Pas tre ditësh përplasje të dhunshme me policinë kundër zhvillimit të resortit “Blue Borgo” në zonën mes Shëngjinit dhe Velipojës, banorët e Rrjollit u mblodhën sot para Prokurorisë së Posaçme (SPAK) ku kërkuan ndërhyrjen e drejtësisë për të zgjidhur konfliktin e pronësisë së tokave ku po zhvillohet projekti.
Njësoj si rreth një vit më parë ata protestuan me pankarta para së njëjtës godinë, me të njëjtën kërkesë: Pezullimin e punimeve dhe hetimin e dokumentacionit që i kaloi pronësinë kompanisë “Gener 2”, të cilin ata e konsiderojnë të bërë me falsifikime.
Një vit më pas, sipas banorëve dhe avokatëve të tyre, nuk ka asnjë informacion nëse janë kryer veprime konkrete hetimore. Pas protestës së sotme, avokati Ndue Pjetra tha se SPAK ia ka deleguar çështjen Gjykatës dhe Prokurorisë së Shkodrës.
“Proces i zvarritur qëllimisht”
Avokati i banorëve, Ndue Pjetra, i tha Citizens.al se zvarritja e deritanishme e procesit ka qenë e qëllimshme. Sipas tij, kjo i jep kohë Fatmir Shpellzës, të dyshuar për falsifikim dokumentesh pronësie, “të rregullojë aktet”.
Pjetra kërkoi përfshirjen e Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT), për të verifikuar nëse kompania “Gener 2”, që po punon në terren, po vepron në përputhje me ligjin.
“Nëse rezulton se gjithçka është në rregull, banorët do të tërhiqen nga kauza,” tha ai teksa shtoi se ata kanë depozituar një padi civile në Gjykatën e Shkodrës për prishje të pronësisë dhe njohje të saj në favor të banorëve, të cilët pretendojnë se e zotërojnë prej rreth 100 vitesh.
Prek Molla, banor i zonës, tha se të hënën, më 9 shkurt, ata do të paraqiten në institucionet e drejtësisë në Shkodër me qëllim që të kërkohet pezullimi i punimeve deri në një vendimmarrje përfundimtare.
Avokati Klodian Reçi ngriti shqetësimin për mungesën e kontrolleve institucionale. Ai paralelizoi reagimin e shpejtë të IKMT-së ndaj ndërtimeve të vogla dhe private me mungesën e verifikimeve për një projekt që shtrihet në rreth 146 hektarë nga një investitor strategjik “nuk shkon as për verifikime”.
Protesta u mbështet edhe nga përfaqësues të partive opozitare, përfshirë “Lëvizja Bashkë” dhe “Mundësia”. Ata ishin të pranishëm edhe në protestën e zhvilluar një ditë më parë në Rrjoll, ku pati edhe një person të lënduar.
“Me firmën e saj, Belinda Balluku po u shkatërron jetën njerëzve,” deklaroi Redi Muçi para SPAK-ut duke e cilësuar konfliktin si pjesë të një problemi të zgjatur 35-vjeçar të pronësisë në Shqipëri.
Barbara Doda nga partia “Mundësia”, shprehu mbështetjen për banorët.
Projekti i “Gener 2” parashikon një investim prej 280 milionë eurosh për ngritjen e 33 strukturave akomoduese dhe shërbimi, me objekte nga 3 deri në 10 kate mbi tokë dhe një kat nëntokë, përfshirë struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.
Zona e zhvillimit parashikohet në rreth 146 hektarë me distancë rreth 2 kilometra larg monumentit natyror “Rana e Hedhun”. Ajo bën pjesë në nënzonën 1b të “Peizazhit të mbrojtur Lumi i Bunës-Velipojë”.
Në këtë nënzonë zbatohet shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synon ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenojnë objektivat e mbrojtjes.
Me ndryshimet e Ligjit për Zonat e Mbrojtura, në vitin 2024, u përfshi edhe koncepti i “turizmit të ekselencës” i cili parashikon struktura akomoduese me standarde të larta arkitektonike dhe mjedisore.
Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.
Në këtë kontekst, një vlerësim i bërë nga AKM ka dalë në përfundimin se projekti “Blue Borgo” nuk bie në kundërshtim me legjislacionin për zonat e mbrojtura.
Në një reagim publik më 5 shkurt, kompania “Gener 2” deklaroi se projekti “Blue Borgo”, i zhvilluar nga kompania tjetër pjesë e grupit “Aba Blue Borgo” (Aba Holding), është në përputhje të plotë me të gjitha aktet ligjore dhe nënligjore në fuqi.
Sipas kompanisë, nga faza e konceptimit deri në marrjen e lejes përfundimtare të ndërtimit në dhjetor 2025, janë ndjekur të gjitha procedurat ligjore. “Gener 2” thotë se janë zhvilluar dëgjesa publike dhe se nuk është cenuar asnjë e drejtë pronësie.
Kompania i cilëson të pabazuara dhe dezinformuese pretendimet për paligjshmëri. Ajo shprehet e vendosur ta vijojë projektin brenda afateve, duke e konsideruar projektin një stacion të rëndësishëm turistik për zonën.
Prej më shumë se një viti, konflikti mes banorëve që pretendojnë pronësinë e tokave dhe kompanisë që ka marrë lejen e ndërtimit mbetet pezull. Asnjë institucion i drejtësisë nuk ka dhënë ende një vendim përfundimtar.
“Kur do t’u vijë radha këtyre çështjeve?” pyeti avokati Reçi, “Kur të kenë vdekur dhe ato që kanë qenë para tyre, apo vetëm pasi resortet të jenë ndërtuar dhe të mos zhbëhen më?”
Gjykata Kushtetuese vendosi sot të mos japë një vendim përfundimtar për çështjen e ndalimit të platformës sociale Tik-Tok. Ajo dha kohë shtesë për palët e përfshira duke konsideruar se kishte ende pyetje për t’u shteruar.
Kështu, gjykata la afat deri më 12 shkurt për dorëzimin e komenteve dhe shpjegimeve shtesë, ndërsa seanca për konkluzionet përfundimtare u caktua për më 23 shkurt, në orën 10:00.
Vendimi pritet të përcaktojë jo vetëm fatin e aktit që ndaloi përkohësisht TikTok-un, por edhe standardin kushtetues mbi kufizimin e platformave digjitale nga pushteti ekzekutiv.
Tërheqja e qeverisë dhe vijimi i procesit në Kushtetuese
Seanca për shqyrtimin e ndalimit të përdorimit të platformës sociale TikTok nga qeveria shqiptare u mbajt paraditen e së enjtes në Gjykata Kushtetuese, por u parapri nga një zhvillim i papritur politik.
Dy ditë para seancës, qeveria miratoi vendimin Nr. 62, me të cilin shfuqizoi aktin e një viti më parë që ndalonte aksesin në TikTok.
Sipas vendimit të datës 3 shkurt, Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), në bashkëpunim me entet rregullatore, duhet të ndërmarrë veprimet për heqjen e masave kufizuese, duke respektuar legjislacionin për mbrojtjen e të dhënave personale.
Padia në Gjykatën Kushtetuese kundër vendimit të qeverisë ishte depozituar nga Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative në Shqipëri (BIRN Albania) dhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), në mbrojtje të lirisë së medias dhe të shprehjes.
Përfaqësuesit e qeverisë argumentuan në seancën e Kushtetueses se shqyrtimi i çështjes është i panevojshëm, pasi vendimi që ndalonte TikTok-un tashmë është shfuqizuar.
“Vendimi e humb efektin e tij në afatin 12-mujor,” tha Herold Jonuzaj si përfaqësues i qeverisë, teksa shtoi se ai “do të shfuqizohej automatikisht brenda 6 marsit 2026.” Sipas tij, shfuqizimi ishte pjesë e një procesi negociimi me platformën për vendosjen e filtrave të kërkuar.
Avokati i palës paditëse, Franc Terihati, këmbënguli se çështja duhet të shqyrtohet pavarësisht vendimit të qeverisë për ta shfuqizuar ndalimin e platformës. Ai theksoi se akti normativ që e ndaloi Tik-Tok-un ka cenuar disa të drejta kushtetuese, përfshirë lirinë e shprehjes, të shtypit, të drejtën për informim dhe lirinë ekonomike.
Për këtë Terihati e konsideroi “çështje me interes madhor publik” ndaj dhe gjykata duhet të shprehet nëse vendimi ka qenë ose jo kushtetues gjatë kohës që ka qenë në fuqi.
Edhe përfaqësuesit e AGSH ngritën shqetësimin për rrezikun e një precedenti të krijuar. Ata e cilësuan gjithashtu problematike shfuqizimin e aktit vetëm 48 orë para seancës gjyqësore.
“Çfarë ndodh nëse çështja pushohet dhe pasnesër Këshilli i Ministrave rimblidhet për të bërë një akt tjetër të ri të ngjashëm?” u shpreh Isa Myzyraj nga AGSH duke theksuar se nga Gjykata Kushtetuese kërkohej vendosja e një standardi për raste të tilla edhe për qeveritë e ardhshme.
Trupa e Gjykatës Kushtetuese pyeti se cilat kishin qenë pasojat e ardhura nga mbyllja e platformës, pyetje së cilës përfaqësuesit e organizatave iu përgjigjën duke theksuar se pasojat kanë qenë konkrete, veçanërisht gjatë periudhës parazgjedhore.
Drejtorja ekzekutive e BIRN Albania, Kristina Voko, iu referua raportit përfundimtar të OSBE-ODIHR, ku evidentohej se kufizimi i platformës cenoi të drejtën e kandidatëve për të informuar dhe të qytetarëve për të marrë informacion.
Voko përmendi gjithashtu marrëveshjen ekzistuese mes Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA) dhe TikTok, e cila kishte shërbyer si mekanizëm funksional për adresimin e ankesave të qytetarëve.
“AMA në raportin e saj vjetor dhe në rezolutën drejtuar parlamentit thotë që ka qenë një praktikë shumë e mirë”, tha Voko.
Në mars 2025, ankimimi për shpalljen antikushtetuese të vendimit u pranua për shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese, edhe pse kërkesa për pezullim nuk u miratua.
Projekti i kompanisë “Gener 2” për të kthyer një pjesë të bregdetit mes Shëngjinit dhe Velipojës në një resort luksoz me emrin “Blue Borgo” ka nxitur sërish përplasje me banorët e zonës.
Prej së hënës dhjetëra banorë të Baks-Rrjollit në Shkodër, të cilët pretendojnë se ndërtimi po bëhet duke shkelur mbi të drejtat e tyre për pronën, janë në protestë.
Ata kërkojnë që punimet të pezullohen deri në një vendim nga gjykata. Përplasja mes tyre, policisë dhe grupit të investitorëve vijon prej vitit të shkuar, kur edhe atëherë kompania provoi të niste punimet në zonë.
Nga njëra anë qëndron një leje ndërtimi e firmosur nga qeveria dhe një investitor strategjik. Nga ana tjetër, dhjetëra familje që pretendojnë se investimi po bëhet pa pëlqimin e tyre, mbi toka të grabitura përmes dokumentesh të falsifikuara.
Përplasja me policinë dhe përshkallëzimi i çështjes
Të martën, rreth 30-40 banorë u shoqëruan në komisariat pasi bllokuan rrugën Shëngjin-Velipojë dhe u përpoqën të ndalnin punimet. Protesta vijoi edhe sot, ngjashëm, me bllokim të rrugës çka u shoqërua sërish me përplasje me policinë.
Pas rreth një ore pritjeje për ambulancë, një prej protestuesve, i cili humbi ndjenjat, u transportua me urgjencë për në spital.
Banorët paralajmëruan se të enjten do të udhëtojnë drejt Tiranës për t’iu drejtuar Strukturës së Posaçme Anti-Korrupsion, ku prej marsit të vitit të kaluar kanë depozituar një kallëzim për çështjen e pronësisë, pa marrë ende një përgjigje publike.
Paralelisht, në zonë, kompania “Gener 2” vijon punimet. Makineritë e saj kishin hapur trasenë e rrugës dytësore për në kantier. Kamionë dhe makineri të rënda po lëviznin dherat, teksa një grup punonjësish qëndronin në anë, përballë protestuesve.
Pas përplasjeve dhe sinjalizimeve të banorëve, buzë rrugës ishte vënë një tabelë, e cila pavarësisht se fliste për projektin, nuk shoqërohej me lejen e zbardhur dhe firmosur të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU).
Zona e Baks-Rrjollit në Velipojë ku pritet të ngrihet resorti Blue Borgo/Citizens.al
Tabela tregonte se investimi përllogaritet në vlerën prej rreth 26.8 miliardë lekë (280 milionë euro) dhe se kompania “Gener 2” kishte marrë licencë zbatimi për projektin (NZ. 4586/34) më 16 shtator 2025. Kjo nënkupton se kompania kur provoi të hapte kantierin në mars 2025 nuk kishte licencë.
Në letër, KKTU e ka dhënë lejen e ndërtimit të resortit më 17 dhjetor 2024 – e zbardhur vetëm në janar 2026 në web-faqen e Agjencisë së Zhvillimit të Territorit. Vendimi parashikon 33 struktura akomoduese dhe shërbimi, me objekte nga 3 deri në 10 kate mbi tokë dhe një kat nëntokë, përfshirë struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.
Zona e zhvillimit parashikohet në rreth 146 hektarë mes “Ranës së Hedhun” dhe Rrjollit.
Sipas Agjencia Kombëtare e Mjedisit, për projektin “Blue Borgo” qe zhvilluar konsultim publik në shtator 2024, në kuadër të procedurave për Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis (VNM).
Konsultimi është pasqyruar në përmbledhjen jo-teknike të raportit mjedisor, ku projekti prezantohet si zhvillim turistik me ndikim të menaxhueshëm në mjedis.
Tabela e vendosur në kantierin e resortit “Blue Borgo”/Citizens.al
Në dhjetor 2024, projekti ka përfituar statusin e investitorit strategjik për strukturë akomoduese me pesë yje, duke i hapur rrugë përparësive procedurale dhe mbështetjes institucionale. Megjithatë, referuar një korrespondence të Citizens.al me Agjencinë Shqiptare të Zhvillimit të Investimeve (AIDA), deri në maj 2025, “i vetmi projekt me status aktiv” ishte projekti “Dukagjini Resort” me subjekt “Dukagjini Group”.
Sidoqoftë, këto vendimmarrje janë marrë paralelisht me një konflikt të hapur pronësie në zonë, i cili po kundërshtohet nga banorët dhe është ende në proces gjyqësor, duke e kthyer projektin në një nga rastet më të debatuara të zhvillimit turistik të momentit për bregdetin në veri.
Konflikti i pronës: Ligjshmëri formale, konflikt real
Thelbi i përplasjes nuk lidhet vetëm me përmasën e projektit, por me pronësinë e tokës. Banorët pretendojnë se parcela të trashëguara prej dekadash janë regjistruar në emër të palëve të treta përmes dokumenteve të falsifikuara dhe më pas janë shitur te investitori.
Pikërisht kjo çështje është objekt i një procesi gjyqësor ende në zhvillim. Banorët kërkojnë që, në kushtet e një konflikti të hapur pronësie, punimet të ndalen deri në një vendim përfundimtar, për të shmangur një situatë të pakthyeshme.
Megjithatë, leja e ndërtimit nuk parashikon asnjë klauzolë pezullimi në rast kontestimi gjyqësor, duke e zhvendosur konfliktin nga salla e gjyqit në terren, mes banorëve dhe policisë.
Kompania “Gener 2” reagoi vitin e shkuar duke theksuar përmes një njoftimi për shtyp se “pretendimet janë spekulime” dhe se ajo garantonte se “gjatë gjithë procesit, nuk ka shkelur të drejtat e pronës së askujt”.
Sipas lejes, subjekti zhvillues i projektit është shoqëria “ABA Blue Borgo”, e themeluar në janar 2024. Por, ajo është pjesë e grupit “Gener 2”, në pronësi si aksioner kryesor të sipërmarrësit Bashkim Ulaj.
Pamje e zonës bregdetare të Rrjollit dhe zona që parashikohet të merret për shfrytëzim nga resorti Blue Borgo.
Dokumentet tregojnë ndryshime të shpeshta në strukturën e ortakëve dhe transferime kuotash gjatë viteve 2024-2025, një element që banorët e përdorin si argument shtesë për të shtuar pretendimet për abuzime të mundshme.
Rasti i Rrjollit ndjek një model të njohur në zhvillimet turistike të viteve të fundit: projekte të mëdha të miratuara në nivel qendror, mbi toka me histori të paqarta pronësie, ku banorët përballen përpara faktit të kryer.
Ndërsa shteti e konsideron projektin si investim strategjik, banorët mbeten përballë vetëm një alternative: Zhvendosjes së pretendimeve në rrafshin juridik, çka nënkupton largimin nga prona.
Në mungesë të një reagimi publik nga SPAK apo nga qeveria që ka miratuar lejen, përplasja duket se do të thellohet pasi asnjë prej banorëve nuk duket se do të tërhiqet.
Rrjeti i Organizatave të Personave me Aftësi të Kufizuara dënoi dje gjuhën e urrejtjes së përdorur ndaj gazetarit Stenaldo Mëhilli, person me aftësi të kufizuar në shikim, gjatë programit “Big Brother Albania VIP”.
Sipas organizatave, gjuha e përdorur është e papranueshme dhe përbën shkelje të rëndë të parimeve të barazisë dhe dinjitetit njerëzor. “Përbën ableizëm, një formë diskriminimi që buron nga premisa se personat me aftësi të kufizuara janë më pak të vlefshëm se personat pa aftësi të kufizuara”, thuhet në deklaratën e tyre.
Organizatat theksuan se kjo është gjithashtu gjuhë urrejtjeje, pasi nuk cenon vetëm individin, por edhe komunitetin e personave me aftësi të kufizuara.
“Duke përcjellë mesazhin se jetët tona janë më pak të denja për t’u jetuar se ato të të tjerëve, veçanërisht duke marrë parasysh audiencën e gjerë të këtij programi”, thuhet më tej në deklaratën e organizatave.
Më tej, ato theksuan se një gjuhë e tillë është përdorur historikisht për të izoluar dhe përjashtuar personat me aftësi të kufizuara, “duke i penguar ata të marrin pjesë në shoqëri në baza të barabarta me të tjerët. Ajo ushqen stigma dhe paragjykim”.
Njëjtë reagoi edhe Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë, të cilët u shprehën se është një mesazh i rrezikshëm që cenon dinjitetin njerëzor dhe ushqen paragjykimet ndaj personave me aftësi të kufizuara.
“Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë (SHVSH) dënon me forcë gjuhën e përdorur ndaj konkurrentit të verbër, Stenaldo Mëhilli, ku verbëria u etiketua si “dënim” apo “mallkim” (“Ty të ka dënuar Zoti / të ka mallkuar Zoti”)”, u shpreh shoqata.
Rrjeti i organizatave kërkuan që produksioni i “Big Brother Albania VIP” të marrë masa për përjashtimin e pjesëmarrësve që përdorin gjuhë urrejtjeje, si dhe ndërhyrjen e Autoritetit të Mediave Audiovizive (AMA).
Sipas Suela Lalës, drejtuese e Fondacionit “Së Bashku” që advokon për të drejtat e personave me aftësi të kufizuara, do të dërgojnë brenda ditës së sotme edhe një ankesë zyrtare pranë Autoritetit të Mediave Audiovizive dhe Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi për të marrë masa administrative.
Në një reagim publik, Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dënoi gjuhën e përdorur dhe kërkoi vëmendje më të shtuar në transmetimin publik për të parandaluar situata që shkojnë drejt gjuhës së urrejtjes.
“KMD gjithashtu shpreh shqetësimin mbi paragjykimet dhe stereotipet negative që rëndojnë sidomos tek njerëzit më të pamundur, prandaj kërkon nga Operatori që të garantojë moscënimin e dinjitetit njerëzor”, u shpreh Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi.
Komisioneri ftoi televizionin Top Channel dhe produksionin e “Big Brother VIP” të analizojnë protokollet e formatit dhe të krijojnë hapësirë për diskutim mbi personat me aftësi të kufizuara dhe zërat e tyre.
Prokuroria e Durrësit ka ndërmarrë një hap domethënës në hetimin e kontrabandës së mbetjeve të rrezikshme që kishin origjinë Shqipërinë rreth dy vite më parë, duke lëshuar 33 urdhër-arreste ndaj drejtuesve të kompanive të përfshira dhe zyrtarëve të institucioneve përgjegjëse për mbikëqyrjen mjedisore dhe doganore.
Ky është zhvillimi më i rëndësishëm në skandalin me jehonën më të madhe ndërkombëtare që ka njohur ndonjëherë Shqipëria sa i takon çështjeve të mjedisit. Çështja në fjalë është ndjekur në vazhdimësi nga Citizens.al me raportime të zgjeruara dhe dëshminë e plotë se si u sinjalizua në fillim rasti.
Hetimi, bazuar në ekspertimet që tashmë kanë konfirmuar natyrën e rrezikshme të mbetjeve industriale, zbuloi se sasia prej mbi 2,800 tonë mbetjeje e dërguar në mënyrë të dyshimtë përmes 102 kontejnerësh drejt Tajlandës u eksportua në shkelje të ligjit mjedisor dhe procedurave doganore.
Ekspertimi i kryer – me vonesa shqetësuese – në Itali i klasifikoi këto mbetje si pluhur me përmbajtje të lartë metalike dhe substancash të dëmshme të ardhura nga furrat industriale (kategoria EAFD).
Sipas njoftimit zyrtar, masat e sigurisë përfshijnë drejtues dhe punonjës të kompanive “Kürüm International” dhe “Sokolaj shpk”, zyrtarë publikë dhe përfaqësues të institucioneve që kishin detyrë kontrollin mjedisor dhe doganor në Portin e Durrësit.
Prokuroria ka ngritur ndaj tyre akuza për shpërdorim detyre, falsifikim dokumentesh, transport të paligjshëm, kontrabandë dhe pastrim parash.
Nga alarmi ndërkombëtar te konkretizimi i hetimeve
Rasti u bë publik në vitin 2024, kur autoritetet tajlandeze refuzuan ngarkesën dhe kthyen mbetjet në Shqipëri, duke i bërë thirrje qeverisë shqiptare për hetime transparente dhe të pavarura.
Citizens.al raportoi se mbetjet e kthyera përfunduan në Porto Romano, ndërsa institucionet shqiptare shmangën për muaj me radhë dhënien e informacionit mbi përbërjen e tyre dhe përgjegjësitë ligjore.
Në mars 2025, Citizens.al publikoi dëshminë e Jim Puckett, drejtues i Basel Action Network (BAN), i cili paralajmëroi se Shqipëria po shfaqte shenjat e një skeme trafiku mbetjesh, pasi ky mund të mos ishte një rast i izoluar.
Puckett akuzoi autoritetet shqiptare për zvarritje të hetimeve dhe mungesë vullneti për të ndjekur zinxhirin e plotë të përgjegjësisë, përfshirë aktorët shtetërorë.
Gjykata, me kërkesë të Prokurorisë, miratoi më 3 shkurt 2026, rreth dy vite më vonë, 33 masa sigurie: 26 me burg dhe 7 me arrest shtëpie.
Sipas prokurorisë, kontrabanda u mundësua përmes falsifikimit të dokumenteve, shmangies së kontrolleve mjedisore dhe doganore përmes lejeve të dhëna në shkelje të ligjit.
Në fokus të hetimit janë vënë zyrtarë dhe ish-zyrtarë të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit (AKM), Doganës së Durrësit dhe struktura të përfshira në administrimin e portit.
Mes të arrestuarve janë drejtuesja aktuale e AKM-së, Marjeta Përlala, ish-drejtuesja Arta Dollani dhe tre punonjës nga sektori i lejeve të kësaj agjencie.
Gjithashtu janë arrestuar pesë punonjës të Doganës së Durrësit, dy inspektorë të Autoritetit Portual, administratori dhe dy punonjës të koncesionarit që operon terminalin lindor të portit.
Nga kompanitë e përfshira, është kërkuar arrestimi i administratorëve të Kürüm, Erdal Demir dhe Yusuf Sezai Kürüm, si dhe katër drejtorëve përgjegjës të sektorit të mjedisit, prodhimit, transportit dhe shitjeve të saj.
Nga “Sokolaj shpk” janë arrestuar pronarët Gjovana dhe Doni Sokolaj, si dhe kontabilistja e kompanisë. Paralelisht është kërkuar arrestimi edhe i zotëruesve, administratorëve dhe punonjësve të disa kompanive ndërmjetëse si “Bajrami N”, “Joti Spedition” dhe “Alliance Resource”.
Citizens.al pati raportuar më herët për heshtjen njëvjeçare të Prokurorisë së Durrësit, duke ngritur dyshime për mungesë transparence dhe llogaridhënie në një çështje me pasoja të rënda mjedisore dhe shëndetësore.
Argumenti kryesor lidhej me zvarritjen e kryerjes së analizave të ngarkesës së 102 kontejnerëve, të cilat ishin provuar më parë në Tajlandë se përmbanin lëndë të rrezikshme.
Lëshimi i 33 urdhër-arresteve shënon zhvillimin më të rëndësishëm për zbardhjen e kësaj çështjeje, por ajo nuk i jep fund pikëpyetjeve mbi rastin, rolin e institucioneve, kontrollin real dhe mbi të gjitha propagandën.
Gjithashtu vë në diskutim një çështje tjetër: Çfarë do të bëhet me ngarkesën? Ku do të vendoset përfundimisht ajo dhe si do të veprohet me të, nëse do të duhet të asgjësohet?
Kujtojmë se qeveria e mohoi kategorikisht kontrabandën në fjalë dhe dha informacione për të vetëm pasi çështja mori jehonë ndërkombëtare.
Tashmë rasti mbetet një test për drejtësinë shqiptare, e cila ka bërë hapa të konsiderueshme me strukturat e reja – Struktura e Posacme Anti-Korrupsion – por që mbetet t’i tregojë konkretisht nëse i ka fituar të plota standardet e drejtësisë.
Në seancën e sotme plenare, Kuvendi pritet të miratojë ngritjen e Nënkomisionit për Zhvillim të Qëndrueshëm me shtatë anëtarë, edukimi dhe formimi arsimor i të cilëve zbulon mospërputhje të thellë me fushën e përgjegjësisë së nënkomisionit. Nisma e propozuar nga deputetja Anila Denaj (PS), synon realizimin e objektivave për zhvillim të qëndrueshëm dhe agjendën 2030 të OKB-së, të tilla si ndryshimet klimatike, mbrojtja e ekosistemeve tokësore dhe mbrojtja e oqeaneve. Asnjë prej deputetëve të propozuar [Ilva Gjuzi (PS), Blendi Himçi (PD), Besa Spaho (PS), Klevis Jahaj (PS), Bora Muzhaqi (PS), Klodiana Çapja (PD), Kliti Hoti (PD)] nuk rezulton të jetë diplomuar, apo arsimuar në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, ose në Universitetin Bujqësor të Tiranës, si të vetmet institucione që mund të ofrojnë ekspertizën e duhur për vendime të qëndrueshme dhe racionale në favor të realizimit të objektivave 2030.
Nënkomisioni i ri varet nga Komisioni i Përhershëm Parlamentar për Burimet Natyrore, Infrastrukturën dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm, që për fat të keq manifeston të njëjtën mospërputhje të kontekstit arsimor të dymbëdhjetë deputetëve-anëtarë të tij.
Komisionet e përhershme parlamentare, krahas shqyrtimit paraprak të projektakteve, monitorojnë dhe funksionimin e ministrive. Kësisoj, komisioni dhe nënkomisioni i përhershëm për Zhvillimin e Qëndrueshëm mbulojnë çështje të energjisë, biodiversitetit dhe mbrojtjes së mjedisit. Rrjedhimisht, funksionimi i tyre ndikohet, jo vetëm nga qëndrimet politike, por edhe nga sfondi arsimor i deputetëve-anëtarë. Nëse arsimimi i tyre nuk përputhet me fushën e ekspertizës së komisionit, ekziston rreziku i vendimmarrjeve të komanduara politikisht dhe ideologjikisht mbi çështje thellësisht dhe qartësisht shkencore dhe racionale.
Shqipëria ka një ndarje gjinore parlamentare të kënaqshme, krahasuar me disa prej vendeve te BE. Por duket se nuk ka rregulla për ndarjen e deputetëve nëpër komisione në varësi edhe të sfondit arsimor të tyre. Prej kohësh, në ligjin zgjedhor janë vendosur kuota të detyrueshme për të garantuar një përfaqësim të ekuilibruar gjinor në jetën dhe vendimmarrjen politike. Vetë Kuvendi, nëpërmjet shërbimeve të tij, ofron të dhëna për deputetët. Por këto janë të varfëra, pasi kufizohen në raportimin e statistikave sipas gjinisë dhe grup-moshave, por asnjëherë mbi formimin dhe sfondin arsimor të deputetëve.
Konkretisht, anëtarët e propozuar të nënkomisionit për Zhvillim të Qëndrueshëm (gjithsej shtatë) që pritet të miratohet në seancën e sotme plenare (edhe si pjesëmarrës për herë të parë në një legjislaturë) janë inxhinierë ndërtimi, juristë, arkitektë, financierë (mes tyre edhe një mjek). Kështu, ekspertiza e tyre nuk përputhet me ekspertizën e nënkomisionit. Si mundet një deputet – inxhinier ndërtimi – të marrë vendime të qëndrueshme për pyjet pa i njohur ato?! Si mundet të mbrojë oqeanet dhe burimet detare një financier?!
Historikisht, partitë politike, por edhe organizatat jofitimprurëse mbështetëse të tyre, nuk kanë zhvilluar programe për diversifikimin e formimit arsimor dhe ngritjen e përfaqësimit shkencor të listës së kandidatëve për deputetë. Listat shumë emërore me renditje të fiksuar, të ashtuquajtura “të mbyllura” mund të shërbenin për të kontrolluar personalitetin profesional të kandidatëve për deputetë, por në të vërtetë, ato kanë shërbyer si streha për të grumbulluar kandidatë të besuar politikë. Ndaj dhe shpërndarja nëpër komisione i shërben së njëjtës logjikë.
Monitorimi dhe vlerësimi i vazhdueshëm i formimit arsimor të deputetëve ndikon drejtpërdrejt në zbehjen e diktatit politik dhe ideologjik në vendimmarrje, duke i bërë deputetët më të pavarur dhe demokracinë më funksionale. Dhe këtu nuk është fjala që të imponosh kuota të pabazuara në meritokraci, por për të kundërtën e saj: për të mbështetur një meritokraci të papërfaqësuar. Kjo do të rrisë besimin e publikut ndaj përfaqësuesve të tyre në Kuvend.
Me rastin e Ditës Botërore të Ligatinave, që shënohet çdo 2 shkurt, Citizens.al publikon këtë opinion shkencor të profesor Aleko Mihos, pedagog dhe studiues i ekosistemeve pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës.
Në këtë analizë, Prof. Miho ndalet te roli jetik i ligatinave për biodiversitetin, klimën dhe zhvillimin njerëzor, duke ofruar një pasqyrë historike dhe shkencore mbi gjendjen e tyre në Shqipëri.
Ai sjell të dhëna mbi tkurrjen e këtyre ekosistemeve, shërbimet ekologjike që ofrojnë dhe presionet gjithnjë në rritje nga aktiviteti njerëzor.
Artikulli vjen si një thirrje për reflektim dhe përgjegjësi institucionale, në një kontekst ku mbrojtja dhe menaxhimi i qëndrueshëm i ligatinave mbetet një nga sfidat kryesore mjedisore në vend.
Autor: Prof. Aleko Miho | Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Universiteti i Tiranës.
Çfarё janё ekosistemet ligatinore dhe sa tё pёrfaqёsuara janё ato nё vendin tonё?
Dy shkurti është Dita Botërore e Ligatinave (Wetlands), e cila përkon me datën e miratimit të Konventës për Ligatinat në 1971, ose Konventës RAMSAR, si njihet ajo sot rëndom, për faktin se miratimi u bë në qytetin iranian Ramsar në brigjet e Detit Kaspik.
Në kuptimin e ngushtë të fjalës, ligatinat, tokat e lagëta, ose si njihen ato shpesh, kënetat, janë hapësira që përmbyten rregullisht nga uji, qoftë dhe përkohësisht. Përmbytja bën që fundi i këtyre ekosistemeve të dallohet për mungesën e oksigjenit, dhe për proceset anaerobe.
Në këto kushte bimësia është e veçantë, e përshtatur në sasinë e madhe të ujit, por në kushtet e mungesës së oksigjenit. Por në kuptimin e gjerë, me termin ligatina nënkuptohen edhe gjithë hapësirat ujore që ndikojnë drejtpërdrejt në formimin, ushqimin dhe mbajtjen gjallë të zonave kënetore, si hapësirat lumore, liqenore, burimet dhe ujëmbledhësit.
Kuptimi i dytë është ai që lidhet shumë sot me rëndësinë e këtyre ekosistemeve në mbarë botën, por dhe me masat e ruajtjes, ripërtëritjes, dhe shfrytëzimit të qëndrueshëm të tyre.
Para viteve ’60, ligatinat mbulonin më shumë se 2,300 km2, e barabartë me rreth 8% të territorit shqiptar, kjo falë pasurive të shumta ujore, reshjeve, klimës, relievit të sheshtë etj.
Vlen të kujtojmë këtu hapësirat kënetore të Maliqit (Korçë), përgjatë gjithë Ultësirës Bregdetare deri në Vurg (Sarandë) etj. Mbi gjysma e kësaj hapësire kënetore u thá në vitet 1960-1970 dhe u kthye në tokë bujqësore.
U sistemuan gjithashtu gjithë rrjedhjet e lumenjve që ushqenin këto hapësira; një rrjet i gjerë kanalesh kulluese, dhe shumë stacione pompimi (hidrovorë) mbajnë edhe sot këto toka në gjendje të tharë dhe i mbrojnë ato nga përmbytja.
Megjithatë, hapësirat e lagëta në Shqipëri mbulojnë rreth 970 km2, ose rreth 3% të gjithë territorit të vendit (400 km2 në zonën bregdetare). Pjesën më të madhe të tyre e zënë liqenet, lagunat bregdetare dhe ujëmbledhësit.
Bëhet fjalë për mbi 1300 zona kënetore të shpërndara në të gjithë vendin, ku bëjnë pjesë komplekset lagunore bregdetare dhe deltat lumore; shumë zona kënetore gjenden gjithashtu përgjatë brigjeve lumore, liqenore, ujëmbledhësve, burimeve etj.
Shёrbimet ekologjike që ofrojnё ligatinat dhe rёndёsia pёr ruajtjen e larmisë biologjike
Kushdo që i njeh nga afër këto lloj mjedisesh, vëren menjëherë se në to jeta gëlon.
Prodhimtaria bimore neto e këtyre ekosistemeve është ndër më të lartat në planet, duke u renditur pas pyllit tropikal të shiut.
Prodhimtaria në zonat kënetore shkon deri në 2 kg/m2/vit (200 kv/ha/vit); kujtoj se prodhmtaria në tokat bujqësore të kujdesura mirë nga njeriu është mesatarisht më pak se 3 herë (rreth 650 g/m2/vit ose 65 kv/ha/vit).
Përveç përvetimit të bollshëm të dyoksidit të karbonit, ato ndihmojnë edhe në qarkullimin e lëndëve të tjera ushqyese (sidomos në reduktimin e azotit); për rrjedhojë këta ekosisteme ndihmojnë dukshëm edhe në zbutjen e klimës dhe të ngrohjes globale.
Ato strehojnë habitate të pasura dhe të mbrojtura për biodiversitetin, duke ruajtur brenda një hapësire shumë të kufizuar lloje të shumta të ujërave të ëmbla, por dhe të ujërave detare dhe të njelmëta.
Si hapësira shumë prodhuese, mundësojnë ushqim të bollshëm dhe mbrojtje për popullata të dendura shpendësh, me shumë rëndësi gjatë rrugëve migratore. Ligatinat janë vendet ku shumohen shumë lloje peshqish dhe molusqesh – të rëndësishme për peshkimin dhe akuakulturën.
Ekosistemet kënetore janë të rëndësishme për funksionin normal të biosferës dhe kontrollin e erozionit bregdetar dhe zbutjen nga përmbytjet; janë veçanërisht të dobishme për parandalimin e humbjeve të jetës dhe pronës duke zbutur përmbytjet dhe duke mbrojtur tokën nga stuhitë.
Ligatinat janë gjithmonë zona tranzitore mes rrjedhës ujore të një lumi dhe brigjeve të tij, apo ndërmjet pasqyrës ujore të një liqeni apo deti dhe brigjeve të tyre, me një lidhje të ndërsjelltë mes tyre; si të tilla ndihmojnë në formimin, ruajtjen dhe shëndoshjen e vijës bregore të këtyre ekosistemeve; ato ndihmojnë në mbajtjen e ujit, dhe zbutjen hovit nga përmbytjet.
Ligatinat janë të vetmet mjedise ku lëndët e azotuara reduktohen në azot molekular, i cili rikthehet përsëri në atmosferë, duke ndihmuar kështu në ruajtjen e përbërjes atmosferike gjatë 400-500 milion viteve të fundit.
Ligatinat gjithashtu formojnë ujëmbledhës natyrorë dhe ndihmojnë në ruajtjen e cilësisë së dëshirueshme të ujit. Këto mjedise ndihmojnë në filtrimin e prurjeve me ujëra të ëmbla, duke mbrojtur mjedisin bregdetar dhe jetën detare.
Ndihmojnë shumë edhe në pastrimin e ujit nga lëndët ndotëse, metale të rëndë, lëndë organike etj. Kjo dukuri e njohur si fitopastrim, përdoret sot në botën e zhvilluar në pastrimin e ujërave nëpërmjet ndërtimit të kënetave artificiale.
Qytetërimi është zhvilluar shpesh në afërsi të këtyre mjediseve ujore. Për bollëkun që ato ofrojnë, njeriu gjithmonë ka ndërtuar vendbanimet e veta pranë këtyre zonave, kujtojmë këtu qytetet antike të Butrintit, Orikut, Apollonisë, Lezhës, Shkodrës, etj.
Këto zona mbeten gjithmonë si vende të tërheqëse dhe çlodhëse për shumë vizitorë vendas dhe të huaj, mjedise me rëndësi për turizmin natyror, por edhe për turizmin kulturor, në kërkim të gjurmëve të hershme të zhvillimit njerëzor.
Ndikimi i njeriut në ekosistemet ligationre
Nga ana tjetër, ekosistemet ligatinore janë sot nën ndikimin e turizmit, peshkimit dhe akuakulturës, përftimit të kripës, industrisë, veprimtarisë portuale dhe transportit detar, urbanizimit dhe bujqësisë.
Jo rrallë këto shkaktojnë ndryshime në mjedisin fizik, përfshirë dhe në gjeomorfologji ose kripësi, në vlerat e oksigjenit të tretur, etj.; sëbashku, këto mund të shkaktojnë varfërimin e biodiversitetit dhe të shërbimeve të të ekosistemit, nga shqetësime në vijën bregdetare e deri te pakësimi i prodhimeve të detit.
Kjo është arsyea që zonat kënetore kanë qënë dhe mbeten ekosisteme shumë dobishme për botën e gjallë në përgjithësi, por edhe për vetë mbijetesën e njeriut. Si të tilla ato janë vende ushqimi, riprodhimi dhe strehë për një botë të pasur shtazore, veçanërisht për peshqit dhe shpendët ujorë dimërues ose migrues, disa prej tyre të rrezikuar globalisht.
Edhe shumë organizma të tjerë shtazorë që shpesh jemi mësuar t’i shohim në steré, pra larg ujit, në një mënyrë ose tjetër janë të detyruar të shkojnë pranë këtyre zonave për të përmbushur ndonjërën ose disa prej këtyre kërkesave.
Kuptimi i shkaqeve dhe pasojave të këtyre presioneve antropogjene ndihmon në përcaktimin e strategjive efektive të menaxhimit që minimizojnë pasojat negative dhe promovojnë përdorimin e qëndrueshëm të burimeve të vlefshme.
Për këtë njohja, dhe më tej shfrytëzimi si duhet, ruajtja dhe mbrojtja e tyre shihet me përparësi nga legjislacioni kombëtar dhe konventat ndërkombëtare, përfshirë këtu dhe Direktivën Kuadër Ujit (WFD, 60/2000), Konventën Ramsar, Konventën e Bernës, Konventën e Barcelonës, IUCN, WWF etj.
Qasja ligjore pёr mbrojtjen dhe menaxhimin e qëndrueshëm tё ligatinave nё vendin tonё?
Ligatinat dallohen për larmi habitatesh me vlera natyrore dhe biologjike; por ato janë ekosisteme mjaft të ndërlikuara dhe njëkohësisht të brishta ndaj ndikimit të njeriut.
Kjo është arsyeja që ato janë në vëmendje të veçantë në Direktivën Kuadër të Ujërave (WFD, 60/2000).
Një pjesë e mirë e tyre në Shqipëri kanë sot një status mbrojtje, si Park Kombëtar (Butrinti, Divjakë-Karavasta, Prespa, Lura, Vjosa, Dajti, Thethi etj.), si Rezervate Natyrore (Kune-Vaini, Patok-Fushëkuqe, etj.), si Peizazh i Ujor/Tokësor (Pogradeci, Rrushkulli, Pishë-Poro, Shkodra-Buna-Velipoja, Orikumi, etj.).
Shqipëria ka sot 4 zona të mëdha që bëjnë pjesë në listën e Konventës Ramsar: Butrinti-Çuka-Stillo (Sarandë), Karavasta-Divjaka (Lushnjë) dhe Liqeni i Shkodrës-Lumi Buna-Velipoja (Shkodër) dhe Prespa.
Në tërësi, njohja e gjithë përbërësve biologjikë të ekosistemeve ujorë ndihmon më mirë pushtetin vendor dhe qendror në vend në shfrytëzimin e qëndrueshëm të pasurive ujore, në ruajtjen e ekosistemeve me habitate të pasura në lloje, me lloje të rralla dhe endemike, me habitate të brishta etj.
Kjo mund të ndihmojë për të shmangur shfrytëzimin e skajshëm, pa kriter, drejt një shfrytëzimi të qëndrueshëm, në sektorë të tillë si peshkimi dhe akuakultura, gjuetia, në urbanizimin e skajshëm, në vjeljen e bimëve aromatiko-mjekësore dhe produkteve të tjera, në ndërtimin e HEC-eve në lumenj etj.
Por dhe në masa mbrojtëse për të shmangur ndotjen nga urbanizimi dhe turizmi i pakontrolluar, nga përdorimi i keq i tokës dhe shpyllëzimet, nga bujqësia dhe blegtoria e pa kontrolluar, nga industria, nga trafiku dhe portet, etj.
Gjithë këto kërkesa burojnë që nga vetë Kushtetuta jonë, legjislacioni mjedisor vendas, por dhe nga shumë detyrime ndaj konventave ndërkombëtare, si dhe kërkesave të BE të miratuara nga Shqipëria.
“Ta shijojmë Sazanin pa na e marrë Ivanka!” është kthyer në një batutë të përhapur tashmë mes atyre që udhëtojnë drejt jugut të Shqipërisë. Ironia, megjithatë, pasqyron një shqetësim real për planet e zhvillimit turistik të lidhura me familjen Trump në zonat e mbrojtura të bregdetit shqiptar.
Postimet e Ivanka Trump, vajzës së Presidentit Amerikan në rrjetet sociale, shoqëruar me këngë tradicionale shqiptare, u komentuan gjerësisht në media gjatë fundit të muajit janar. Por përtej debatit mediatik dhe atij online me reagime emocionale, aksionet konkrete në terren kanë qenë të pakta.
Pikërisht, për të thyer heshtjen, një grup aktivistësh dhe artistësh udhëtuan të shtunën drejt Zvërnecit. Në rërën pranë lagunës së Nartës, ata u kujdesën për disa orë që të shpalosnin një mesazh artistik me mbishkrimin “SOS, po grabitemi!”, të shoqëruar me vizatime shpendësh dhe gjallesash karakteristike të zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë dhe Karaburun-Sazan.
Aksioni simbolik, që u ndoq nga Citizens.al, u zhvillua pranë Manastirit të Zvërnecit, në një territor ku biodiversiteti ishte i dukshëm me sy të lirë. Flamingot, çafkat e bardha dhe shpendë të tjerë migratorë e bëjnë zonën një nga pikat më të rëndësishme ekologjike në vend, mjaft të frekuentuar nga turistët e natyrës dhe ata që udhëtojnë për kamping.
Elsa Paja, një nga aktivistet, na tregoi se ideja lindi nga frika për pasojat e projekteve të paralajmëruara. Sipas saj, bashkimi i artistëve dhe aktivistëve ishte një reagim i drejtpërdrejtë ndaj ndjenjës së përjashtimit nga vendimmarrja.
“Dikush vjen nga jashtë dhe të grabit tokën! Arsyet pse kjo nuk duhet të ndodhë janë të shumta, sa na lindi nevoja për të bërë diçka,” rrëfeu ajo për Citizens.al
Komuniteti lokal: “Jemi kundër”
Por, në Zvërnec, kundërshtimi nuk vjen vetëm nga aktivistët. Blendon Mërtiri, peshkatar prej mbi 30 vitesh në Grykën e Dajlanit, e sheh zhvillimin e paralajmëruar si kërcënim për mënyrën e jetesës.
Prej një viti ai dhe peshkatarët e tjerë të zonës janë pa leje peshkimi, të pezulluara nga Ministria e Bujqësisë. Megjithatë, ai çdo ditë gjendet pranë varkave të ankoruara në lagunë.
“Me Zotin dhe me Trumpin nuk merremi. Por nëse na thonë të ikim se është investim strategjik, çfarë bëhet me ne?!” pyet ai me ironi.
Sipas Mërtirit, turistët vijnë në këtë zonë për natyrën e egër, jo për resorte luksoze të parashikuara për t’u ngritur nga propozimi i paraqitur prej dhëndrit të Donald Trump, Jared Kushner.
Mërtiri ngre gjithashtu shqetësimin për pronësinë e tokës, duke theksuar se shumë parcela të zonës së Zvërnecit janë të ndara sipas ligjit “7501” dhe disa të papajisura me dokumente pronësie. Shqetësimi kryesor mbetet te mënyra e shpronësimit. Ai thotë se deri më sot nuk ka pasur asnjë informacion.
“Edhe Aeroport (Aeroporti i Vlorës në Akërni), edhe resort… do na vijë e mira në derë, mirëqenie e madhe…” ironizoi Blendoni.
Një tjetër banore, Rita Xhaho, tha për Citizens.al se lajmin për ndërtimet e mundshme të resorteve në Zvërnec dhe Sazan e kishte mësuar nga televizioni. Për të, ndryshimi i peizazhit mjedisor do të thotë humbje e kujtimeve dhe e lidhjes personale me zonën.
“Nga televizioni e morëm vesh, që do bëhen, ndërtimet, që do ti bej ajo, vajza e Trumpit,” theksoi Rita.
Zonat e Mbrojtura nën rrezik
Marina Xhaho, nga “Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri” (PPNEA), e cila ishte pjesë e grupit të aktivistëve, paralajmëron se çdo ndërhyrje me ndërtime rrezikon shkatërrimin e habitateve ku folezojnë specie të mbrojtura.
Sipas saj, zona e mbrojtur Vjosë-Nartë strehon flamingot, pelikanët kaçurrelë, sqepbizët, kalorësit, pulëbardhat dhe dhjetëra lloje të tjera shpendësh ujorë.
Më 22 shkurt 2024, Kuvendi miratoi me votat e shumicës socialiste ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, duke hapur rrugën për zhvillime turistike dhe investime në zona që më parë ishin të paprekshme. Përpjekjet për shfuqizimin e ligjit u rrëzuan nga Gjykata Kushtetuese.
Planet e propozuara nga kryeministri Rama në bashkëpunim me Kushner për Sazanin dhe Zvërnecin kanë hasur kundërshtim të gjerë: 41 organizata mjedisore nga 28 shtete i kërkuan publikisht qeverisë shqiptare pezullimin e këtyre nismave.
PPNEA ka paralajmëruar se rreth 14 kilometra vijë e egër bregdetare, aktualisht zonë e mbrojtur, rrezikon të shndërrohet në rrugë asfalti, ndriçim artificial dhe ndërtesa luksoze.
Sipas mjedisorëve, rreziku nuk kufizohet vetëm në jug. Ndryshimet ligjore dhe nisma si “Paketa e Maleve” e zgjerojnë logjikën e ndërhyrjes edhe në zona të tjera të mbrojtura në vend, duke vënë në pikëpyetje vetë konceptin e mbrojtjes së aseteve natyrore.
Në zonën e “21 Dhjetorit,” në Rrugën e Kavajës, ngjitur me “Çerdhen Nr. 24”, “Kopshtin Nr.43” dhe “Qendrën Komunitare të Shëndetit Mendor Nr.2” po ndërtohet një kullë 20-katëshe me katër kate nëntokë.
Punimet në kantier vijojnë, pavarësisht se rreth tij shërbehet kujdes institucional për fëmijët dhe personat me shqetësime të shëndetit mendor. Hapësira mes institucioneve dhe kantierit është “mur më mur”.
Gazetarët e Citizens.al u interesuan për të marrë informacion nëse për projektin në fjalë ka pasur konsultime me institucionet. Nga çerdhja na u tha se informacionet vijnë përmes Drejtorisë së Kopshteve dhe Çerdheve të Tiranës.
Punonjësit pohuan se nuk mund të komentojnë publikisht projektin pa autorizim të drejtorisë, e cila nuk ishte e arritshme për koment.
Shqetësimi për ndikimin social
Kulla quhet “Nomad Building”, ajo është projektuar nga studioja “Dalmat Architecture” dhe po zhvillohet nga kompania “Artech Group”.
Projekti mori lejen e zhvillimit nga qeveria më 2 prill 2024 dhe lejen e ndërtimit rreth një muaj më vonë. Leja theu rregullin e caktuar nga Plani i Përgjithshëm Vendor (PPV), që parashikonte një intensitet ndërtimi 2.8 për zonën dhe lartësi maksimale prej 8 katesh.
Sikurse e kemi analizuar dhe më parë në Citizens.al, norma e kritereve të PPV-së dhe PDV-ve mund të tejkalohet përmes vendimeve të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), organ që drejtohet nga Kryeministri.
Me vendimet e saj KKTU-ja mund të vendosë përjashtime nga rregulloret. Mirëpo shpeshtësia e këtyre “përjashtimeve” ka bërë që tashmë normë të jenë vetë tejkalimet e planit të përgjithshëm dhe ngritja në intensitet dhe lartësi më të larta.
Në projektin e kullës intensiteti i ndërtimit është 8.8 dhe lartësia ka shkuar në 20 kate.
Zhvilluesit thonë se po i japin zgjidhje zonës që deri në vitin 2024 kishte një strukturim kaotik urban me ndërtesa kryesisht 1-katëshe dhe se në përfundim të projektit rreth 60% e sipërfaqes së truallit do të jepet për shfrytëzim si hapësirë publike.
Megjithatë shqetësues është fakti se projekti po zhvillohet krah tre institucioneve që ofrojnë shërbime shëndetësore dhe edukimi. Punimet zhvillohen me orare deri në 00:00 dhe në fazat e mëvonshme mund të ndikojë edhe më shumë me zhurmat apo nivelin e pluhurave.
Një model që po përsëritet
Ndërtimi i kullave pranë institucioneve arsimore apo shërbimeve publike nuk është më rast i izoluar në Tiranë.
Në ish-Bllok, banorë të tre pallateve pranë shkollës 9-vjeçare “Emin Duraku” protestuan kundër një kulle 16-katëshe që nisi të ndërtohej aty. Çështja po ndiqet aktualisht në gjykatë, ndërsa punimet në terren kanë vijuar.
Në Bulevardin “Bajram Curri” është bërë publik gjithashtu plani për një kullë 19-katëshe pranë shkollës 9-vjeçare “1 Maji”. Një skenar i ngjashëm planifikohet të vijojë edhe pranë Kopshtit Nr.41 te “Rruga Pjetër Budi”, ku një pallat 9-katësh pritet të ngrihet pranë murit të kopshtit.
Në raste të tjera, zhvillimet kanë parashikuar edhe zhvendosjen e institucioneve ekzistuese. Një prej tyre është jetimorja “Zyber Hallulli”, e cila pritet të zhvendoset nga trualli aktual dhe të riorganizohet te zona e ish-vilave gjermane.
Në vend të saj planifikohet ndërtimi i tre kullave deri në 35 kate. Kështu, zhvillimet “mur më mur” me institucionet publike po kthehen në normë teksa transparenca, konsultimi me komunitetin mbeten ende të paqarta.
Konkursi për zhvillimin e truallit të jetimores “Zyber Hallulli” u mbyll sot me shpalljen e dy fituesve të ndarë: grupi i udhëhequr nga studio Rojkind Arquitectos do të zhvillojë 3 kulla deri 35 kate, ndërsa grupi i udhëhequr nga Hector Barroso do të zhvillojë kampusin e ri të jetimores dhe zyrave të inspektorateve te ish-vilat gjermane.
Vendimi u mor pas rreth katër orësh diskutime, ku juria arriti në përfundimin se asnjë projekt-propozim nga 5 grupet finaliste nuk i trajtonte në mënyrë plotësisht të suksesshme kërkesat duke bërë kështu që fituesit të ishin të ndarë sipas funksioneve.
Pesë finalistë, e njëjta qasje vertikale
Pavarësisht ndarjes së çmimeve, prezantimet e pesë projekteve finaliste treguan një uniformitet të qartë në qasje: të gjitha studiot propozuan tre deri në katër kulla me lartësi deri në 45 kate.
Trualli i ish-jetimores u trajtua nga të gjitha ekipet si një nyje intensive zhvillimi imobiliar, ku dominoi vertikalizimi, densiteti i lartë dhe funksionet rezidenciale elitare, ndërsa hapësirat publike mbetën të kufizuara dhe kryesisht dekorative.
Projekti i Rojkind Arquitectos S.C për kulla te “Zyber Hallulli”/KISH.
Ndryshimet mes projekteve u kufizuan në fasada, volumetri dhe gjuhë simbolike, por asnjë prej tyre nuk doli nga paradigma e zhvillimit intensiv vertikal, duke e kthyer konkursin më shumë në një garë estetike sesa në një debat real mbi alternativat e përdorimit të truallit publik.
Juria përbëhej nga Kryeministri Edi Rama, drejtueset e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH), Agjencisë së Zhvillimit të Territorit dhe Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit, si dhe arkitektë ndërkombëtarë.
Në këtë përbërje ra në sy mungesa e përfaqësimit të Bashkisë Tiranë, e cila në konkurse të mëparshme ishte e përfshirë drejtpërdrejt në vendimmarrje përmes kryetarit Erion Veliaj, aktualisht në paraburgim si i pandehur për akuzat e korrupsionit dhe pastrimit të parave.
Mungesa e pushtetit lokal në një projekt me ndikim të drejtpërdrejtë urban për kryeqytetin ngre pikëpyetje mbi formulën e vendimmarrjes dhe rolin e bashkisë në zhvillimet madhore të Tiranës.
Çfarë parashikonte thirrja e KISH?
Thirrja “duo për projekt-propozim dhe investim”, e hapur më 15 shtator 2025, parashikonte shpërnguljen e jetimores dhe zyrave të shërbimeve të punës nga trualli aktual, si dhe ndërtimin e një kampusi të ri te rruga “Gramoz Pashko”, në ish-kompleksin rezidencial të diplomatëve të Gjermanisë Lindore.
Sipas kushteve, ndërtimi i godinave të reja për jetimoren dhe zyrat do të mbulohet nga investitori privat, ndërsa një pjesë e sipërfaqes së ndërtimit në kullat e reja do të jepet për përdorim publik.
Gara për zhvillimin e truallit u fitua nga grupi i kryesuar prej studios Rojkind Arquitectos S.C (me bashkëpunëtorë Asab, Son Engineering & Construction, dhe Julian Kasharaj). Ky grup qe angazhuar nga kompania Motus (e zotëruar nga sipërmarrësi Idajet Ismailaj, aksionere në kompaninë Alb-Star e njohur për ndërtimin e stadiumit “Arena Kombëtare”).
“Quhet Kor, si zëri i shumë njerëzve” tha gjatë prezantimit arkitekti meksikan të projektit që parashikon tre kulla 20-25-35 katëshe të lidhura me ura (korridore të përbashkëta) dhe shfrytëzim maksimal të truallit për parking (rreth 3,500 m2). Dy prej kullave parashikohen për rezidenca teksa fasada propozohet të jetë e varur me forma unike të çrregullta.
Projekti i Taller Hector Barroso i kampusit të ri të jetimores te ish-vilat gjermane/KISH.
Ndërsa pjesa e kampusit të ri të jetimores iu dha grupit të kryesuar nga studio Taller Hector Barroso (me bashkëpunëtorë Studio B&L, Doriana Bleta, Agim Seranaj dhe Ardian Paci). Ky grup qe angazhuar nga PROGEEN (e zotëruar nga sipërmarrësi Genc Kuçuku, i cili mbetet në diskutime me KISH për të zhvilluar projektin e Void Tower në këmbim të ndërtimit të zyrave qeveritare te Komuna e Parisit).
Pritet që mes dy investitorëve të paraqitet ofertë ndaj KISH për t’u vendosur më pas se cili do të jetë sipërmarrësi që do të përfitojë të drejtën për ta zhvilluar këtë thirrje.
Ndër grupet e tjera propozuese ishin:
BE-IS (e sipërmarrësit Hamz Islamaj) dhe CEBRA Arkitekter A/S, me LOFT Architects dhe Superflex Studio
Gruppo Koni SRL (e sipërmarrësve Nik dhe Sandër Nikolli), që përfshin Stefano Boeri Architetti, Gross.Max, AEI Progetti dhe artistin Patrick Tuttofuoco, së bashku me kontraktorë lokalë
DIAGONAL Projektim & Zbatim (e sipërmarrësit Nikolin Jaka), + ASL shpk me Carrilho da Graca Arquitectos.
Diskurs optimist, bilanc problematik
Në fjalën e tij para konkursit, Kryeministri Edi Rama e paraqiti thirrjen si një mundësi për krijimin e kushteve më të mira për fëmijët jetimë dhe si pjesë të një serie veprash madhore arkitekturore që, sipas tij, e kthejnë Shqipërinë në pikë referimi për arkitektët ndërkombëtarë dhe në një “universitet të hapur” për brezat e rinj.
Por përtej këtij diskursi, bilanci i KISH në konkurset për pronat publike mbetet problematik. Në më shumë se 16 thirrje të hapura prej vitit 2024, nuk është njoftuar asnjë kontratë finale e përfunduar, ndërsa në të paktën një rast investitori i shpallur fitues është tërhequr (AIBA Company te thirrja për Void Tower).
Projekti i Rojkind Arquitectos S.C për kulla te “Zyber Hallulli”/KISH.
Edhe thirrja për Bibliotekën Kombëtare, e lidhur me ndërtimin e një kulle në të njëjtën zonë, u anulua për mungesë interesimi dhe aktualisht nuk ka një proces të ri të hapur.
Në praktikë, puna e Korporatës dhe agjencive partnere ka prodhuar kryesisht konkurse dhe projekte në formë vizualizimesh, me një faturë prej të paktën 1.4 milionë euro shpërblime për finalistët, por pa rezultate konkrete në terren.
Ndërkohë, fakti që pesë studio të ndryshme përfundojnë në të njëjtën zgjidhje urbane (3 kulla!) sugjeron se korniza e konkursit ishte e orientuar që në fillim drejt ndërtimeve shumëkatëshe (paralajmëruar nga Citizens.al që në fillim), duke lënë pak ose aspak hapësirë për modele alternative zhvillimi.
Në këtë kuptim, konkursi për “Zyber Hallullin” nuk hap një debat mbi interesin publik, por e konsolidon më tej praktikën ku trualli publik shihet kryesisht si potencial ndërtimi maksimal, ndërsa funksioni social dhe ndikimi urban mbeten çështje dytësore dhe madje shpërngulen sa më larg rrugëve kryesore të kryeqytetit.
Në orët e para të së mërkurës, Kuvendi miratoi një paketë të gjerë ndryshimesh në Kodin Penal, të cilat qeveria i prezantoi si harmonizim me standardet evropiane.
Mes rreth 50 neneve të ndryshuara ishte edhe neni 120, që lidhet me shpifjen. Për këtë nen, organizatat e medias dhe gazetarët kishin kërkuar dekriminalizim të plotë.
Sipas tyre, dekriminalizimi i plotë do të shmangte ndjekjet penale dhe paditë SLAPP ndaj gazetarëve, mediave, aktivistëve apo qytetarëve që kritikojnë pushtetin në interes publik. Por çfarë ndodhi dhe cili ishte rezultati përfundimtar i kësaj çështjeje?
Nga dekriminalizimi i shpifjes te “rregullimi” i profesionit të gazetarit
Në Komisionin Parlamentar për Çështjet Evropiane dhe Punët e Jashtme, deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, prezantoi një nismë personale për dekriminalizimin e shpifjes, të konsultuar me grupet e interesit. Por, propozimi i saj u rrëzua.
Në të njëjtin komision, deputetë të Partisë Socialiste sollën në diskutim një tjetër element: rregullimin e profesionit përmes “statusit” të gazetarit.
Deputeti Balla theksoi se “në asnjë vend të Evropës nuk je gazetar vetëm se vetëshpallesh apo vë një bexh”. Përmes këtij qëndrimi ai kërkoi hartimin e një ligji për të rregulluar dhe regjistruar profesionin e gazetarit.
Deputetja Klodiana Spahiu e mbështeti këtë qasje, duke e krahasuar me rregullimin e profesioneve të tjera sikurse shëndetësia.
Organizatat e medias dhe vetë gazetarët reaguan njëzëri kundër kësaj qasjeje.
Ata kërkuan dekriminalizim të plotë të shpifjes, sikurse qe kërkuar vazhdimisht edhe nga BE-ja, si dhe heqje dorë nga çdo ide për regjistrimin e gazetarëve apo krijimin e një statusi formal.
Sipas tyre, lidhja e përgjegjësisë penale të shpifjes vetëm me gazetarët “e regjistruar dhe të njohur” krijon përjashtim dhe cenon lirinë e shprehjes, veçanërisht në një vend që “nuk ka dhe nuk duhet të ketë një sistem ligjor për regjistrimin e gazetarëve”.
Blerjana Bino, studiuese dhe përfaqësuese e Rrjetit të Gazetarëve të Sigurt për Shqipërinë (SafeJournalists), theksoi se gazetaria nuk është e drejtë më vete për një kategorie profesionale, por një funksion i garantuar dhe i mbrojtur nga liria e shprehjes.
“Gazetaria […] mbrohet për shkak të asaj që bën: informon publikun, kontrollon pushtetin dhe kontribuon në debatin mbi çështje me interes publik,” u shpreh Bino.
Sipas saj, standardet evropiane e mbrojnë gazetarinë si veprimtari, jo si profesion që kërkon njohje shtetërore. Një sistem që kushtëzon mbrojtjen ligjore me regjistrim formal rrezikon ta shndërrojë një të drejtë universale në privilegj të kushtëzuar.
Isa Myzyraj nga Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë e cilësoi këtë qasje si një ndërhyrje të rrezikshme shtetërore.
“Kjo qasje […] kur lidhet me përfitimin e një garancie penale, nuk është reformë, por kontroll,” tha Myzyraj për Citizens.al.
Ai vuri në dukje se Kodi Penal nuk përcakton se cili institucion do të regjistrojë gazetarët, duke hapur rrugën për një ligj të ardhshëm mbi statusin e tyre.
Sipas Myzyrajt, përdorimi i ligjit penal për të parapërgatitur këtë terren përbën mjet presioni ndaj medias. Ai e quajti “kornizë të rrezikshme konceptuale” e cila “është futur qëllimisht në Kodin Penal për t’i hapur rrugë regjistrimit të gazetarëve”.
Pedagogu dhe studiuesi i medias, Elvin Luku, vlerëson se pas ndryshimeve të fundit në Kodin Penal pozicioni i gazetarit është rënduar.
“Gazetari dënohet si kur gënjen me qëllim, ashtu edhe kur vepron në mirëbesim,” u shpreh ai duke përmendur termin ligjor “informacion në mirëbesim”.
Sipas ndryshimeve, në rast refuzimi për të hequr një publikim, gazetari duhet të provojë para gjykatës përpjekjet për verifikim, duke rrezikuar ekspozimin e burimeve.
Luku thotë se me ndryshimet e fundit shpifja lidhet nominalisht me gazetarin.
“Për ta përjashtuar nga përgjegjësia, e cenon rëndë pavarësinë e tij,” thekson ai.
Pedagogu Luku shton se KiE dhe Gjykata Evropiane inkurajojnë dekriminalizimin e shpifjes, por ndërkohë vetëm 4 prej 27 vendeve të BE-së e kanë kaluar shpifjen në proceset civile. Nga ana tjetër ai propozoi që rolin e regjistrimit të gazetarëve ta luajnë unionet aktuale ose ato të reja “me kushtet që të jenë jo më pak se tre, ose mbi tre”.
“Regjistrimi të jetë një akt formal, një lloj vetëdeklarimi, jo diplomë apo një licencë,” argumentoi Luku, sipas të cilit vetërregullimi i sektorit kërkon emancipim.
Regres ligjor dhe pasiguri
Aleksandër Çipa, kryetar i Unionit të Gazetarëve Shqiptarë, e cilëson paketën e miratuar së fundmi si regres krahasuar me ndryshimet e para 14 viteve.
“Me ndryshimet […] ne mendojmë se është rënduar penalizimi i shpifjes dhe kjo ndoshta si reagim ligjbërësish nga kërkesa populiste dhe prej disa OJQ-sh”, tha Çipa për Citizens.al
Sipas tij, amendimet aktuale rrisin rrezikun penal, sidomos për gazetarët investigativë dhe “freelancer”-ët, duke i ekspozuar ndaj kërkesave për verifikim burimesh nga organet e drejtësisë – gjithmonë nëse përballen me padi për shpifje.
Çipa ngre pyetje thelbësore mbi konceptin e statusit të gazetarit, i cili me formulimin e ri lë hapësira ambigue si për shembull për regjistrimin: kush e certifikon, kush e përcakton, mbi çfarë baze dhe në cilin dokument zyrtar ekziston?
Ai thekson se në ligje nuk kanë vlera nënkuptimet dhe për këtë kujtoi se në Shqipëri janë debatuar shpesh dy modele: ai i Urdhrit të Gazetarëve dhe modeli evropian i vetërregullimit, por asnjëri nuk është ndërtuar realisht.
Sipas tij, vetërregullimi i strukturuar dhe gjithëpërfshirës mbetet alternativa e vetme dhe e duhur, por jo përmes presionit të Kodit Penal.
Për këtë propozon mbajtjen e një “Kongresi Kombëtar të vetërregullimit mediatik,” i cili të zgjedhë më pas një këshill me mekanizma ekzekutivë.
“Kjo arkitekturë mund të përfshijë çdo organizatë, çdo entitet dhe grup interesi, përfshi edhe ente apo struktura monitoruese që ka skena e shoqërisë sonë,” u shpreh Çipa.
Tre muaj pasi i paditi për shpifje dhe fyerje, kompania që ka ndërtuar dhe operon hidrocentralet në zonën e Zall-Gjoçajt duket të jetë tërhequr. Gjykata e Lezhës vendosi sot të pushojë çështjen ndaj tre banorëve të zonës pasi përfaqësuesit e “Seka Hydropower” nuk u paraqitën.
“Ne kërkojmë drejtësi dhe e drejta do të dalë një ditë”, tha Dhimitër Koleci, pas vendimit.
Mosparaqitja e “Seka Hydropower,” si paditëse, ndodhi edhe pse ishte renë dakord për seancën e sotme nga të dyja palët.
“Gjykata vendosi pushimin e gjykimit, sepse vete kodi i procedurës penale parashikon që nëse nuk paraqitet kërkuesi apo përfaqësuesi i tij ligjor gjykimi pushohet”, u shpreh për Citizens.al Tauland Asllanaj, avokat i dy prej tre banorëve të paditur.
Të paditurit ishin Dhimitër Koleci, Adem Xhokola dhe Jorgji Locaj. Ajo bazohej në deklaratat për mediat dhe komunikimet e banorëve gjatë protestave, ku ata ngritën shqetësime për ndikimin e hidrocentraleve në lumin Flim dhe Urakë.
Më 26 nëntor 2025, ishte zhvilluar seanca e pajtimit ku kompania pati kërkuar që banorët të kërkonin falje për deklarata e tyre publike. Kërkesë që ishte refuzuar nga banorët, të cilët theksonin se padia ishte një përpjekje për t’i intimiduar për angazhimin si aktivistë kundër projekteve të hidrocentraleve.
“Palët nuk gjetën dakordësinë dhe për këtë shkak u la seanca sot,” tregoi avokati Asllanaj.
“Janë rregullat proceduriale që në momentin që dështon seanca e pajtimit dhe vijon gjykimi thërritet edhe një përfaqësues i Prokurorisë”, vijoi ai.
Sipas avokatit Asllanaj kjo ishte një përpjekje për të intimiduar aktivistët. Ai argumentoi se padia ishte e targetuar te personat më të zëshëm në protesta.
“Diskutimet apo pretendimet për shprehje fyese lidheshin thjesht me pretendimet e banorëve për të gëzuar të drejtën për ujë”, tha avokati.
Kompania pretendonte se këto deklarata i kanë dëmtuar imazhin. Ndërkohë, banorët dhe aktivistët e shihnin çështjen si një padi tipike SLAPP, e përdorur për të frenuar protestat dhe zërin kundërshtues të komunitetit. Kjo pasi nëse ata shpallen fajtor rrezikojnë një gjobë të konsiderueshme nga 50,000 deri në 3,000,000 lekë.
“Kemi përballë një firmë të fuqishme që është e lidhur me shtetin, nuk janë njerëz të thjeshtë”, u shpreh Dhimitër Koleci pas pushimit të çështjes.
“Rasti i kësaj firme, kishte avokat atë që ka Belinda Balluku. Ajo që i ka dhënë licencën dhe ka formosur për këto HEC-e,” tregoi më tej Koleci.
Për çështjen e hidrocentraleve në Zall-Gjoçaj, banorët janë në procese gjyqësore.
Kronologjia e ndjekjes së çështjes në rrugë ligjore:
• 2019 – Gjykata Administrative rrëzoi kërkesën për pezullimin e punimeve. • 2020 – Gjykata Administrative rrëzoi padinë për ndalimin e HEC-eve. • 2021 – Gjykata anuloi licencën e dhënë nga Enti Rregullator i Energjisë (ERE) për HEC-in “Zajs” brenda Parkut Kombëtar Zall-Gjoçaj. • 2021 – Gjykata rrëzoi padinë kundër institucioneve që dhanë lejet. • 2021 – Apeli lë në fuqi vendimin për anulimin e licencës së ERE-s ndaj HEC-it “Zajs”. • 2022 – ERE zbaton vendimin dhe i heq licencën HEC-it “Zajs”. • 2022 – Gjykata e Lartë konfirmon përfundimisht heqjen e licencës kompanisë “Seka Hydropoëer” për një nga HEC-et. • 2025 – Gjykata Administrative e Apelit lë në fuqi ndërtimin e HEC-eve në Zall-Gjocaj.
Zvarritja e vendimmarrjes për imunitetin e zv.kryeministres Belinda Balluku riktheu sot protestat qytetare përpara Kuvendit.
Këshilli i Mandateve shtyu sërish mbledhjen, edhe pse ishte paralajmëruar se do të merrte një vendim këtë javë.
Ndërkohë, edhe Gjykata Kushtetuese nuk ka marrë një vendim përfundimtar mbi pezullimin Ballukut, e cila mban njëherësh edhe postin e ministres së Infrastrukturës.
Aktivistë dhe qytetarë e cilësuan këtë situatë si një zvarritje të qëllimshme të procesit.
Të indinjuar nga mungesa e ndëshkimit për korrupsionin e pretenduar nga hetimet e Strukturës së Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK), dhjetëra protestues u mblodhën sot përpara hyrjes së Kryesisë së Kuvendit.
Ata shpalosën një banderolë me mesazhin: “Për drejtësi deri në fund!”.
“Kërkojmë në mënyrë të menjëhershme ndërprerjen e këtij procesi farsë, mbledhjen urgjente të Këshillit të Mandateve dhe trajtimin e çështjes me transparencë të plotë,” theksoi Sidorela Vatnikaj, nga organizata “Drejtësi Sociale”.
Sipas saj, çdo shtyrje tjetër përbën një akt të vetëdijshëm kundër demokracisë dhe vullnetit qytetar.
Gjatë protestës, aktivistët hodhën dhjetëra çelësa përpara hyrjes së Kryesisë si shenjë simbolike e një prej pretendimeve të ngritura, sipas së cilave dyshohet se numri dy i qeverisë ka kapitalizuar pasuri të majme nga korrupsioni dhe abuzimi me pushtetin.
“A ka hall më të madh për qytetarin, kur prokuroria thotë se një ministër është duke vjedhur?” drejtoi si pyetje retorike Migen Qiraxhi nga Qëndresa Qytetare, teksa akuzoi disa deputetë se po bllokojnë qëllimisht procesin.
Qiraxhi përmendi me emra Niko Peleshin, Taulant Ballën, Blendi Çuçin, Ulsi Manjën dhe Blendi Çomon, duke i cilësuar si pengues të drejtësisë.
“Kudo në botë shqiptarët mund të blejnë një shtëpi. I vetmi vend ku nuk munden, është Shqipëria,” tha ai në përmbyllje.
Aktivisti Andi Tepelena solli në vëmendje edhe pasojat sociale të qeverisjes. Ai theksoi emigrimin masiv të të rinjve duke referuar si shifër se 79% e studentëve synojnë të largohen nga vendi.
Kjo ishte protesta e dytë e këtij grupimi. Në dhjetor 2025, ata protestuan bashkë me Partinë Mundësia me moton “Peshku qelbet nga koka”.
Çfarë dimë deri më tani?
Që prej vjeshtës së vitit 2025, zëvendëskryeministrja Balluku është në qendër të një procesi hetimor dhe politik, që përfshin akuzat penale të SPAK, vendimet e gjykatave, si dhe ndërhyrjen institucionale të nivelit të lartë.
Në nëntor 2025, SPAK i bëri ballafaqim Ballukut dhe ish-drejtorëve të ARRSH-së, nën varësi të saj, me akuzat për shkelje të procedurave të prokurimit në projekte të mëdha, përfshirë tenderët për Tunelin e Llogarasë dhe Unazën e Madhe të Tiranës, me vlerë qindra miliona euro.
Hetimi përfshinte pretendime se një grup zyrtarësh kishte favorizuar kompani të caktuara në shkelje të ligjit të prokurimeve. SPAK kërkoi më pas pezullimin nga detyra dhe një ndalim të daljes nga vendi për Ballukun, si masa sigurie.
Më 20 nëntor 2025, Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) i miratoi masat e kërkuara.
Kryeministri Edi Rama reagoi publikisht kundër vendimit të GJKKO-s, duke e cilësuar ndërhyrje të paprecedentë të sistemit të drejtësisë në funksionimin e ekzekutivit dhe e çoi çështjen para Gjykata Kushtetuese.
Kjo solli një konflikt kompetencash mes institucioneve, duke reflektuar tensione rreth ndarjes së pushteteve.
Më 12 dhjetor, me shumicë votash, Gjykata Kushtetuese vendosi ta rikthejë në detyrë Ballukun, duke pezulluar përkohësisht efektet e vendimit të GJKKO-s deri në shqyrtim të mëtejshëm.
Vendimi u arrit pas një ankimi të Kryeministrit dhe u argumentua se masa e pezullimit nga detyra kishte krijuar mosmarrëveshje kompetencash në interpretimin e ligjit kushtetues mbi imunitetin dhe funksionimin e përgjithshëm të ekzekutivit, pra qeverisë.
Pas kësaj lëvizjeje, SPAK kërkoi zyrtarisht heqjen e imunitetit të Ballukut me synimin për të vendosur ndaj saj një masë më të fortë sigurie, çka nënkupton arrestimin.
Më 17 dhjetor, Kuvendi i mohoi anëtarëve të Këshillit të Mandateve dosjen hetimore duke e argumentuar këtë si informacion “sekret hetimor”. Ekspertët e quajtën vendimin absurd.
Gjykata Kushtetuese njoftoi të martën se i nevojitej më shumë kohë për t’u shprehur për çështjen e pezullimit nga GJKKO-ja, qëndrim që u përdor nga shumica socialiste si argument për të frenuar procesin e shqyrtimit të imunitetit të Ballukut.
Kuvendi miratoi në orët e para të mëngjesit të së mërkurës, një paketë të gjerë ndryshimesh në Kodin Penal. Qeveria i paraqiti ato si “harmonizim me standardet evropiane”. Por në praktikë, ndryshimet prodhuan forcim selektiv të shtetit ndëshkues, përmes një procesi të shpejtë dhe politikisht të mbyllur.
Paketa u votua rreth orës 03:00 të mëngjesit, vetëm me votat e shumicës socialiste. Ajo përfshinte rreth 50 ndryshime dhe shtesa në Kodin Penal, mes tyre edhe dekriminalizimin e pjesshëm të shpifjes, përmes ndryshimit të Nenit 120.
Kodi Penal, i miratuar fillimisht në vitin 1995, ka pësuar tashmë 26 ndërhyrje në 31 vite. Dhjetë prej tyre kanë ardhur pas vendimeve të Gjykatës Kushtetuese. Frekuenca e ndryshimeve tregon për mungesën e stabilitetit dhe vizionit afatgjatë.
Ndryshimet e fundit qenë propozuar në tetor 2025. Ato pasuan draftin e një Kodi të ri Penal, prezantuar në korrik nga Ministria e Drejtësisë. Drafti i Kodit të ri u përball me kritika të forta nga juristë, akademikë, media dhe shoqëria civile dhe për rrjedhojë qeveria e tërhoqi pa e çuar në Kuvend.
Kështu, në vend të një reforme të plotë, shumica zgjodhi rrugën e arnimeve. Ndryshime të pjesshme, të shpërndara dhe pa një debat të gjerë publik. Pyetja mbetet: A përmbush kjo qasje pritshmëritë e integrimit evropian? Sipas qeverisë, po, por rruga e ndjekur nuk bind.
Edhe pse në mandatin e katërt, shumica socialiste shmang ende kostot politike të një Kodi të ri Penal. Një reformë e tillë kërkon debat, konsensus dhe balancë mes sigurisë publike dhe të drejtave themelore. Elemente që munguan në procesin e fundit të përmbyllur mëngjesin e së mërkurës.
Çfarë përfshijnë ndryshimet?
Paketa zgjeroi juridiksionin penal për shtetasit e huaj rezidentë në Shqipëri, edhe për vepra pjesërisht të kryera jashtë territorit. U përjashtuan nga parimi i “dënueshmërisë së dyfishtë” disa krime të rënda, përfshirë trafikun e qenieve njerëzore dhe abuzimin seksual me të mitur.
Pati rishikime dhe nene specifike për të luftuar terrorizmin. Ndërkohë, u shtuan dënime plotësuese në rastet e refuzimit të ekstradimit dhe ndalimin e ushtrimit të profesioneve që përfshijnë kontakt me fëmijët për persona të dënuar për vepra penale. U forcuan ndëshkimet për pornografinë, shfrytëzimin dhe krimet seksuale ndaj të miturve, me dënime që shkojnë deri në 20 vjet burg.
Një ndryshim domethënës ishte heqja e (pikës 7 të Nenit 28) mundësisë për ulje ose përjashtim nga dënimi për anëtarët e grupeve kriminale, edhe kur bashkëpunimi i tyre mund të jetë vendimtar për zbardhjen e veprimtarisë kriminale. Ky hap ngre pikëpyetje mbi efektivitetin e hetimeve komplekse dhe vetë luftën ndaj krimit të organizuar.
Në të njëjtën paketë, u përfshi edhe një nen i posaçëm (Neni 143/a/8) për “Mashtrimet që prekin interesat financiare të Bashkimit Evropian”. Keqpërdorimi i fondeve të BE-së tashmë dënohet me burgim deri në 5 vjet, ose deri në 10 vjet kur shuma e keqpërdorur kalon 50 mijë eurot.
Por pa zbardhjen dhe ndëshkimin e rasteve konkrete, veçanërisht atyre që lidhen me fondet IPARD, ky nen rrezikon të mbetet deklarativ. Një sinjal formal drejt BE-së, më shumë sesa një mjet real llogaridhënieje.
Neni në fjalë do të mbetet si njollë e turpshme e abuzimeve.
Shpifja, gazetarët dhe parkimi dysh
Paketa dekriminalizoi pjesërisht (Nenin 120) shpifjen, por vetëm për një kategori të paqartë “gazetarësh të regjistruar dhe të njohur”. Fyerja do të vijojë të mbetet vepër penale. Kështu qeveria duket se po synon të krijojë një regjim të dyfishtë mbrojtjeje duke hapur rrugë për interpretime selektive.
Cilësimi “i njohur” dhe me “regjistër” për gazetarët lë vend për një zhvillim paralel në kuptimin e kërkesës së mundshme për licencim apo të një lloji “Urdhri të gazetarit” apo “punonjësve të medias”.
Kjo shihet si një mënyrë për ta kufizuar lirinë e shprehjes, pasi gazetarët e lirë, ose qytetarët e angazhuar, apo sinjalizuesit që do të shprehen për çështje të caktuara, do të vijojnë të përballen me format penale të “shpifjes”.
Paralelisht, dhuna ndaj gazetarëve tashmë do të trajtohet si “goditje për shkak të detyrës” (Neni 237), me dënime nga një deri në pesë vjet burg. Sigurisht, një masë pozitive, por e shoqëruar me një mekanizëm problematik të përkufizimit të gazetarit lë vend për interpretime.
Kështu, në praktikë, shteti shmang dekriminalizimin e plotë të shpifjes dhe mban sërish në dorë instrumentet e presionit ligjor.
Por problemi i paketës nuk qëndroi vetëm te çfarë nuk dekriminalizoi, por edhe te çfarë zgjodhi të kriminalizojë.
Mes ndryshimeve u përcollën dispozita që e shtrijnë dorën e Kodit Penal në sjellje të përditshme, të cilat deri dje trajtoheshin administrativisht, pra me gjoba.
(Neni 293/1) “Pushimi i mjetit në karrexhatë në rresht të dytë” tashmë do të trajtohet me masa më të ashpra penale.
Në një vend ku ka mungesë të theksuar infrastrukture parkimi, rregullimi penal i këtij fenomeni u shfaq si zëvendësim i politikës edukuese dhe planeve afatgjata urbane me një politikë ndëshkuese.
Ky është thelbi i problemit: Qeveria po përdor Kodin Penal për të kompensuar dështimet e saj në administrimin publik.
Në vend të zgjidhjeve strukturore, ajo zgjedh të tutelojë qytetarët përmes frikës së ndëshkimit “me gjobë ose një vit burg”.
Amendamenti që nuk kaloi
Në fund të seancës u diskutua propozimi i bërë një ditë më parë nga deputeti socialist Erion Braçe për ashpërsimin e (Nenit 288) ndëshkimeve ndaj shitjes së duhanit dhe cigareve elektronike për të miturit.
Amendamenti parashikonte gjoba deri në 500,000 lekë dhe burgim deri në 16 vjet në rastet kur tregtia sillte si pasojë vdekjen.
Propozimi nuk u mbështet nga shumica socialiste, e cila abstenoi. Në një paketë që nuk heziton të kriminalizojë parkimin në rresht të dytë, mbrojtja penale e shëndetit të të miturve u la jashtë.
Ky kontrast ekspozon natyrën selektive të reformës, ose mungesës së diskutimeve të gjera për ndërhyrje.
Kodi Penal nuk forcohet aty ku interesi publik është i pakontestueshëm, por aty ku shteti kërkon kontroll dhe veprim të shpejtë.
Në këtë panoramë, ndryshimet e fundit nuk përbëjnë një reformë penale. Ato janë një seri masash ndëshkuese, të mbledhura nën flamurin e “harmonizimit evropian,” por të udhëhequra nga logjika e menaxhimit politik të rrezikut.
Kodi Penal po shndërrohet gradualisht në një instrument për të mbuluar dështimet e politikave publike. Sa më pak funksionon shteti, aq më shumë zgjerohet qasja ndëshkuese me shtojca nenesh.
Në këtë kuptim, votimi i mëngjesit të hershëm të së mërkurës nuk është fundi i këtij debati. Kodi i ri Penal do të vijë sërish për t’u diskutuar, por arnat janë sinjali se Shqipëria po vijon fazën ku ligji penal përdoret si zëvendësim i qeverisjes dhe jo si mjeti fundit i aplikimit të drejtësisë.
Sot, përpara nisjes së seancës plenare, për miratimin e një pakete ndryshimesh ligjore në Kodin Penal, organizata të medias dhe të shoqërisë civile kundërshtuan propozimin që ofron një lloj dekriminalizimi të pjesshëm të shpifjes.
Shumica socialiste është shprehur vazhdimisht se po punon për përshtatjen e një sërë projektligjesh me direktivat evropiane, kjo nën qëndrimin “konform integrimit” të vendit në Bashkimin Evropian.
Një prej këtyre ndryshimeve është thënë të jetë dhe dekriminalizimi i shpifjes për gazetarët. Konteksti penal i shpifjes dhe fyerjes është trajtuar prej vitesh si instrument presioni ndaj lirisë së shprehjes, gjë për të cilën shteti shqiptar është kritikuar vazhdimisht nga organizatat ndërkombëtare, të gazetarëve dhe shoqërisë civile.
Kërkesa ka qenë e njëjtë: dekriminalizim i plotë i shpifjes. Por, me ndryshimet e propozuara në tetor 2025 – të dërguara në Kuvend për miratim sot – qeveria ofron dekriminalizim të pjesshëm dhe sinjalizon qartë për kufizim “me regjistër” të profesionit të gazetarit.
Paketa e dërguar në parlament parashikon përjashtim penal vetëm për shpifjen. Ai vlen për gazetarë “të regjistruar dhe të njohur” teksa fyerja mbetet vepër penale si një rrugë alternative përndjekjeje dhe që ruan ende efektin frenues mbi shprehjen publike.
Sipas propozimit, (që ndryshon Nenin 120 për Shpifjen): “Një gazetar i punësuar ose i vetëpunësuar, i regjistruar dhe i njohur si i tillë në përputhje me legjislacionin në fuqi, […] nuk mban përgjegjësi penale për veprën e shpifjes […] kur:
qëllimi është informimi i publikut mbi çështje me interes;
në momentin e publikimit, nuk ka […] dijeni se informacionet faktike janë të rreme dhe ka bërë përpjekje të arsyeshme për të verifikuar saktësinë e tyre;
pasi të jetë informuar […] se informacionet janë haptazi të rreme […], ai vepron pa vonesë për të bërë një përgënjeshtrim ose sqarim;
Pavarësisht “dëshirës së mirë” siç e kanë cilësuar vetë organizatat e medias dhe shoqërisë civile përpjekjen për mbrojtjen e gazetarëve nga shpifja, propozimi ka ngritur shqetësime serioze. Organizatat e kundërshtojnë dekriminalizimin e pjesshëm dhe të kushtëzuar të shpifjes.
Çfarë kërkojnë organizatat?
Dispozita që synon mbrojtjen e gazetarëve nga shpifja, u miratua fillimisht nga Komisioni parlamentar për Çështjet Ligjore dhe Administratën Publike më 21 janar.
“Ne i njohim dhe i vlerësojmë hapat pozitivë të ndërmarrë deri tani, megjithatë teksti që pritet të votohet nuk e realizon dekriminalizimin e plotë” tha gjatë një deklarate përpara Kuvendit, drejtuesja e Qendrës për Shkencë dhe Inovacion për Zhvillim (SciDev), Blerjana Bino.
Sipas saj, liria e shprehjes duhet të mbrohet për shkak të funksionit që i shërben interesit publik dhe jo për shkak të statusit profesional të folësit.
Dispozita e propozuara, pretendon se mbrojtja do t’i sigurohet vetëm gazetarëve të regjistruar apo të akredituar nga një strukturë, e cila ende nuk dihet se nga kush do të përfaqësohet. Gjithashtu fyerja mbetet vepër penale, e cila shpesh përdoret edhe si instrument për të intimiduar, sulmuar dhe heshtur gazetarët.
Në kritikën e saj, Bino vijoi më tej se Shqipëria nuk ka dhe nuk duhet të ketë një sistem regjistrimi të gazetarëve. Sipas saj kjo praktikë krijon pasiguri juridike dhe rrezikon të hapë rrugën për mekanizma kontrolli mbi gazetarinë, në kundërshtim me parimet themelore të lirisë dhe pavarësisë së medias.
E së treti, sipas deklaratës së mbajtur nga drejtuesja e SciDev, kjo nisëm përjashton aktorë të tjerë të rëndësishëm të interesit publik: organizata të shoqërisë civile, aktivistë, studiues, sinjalizues dhe qytetarë, të cilët luajnë një rol thelbësor në debatin dhe sistemin demokratik ku shpesh përballen me presione ligjore që kanë efekt frenues mbi shprehjen e lirë.
Vetë organizatat e medias dhe shoqërisë civile kanë qenë pjesë e vazhdueshme e tryezave dhe konsultimeve përpara publikimit zyrtarë të kësaj iniciative nga Komsioni Parlamentarë, por dhe një herë ata u ndjenë “të prerë në besë”.
“Pavarësisht konsultimit që ne i bëjmë në mënyrë të vazhdueshme, mazhoranca është e aftë që brenda ditës, të ndryshojë mendim,” tha me zhgënjim Isa Myzyraj, drejtues i Asociacioni të Gazetarëve të Shqipërisë.
Mbi këtë nisëm kanë reaguar edhe ekspertë e gazetarë të tjerë në hapësirën online.
“Nuk njoh asnjë koleg profesionist qe është ndjere i frikësuar nga shpifja ne versionin aktual në Kodin Penal, ndërsa mbi amendimin e ri, ai e kriminalizon rëndë shpifjen në emër të dekriminalizimit,” është shprehur eksperti i komunikimit, Elvin Luku.
Për çështjen u shpreh edhe deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, e cila është kryetare e Komisionit parlamentar për të Drejtat e Njeriut dhe Mjetet e Informimit Publik. Sipas saj, Kodi Penal do të përdoret nga qeveria si kërcënim ndaj gazetarëve dhe fjalës së lirë.
“Qeveria vendosi që Nenin 119, pra fyerjen, të mos e prekë. Ndërkohë që Neni 120 ta prekë pjesërisht dhe të përcaktojë grupin e individëve që do të jenë jashtë veprave të Kodit, pra jashtë kërcënimit me burg”, tha Tabaku.
Rishikimin e kuadrit penal që lidhet me shpifjen, e kanë kërkuar edhe me anë të një letre të hapur 18 organizata të shoqërisë civile.
Kuvendi i dha fund dialogut me median, kur me forcën e kartonit shumica socialiste rrëzoi, javën e shkuar, në komisionin e ligjeve një paketë ndryshimesh ligjore, përmes ndërhyrjeve në Kodin Penal, të propozuar nga gazetarët dhe grupet e shoqërisë civile, që synonin “dekriminalizimin e shpifjes”. Përgjatë ditës së sotme Kuvendi do të miratojë në seancë plenare variantin e qeverisë, i cili u kritikua menjëherënga komuniteti mediatik, si dekriminalizim jo i plotë. Kështu, si pasojë e nenit 120 të Kodit Penal, lënë në fuqi, aktivistët, apo të tjerë pjesëmarrës në debatin publik që ngrenë çështje të interesit të përgjithshëm, apo që kritikojnë politikat e qeverisë dhe punën e autoriteteve publike, mund të vijojnë të përballen më padi penale për shpifje.
Disa organizata të shoqërisë civile janë deklaruar për dekriminalizimin e plotë të shpifjes, duke argumentuar se dënimi penal nuk përbën një masë proporcionale për mbrojtjen e reputacionit dhe se kriminalizimi i shpifjes frenon lirinë e shprehjes dhe cenon sigurinë e individëve në një shoqëri demokratike.
Por kjo përplasje ndikon edhe mbi një tjetër rrethanë: për natyrën e vërtetë të dialogut mes qeverisë dhe gazetarëve që operon, strukturalisht, qysh prej janarit të shkuar me mbështetjen e ndërkombëtarëve e që udhëhiqet nga Dekani i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, në koordinim me Departamentin e Gazetarisë dhe të Komunikimit
Ajo tregoi se “aleanca” mes autoritetit dhe medias me qëllim rregullimin e kësaj të fundit nuk është e natyrshme dhe se një utopi e tillë nuk duhet ushqyer.
Kështu, rreth një vit më parë, qeveria dhe komuniteti i gazetarëve u përfshinë në takime të organizuara për të përmirësuar legjislacionin për lirinë e shprehjes, transparencës dhe pronësisë së medias. Takimet fituan reputacionin e një platforme të besueshme diskutimi, rezultati i së cilës, në formën e rekomandimeve të përbashkëta e të konsultuara mes palëve, iu dorëzuan Kuvendit të Shqipërisë nëntorin e shkuar.
Por, çka nisi si bashkëpunim me energji të mirë mbaroi javën e shkuar në sallën e Komisionit të Ligjeve dhe Administratës Publike, kur drafti i parë i ndryshimeve, që kishte të bënte me dekriminalizimin e shpifjes – një aspiratë e kahershme për mbrojtjen e lirisë së shprehjes dhe të gazetarëve – u rrëzua e bashkë me të edhe fryma e bashkëpunimit.
Në vijim, qeveria ofroi një draft dekriminalizimi të sajën (i pakonsultuar), i cili pritet të kalojë gjatë ditës së sotme në seancë plenare, në një sallë që kontrollohet nga një shumicë e cilësuar socialiste. Një shumicë, e cila, qoftë edhe vetëm për shkak se në prag të integrimit mbi të janë drejtuar të gjithë prozhektorët e Brukselit, duke u treguar e butë, do të mundej të pranohej më lehtësisht. Por, më shumë se demonstrim force, kemi të bëjmë me “thyerje” pa asnjë argument, pa asnjë justifikim. Është e kuptueshme se në mungesë të tyre ajo që mund të ofrojë Kuvendi mbetet “dhuna” e kartonit.
Po çfarë do të ndodhë me rekomandimet e tjera në vijim? Shpresat për marrjen në konsideratë janë të pakta. Për momentin situata është paralizuese dhe fryma e dialogut ka rënë. Duket se “Platforma” nuk u kujdes më për to, pas dorëzimit në Kuvend. Kuvendi caktoi ekspertë, të cilët do të merrnin përsipër përshtatjen e rekomandimeve, por mori të njëjtët që kishin kontribuar edhe në Platformë, duke i vënë nën varësinë e Kuvendit, çka krijoi mbivendosje.
Mbivendosja u zgjerua me përfshirjen e disa organizatave të tjera për vlerësimin e rekomandimeve, duke evidentuar një ndarje në komunitetin e gazetarëve. Do të ishte më e dobishme që në këtë fazë ekspertiza t’i shërbente përmirësimit të teknikës legjislative e jo mbishkrimit të rekomandimeve. Nga ana tjetër nuk është e qartë se kush i cakton prioritetet dhe afatet për përmbushjen e rekomandimeve dhe në këtë pikë roli i “Platformës” është i zbehtë. Në muajt e ardhshëm pritet trajtimi i padive SLAPP (Strategic lawsuit against public-participation), hartimi i një ligji të posaçëm për shpifjen dhe fyerjen, nën procedura civile dhe ndryshimi i ligjit për “mediat audiovizive”. Por rekomandimet shkojnë përtej.
Prej tre muajsh, ato qëndrojnë mbi tryezën e komisionit të të drejtave të njeriut në Kuvendin Shqipërisë, nën kujdesin dhe përgjegjësinë e deputeteve bashkë-drejtuese të tij: Jorida Tabaku (PD) dhe Iris Luarasi (PS). Por pritshmëritë për një mbështetje të suksesshme të rekomandimeve ranë javën e shkuar, me rrëzimin e propozimeve për dekriminalizimin e shpifjes. Znj Tabaku i prezantoi si nismë personale (të konsultuara edhe me grupet e interesit, por pa përmendur punën dhe kontributin e Fakultetit), ndërsa znj. Luarasi abstenoi miratimin e propozimeve në komision.
Akoma më befasues është fakti se edhe mendimi i ekspertëve të kontraktuar nuk u mor parasysh gjatë diskutimeve në Komision. Paketa për dekriminalizimin e shpifjes iu propozua Kuvendit nga znj. Tabaku në 12 nëntor, kur rekomandimet sapo ishin depozituar. Por ndryshimet e propozuara nuk ndryshuan as në fund, ndonëse përgjatë dy muajve në vazhdim, organizatat dhe ekspertët ofruan sugjerime dhe mendime të ndryshme, Nisur nga ky fakt, mund të ngrihet një pyetje: kujt i takojnë propozimet e 12 nëntorit, të njëjtat që iu prezantuan Komisionit javën e shkuar?
Ndonëse kjo dilemë reflekton paqëndrueshmërinë ePlatformës, çka na ndihmon për të kuptuar se çfarë duhet ndrequr në të ardhmen, një gjë mbetet serioze: ndërhyrja e qeverisë, përmes një drafti alternativ ndryshimesh. A rrezikojnë rekomandimet e tjera të pësojnë njëjtin fat?
Në fillim të procesit, Gonzato dhe Rama garantuan se nuk do të kishte përplasje, por dialog. Duket, se të paktën njëri nga të dy ka ndryshuar mendje. Nëse kjo është vërtet arsyeja, kujt i shërben sot platforma e dialogut? Duke qenë e shpërfillur nga qeveria, e përdorur nga Kuvendi, me fare pak mundësi për të ndryshuar klimën e nxehtë mediatike, qoftë edhe pas një pune një-vjeçare diskutimi mes palëve, a nuk do të ishte më e moralshme që platforma të mbetej jashtë këtij operacioni që fuqizon vetëm pushtetin?
Në fund të fundit, pse duhet të jemi ne ata që ua japim këtë pushtet?
Qytetarë të Kamzës u mblodhën pasditen e së hënës në një protestë të thirrur para bashkisë nga Lëvizja Bashkë kundër rritjes së çmimit të biletës së transportit urban.
Prej disa muajsh, Këshilli Bashkiak i Kamzës ka vendosur rritjen e biletës për linjat Kamëz-Tiranë dhe Kamëz-Paskuqan. Çmimi u rrit me 10 lekë (25%) duke shkuar në 50 lekë për çdo udhëtim.
“Anëtarët e këshillit nuk janë zgjedhur për t’iu shërbyer privatëve, por qytetarëve,” u shpreh Emiljando Kita nga Lëvizja Bashkë teksa theksoi përmes megafonit para bashkisë se pensionistët dhe studentët do të duhet ta kishin transportin falas dhe jo më të shtrenjtë.
Në protestë morën pjesë edhe pensionistë, të cilët ndanë për Citizens.al shqetësimet për të ardhurat e ulëta, të cilat nuk u mjaftojnë për shpenzimet minimale. Sipas tyre, rritja e biletës është një barrë shtesë për përditshmërinë.
“Unë e kam shtëpinë te karburanti Nokia, për të hipur deri në Institut duhet të paguaj 50 lekë, ose 14 mijë lekë (abonoja). Unë sa u bë 14 mijë nuk e kam marrë më”, u shpreh një pensioniste e pranishme në protestë.
Protestues të tjerë vunë theksin te rritja e kostos së jetesës duke kujtuar se çmimet janë rritur ndjeshëm edhe te produktet e shportës dhe tanimë, me këtë prirje, edhe transporti publik po bëhet më i papërballueshëm, sidomos për ata të cilëve u duhet të lëvizin me dy-tre autobusë çdo ditë.
Sipas qytetarëve, vendimi është marrë pa konsultim publik dhe pa një analizë të mirëfilltë. Ata e cilësuan rritjen si kosto të drejtpërdrejtë për familjet.
“Si kryefamiljare me dy fëmijë, […] kjo na kushton deri në 50 mijë lekë të reja në vit,” theksoi një qytetare e Kamzës e pranishme në protestë.
Vendimi i rritjes së çmimit të biletës u miratua me shumicë të cilësuar të Këshillit Bashkiak: 39 votuan “pro” nga 41 gjithsej. Votat erdhën nga të dyja krahët politikë.
“39 këshilltarët që ju keni votuar ju kanë tradhtuar!” theksoi gjatë protestës Klodi Leka nga Lëvizja Bashkë.
Sipas drejtuesit të Lëvizjes, Arlind Qori, nuk ka asnjë studim ekonomik që justifikon rritjen e dy prej linjave kryesore të Kamzës. Ai tha se mungojnë të dhënat mbi kostot dhe përfitimet e kompanisë duke nënkuptuar se vendimi favorizon kompaninë private që operon linjat.
“Nuk pati as pesë minuta diskutim publik,” tha Qori. “Vendimi u mor me mospërfillje ndaj qytetarëve.”
“Me neglizhencën më të madhe […] kanë vendosur sikur përpara tyre të mos kishin njerëz, të mos kishin qytetarë, por të kishin dele që ulin kokën përpara të zotit”, theksoi Qori.
Kjo ishte protesta e dytë para Bashkisë Kamëz. Ajo pason një peticion me mbi 2 mijë firma të çuar përpara nga Lëvizja Bashkë kundër rritjes së biletës.
Pas një kërkese të Lëvizjes, Inspektoriati i Lartë i Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesave (ILDKPKI) ka konstatuar konflikt interesi mes këshilltarëve bashkiak që morën pjesë në votim.
Sipas ILDKPKI-së, pjesëmarrja e Bardhok Osmanit në votim ishte në kundërshtim me ligjin pasi ai është anëtar i Këshillit Bashkiak dhe njëkohësisht administrator i kompanisë “Shpresa-al” që operon të dyja linjat.
41 organizata mjedisore nga 28 shtete iu drejtuan kryeministrit Rama me një deklaratë publike për të pezulluar çdo nismë ndërtimi në ishullin e Sazanit. Reagimi vjen pasvizitës së Ivanka Trump dhe Jared Kushnernë Vlorë të mërkurën, të cilët u pritën nga Kryeministri Rama në një darkë private me një grup arkitektësh.
“Projekti “Investim Strategjik me Procedurë të Veçantë”, i miratuar në janar 2025, parashikon ndërtimin e një resorti luksoz. Zhvillimi i propozuar do të përfshinte ndërhyrje në një sipërfaqe prej 45 hektarësh në Ishullin e Sazanit, duke ngritur shqetësime serioze për ndikimin e tij në mjedis dhe përputhshmërinë me detyrimet ndërkombëtare të Shqipërisë”, thuhen në letrën drejtuar kryeministrit dhe Ministrisë së Mjedisit.
Sipas deklaratës ishulli i Sazanit rrethohet nga Parku Kombëtar Detar, i klasifikuar si Park Kombëtar e po ashtu si Zonë Veçanërisht e Mbrojtur me Rëndësi për Mesdheun.
“Ishulli i Sazanit njihet si pjesë e një Zone Kyçe për Biodiversitetin (KBA)3 dhe Zone të Rëndësishme për Shpendët (IBA), brenda zonës KBA/IBA4 5 të Gjirit të Vlorës, Karaburunit dhe Malit të Çikës”, thekson më tej letra, e cila nga organizatat mjedisore shqiptarë është nënshkruar nga PPNEA (Protection and Preservation of natural Environment in Albania), Eco Albania dhe REC Albania (Resource Environmental Center Albania).
Sipas letrës publike, ujërat e Sazanit ofrojnë habitate me vlerë dhe jetike për gjitarin detar më të rrezikuar globalisht, fokën e Mesdheut.
“Ndërtimi i një resorti luksoz, me ndërhyrje infrastrukturore në shkallë të gjerë si trafiku detar, rrugët dhe sistemet e kanalizimeve, përbën një kërcënim serioz për këto habitate delikate. Ndërhyrje të tilla sjellin zhurmë, ndriçim artificial, ndotje dhe rritje të pranisë së njeriut, të cilat mund të largojnë jetën e egër nga zonat kritike, përfshirë shpellat bregdetare që janë thelbësore për mbijetesën e fokës së Mesdheut”, thuhet më tej në deklaratën e organizatave.
Po ashtu, sipas deklaratës ky projekt bie edhe ndesh me angazhimet e Shqipërisë në kuadër të procesit të anëtarësimit të Bashkimit Evropian, e sidomos të hapjes së negociatave të Kapitullit 27 që përmban mjedisin dhe ndryshimet klimatike.
Ata kërkuan pezullim të menjëhershëm të cdo vendimi ekzekutiv apo parlamentar që lidhet me avancimin e këtij projekti, përfshirjen formale të pjesës tokësor të ishullit të Sazanit brenda Parkut Kombëtar Detar Karaburun-Sazan, regjistrimin zytar të ishullit si zonë kandidate Emerald, si pjesë e rrjetit ekologjik të Zonave me Interes të Vecantë për Ruajtje nën kujdesin e Këshillit të Evropës, dhe zbatim të dtyrimeve të Shqipërsië sipas konventae ndërkombëtare për mbrotjjen e natyrës dhe biodiversitetit
Në njëreagim të mërkurën PPNEA theksoi se “rreth 14 kilometra vijë të egër bregdetare që është zonë e mbrojtur, […] planifikohet të shndërrohet në rruge asfalti, drita të forta dhe pallate luksoze, të cilat nuk kanë vend për natyrën e egër dhe komunitetet”.
Ky zhvillim po ndodh teksa Komisioni Evropian i ka vënë kusht Shqipërisë për integrimin mbylljen e kapitullit të mjedisit me ndryshimin e ligjit për zonat e mbrojtura, i cili i pati hapur rrugë investimeve të tilla në parqet natyrore.
Shqipëria duhet të përshpejtojë reformat për t’u integruar në tregun evropian të energjisë, duke vendosur në qendër të drejtat e konsumatorëve, luftën kundër varfërisë energjetike dhe çmimin e karbonit të emetuar.
Këto ishin disa nga mesazhet kryesore të dala nga Forumi Kombëtar i Energjisë, i organizuar nga Co-PLAN, në kuadër të projektit EFFORT dhe programit GreenAL.
Gjatë forumit, Arben Kllokoqi, drejtues i Grupit të Punës për Mbështetjen Rregullatore pranë Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, theksoi nevojën për ndërmarrjen e një sërë hapash që do ta afronin vendin me standardet evropiane.
“Për tu integruar në treg të BE-së kërkohet që të ketë një udhëzues të qartë se çfarë hapash ligjore dhe implementues duhet të merren deri në vitin 2030. Duhet të bëhet pjesë e skemës së tregtimit të certifikatave të karbonit dhe ky është proces që zgjat dhe sa më herët që të fillohet për tu koordinuar është më mirë”, deklaroi Kllokoqi.
Forumi solli një diskutim politikat kombëtare dhe rajonale energjetike, sfidat që dalin në zbatim në nivel vendor dhe po ashtu përvojën e komuniteteve dhe të shoqërisë civile. E gjithë kjo, me qëllim që Shqipëria të realizojë tranzicionin e saj energjetik në mënyrë gjithëpërfshirëse dhe të drejtë.
Sipas drejtueses së organizatës “Co-Plan”, Anila Bejko, vendi ka bërë hapa të rëndësishëm sa i përket miratimit të ligjit për Ndryshimet Klimatke apo rishikimi i Planit Kombëtar për Energjinë dhe Klimën. Megjithatë, sipas saj ka ende një hendek mes ligjeve dhe zbatimit të tyre.
“Vendi ynë vazhdon të jetë i varur në mbi 95% nga hidroenergjia. Kjo varësi e bën sistemin energjetik tepër të brishtë, ku çdo krizë hidrike kthehet në krizë energjetike dhe financiare. Komunitetet energjetike ende nuk kanë një kuadër ligjor funksional, ndërsa konsumatorët dhe prodhuesit përballen me procedura të ndërlikuara”, u shpreh Anila Bejko.
Sipas Bejkos në këto momente ka një nevojë për modernizim të rrjetit dhe integrim të energjisë diellore dhe të erës.
“Po aq i rëndësishëm është integrimi i planifikimit klimatik dhe energjetik në nivel lokal, sepse tranzicioni i gjelbër nuk zbatohet vetëm në ministri, por në bashki”, përfundoi Bejko.
Në forum u theksua se në këtë proces tranzitor të energjisë është e rëndësishme që të ketë bashkëpunim të ngushtë mes institucioneve, pushtetit vendor, shoqërisë civile dhe komuniteteve lokale.
“Politikat energjetike nuk adresojnë pabarazitë sociale”
Të pranishëm nw forum ishin edhe përfaqësues të organizatave mjedisore dhe të bashkive të vendit. Diskutimi për energjinë dhe klimën erdhi në një qasje më sociale nga Mihallaq Qirjo, pedagog dhe ekspert i mjedisit.
Sipas tij objektivat dhe zhvillimet e politikave energjetike nuk janë të qarta dhe janë ende të pa linjëzuara.
Ndërsa solli në vëmendje faktin se përpos narrativës se vendi ynë mund të përfitojë nga projekti i TAP për gazifikim, në fakt është diçka që Shqipëria nuk e përballon dot.
“Nëse vendi nuk ka gaz natyror i burimit të lirë, BE-ja nuk e mbështet gazifikimin pasi rrit varësinë nga burimet e jashtme”, deklaroi Mihallaq Qirjo.
Në vëmendje u soll edhe energjia e rinovueshme, e cila së fundmi në vendin tonë përmes parqe fotovoltaikë ka marrë një hov të madh. Mirëpo, ende nuk flitet për ndikimet mjedisore dhe sociale që kjo lloj energjie ka për qytetarët.
“Po kthehet si një model i disa HEC-eve të vogla, ku jua merrnin ujin me zor dhe tani ju marrin kullotën banorëve për hir të zhvillimit të energjisë së rinovueshme”, u shpreh Qirjo duke iu referuar projekteve të vogla fotovoltaike që po ngrihen në kullota.
Sipas tij, fakti që jemi kritikë ndaj këtyre zhvillimeve nuk na bën kundër energjive të gjelbra, por kostoja sociale e tyre është shumë e madhe.
“Asnjë nuk diskuton ndikimin mjedisor. Është dhënë leja nga bashkitë në shumë kullota dhe nga një takim që kam pasur me përfaqësues të Agjencisë Kombëtare të Pyjeve tha ne nuk do ta lejojmë se do të thotë ndryshim i përdorimit të tokës”, solli në vëmendje Mihallaq Qirjo, duke shtuar më tej se kjo deklaratë mesa duket ishte personale për aq kohë sa të gjitha bashkitë po japin licenca për të ndërtuar, mjafton të gjesh tokën.
Një pjesë e mirë e energjisë është e destinuar të eksportohet dhe për aq kohë sa nuk ju kthehet në të mirë qytetarëve, është e rëndësishme të qartësohet në politikat që do të ndërmerren në vijim, nënvizoi më tej Qirjo.
“Politikat energjetike nuk adresojnë pabarazitë sociale. Shqipëria ka 28% të familjeve shqiptare që hasin vështirësi serioze për ngrohjen e mjediseve sipas Eurostat, ndërsa vende të tjera e kanë shumë më të ulët”, deklaroi Mihallaq Qirjo.
Sipas tij, ne po bëjmë investime të mëdha, por pyetja është nëse po ndihmojmë qytetarët apo vetëm disa që kanë mundësi të marrin licenca.
Në përfundim, ai nënvizoi me rëndësi edhe investimin në infrastrukturën energjetike aktuale, pasi çdo vit valët e të nxehtit në verë rrisin presionin mbi infrastrukturën.
“Një javë në dimër bën më ftohtë dhe rritet harxhimi i energjisë, por nuk është më dimri problem, është vera problem që me një infrastrukturë të vjetër dhe jo efikase do të kemi problematika me shpërndarjen e energjisë në territor. Ndryshimet kliatike janë bërë problem i madh”, theksoi Mihallaq Qirjo
Login
