pa kapacitete për analizimin e mbetjeve kontrabandë

The post Projektligji për mbetjet: Mes transparencës së kufizuar dhe rrezikut për interesa private appeared first on Citizens.al.

Në përgjithësi, kur biznesi futet në universitet, kufiri mes dijes dhe interesit zbehet. Në një vend si Shqipëria, ku interesi privat dhe ndërtimi po udhëheqin debatin mbi hapësirat publike, arkitektura po bëhet më shumë një instrument i tregut sesa një reflektim mbi zhvillimin urban.

Prania e sipërmarrësve, si Samir Mane në auditorin e Universitetit Politeknik të Tiranës (UPT) prezantohen si takime me “mbështetësit e kreativitetit” duke vënë thelbësisht në diskutim idenë se universitetet publike kultivojnë mendje kritike apo thjeshtë fuqi punëtore.

“Arkitektët shqiptarë janë më të lirë”

Një makinë luksoze Bentley dalloi përpara UPT-së mëngjesin e së hënës. Nga modeli Mulsanne Extended Wheelbase i vitit 2017 – çmuar në internet rreth €350,000 – doli sipërmarrësi Samir Mane, i ftuar nga Fakulteti i Arkitekturës dhe Urbanistikës (FAU) për një leksion të hapur me studentët.

Sipërmarrësi, mbështetës i konkursit “Riciklo-Kreativ” të FAU-t, u prit nga dekani Armand Vokshi dhe një auditor i mbushur plot.

Megjithatë, për mua që e ndoqa leksionin, mu duk se interesi i studentëve pjesëmarrës ishte më tepër për një vend pune në grupin BALFIN sesa për debat mbi zhvillimin urban dhe etikën e ndërtimit.

Kështu, në vend të një bashkëbisedimi kritik, ora me Manen u shndërrua në një vetë-prezantim për sukseset e tij si investitor. Ai foli për “qëndrueshmëri”, por shmangu të flasë për ndikimin e projekteve që mbajnë firmën e tij.

Mbase kjo ishte ajo që dhe unë do të duhej të prisja, nisur nga titulli i leksionit: “Arkitektura dhe biznesi – Vizioni i një sipërmarrësi që i ka paraprirë kohës”.

I pyetur nga Dekani Vokshi për raportin mes arkitektëve vendas dhe të huaj, Mane tha se preferonte vendasit sepse “njohin më mirë materialet, kontekstin dhe kanë raport çmimi më të arsyeshëm”. Për planet urbane, ai shtoi se “nuk janë të qarta dhe duhen më afatgjate”.

Kur iu drejtua një pyetje nëse i dukej apo jo i qëndrueshëm tregu i ndërtimit në Tiranë, Mane u përgjigj me diplomaci:

“Nuk dua të keqinterpretohem nga opinioni im, por aktualisht nuk kemi projekte në Tiranë.”

Ky takim më nxiti të përmbledh në këtë shkrim historinë e sipërmarrjes që tregoi Mane dhe anët e diskutueshme në zhvillimet e projekteve të tij, kryesisht në ndërtim.

Mane drejton një nga konglomeratet më të mëdha private në Shqipëri që kalon kufijtë, duke përfshirë Kosovën, Maqedoninë e Veriut, Austrinë, Zvicrën, Greqinë, Italinë dhe Kanadanë.

Grupi i tij deklaron mbi 5,000 të punësuar në të gjitha vendet ku operon, ndërsa aktiviteti më i madh mbetet sektori i tregtisë me pakicë (retail), përmes markave si SPAR Albania, Neptun, Jumbo, dhe së fundmi Fashion Group Albania. 

Në sektorin financiar, kontrollon Tirana Bank, ndërsa në fushën e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme zotëron projekte të mëdha si Green Coast Resort & Residences, Rolling Hills, Univers City apo dhe Vlora Marina.

Ai paraqitet shpesh si “histori suksesi”. Së fundmi u përfshi edhe në Forbes si miliarderi i parë shqiptar, por zgjerimi i tij i madhe ka ngjallur diskutime mbi përqendrimin e pushtetit ekonomik, ndikimin në tregun e pasurive të paluajtshme dhe lidhjet me politikat publike që favorizojnë zhvillimet e mëdha urbane në Shqipëri.

Nga tregtia në ndërtim, historiku i sipërmarrjes

Mane e nisi sipërmarrjen si tregtar elektroshtëpiakesh në vitin 1993 kur themeloi kompaninë Alba Trade në Austri. Paralelisht nisi një grup investimi që do të quhej Balkan Finance Investment (BALFIN).

Asokohe ishte 25 vjeç. Kishte rreth dy vite qe kishte emigruar pas rënies së diktaturës. Nga Shqipëria qe larguar si student i gjeologji-minierave, studime të cilat për shkak të rrethanave nuk i mbylli dot.

Mane tregoi gjatë leksionit të hapur se emigrimi në Austri ishte vendimtar. Sipas tij, specifikat që gjeti në Vjenë atë periudhë e bënë të hidhte suksesshëm hapat e parë në sipërmarrje.

“Nëse do të kisha bërë ndryshe duke emigruar në vende të tjera, them se nuk do t’ia kisha dalë njësoj,” tha ai.

Pas suksesit me elektroshtëpiaket dhe themelimit të filialit Neptun, në fillimvitet 2000, Mane vendosi të kthehej përfundimisht në Shqipëri.

Ai tregoi se investimi i parë që e lidhi me sektorin e ndërtimit ishte Qendra Tregtare Univers (QTU, 2005) në anë të autostradës Tiranë-Durrës.

Sipas tij, ky projekt me rreth 85 dyqane dhe hapësira rekreative u përqendrua te funksionaliteti dhe synimi për të rrëzuar skepticizmin se “nuk shkohet deri në autostradë për dy kilogramë domate”.

Investimi rezultoi i suksesshëm dhe pas QTU-së, Mane zgjeroi sipërmarrjen në tregtinë me pakicë duke hapur qendrën e dytë tregtare në lindje të Tiranës: Tirana East Gate (TEG, 2011).

Filozofia në këtë investim me 150 dyqane dhe zona rekreative ishte ndryshe. Sipas tij, u synua për një qasje më elitare me një zonë rezidenciale prej 250 vilash përreth: Rolling Hills.

Në vijim, kodrat e Lundrës dhe Mulletit u mbushën me projekte të ngjashme, të cilat sot shtrihen deri në Mjull-Bathore.

“Rreth 1.2 miliardë euro janë investuar nga sipërmarrje të tjera përreth, të cilat e kanë kthyer TEG-un në pikë referimi,” u shpreh krenar Mane.

Qasja si ndërtues e ktheu sërish Manen te QTU-ja krah së cilës grupi BALFIN ka zhvilluar një bllok rezidencial me pallate të quajtur Univers City (2018-2027). Ai tha se në këtë projekt që synon shtimin me rreth 18,000 banorë të zonës, filozofia ka qenë për të garantuar “apartamente të përballueshme”.

“Ne tanimë nuk ndërtojmë thjesht pallate, por zona të plota urbane që kanë jetë,” u shpreh drejtuesi i grupit, Erion Avrami gjatë prezantimit të projekteve.

Pas projekteve QTU-TEG, grupi BALFIN nisi ta gërshetojë ndërtimin me turizmin. Projekti fillestar dhe më madhor mbetet Green Coast (2015-2030) në Palasë me rreth 500 vila elitare, 7 hotele dhe mbi 100 dyqane, bare dhe restorante.

Projekti përkoi edhe me zhvillimin e infrastrukturës nga qeveria, me një tunel (2020-24) rreth 6 km që e lidhi Palasën direkt me Dukatin dhe Vlorën duke shmangur Llogaranë.

Paralelisht BALFIN vijoi investimet në turizëm me projektin Vala Mar në Gjirin e Lalzit (2017-2028), që parashikonte tre blloqe rezidenciale me vila.

“Shume keq, por s’kam qene asnjehere aty,” rrëfeu Mane gjatë leksionit teksa shtoi se po mendonte ta vizitonte zonën së shpejti. 

Vlora Marina (2022-31) që parashikon një port jahtesh me rreth 440 vende ankorimi si dhe një bllok pallatesh me rreth 1,000 apartamente rezidenciale dhe hotelerie janë projekti radhës për grupin e Manes. 

Avrami tregoi më pas se grupi BALFIN parashikon investime edhe në Korçë dhe Lezhë. Kështu grupi i sipërmarrësit më të suksesshëm në vend mënjanon qartë kryeqytetin, ndryshe nga investitorë të tjerë të mëdhenj si Kastrati, Nova apo Fusha.

Investimet e kontestuara

Përtej suksesit të përcjellë gjerësisht nga shtrirja në media, por tashmë edhe në auditorët e universiteteve, Mane nuk ka pasur sukses në sektorin minerar.

Në këtë sektor ai hyri duke blerë koncesionarin e shfrytëzimit të kromit në Bulqizë “Albchrome” (ACR, 2013). Tre vite më pas, duke premtuar investime, grupi i tij përfitoi nga qeveria zgjatje me 10 vite (deri 2040) të koncesionit.

Por aksidentet e vazhdueshme dhe shembjet në galeri (2015-20: 27 viktima) nxitën revoltë mes minatorëve për kushtet e punës. Një grupim i mbështetur nga Lëvizja Bashkë – që asokohe vepronte si Organizata Politike – organizuan një valë protestash.

Mane u vu në qendër të një fushate që e etiketoi publikisht atë si “shtypës të punëtorëve”. Në vitin 2021, BALFIN ia lëshoi koncesionin turqve të Yildirim International Mining (YIM).

I pyetur për këtë tërheqje pavarësisht se investoi si njohës i gjeologji-minierave, Mane tha se ajo ndodhi prej luhatjeve të çmimit të kromit. Ai theksoi se nuk pendohej për investimet që kishte bërë, apo dhe humbjet.

“Biznesi në sektorin minerar është i vështirë për sa kohë je i ekspozuar ndaj bursave ndërkombëtare me çmime që luhaten thuajse çdo ditë. Mendoj se jam tërhequr në momentin e duhur,” u shpreh kreu i BALFIN-it.

Në suksesin e qendrës tregtare TEG, për të cilën nuk u fol gjatë leksionit, ndihmoi dhe infrastruktura rrugore.

Investimi i Manes u trajtua nga qeveria si “strategjik” – edhe pse asokohe nuk kishte një ligj të mirfilltë për të. Projekti i Unazës së Madhe u vijua rreth 3 km përtej nga Sauku në Lundër për ta qasur TEG-un me rrugë.

Sot, fluksi “i qarkullimeve të jashtme” të kryeqytetit nuk është unazor. Harta e Unazës së Madhe i ngjan një dardhe dhe qarkullimi futet medoemos në rrethrrotullimin e TEG-ut duke i shërbyer kësaj qendre tregtare dhe zonës rezidenciale pranë saj.

Sikur të mos mjaftonte kjo, anës TEG-ut u vendos edhe terminali i linjave ndërqytetase për juglindjen.

Kështu, pavarësisht përmbylljes së projektit të Unazës së Madhe, trafiku që gjenerohet te rrethrrotullimi i TEG-ut kërkon shpesh ndërhyrjen e policisë rrugore.

Trajtimet preferenciale të qeverisë ndaj sipërmarrësve u ligjëruan më vonë përmes ligjit kontravers të “Investimeve Strategjike“. Natyrisht nga ky ligj nuk do të bënte përjashtim Mane, i cili përfitoi ndër të parët statusin me projektin e Green Coast në Palasë.

Sipas një hulumtimi të BIRN një pjesë e resortit u ngrit mbi prona të kontestuara, të cilat në vitin 2014 po hetoheshin nga Prokuroria e Vlorës.

Përfitime të tilla përmes përkrahjeve politike apo ligjore i kanë dhënë edhe më shumë zë etiketimit të Manes si “oligark” nga grupimet politike të opozitës.

Nëse vijojmë më tej, një video virale e këngëtares Ledina Çelo, e cila ankohej këtë verë për mungesën e ujit në Green Coast nxorri në pah problemet me furnizimin.

Kjo ndodhi teksa qeveria hasi kundërshti nga komuniteti i banorëve të Tragjasit ndaj projektit të ujësjellësit për bregdetin e Dhraleos, Palasë. Ky projekt synon marrjen e ujit nga burimet e fshatrave përtej Llogarasë për resortet turistike.

I pyetur se çfarë zgjidhje po mendonte grupi BALFIN për këtë situatë pasi projekti i tyre me ndërtime në Palasë po vijon të zgjerohet dhe kërkesa për ujë pritet të jetë më e madhe, Mane fillimisht mohoi të kishte një probelem të tillë, më pas theksoi se ishte detyrë e qeverisë për t’i dhënë zgjidhje.

Ai tha se grupi i tij kishte investuar në një sistem osmozë, pra një mini-impjant desalinizimi, dhe se për momentin i shërbente resortit prurje me rreth 20 litra në sekondë.

“Nuk ka një problem uji në Green Coast, kemi investuar dhe besoj deri vitin tjetër kjo çështje është e zgjidhur,” u shpreh fillimisht Mane.

“Por duhet ta theksojmë, kudo në botë infrastrukturën nuk e bën investitori, pra nuk e sjell ujin investitori,” vijoi ai.

“Shteti duhet që ta bëjë atë investim në çdo mënyrë, sepse nga mbi 1 miliardë euro investime që janë bërë aty nga të gjithë, shteti duhet t’i kishte paraprirë dhe ta bënte investimin që i takon, në këtë kuptim ta sjellë ujin nga të dojë, nga Vlora, nga Hëna, nuk na intereson,” theksoi më tej.

Impianti që përmendi Mane kuptueshëm nuk mjafton për të përmbushur nevojat e një resorti me pishina dhe qindra vila. Ai mund të zbusë mungesën e ujit për nevoja të brendshme, por nuk mund ta zgjidhë plotësisht problemin.

Ajo që qartësisht Mane pret nga qeveria është një trajtim preferencial kundrejt komuniteteve si Tragjasi dhe Dukati dhe “privatizimi” i burimit të tyre ujor. Nevoja për kapjen e burimeve është një efekt domino i resorteve të bregdetit që Shqipëria ka nisur ta hasë tashmë që këto resorte po masivizohen.

Sigurisht, në aspektin ligjor Mane dhe investitorë të ngjashëm me të kanë të drejtë. Statusi i investitorit strategjik ua garanton mbështetjen me kanalizime dhe furnizim me ujë.

Por me këtë qasje resorti i tij, që për më tepër quhet “Green”, nuk qëllon të jetë aq miqësor me natyrën përderisa pret t’i gëzohet futjes në tuba të burimeve të lira dhe nga ana tjetër nuk siguron alternativa dhe zgjidhje të qenëdrueshme.

Kështu, nga historia e sipërmarrjeve të Manes na takon ta themi dhe diskutojmë që ajo është një lloj rezultati i fuqisë së influencave ekonomike përballë brishtësisë së institucioneve shqiptare për të balancuar interesat private me ato publike.

Në këtë kontekst, nëse hapësirat e universiteteve nuk ruajnë qasjen kritike, rrezikojnë të kthehen në një terren rekrutimi për vizionin e biznesit, duke u larguar nga ideja e të qenit laboratorë të ideve që vënë në pikëpyetje vetë këtë model zhvillimi.

Lexoni gjithashtu:

• Kastrati ndërtoi pa leje te ish-Sheratoni, institucionet heshtën
• Si e tjetërsoi zonën te ish-Garda lakmia për kulla
• Më shumë kulla, më pak njerëz: Për kë ndërtohet në Shqipëri?

The post “Shënime nga leksioni i hapur i Samir Manes në Universitetin Politeknik” appeared first on Citizens.al.

Një “top betoni” 20-katësh do të zërë vendin e Pallatit të Sportit “Asllan Rusi”. Ky është koncepti fitues i garës së zhvilluar nga Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) për “rijetëzimin” e një prej simboleve urbane dhe sportive të Tiranës.

Fituesi, konsorciumi mes studios holandeze MRVDV (Winy Maas, Jacob van Rijs dhe Nathalie de Vries) dhe kompanive Trema Tech, Albanian Capital Group dhe BCN Investements, do të ndërtojë një qendër gjysmë-publike që bashkon sportin me funksione tregtare dhe kullë banimi: e njëjta logjikë që qeveria ka ndjekur edhe në projekte të tjera të ngjashme.

Pas stadiumeve “Qemal Stafa” e “Selman Stërmasi” si dhe stadiumet në Durrës, Korçë e Vlorë, “Asllan Rusi” bëhet shembulli më i fundit i shndërrimit të hapësirave publike sportive në prona private nën petkun e “zhvillimit urban”.

Konkursi dhe gara e KISH

Konkursi për Pallatin e Sportit u mbajt në ambientet e ish-Hotel Dajtit, katër muaj pasi KISH kishte hapur thirrjen. Ai synonte përzgjedhjen e projektit dhe investitorit më të përshtatshëm për transformimin e godinës së ndërtuar në vitin 1963 në një qendër multifunksionale gjysmë-publike.

Ashtu si në konkurset e tjera të KISH, juria u kryesua nga Kryeministri Edi Rama, me anëtarë Blendi Gonxhen, si ministër i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Fidel Ylli si kryetar i Komitetit Olimpik Kombëtar Shqiptar, Elira Kokona nga KISH, Adelajda Roka nga AZHT dhe Adelina Greca nga AKPT.

Në përbërje ishin gjithashtu arkitektë të njohur ndërkombëtarë si Manuelle Gautrand, Christian Kerez, Todd Saunders, Simon Battisti dhe Joao Luis do Rosario Carrilho da Garca.

Në garën finale qenë kaluar gjashtë ekipe ndërkombëtare me pjesëmarrje të studiove shqiptare dhe të huaja:

• Alko Impex Construction me Kengo Kuma & Associates;
• Trema Tech me MVRDV;
• BAMI Holding me Archea Associati;
• BE-IS me Chybik + Kristof dhe Destil Creative Hub;
• PROGEEN me Sauerbruch Hutton dhe artistin Anri Sala;
• TABI Construction me Perrault Architecture dhe Enea Landscape Architect.

Në fazën e parë të konkursit qenë dorëzuar 11 projekt-propozime, të cilat u vlerësuan me pikëzim sipas kritereve teknike dhe konceptuale.

Sipas dokumenteve të KISH, dy ekipe – “PROGEEN + Sauerbruch Hutton” dhe “TABI Construction + Perrault Architecture” – morën pikë të barabarta, duke ndarë vendin e pestë. 

Kjo barazi shtoi një vend shtesë në listën e finalistëve, që zakonisht është me vetëm 5 konkurrentë dhe shpërblehet me një total prej 200,000 eurosh.

Ndërkohë, një nga aplikantët, i cili më pas rezultoi fituesi, – “Trema Tech” në bashkëpunim me MVRDV – u kualifikua fillimisht me kusht, për shkak të mungesës së pasqyrave financiare të audituara.

Pas plotësimit të dokumentacionit, ky ekip u pranua përfundimisht në fazën e dytë, duke konsoliduar listën përfundimtare të finalistëve.

I njohur fillimisht me emrin Partizani, e pas viteve 90-të me emrin e “Volejbollistit të Shekullit”, “Asllan Rusi”, Pallati i Sportit pritet tashmë të shembet përfundimisht për t’i lënë vendin një godine masive betoni, që sipas MVRVD-së frymëzohet nga një top basketbolli.

Projekti i ri do të përfshijë një arenë sportive multifunksionale me rreth 6 mijë spektatorë, ambiente VIP, zyra për media, hapësira për trajtime mjekësore dhe salla trajnimi për federatat e ndryshme sportive si basketbolli, volejbolli, hendbolli, peshëngritja, mundja, gjimnastika, pingpongu, boksi dhe taekwondo-ja. Por përveç kësaj, edhe 26,500 metra katrorë ndërtim me “funksion të përzier” rezidencial dhe tregtar.

Shembja e Pallatit të Sportit “Asllan Rusi” për t’u zëvendësuar nga një kompleks 20-katësh shënon një tjetër kthesë të politikës urbane që “shet” trashëgiminë sportive për interesa ndërtimi.

Në vend të një hapësire që i shërbente komunitetit, Tirana do të fitojë një tjetër “monument betoni”, ku sporti “varroset” nën fasadën e modernitetit.

Ndërsa MVRVD shton në portofolin e saj një tjetër projekt masiv në Shqipëri, pas masterplanit për zonën e Digës së Liqenit Artificial, sheshit “Skënderbej”, stadiumit “Niko Dovana”, qendrës tregtare Toptani, kullës “Downtown One Tirana”, kullës “Skanderbeg Building” dhe rijetëzimit të “Piramidës”.

Lexoni gjithashtu:

• Shpallet projekti fitues, stadiumi “Selman Stërmasi” me dy kulla
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

The post Projekti fitues i MVRDV-së për “Asllan Rusin”: Një “top betoni” 20-katësh appeared first on Citizens.al.

Bashkimi i studiove të udhëhequra nga arkitekti danez Bjarke Ingels u zgjodh të dielën për të hartuar masterplanin që do të transformojë një pjesë të kodrave të Petrelës në të ashtuquajturin “Park i Besimit”.

Por, si shumë nisma të fundit të qeverisë, edhe kjo ndërhyrje u shty përpara pa transparencë dhe pa qëllime të qarta zhvillimi. Ndërkohë, një pjesë e projektit i mbivendoset Zonës së Mbrojtur të Përsqopit, një nga sitet më të rëndësishme të trashëgimisë ilire në Shqipëri.

Përzgjedhja u bë pas një konkursi të thirrur që në mars nga Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) dhe Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT). Tridhjetë studio paraqitën koncepte, 12 prej të cilave u kualifikuan për në fazën e dytë dhe u prezantuan këtë fundjavë.

Projekti që mori besimin e jurisë, ishte ai i ekipit të kryesuar nga Bjarke Ingels në bashkëpunim me SON Engineering & Construction, Future City, Edoardo Tresoldi, Arton Poro, Systematica, Zyhdi Teqja, RWDI Anemos dhe Imam Gazmend Aga.

Juria përbëhej nga 13 anëtarë, mes tyre, vetë kryeministri Edi Rama, si dhe përfaqësueset e institucioneve organizuese Adelajda Roka (AZHT) dhe Elira Kokona (KISH). Në juri u përfshi edhe kuratorja Anneke Abhelakh, që përfaqësoi Shqipërinë në Bienalen e Arkitekturës së Venecias 2025.

Ngjashëm me konkurset e tjera të KISH, grupi fitues dhe katër finalistët u vlerësuan me një total prej 200,000 euro shpërblim.

Projekt i ri me ide të vjetër

Koncepti për “Parkun e Besimit” nuk është i ri. Në mandatin e parë të qeverisë Rama, kështu u quajt konkursi ndërkombëtar që u zhvillua në periudhën tetor-nëntor 2015.

Konkursi, i cili parashikonte ndërtimin e një mozaiku me parqe, kryesisht përgjatë Bulevardit “Dëshmorët e Kombit”, u fitua nga studioja holandeze UNLAB. Koncepti i tyre e kthente Piramidën në ambasadë të kulturës evropiane me zyra dhe hapësira për evente publike të gërshetuara këto me shumllojshmëri gjelbërimi.

Por projekti i tyre nuk u zbatua kurrë. Në vend të tij, qeveria dhe Bashkia Tiranë i zhvendosën prioritetet dhe Piramida iu dha holandezëve të tjerë të MVRDV-së, studio e cila e ktheu ndërtesën në një hapësirë me koncept krejt tjetër, duke zbehur tërësisht idenë e mëparshme.

Koncepti i parkut sot, pra dhjetë vite më vonë, sipas ekipit të Bjarke Ingels që fitoi konkursin, shtrihet në një sipërfaqe prej 21 hektarë kodra të Petrelës pranë luginës së Erzenit. Zona përfytyrohet si hapësirë që bashkon në një vend simbolet e pesë besimeve fetare në Shqipëri.

Projekti synon të krijojë shtigje tematike që pasqyrojnë elementë nga shkrimet e shenjta, nga objektet e kultit deri te bimët me domethënie fetare, ndërsa të gjitha rrugët do të bashkohen te një “Muze Kujtese”, kushtuar viktimave të persekutimit fetar gjatë diktaturës.

Brenda parkut pritet të ndërtohen 100 objekte të përshkruara si “streha mikpritëse”, apo dhe hapësira për evente deri në 500 persona, si dhe restorante që do të ofrojnë gatime tradicionale të çdo komuniteti fetar.

Projekti parashikon gjithashtu banjo termale dhe zona ekologjike, duke synuar të presë rreth 30 mijë vizitorë në vit. Në prezantimin e projektit fitues, kryeministri Rama e cilësoi nismën “krenari kombëtare” dhe tha se “të tilla parqe duhet të ketë më shumë se një në vend”.

Në Shqipëri, Bjarke është i njohur për projektin e Teatrit të ri Kombëtar dhe kullat Pixel Tower (në qendër, Fusha shpk) dhe Gateway Tower (te terminali i autobusëve, Pajtoni Group). Përvoja e projekteve të tij nuk është aq miqësore me publiken.

Rikthimi i “Parkut të Besimit”, por në një zonë jashtë kryeqytetit, në kodrat e Petrelës, ngre pyetje për qëllimin e kësaj qasjeje urbane. Nëse vërtetë synohet forcimi i identitetit kulturor dhe fetar i vendit, si u përzgjodh ky sit, a e përfaqësojnë vërtetë këtë qëllim kodrat e Petrelës? Pse jo kodrat e Krujës, për shembull, Laçit, Beratit etj.

Sigurisht, argumentet mund të ishin të shumta, por kriteret përjashtuese të zonave të tjera nuk kanë qenë të qarta në thirrjen e KISH-it. Njësoj nuk kanë qenë të qarta garancitë për zonat e mbrojtura dhe që trualli nuk do të përdoret për qëllime tregtare.

Në këtë pikë, Petrela është zonë e lakmuar për investime rezidenciale duke qenë pranë zonave të zhvilluara masivisht me projekte të tilla si perimetri Mjull-Bathore-Lundër-Mullet.

Ana e errët e idesë së parkut

KISH, që udhëhoqi procesin e zhvillimit të 21 hektarëve në kodrat e Petrelës, është bërë një nga mjetet më të fuqishme të qeverisë për të administruar dhe zhvilluar prona publike përmes partneriteteve me privatin.

Deri më sot KISH ka hapur 16 thirrje, një pjesë të së cilave Citizens.al i ka trajtaur gjerësisht me artikuj dhe analiza.

Në shumicën e thirrjeve, në shmangie të kontrollit dhe llogaridhënies parlamentare, ka pasur mungesë transparence mbi mënyrën e vlerësimit dhe vendimmarrjes për dhënien në përdorim të pasurive shtetërore në rrezik përvetësimi nga privati.

Ngjashëm duket se po ndodh edhe me rastin e “Parkut të Besimit”. Kështu, pas sportit – ku çdo stadium i qyteteve të mëdha shqiptare pritet të jetë me kulla – qeveria duket se po kthen edhe “anën shpirtërore” në incentivë për projekte zhvillimi, projekte që ushqejnë kryesisht portofolet e arkistarëve.

Pa diskutime publike, apo konsultime me komunitetin lokal KISH ka përfshirë në sitin e parkut të propozuar edhe tetë parcela toke private me një sipërfaqe 4.5 hektarë.

Sigurisht, pronarët mund të shpronësohen, apo dhe të dëmshpërblehen nga kufizimi i mundësisë së zhvillimit. Por formula që ka përdorur deri më tani KISH – partneriteti me privatin – nuk i siguron banorët se askush tjetër nuk do të përfitojë nga pronat e tyre në të ardhmen nga masterplani që do të punojë bashkimi i studiove të drejtuara nga Bjarke Ingels.

Por shqetësimi më serioz lidhet me ndikimin mbi trashëgiminë arkeologjike.

Dokumentet e konkursit pranojnë se një pjesë e territorit të propozuar mbivendoset me Zonën e Mbrojtur të Mureve Antike dhe Varrit të Përsqopit, një nga sitet më të rëndësishme ilire në Shqipëri.

Në këtë hapësirë ndodhen rrënojat e qytetit antik të Përsqopit (Brysaka), një vendbanim i shekullit IV p.K., që sipas arkeologut Neritan Ceka, ka qenë rezidencë e mbretit ilir Glauk dhe vendstrehim i diskutueshëm i Pirros së Epirit në fëmijëri.

Përsqopi përmban mure ciklopike disa metra të larta, një varr monumental, rrënoja banesash dhe një sistem antik furnizimi me ujë – një kompleks arkeologjik i rrallë që, sipas ekspertëve, kërkon mbrojtje të rreptë nga çdo ndërhyrje masive ndërtimore apo turistike.

Megjithatë, ruajtja e sitit u la në dorë të vetë pjesëmarrësve të konkursit, pa asnjë protokoll ligjor detyrues për mbrojtjen e trashëgimisë. Një qasje e tillë rrezikon ta kthejë arkeologjinë në element dekorativ të një projekti urban, duke e rrezikuar ta minimizojë nën pretekstin e “harmonisë ndërfetare”.

Në mungesë të transparencës mbi financimin, pronësinë dhe garancitë ligjore, “Parku i Besimit” mbetet më shumë një narrativë estetike sesa një projekt i besueshëm zhvillimi. Fundja, ideja e 10 viteve më parë u harrua në letër. Gjasat janë të ndodhë e njëjta gjë dhe me versionin e dytë.

Por, përballë precedentëve të tjerë – ku hapësira të ndryshme publike janë kthyer zona ndërtimi me përfitues privatët – projekti i Petrelës e lë të hapur edhe të njëjtin përfundim. Në këtë kontekst, në diskutim për të ardhmen do të jetë sa prej këtij parku do t’i përkasë publikut dhe sa do t’i shërbejë një tjetër cikli zhvillimi urban pa llogaridhënie?

Lexoni gjithashtu:

• “Urat për Shqipërinë 2030”: Projekte reale apo “3D elektorale”?
• Këshilli Bashkiak i hap rrugë “rijetëzimit” të Pallatit të Kongreseve
• Rijetëzimi i “Asllan Rusit” për sport apo kulla?

The post Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit appeared first on Citizens.al.

Grupi Kastrati nisi dhe vazhdoi zgjerimin e ish-hotelit Sheraton pa leje. Citizens.al dëshmon se autoritetet mbyllën sytë përballë punimeve që nisën në vitin 2019, ndërkohë që lejet e ndërtimit u miratuan në periudhën 2021-2022.

Një histori aspak transparente

Zyrtarisht, më datë 8 nëntor 2019, grupi Kastrati siguroi nga qeveria leje zhvillimi për të zgjeruar godinën e hotelit MAK Albania (ish-Sheratoni).

Por leja e zhvillimit nuk të jep të drejtë të ndërtosh. Ajo vetëm përcakton në parim se sa dhe si mund të ndërtohet në një truall: intensiteti, volumetria maksimale, numri i kateve dhe distancat nga kufijtë.

E drejta për të ndërtuar mundësohet vetëm nga leja e ndërtimit, e cila në këtë rast – sipas procedurave të deleguara nga qeveria – do të jepej nga Bashkia Tiranë.

Leja e ndërtimit miraton projektin teknik, arkitekturën dhe zbatimin konkret brenda kushteve të lejes së zhvillimit. Ajo i jepet ndërtuesve vetëm pas pagesës së taksës së ndikimit mbi infrastrukturë.

Por, pamjet satelitore dhe evidentimet në terren tregojnë se vinçi ishte ngritur në anë të ish-hotelit Sheraton (2019), ndërsa kantieri për tre nga katër zonat e zhvillimit (Zona B, C dhe D) ishte hapur shumë më përpara se bashkia të jepte lejet.

Citizens.al ka mësuar se zyrtarisht grupi Kastrati aplikoi për leje më 6 maj 2021 dhe Bashkia Tiranë ia miratoi atë më 6 korrik 2021 (për Zonat A, B, pati rishikim leje më 10 nëntor 2022) dhe 20 qershor 2022 (për Zonat C, D).

Kjo mospërputhje kohore mes punimeve faktike dhe lejeve të dhëna mund të jetë një nga arsyet se përse grupi Kastrati nuk vendosi në asnjë moment tabelë njoftuese për punimet në kantier.

Ndërtimi i nisur me një leje zhvillimi të dhënë nga Këshilli Kombëtar i Territorit në nëntor 2019, parashikonte kompleks të integruar për hoteleri, rezidenca dhe zyra.

Por në qershor 2021 ndryshimet e projektit rritën ndjeshëm sipërfaqen e ndërtimit mbi tokë – nga 69,665 m² në 108,827 m² – dhe numrin e kateve nga maksimalisht 13 në 15.

Rritja e intensitetit të ndërtimit u shoqërua me një mungesë të theksuar transparence.

Kështu në lejen e rishikuar parashikohej edhe thellimi me nga një kat nën tokë, deri në 5 kate. Por, në periudhën e rishikimeve, grupi Kastrati kishte përparuar ndjeshëm me ndërtimin.

Pamjet me dron të periudhës shkurt-dhjetor 2021 tregojnë se në zonat B, C dhe D puna kishte ecur deri në plotësimin e strukturës karabina duke dalë deri në 14 kate mbi tokë.

Në të njëjtën periudhë kur ndërtimi po niste, apo po vijonte pa leje, grupi Kastrati shpallte publikisht marrëveshje me emra të mëdhenj ndërkombëtar të fushës së hotelerisë si Hyatt (dhjetor 2018) dhe Hilton (shkurt 2021), duke e reklamuar projektin si një zhvillim me rëndësi strategjike për imazhin urban dhe turistik të Tiranës.

Ky kontekst zhvillimi nisi të lavdërohej publikisht edhe nga kryebashkiaku Veliaj.

Sipas raportimeve zyrtare, brenda vitit 2019, Hyatt thuhej se do të hapte filial të sajin në një nga gjashtë kullat që grupi Kastrati po projektonte anash MAK Albanias. Ngjashëm, parashikonte Hilton brenda vitit 2023.

Por, asnjë nga këto hotele nuk është hapur ende, edhe pse afatet e premtuara kanë kaluar me disa vite. Hyatt, së fundmi figuron me vit të përditësuar (2026 në uebfaqen e grupit Kastrati), ndërsa për Hilton nuk ka data zyrtare.

Citizens.al iu drejtua për koment zyrave qendrore të markave në fjalë, por nuk mori përgjigje.

Këto vonesa me shtrirje të gjata në kohë ngrenë pikëpyetje mbi seriozitetin e marrëveshjeve dhe i japin peshë dyshimit se ato mund të jenë përdorur më shumë për imazh, influencë apo dhe mbulesë legjitimuese për “tolerancën” nga autoritetet publike në ndërtimin pa leje.

Citizens.al iu drejtua edhe studiove të arkitekturës Archea dhe X-Plan për të mësuar nëse ato vijojnë të jenë të përfshira në projekt, por nuk mori përgjigje.

Taksat e infrastrukturës dhe mungesa e kontrollit

Një tjetër aspekt i errët në këtë çështje është pagesa e taksave për infrastrukturën.

Grupit Kastrati rezulton t’i jenë caktuar dy taksa me vlerë totale rreth 183 milionë lekë (rreth 1.6 milionë euro) – një prej 138 milionë lekësh në lejen e vitit 2021 dhe një tjetër prej 45 milionë lekësh në lejen e vitit 2022.

Bashkia Tiranë refuzoi të sqaronte kur është bërë pagesa e kësaj takse dhe sa ishte taksa për lejen e zonave C dhe D.

Ndërkohë, edhe pse bashkia miratoi lejet vetëm pas aplikimeve formale në 2021-22, Inspektorati i Mbrojtjes së Territorit (IMT) nuk ka ndërmarrë asnjë kontroll apo procedim për ndërtim pa leje në dy vite të punimeve. 

Në një përgjigje për Citizens.al, IMT u justifikua se për projektin e MAK Albanias “nuk ka pasur asnjë ankesë apo kallëzim penal”, duke lënë të kuptohet se pa presion publik apo denoncime formale, ndërtimet mund të rrëshqasin jashtë kontrollit ligjor, sidomos kur pas tyre janë grupe të mëdha ekonomike.

Pas ish-Hotel Sheratonit, që dikur i përkiste grupit të investitorëve kuvajtianë, MAK Albania, në lojë u përfshinë një sërë kompanish të lidhura me Kastratin: Kastrati Residences, Kastrati Hotels & Tower dhe Kastrati Construction.

Në projektin fillestar u përfshi edhe Mak Elite Offices, një kompani nën grupin Balfin, që u pezullua dhe çregjistrua pak përpara se të sigurohej leja e dytë e zhvillimit.

Por, kullat e Kastratit te ish-Hotel Sheraton nuk janë vetëm një histori betoni dhe xhami. Ato janë shembull i qartë i investimeve që bëhen në mungesë llogaridhënie dhe kontrolli: ndërtohet pa leje dhe me ndryshime projekti ku shumëfishohet sipërfaqja, e gjitha “nën hundën” e institucioneve që nuk bëjnë detyrën.

Përkundër këtij rasti, qytetarë të thjeshtë apo dhe sipërmarrës të vegjël, kanë ndjerë vazhdimisht “dorën e hekurt” të autoriteteve në luftën e deklaruar ndaj “ndërtimeve informale”. Ky rast tregon se politika ka qenë dhe mbetet me dy standarde.

Citizens.al iu drejtua zyrtarisht grupit për koment mbi nisjen e ndërtimit përpara marrjes së lejeve përkatëse, mungesës së tabelës njoftuese si dhe çështjet e tjera të diskutueshme rreth projektit.

Pyetjet iu përcollën si në adresat zyrtare, ashtu edhe direkt te drejtuesja e PR dhe Marketingut. Por, deri në momentin e publikimit, nuk kemi pasur përgjigje.

Lexoni gjithashtu:

• Katet shtesë dhe 6 kullat e Kastratit te ish-Sheratoni
• Gara e kullave: 10 gjigandët e betonit që po pushtojnë Tiranën
• “Bukë, zemër dhe beton”

The post Kastrati ndërtoi pa leje te ish-Sheratoni, institucionet heshtën appeared first on Citizens.al.

Astrit Kalaja, gjyqtar i Gjykatës së Apelit në Tiranë, humbi jetën të hënën pas një sulmi me armë në sallën e gjyqit. Autori i dyshuar, Elvis Shkambi dhe xhaxhai i tij Gjon Shkambi – palë në një çështje pronësie që po gjykohej nga Kalaja – u arrestuan pas ngjarjes.

Bashkë me ta u arrestua dhe roja i sigurisë së gjykatës teksa dy persona të tjerë u plagosën gjatë sulmit.

Autoritetet po hetojnë motivet e plota të autorit, i cili dyshohet se veproi për hakmarrje teksa vendimi gjyqësor u dha kundër familjes Shkambi.

Ngjarja tronditi opinionin publik duke ngritur alarmin për sigurinë e magjistratëve dhe punonjësve të drejtësisë.

Trupat gjyqësore dhe ato të prokurorisë, të të gjitha niveleve, e kanë përshkruar vrasjen si “goditje ndaj shtetit të së drejtës” dhe “kërcënim serioz ndaj pavarësisë së sistemit”. Qëndrim të ngjashëm mbajti dhe prezenca e Bashkimit Evropian, teksa politika shmangu përgjegjësinë.

Drejtësia, reagime në solidaritet dhe alarm

Institucionet kryesore të drejtësisë reaguan ashpër ndaj vrasjes së gjyqtarit Kalaja. Në një deklaratë të përbashkët, trupa gjyqësore e Gjykatës së Apelit shprehu “dhimbje, por dhe vendosmëri për të mos u trembur”, duke theksuar se “drejtësia do të vazhdojë të shërbejë me dinjitet dhe paanshmëri”.

Në një reagim ku dënoi ngjarjen, Prokurori i Përgjithshëm njoftoi se i kishte kërkuar Prokurorisë së Tiranës, të kryejë hetim të shpejtë dhe të plotë të ngjarjes në bashkëpunim me policinë. Por çështja po hetohet edhe nga Prokuroria e Posaçme SPAK, e cila ka marrë në shqyrtim procedurat e ndjekura për masat e sigurisë.

Këshilli i Lartë Gjyqësor (KLGJ), i mbledhur posaçërisht pas ngjarjes, e cilësoi vrasjen “sulm ndaj themeleve të shtetit të së drejtës” dhe theksoi se “pavarësia dhe siguria e gjyqtarëve janë gurë themeli në funksionimin e drejtësisë”.

Avokati i Popullit shkoi më tej, duke e përshkruar ngjarjen si “një nga më të paprecedentat në historinë e drejtësisë shqiptare”. Në reagim u theksua se mungesa e sigurisë, ngarkesa e tepruar dhe kultura e mosrespektit ndaj gjykatave kanë krijuar një terren ku drejtësia “ushtrohet nën frikë”.

Gjykata e Lartë e cilësoi “sinjal alarmi për gjendjen e sigurisë dhe të infrastrukturës së gjykatave shqiptare”. Në deklaratën e saj, ajo paralajmëroi se “çdo formë denigrimi apo përbuzjeje ndaj figurës së gjyqtarit cenon autoritetin e drejtësisë dhe besimin publik në shtetin ligjor”.

Inspektori i Lartë i Drejtësisë (ILD) çmoi gjithashtu si të rëndësishme sigurinë për të garantuar sistemin. ILD apeloi që çdo instancë shtetërore “të angazhohet për të garantuar paprekshmërinë e çdo përfaqësuesi që ushtron detyrën në emër të ligjit”.

Edhe Gjykata Kushtetuese e quajti vrasjen “sulm ndaj parimeve të drejtësisë dhe shtetit të së drejtës”, duke kërkuar veprime të menjëhershme për mbrojtjen fizike e institucionale të gjyqtarëve.

Ndërkohë, Gjykata e Posaçme për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar (GJKKO) e quajti vrasjen e gjyqtarit Kalaja “kërcënim serioz ndaj pavarësisë së gjyqësorit dhe besimit qytetar në drejtësi”. Ajo kërkoi që siguria e magjistratëve të shihet si “domosdoshmëri për funksionimin normal të sistemit demokratik”.

Qeveria dhe opozita: Retorikë me mungesë përgjegjësie

Reagimet nga qeveria dhe opozita, edhe pse të forta në ton, kanë ndjekur një model të njohur tashmë të komunikimit pas krizave, ku deklaratat mbeten në nivel simbolik në rrjetet sociale, ndërsa përgjegjësia institucionale mungon.

Presidenti Bajram Begaj dhe Kryeministri Edi Rama e dënuan aktin si “sulm ndaj drejtësisë”, ngjashëm dhe Ministri i Drejtësisë Besfort Lamallari apo dhe Ministrja e Brendshme Albana Koçiu.

Por, në thelb, asnjë prej reagimeve nuk adresoi përgjegjësinë konkrete për dështimin e mekanizmave të sigurisë brenda ambienteve të gjykatave.

Kryeministri Rama ia atribuoi problemin “zgjedhjes mes policish private në emër të pavarësisë së gjyqësorit”, duke zhvendosur barrën e përgjegjësisë tek vetë sistemi i drejtësisë.

Ministrat Lamallari dhe Kociu përsëritën të njëjtin “refren”, duke përjashtuar kompetencat e policisë “për kontrollin e hyrje-daljeve në gjykata”, dhe duke theksuar nevojën për “rishikim të sistemit të sigurisë së gjykatave”. Në asnjë prej reagimeve qeveritare nuk u përmend përgjegjësia konkrete e qeverisë për standardet e sigurisë në godinat publike.

Nga ana tjetër, forca kryesore e opozitës, e drejtuar nga Sali Berisha, e lexoi ngjarjen si provë të “kontrollit të rendit nga krimi” dhe si simptomë të “pasigurisë që sundon në vend”, por pa shpjeguar asnjë masë konkrete që do të kërkonte ndryshe.

Më kritike u shfaqën forcat e reja politike, si Lëvizja Bashkë dhe Lëvizja Shqipëria Bëhet, të cilat kërkuan përgjegjësi institucionale dhe i lidhën ngjarjet e dhunshme me klimën politike që ka nxitur fyerjet dhe delegjitimimin publik të gjyqtarëve nga vetë Kryeministri.

Në këtë mori reagimesh, u dëgjua shumë për “forcën e ligjit” dhe “vijat e kuqe”, por pak për arsyet pse shteti dështoi të mbrojë një gjyqtar brenda një salle gjyqi. Kjo reflekton thellë mungesën e kulturës së përgjegjësisë.

Gjyqtari Astrit Kalaja kishte një karrierë të gjatë në sistemin e drejtësisë. Ai qe emëruar fillimisht në Gjykatën e Shkodrës në vitin 1993 ku pas vitit 2004 pati ushtruar detyrën e gjyqtarit të Apelit për rreth dhjetë vite. Pas vitit 2023 qe transferuar në Apelin e Tiranës teksa kishte kaluar me sukses vetingun.

The post Vrasja e gjyqtarit Astrit Kalaja trondit sistemin e drejtësisë appeared first on Citizens.al.

Shtatë vite më parë Bashkia e Tiranës premtoi se zona e ish-Gardës së Republikës do t’i bashkohej Parkut të Madh të Liqenit Artificial si hapësirë e gjelbërt. Por sot zona është një kantier i madh ndërtimi.

Aty pritet të ngrihen tre godina 8-11-35-katëshe: Qendra Kombëtare e Kulturës për Fëmijë (QKKF), Biblioteka Kombëtare dhe kulla e grupit Nova.

Historia e kalimit nga ai premtim te ndërtimi masiv zbulon modelin se si tjetërsohen pronat publike në Tiranë: me plane të personalizuara, projektues të përzgjedhur dhe lidhje të dyshimta me aktorë të fuqishëm ekonomikë.

Si u harrua premtimi për park?

Në tetor 2018, kryebashkiaku Erion Veliaj deklaroi se trualli i ish-Gardës do t’i bashkohej Parkut të Liqenit. Ai përjashtoi ndërtimet nga kjo zonë dhe theksoi se asnjë kullë nuk do të ndërtohej aty.

Por dy vite më vonë, në gusht 2020, Veliaj miratoi Planin e Detajuar Vendor (PDV) TR/169 që i hapi rrugë ndërtimeve “deri në 18+2 kate“.

PDV-ja u hartua nga studioja belge XDGA dhe studioja lokale iRI, të cilët në relacionin shoqërues rekomanduan që bashkia të ndërtonte një parking nëntokësor në hyrje të parkut, krah sheshit “Frédéric Chopin”. Prona aty – dy ndërtesa dhe parcela toke me sipërfaqe 1,470 m² – ishte private, por, për këtë ata sugjeruan që ajo të këmbehej me truall te ish-Garda.

Sugjerimi nuk u vu në diskutim nga asnjë autoritet publik. Përkundrazi, u caktua një ekspert vlerësimi dhe ai u miratua nga qeveria më 23 shtator 2020. E gjitha në një kohë rekord prej vetëm 28 ditësh punë!

Tre muaj më pas, në dhjetor 2020, qeveria dha leje për ndërtimin e një hoteli 14 katësh në parcelën e këmbyer. Projektuesit e hotelit – i cili në vitin 2024 u bë me leje të re për godinë 35-katëshe – ishin studiot që hartuan PDV-në dhe sugjeruan pikërisht këmbimin e pronës: XDGA dhe iRI.

Pesë vite pas këmbimit të pronave, parkingu nëntokësor në hyrje të parkut nuk është ndërtuar. As aksi i ri që supozohej të lidhte rrugët “Ibrahim Rugova” dhe “Dora D’Istria” nuk është përfunduar.

Nxitimi i institucioneve për të këmbyer pronat duket se i shërbeu vetëm ndërtuesve.

Ndërkohë, përveç dy projekteve të hotelit (2020, 2024), studiot XDGA dhe iRi hartuan në të njëjtën zonë edhe projektet publike të QKKF-së dhe Bibliotekës së re Kombëtare. Rasti është në kufijtë e konfliktit të interesit, pasi planifikimi urban i tërë zonës orienton projektet drejt një grupi përfitues, pa konkurrencë reale.

S’ka konkurse, por projektet “u fituan”

Në vitin 2015 qeveria e shpalli zonën e ish-Gardës me rëndësi kombëtare për zhvillim nën emrin “Hyrja e Parkut të Liqenit të Tiranës”. Pjesë e saj u bënë dhe dy lulishtet krah Universitetit Politeknik të Tiranës.

Përmes një konkursi ndërkombëtar – shpallja e të cilit ruhet ende online në faqen e AKPT-së – qeveria kërkoi të projektonte zyra për administratën në zonën e ish-Gardës: Public Servis Mall.

Konkursi u fitua nga propozimi i studiove BuildingBuilding, UHO Architects dhe EGA. Në garë mori pjesë edhe XDGA, propozimi i së cilit u vlerësua me çmimin e dytë. Për finalistët u dhanë rreth 100 mijë euro shpërblim – 45 mijë për fituesin.

Por projekti mbeti vetëm letër. Në zonën e ish-Gardës u vendosën për pak vite zyra administrative, si për shembull Autoriteti i Dosjeve.

Ndryshe, për zhvillimin që erdhi pesë vite më vonë me QKKF-në dhe Bibliotekën e re Kombëtare nuk pati qasje të tillë me konkurs ndërkombëtar. Përkundrazi nuk pati as njoftime publike.

Ish-ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit (MEKI) i tha Citizens.al se ajo nuk ka zhvilluar asnjë konkurs për konceptin e projektit të QKKF-së, por vetëm “procedurë për blerjen e projektit të zbatimit”.

Kjo bie ndesh me pretendimin që studio XDGA bën në faqen e saj zyrtare, ku e reklamon projektin e QKKF-së si të fituar përmes një “konkursi ndërkombëtar”. Ajo dha të njëjtin shpjegim edhe pas një kërkese për koment nga Citizens.al. Ndërkohë, për Bibliotekën Kombëtare, MEKI tha se “nuk ka ndërmarrë asnjë procedurë për projektin apo koncept-idenë”. 

Kështu, mbetet e paqartë se kush e vendosi që QKKF dhe Biblioteka do të ndërtohen te ish-Garda dhe aq më shumë që ato t’i projektonte dyshja e studiove XDGA-iRi.

Prej janarit 2025 projekti i Bibliotekës dhe trualli ku mendohet të ndërtohet, i ka kaluar Korporatës së Investimeve Shqiptare, e cila dështoi të ngjallte interes pavarësisht thirrjeve për ta zhvilluar në partneritet me privatin me incentivën e mundësisë për të ndërtuar një kulle te ish-vilat gjermane.

Edhe Korporata nuk dha informacion se nga doli dhe kush e pagoi projektin e bibliotekës.

Ndryshimet e pronësisë ngrenë flamuj të kuq

Në qendër të zhvillimeve te ish-Garda qëndron kompania Dushku S.A. dhe persona me një histori punësimi apo bashkëpunimi me kompani të lidhura me grupin Balfin të sipërmarrësit Samir Mane.

Dushku S.A rezulton të jetë themeluar në vitin 2017 nga Aida Dushku dhe Endrit Alikaj, ish-drejtor në grupin Balfin.

Fillimisht ata e emërtuan “San Giovanni” – si restoranti që operonte në zonë – dhe vuajtën për dy vite bilance negative me rreth 15 mijë euro humbje. Më pas vijuan një seri vlerësimesh dhe rishikimesh kapitali që i konkretizuan në prill 2019.

Në emër të kompanisë Dushku S.A u regjistruan katër pronat e ish-restorantit (2/353; 2/354; 2/355; 2/18 me sipërfaqe totale 1,470 m²). Ato u deklaruan edhe si kapital me vlerë 193 milionë lekë (rreth 1.5 milionë euro).

Një vit më pas, në korrik 2020, Endrit Alikaj shiti pronat dhe aksionet e Dushku S.A (55.8%) te Ferro Beton & Construction Co, (asokohe zotëruar nga vëllezërit Ilir dhe Kujtim Shtufi të grupit Nova), për 300,000 euro – rreth tre herë më pak se vlera e deklaruar.

Pa kaluar një javë nga ky transaksion, më 27 korrik 2020, studiot XDGA dhe iRI i propozuan bashkisë Tiranë këmbimin e pronave të Dushku S.A me truall te ish-Garda. Brenda dy muajve grupi Nova do t’i gëzohej miratimit të shkëmbimit të truallit.

Procedura kaloi nga Ministria e Ekonomisë dhe Financave, e cila caktoi si vlerësuese pasurie Silvana Meçajn. Kjo e fundit përcaktoi dhe parcelën te ish-Garda dhe e gjitha u miratua nga qeveria më 23 shtator 2020.

Tre muaj nga ky shkëmbim trojesh, më 28 dhjetor, qeveria i miratoi grupit Nova lejen për një hotel 14 katësh, i cili në vitin 2024 do të merrte leje të dytë për kullë 35 kate.

Projekti u përpilua nga dyshja e studiove XDGA-iRI për atë që mund të jetë një rekord për kohën që iu desh sipërmarrësve për të mbyllur të gjitha procedurat nga konceptimi deri te marrja e lejes së ndërtimit: vetëm 5 muaj.

Dy javë përpara marrjes së lejes, më 7 dhjetor 2020, kompania Dushku S.A zeroi kapitalin themeltar, thënë ndryshe hoqi dorë nga pronësia e truallit të përfituar te ish-Garda.

Në prill 2021 B.H, jurist në Balfin, zëvendësoi si administrator Aida Dushkun. Ai do të firmoste në fund të muajit pezullimin e aktivtietit të kompanisë.

Kjo lëvizje mbi pronësinë dhe koha e kryerjes së tyre sugjeron një manovër të strukturuar për të konvertuar tokën publike në përfitime private, me Alikajn dhe të tjerë, si ndërlidhës mes aktorëve publikë dhe privatë ku në horizont duket se punohej prej kohësh për të ndërtuar te ish-Garda.

Hijet e procedurave

Dokumentet tregojnë se pronësia e një nga ndërtesave dhe pjesës më të madhe e truallit të kompanisë Dushku S.A u përfituan përmes një procedure të shpejtuar legalizimi.

“Leja e legalizimit Nr. 12623” e datës 19 shtator 2013 ligjëroi tre pronat 2/353; 2/354 dhe 2/355.

Tre pronat ishin me një ndërtesë njëkatëshe 56.6 m², 720 m² truall dhe dy parcela me nga 50 m² truall, të cilat sugjerojnë të kenë pasur gjithashtu objekte gjatë kohës së aplikimit, por që në momentin e legalizimit nuk ishin më.

Në këtë pikë, Silvana Meçaj, – ekspertja që u angazhua në vitin 2020 nga qeveria për të vlerësuar pronat – shprehet gabimisht se “ndërtesat janë të para viteve 1990” pasi përveç procedurës së legalizimit që nënkupton të kundërtën, edhe harta e vitit 1994 e Autoritetit Shtetëror për Informacionin Gjeohapësinor (ASIG) tregon se ato mund të jenë ndërtuar më vonë.

Për pjesën tjetër të pasurisë (2/18 me 195m² ndërtesë dhe 650 m² truall), certifikata e pronësisë tregon se ka pasur një kontratë sipërmarrjeje me kompaninë Singapore Europe Real Estate (SERE). Ajo rezulton të jetë nënshkruar një muaj pasi vetë kompania qe formuar, në shtator të vitit 2012.

Një hulumtim i BIRN e lidh këtë kompani, – të regjistruar fillimisht me pronarë fundor në off-shore – me blerje pronash në Himarë dhe Palasë, prona të cilat iu transferuan më pas kompanisë Balfin për projektin “Green Coast”. Në periudhën 2016-2020, ajo u ble dhe përthith nga kompani të zotëruara nga Balfin.

SERE është kontrolluar kryesisht nga D.A dhe A.D, i pari ish-punonjës në QTU dhe NEPTUN, i dyti ish-specialist zhvillimi operacional në kompaninë Public Albania 2000, e cila është zotëruar nga G.F drejtuese e Burimeve Njerëzore në SPAR. QTU, NEPTUN dhe SPAR janë pjesë të grupit Balfin.

Grupi Balfin, në një përgjigje për Citizens.al, mohoi çdo përfshirje apo interes për zonën pranë ish-Gardës duke nënkuptuar se personat në fjalë kanë vepruar në përgjegjësi dhe interesa personale.

“Grupi Balfin […] nuk ka pasur dhe nuk ka asnjë lidhje apo interes për zonën e përmendur. Në grupin Balfin janë të punësuar mbi 4,600 persona, për veprimtarinë private të të cilëve kompania nuk mund të ketë dijeni,” tha zyra për shtyp e grupit të drejtuar nga sipërmarrësi Samir Mane.

Sigurisht, përfshirja e këtyre individëve dhe kompanive nuk dëshmon domosdoshmërisht përfshirje edhe të grupit Balfin, por tabloja dhe rrjedha e zhvillimeve lë pyetje mbi lidhjet informale dhe përfitimet që mund të kenë ardhur nëpërmjet aktorëve me “akses të privilegjuar” në vendimmarrje publike dhe procedurat e planifikimit.

Nga e gjithë kjo histori, që tregon se ish-Garda u zhvillua me procedura të mbyllura, lobim interesash, përzgjedhje preferenciale projektesh dhe planifikimi urban kuptojmë se Tirana zhvillohet mbi pazare dhe jo realisht mbi nevojat publike.

---

*Rishikuar: Në mungesë të lidhjeve të drejtpërdejta me vendimmarrjen publike, emrat e personave që kanë qenë të pamundur për t’u kontaktuar për koment apo reagim janë përmendur me iniciale, në respekt të përgjegjshmërisë gazetareske dhe për të shmangur keqinterpretimet e pasakta.

Lexoni gjithashtu:

• Kulla që fshiu Gardën, rritet sa herë ndryshon leja

The post Si e tjetërsoi zonën te ish-Garda lakmia për kulla appeared first on Citizens.al.

Kryqëzimet e një prej rrugëve më kryesore të ish-Bllokut u bllokuan të premten për t’i hapur vend punimeve të projektit rehabilitues të Bashkisë Tiranë, i cili parashikon kthimin e saj në një zonë me qarkullim të kufizuar.¹

Rruga “Vaso Pasha” u bllokua paradite nga kryqëzimi me rrugën “Brigada e VIII” e deri te kryqëzimi i rrugës “Ismail Qemali”. Bashkë me to u mbyllën dhe rrugët dytësore si për shembull rruga “Pjetër Bogdani”.

Punimet nisën pa një njoftim të qartë publik dhe pritet të zgjasin për së paku 6 muaj. Qytetarët dhe bizneset lokale u përballën me trafik të rënduar dhe detyrimin për të larguar makinat, në disa prej të cilat ishin vendosur fletushka ku lajmërohej ngritja e kantierit.

Në zonë ndodhen dhjetëra zyra, lokale, ambiente banimi dhe Kopshti Nr.31 që mbështeten në qarkullimin e përditshëm nga ky aks.

Çfarë parashikon projekti?

Punimet po kryhen nga kompanitë Ndregjoni shpk dhe Rafin Company, fituese të tenderit publik që u hap në qershor.

Ai u fitua me një vlerë prej rreth 2 milionë euro në një garë ku pati 18 oferta, por të gjitha u skualifikuan për mungesë dokumentacioni, mospërmbushje kritieresh apo dhe oferta “anomalisht të ulëta”. Procesi nuk u apelua nga konkurrentët, megjithëse përjashtimi i plotë tyre ngre pikëpyetje.

Lexo: Përjashtimi u bë normë, kullat në ish-bllok thyejnë kriteret e Planit Urbanistik

Projekti zotohet të ketë këmbësorët në qendër dhe për këtë parashikon heqjen e korsive të parkimit, zgjerimin e trotuareve dhe ngushtimin e rrugëve, të cilat do të shtrohen me asfalt të rashinuar me ngjyrë të kuqe ose gri.

Ai merr elementët e përdorur nga rehabilitimi i “Bulevardit Zogi I-rë” apo dhe “Sheshi Skënderbej” dhe i ripërdor ato për të vijuar të njëjtën ide qarkullimi me hapësira kushtuar këmbësorëve.

Ish-Blloku, zonë në ngjeshje ekstreme urbane

Zona e ish-Bllokut ka përjetuar një valë të re ndërtimesh me kulla 8 deri në 14 kate. Siç ka dokumentuar më herët Citizens.al në rubrikën Tirana Vertikale, kjo zonë po humbet hapësirat publike dhe po kthehet në një “fjetore vertikale”.

Ndërhyrjet e fundit e bëjnë edhe më të vështirë lëvizjen, sidomos për banorët dhe bizneset ekzistuese.

Pavarësisht kësaj, autoritetet po ndjekin një plan për transformimin e saj në një shesh me qarkullim të kufizuar dhe trotuare të zgjeruara.

Lexo: Harta e kullave: Si qeveria po rishkruan brutalisht Tiranën

Ideja është promovuar nga vetë Kryeministri Edi Rama në dalje të ndryshme televizive deri sa u publikua në shkurt 2025 në një event që u mbajt në mjediset e ish-vilës së diktatorit Enver Hoxha.

Ndërsa ndërtimi i kullave shtohet me ritme të vrullshme, projektet për rrugë e trotuare mbeten të izoluara dhe të paqarta.

Nuk ka një plan të integruar për qarkullim, transport publik apo qasje për banorët. Rrallë herë ata informohen apo përfshihen në vendimmarrje për ndryshimet urbane që i prekin drejtpërdrejt.

Kështu, zhvillimi në ish-Bllok po ecën në dy kahje: ndërtim intensiv dhe “përmirësime” të izoluara që nuk i përgjigjen dendësisë së re.

1. Përditësim! Pas ankesave nga sipërmarrës, autoritete financiare dhe banorë të zonës kantieri u tërhoq të shtunën duke liruar tërësisht qarkullimin. Sipas një videokomenti në Facebook nga deputeti Erion Braçe, bllokimi i rrugëve ishte “i nxituar” dhe “pa lajmërim”. Ai tha se kishte pasur kontakte me Bashkinë Tiranë për të gjetur një mënyrë apo plan punimesh me impakt më të ulët për banorët duke shtuar se për këtë projekti po rishikohet. ︎

The post Ish-Blloku me qarkullim të kufizuar, nisin punimet për ta kthyer zonë pedonale appeared first on Citizens.al.