Pjesa më e madhe e buxhetit të Prishtinës për sivjet do të jetë e orientuar kah investimet kapitale. Dokumenti që nxiti diskutime të ndryshme gjatë seancës së djeshme të jashtëzakonshme, megjithatë nuk përmban projektin kryesor të cilin e ka premtuar kryetari Përparim Rama. Sivjet është planifikuar rritje e buxhetit për drejtorinë e Administratës, veprim që sipas monitoruesve, është taktikë e shpeshtë e komunave. Kurse buxheti i është zvogëluar drejtorisë për mirëqenie sociale.
Buxheti i Kryeqytetit për vitin 2026, i miratuar një ditë më parë në Kuvendin Komunal, nxiti debat mbi formën e shpërndarjes së mjeteve financiare.
Pjesa më e madhe e buxhetit që peshon mbi 151 milionë euro, është ndarë për investime kapitale.
Për këtë kategori do të jenë në dispozicion 53 milionë eurove, 23 milionë prej të cilave janë grant i përgjithshëm.
Në total në këtë kategori janë paraparë 41 projekte.
7 milionĂ« euro janĂ« tĂ« ndara pĂ«r sheshin âXhorxh Bushâ, ndĂ«rsa 1.6 milionĂ« euro janĂ« ndarĂ« pĂ«r nĂ«nkalimin nĂ« rrugĂ«n âAgim Ramadaniâ, dhe mbi 2.1 milionĂ« janĂ« ndarĂ« edhe pĂ«r ishullin e ArbĂ«risĂ«.
Unaza e jashtme e kryeqytetit, projekti kryesor me të cilin Përparim Rama bëri fushatë para dy mandateve të tij, nuk është përfshirë fare në buxhet.
Arsyet e mos përfshirjes së këtij projekti nuk i ka sqaruar komuna.
2 milionĂ« euro janĂ« ndarĂ« pĂ«r rrugĂ«n âAâ dhe kolektorin atje, mbi 700 mijĂ« euro mĂ« pak sesa nĂ« buxhetin e vitit tĂ« kaluar.
Premtim tjetër i Ramës ishte edhe digjitalizimi nëpër shkolla, e për një qendër të tillë, për punë, inovacion dhe qasje digjitale komuna ka ndarë nga burimet vetanake 100 mijë euro.
Krahasuar me vitin e kaluar, ngritje të ndjeshme ka shënuar Drejtoria e Administratës, e cila sivjet do të ketë buxhet prej 4 milionë e 483 mijë, nga 3.8 milionë euro sa kishte vitin e kaluar.
E, kjo rritje e buxhetit për administratën, sipas monitoruesve të punës së komunave, është një taktikë që komunat e përdorin shpesh.
âPo ndodhĂ« pĂ«r tâi ikur matjeve tĂ« shpenzimeve qĂ« i bĂ«n Zyra e Kryetarit. NĂ« tĂ« kaluarĂ«n kemi parĂ« qĂ« janĂ« publikuar vazhdimisht shpenzimet e kryetarit, sa ka shpenzuar nĂ« dreka zyrtare, udhĂ«time, reprezentacion dhe tash pĂ«r tâi ikur fokusit shpenzimeve direkte tĂ« kryetarit, kanĂ« vendosur qĂ«, praktikĂ« edhe njĂ« pjesĂ« e komunave tjera qĂ« buxheti tĂ« fokusohet nĂ« njĂ« kod buxhetor qĂ« shpenzohet nga Drejtoria e AdministratĂ«sâ, ka thĂ«nĂ« Shemsi Jashari â monitorues i komunave.
Zvogëlim i buxhetit është vërejtur tek Drejtoria e Mirëqenies Sociale.
Këtë vit, për të janë ndarë 430 mijë e 500 euro, nga mbi 480 mijë sa ishin vitin e kaluar.
Sa i përket objekteve të reja arsimore, Komuna ka paraparë ndërtimin e vetëm një shkolle dhe një çerdheje.
Kjo e fundit parashihet tĂ« ndĂ«rtohet mes HajvalisĂ« dhe BarilevĂ«s nĂ« vlerĂ« tĂ« 150 mijĂ« euro, ndĂ«rsa shkolla nĂ« nĂ« lagjen âKalabriaâ, e cila planifikohet tĂ« kushtojĂ«. 100 mijĂ« euro.
E, sipas Jasharit, kjo tregon se Rama nuk i ka prioritet premtimet e tij gjatë mandateve.
âMungesa e investimit nĂ« çerdhe shkakton problematikĂ« te familjet e enkas te familjet e reja qĂ« e kanĂ« tĂ« domosdoshme dĂ«rgimin e fĂ«mijĂ«ve nĂ« çerdhe. TĂ« flitet pĂ«r mĂ«simin tĂ«rĂ«ditor nĂ« PrishtinĂ« e nĂ« anĂ«n tjetĂ«r tĂ« mos sigurohet infrastrukturĂ« shtesĂ« Ă«shtĂ« nĂ« shpĂ«rputhje njĂ«ra me tjetrĂ«n dhe mendoj qĂ« nuk do ketĂ« mĂ«sim-tĂ«rĂ«ditor sukses nĂ«se nuk ka investime. Duket se shumica e premtime tĂ« bukura gjatĂ« fushatĂ«s nuk po reflektohen nĂ« kĂ«tĂ« buxhetâ, ka thĂ«nĂ« Shemsi Jashari â monitorues i komunave.
Buxheti u miratua të premten me 33 vota për, 8 kundër dhe asnjë abstenim, me VV që kundërshtoi atë me arsyetimin se ndarja e mjeteve lë vend për dyshime për keqpërdorim.
Propozimin e mbështetën edhe PDK-ja, Lidhja Për Prishtinën dhe Nisma Socialdemokrate./Tv Dukagjini/
Imazhet e trupave tĂ« pajetĂ«, tĂ« rreshtuar nĂ« trotuare dhe rrugĂ«t e Teheranit apo qyteteve tĂ« tjera tĂ« Iranit, pasi regjimi atje iu kundĂ«rvu me forcĂ« protestave qĂ« nisĂ«n nĂ« fund tĂ« dhjetorit pĂ«r shkak tĂ« inflacionit tĂ« lartĂ«, ishin mĂ« shumĂ« se shokuese. Videot qĂ« u pĂ«rcollĂ«n me vĂ«shtirĂ«si, duke tejkaluar bllokadĂ«n e internetit [âŠ]
TIRANĂ, 31 janar/ATSH/ Operatori i ShĂ«rbimeve tĂ« Kujdesit ShĂ«ndetĂ«sor pĂ«rmbylli procesin e akreditimit tĂ« institucioneve shĂ«ndetĂ«sore pĂ«r vitin 2025, njĂ« proces qĂ« synon rritjen e sigurisĂ« sĂ« pacientĂ«ve dhe pĂ«rmirĂ«simin e vazhdueshĂ«m tĂ« cilĂ«sisĂ« sĂ« shĂ«rbimeve shĂ«ndetĂ«sore nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.
Gjatë këtij procesi janë akredituar gjithsej 71 institucione shëndetësore, nga të cilat 66 qendra shëndetësore, 4 spitale bashkiake dhe 1 spital rajonal.
Sipas Operatorit të Shërbimeve të Kujdesit Shëndetësor, procesi i akreditimit shërben si një mekanizëm i rëndësishëm për garantimin e transparencës dhe përmirësimin e performancës së institucioneve shëndetësore, duke nxitur zbatimin e praktikave më të mira në ofrimin e shërbimeve.
Akreditimi i institucioneve shëndetësore për vitin 2025 konsiderohet një hap i rëndësishëm drejt forcimit të sistemit publik të kujdesit shëndetësor, duke rritur besimin e qytetarëve dhe duke garantuar shërbime më të sigurta, më cilësore dhe më të aksesueshme për të gjithë pacientët.
Operatori thekson se procesi do të vijojë edhe në vitet në vijim, si pjesë e angazhimit për rritjen e standardeve dhe përmirësimin e vazhdueshëm të kujdesit shëndetësor në Shqipëri.
Innovation Centre Kosovo në bashkëpunim me Data4X kanë prezantuar Raportin Ekskluziv të Vrojtimit të Ekonomisë Digjitale - një pasqyrë të thuktë të tregut, duke kombinuar të dhëna strukturore, tregues të adoptimit teknologjik dhe analiza krahasuese rajonale.
NĂ« njoftim thuhet se ekonomia digjitale ka arritur njĂ« qarkullim prej rreth 1.9 miliardĂ« euro, me njĂ« rritje mesatare prej 16% nĂ« vit (2021â2025).
âMbi 47,000 persona janĂ« sot tĂ« punĂ«suar nĂ« sektorĂ« digjitalĂ« dhe tĂ« ndĂ«rlidhur, ose rreth 11% e punĂ«simit total, pĂ«rfshirĂ« rreth 7,500 zhvillues tĂ« softuerit.
Eksportet digjitale kanĂ« arritur rreth 690 milionĂ« euro, ose 36% e qarkullimit total, mbi mesataren rajonale â njĂ« tregues i qartĂ« i konkurrueshmĂ«risĂ« ndĂ«rkombĂ«tareâ, thuhet tutje.
NĂ« aspektin e InteligjencĂ«s Artificiale, ICK tregoi se qĂ« sipas analizave tĂ« tyre ndonĂ«se gati gjysma e kompanive tashmĂ« kanĂ« njĂ« prani operative tĂ« AI (automatim bazik, asistencĂ«, analiza fillestare), pĂ«rdorimi nĂ« aplikime mĂ« tĂ« avancuara ende mbetet i kufizuar â njĂ« hapĂ«sirĂ« e qartĂ« pĂ«r fazĂ«n e ardhshme tĂ« transformimit.
Diskutimi u zgjerua edhe në e-commerce dhe pagesat elektronike, ku tregu ka arritur rreth 492 milionë euro, i nxitur nga rritja e përdorimit të kartelave dhe platformave digjitale.
Një ndër sfidat që u theksua është niveli i maturitetit të digjitalizimit tek bizneset, që ende qëndron në shkallën e zhvillimit.
Disa rekomandime që u theksuan:
â Investimi nĂ« kapital njerĂ«zor dhe edukim
â Investimi nĂ« infrastrukturĂ« dhe data centers
â PĂ«rmirĂ«simi i politikave pĂ«r ndĂ«rmarrjet
EKONOMIA DIGJITALE E KOSOVĂS NĂ 2025 - VROJTIM I PLOTĂ
Kosova po bëhet një fuqi digjitale në rajon! Ja shifrat:
đ° QARKULLIMI TOTAL: 1.9 miliardĂ« euro
đ Rritje mesatare: +16% nĂ« vit (2021-2025)
đ„ FUQIA PUNĂTORE: 47,042 tĂ« punĂ«suar
âąâ â 11,881 profesionistĂ« tĂ« specializuar
âąâ â 7,500 zhvillues softuerĂ«sh
âąâ â 11% e punĂ«simit total kombĂ«tar
đ EKSPORTET: âŹ690 milionĂ«
âąâ â 36% e qarkullimit total shkon jashtĂ«
âąâ â Mbi mesataren rajonale prej 32%
đ€ ADOPTIMI I AI: 47% e kompanive
âąâ â Cloud: 59% nĂ« zbatim
âąâ â Analiza e tĂ« dhĂ«nave: 51%
âąâ â Kosova rangon e 6-ta nĂ« rajon
SPECIALISTĂ AI PĂR 1,000 INXHINIERĂ:
Mali i Zi: 23
Serbia: 16
Maqedonia e Veriut: 16
Sllovenia: 13
Kroacia: 11
KOSOVA: 10
Shqipëria: 10
Bosnja: 9
SI PĂRDORET CHATGPT NĂ KOSOVĂ?
Detyra shkollore: 12%
Migrim/Viza: 12%
CV & Intervista: 11%
Kodim: 10%
INDEKSET RAJONALE - KOSOVA LIDER:
âąâ â Indeksi i MundĂ«sive (OPI): 100 đ„
âąâ â GatishmĂ«ria Arsimore (ERI): 93 đ„
âąâ â GatishmĂ«ria pĂ«r Digjitalizim: 69%
Kosova është në udhëkryqin e transformimit digjital. Me talent të ri, kosto konkurruese (24% kosto pune), dhe adoptim të shpejtë të AI - e ardhmja është digjitale!
Kosova po pozicionohet si një hub i rëndësishëm teknologjik në Ballkanin Perëndimor.
KONKLUZIONE:
Kosova ofron një kombinim unik: talent të ri teknik, kosto operative konkurruese, dhe adoptim të shpejtë të teknologjive të reja. Me rritje të qëndrueshme 16% në vit dhe eksporte që përbëjnë 36% të qarkullimit, ekonomia digjitale e Kosovës është një histori suksesi që meriton vëmendje nga investitorët dhe partnerët strategjikë.
Ditëve në vijim do të zbërthejmë të dhënat e analizuara për sektorët e TIK, Administrative - Mbështetëse dhe Profesionale. /Telegrafi/
DrejtorisĂ« e Hetimit tĂ« Krimit Kibernetik ka paralajmĂ«ruar qytetarĂ«t shqiptarĂ« lidhur me raste tĂ« mashtrimeve kibernetike pĂ«r kredi tĂ« rreme. âJanĂ« evidentuar raste kur persona tĂ« panjohur, pĂ«rmes faqeve tĂ« dyshimta nĂ« internet, rrjeteve sociale apo mesazheve elektronike, paraqiten si pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« institucioneve financiare dhe i nxisin qytetarĂ«t tĂ« aplikojnĂ« online pĂ«r kredi, me qĂ«llim [âŠ]
TIRANĂ, 29 janar /ATSh/ Deputetja e PartisĂ« Demokratike, Jorida Tabaku, tha sot se i gjithĂ« sistemi i teknologjisĂ« sĂ« informacionit tĂ« qeverisĂ« Ă«shtĂ« i bllokuar, duke e bĂ«rĂ« praktikisht tĂ« pamundur marrjen e shĂ«rbimeve bazĂ« nga tatimet, institucionet publike dhe platforma e-Albania.
âBiznesi Ă«shtĂ« nĂ« krizĂ«. ProfesionistĂ«t e lirĂ« po vuajnĂ« mĂ« shumĂ« se kushdo tjetĂ«r,â thekson ajo.
Tabaku theksoi se profesionistët e lirë nuk arrijnë dot të kryejnë veprimet më elementare: të gjenerojnë fatura, të llogarisin kostot apo të bëjnë një analizë minimale të punës së tyre ditore përmes sistemit self-care.
âImagjinoni njĂ« profesionist tĂ« lirĂ«, njĂ« biznes i vogĂ«l qĂ« punon nga mĂ«ngjesi nĂ« darkĂ«, dhe nuk arrin dot tĂ« nxjerrĂ« as njĂ« faturĂ« tĂ« vetme,â thekson ajo.
Sipas deputetes së PD-së, bëhet fjalë për tatimpagues të rregullt, njerëz korrektë me shtetin, të cilët paguajnë taksa të rritura dhe kosto të larta fiskalizimi, por nuk marrin as shërbimin minimal në këmbim.
âKjo Ă«shtĂ« âqeveria e shĂ«rbimeveâ. Kjo Ă«shtĂ« qeveria e medaljeve tĂ« kota,â deklaron Tabaku, duke ngritur pyetjen se kush do tĂ« mbajĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r kĂ«tĂ« situatĂ«.
NĂ« pĂ«rfundim, ajo e cilĂ«son realitetin aktual si paradoksal: njĂ« ShqipĂ«ri e shpallur âdigjitaleâ, qĂ« nuk ofron dot as certifikata pĂ«r biznesin dhe qĂ« ndaj sipĂ«rmarrjes shqiptare pĂ«rgjigjet vetĂ«m me âERROR 404â.
Sipas saj, ky kolaps digjital po e zhyt biznesin në krizë dhe po minon besimin e qytetarëve te shteti.
TIRANĂ, 27 janar/ATSH/ NĂ« fondin e BibliotekĂ«s KombĂ«tare gjenden dorĂ«shkrime tĂ« rralla, qĂ« sjellin deri nĂ« ditĂ«t tona, dijen e pĂ«rcjellĂ« nga periudha e MesjetĂ«s.
NjĂ« shembull i ekzemplarĂ«ve tĂ« rrallĂ«, tashmĂ« tĂ« digjituar, Ă«shtĂ« njĂ« dorĂ«shkrim i rrallĂ«, âElmĂŒlahhas fil heyeâ (Dije mbi yjet) i cili pĂ«rmban tĂ« dhĂ«na mbi astronominĂ«, tĂ« shoqĂ«ruara me vizatime dhe skema shpjeguese, qĂ« tregojnĂ« mĂ«nyrĂ«n se si konceptohej universi nĂ« traditĂ«n shkencore islame.
Vepra e MahmĂ»d b. Muhammed b. Ămer el-ĂaÄmĂźnĂź el-HĂąrizmĂź trajton strukturĂ«n e qiellit, lĂ«vizjen e trupave qiellorĂ« dhe parimet bazĂ« tĂ« astronomisĂ« klasike, duke shĂ«rbyer si tekst mĂ«simor dhe referues pĂ«r breza studiuesish.
Ekzemplari i dorëshkruar dallohet për kopertinën e gdhendur prej lëkure dhe për ruajtjen e elementeve autografe, të cilat ofrojnë informacion mbi përdorimin, transmetimin dhe qarkullimin e dijes shkencore në dorëshkrime.
Si dokument i trashëgimisë shkencore, ky dorëshkrim ndihmon të kuptojmë jo vetëm njohuritë astronomike të kohës, por edhe mënyrën se si dija vizualizohej dhe transmetohej përmes tekstit dhe ilustrimit.
Materiali është pjesë e fondit të dorëshkrimeve të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë dhe është i digjituar në Bibliotekën Digjitale. /j.p/
Specialistët shpjegojnë se kjo sjellje është shpesh pjesë normale e zhvillimit dhe tregojnë si të vendosen kufijtë pa turp, frikë apo ndëshkim
ShumĂ« prindĂ«r shqetĂ«sohen kur vĂ«rejnĂ« se fĂ«mija i tyre i vogĂ«l prek organet gjenitale. Shfaqen ndjenja parehatie, frikĂ« se bĂ«het fjalĂ« pĂ«r diçka âtĂ« papĂ«rshtatshmeâ, madje edhe ndjenjĂ« faji, sepse nuk dimĂ« si tĂ« reagojmĂ«. MegjithatĂ«, specialistĂ«t janĂ« tĂ« njĂ« mendimi: nĂ« shumicĂ«n e rasteve, kjo Ă«shtĂ« njĂ« fazĂ« krejtĂ«sisht normale dhe e pritshme e zhvillimit tĂ« fĂ«mijĂ«s.
Fëmijët e vegjël janë natyrshëm kureshtarë. Ashtu siç eksplorojnë gishtat, këmbët apo barkun, ata zbulojnë edhe pjesë të tjera të trupit, përfshirë organet gjenitale. Mjekët pediatër shpjegojnë se kjo sjellje shfaqet më shpesh nga mosha dy deri në pesë vjeç, veçanërisht gjatë periudhës së heqjes së pelenave ose mësimit të përdorimit të tenxheres, kur pjesët intime janë më të ekspozuara dhe më shumë në vëmendjen e fëmijës.
Fëmija vëren se prekja e asaj zone mund të sjellë një ndjesi të këndshme ose qetësuese dhe, për këtë arsye, e përsërit sjelljen.
E rëndësishme të dihet: kjo nuk është sjellje seksuale
Edhe pse për të rriturit mund të duket shqetësuese, prekja e organeve gjenitale te fëmijët e vegjël nuk është masturbim dhe nuk ka asnjë prapavijë seksuale. Psikologët e fëmijëve theksojnë se në këtë moshë, fëmija nuk ka qëllime, mendime apo emocione seksuale. Bëhet fjalë për eksplorim trupor dhe vetëqetësim, pa kuptuar ende normat shoqërore që ne, të rriturit, i marrim si të mirëqena.
Pikërisht për këtë arsye, reagimi i prindërve është vendimtar, sepse ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si fëmija do ta perceptojë trupin e vet, ndjenjat dhe kufijtë personalë, transmeton Telegrafi.
istockphoto
Si duhet të reagojmë dhe çfarë duhet shmangur
SpecialistĂ«t kĂ«shillojnĂ« qĂ« fĂ«mija tĂ« mos turpĂ«rohet, qortohet apo ndĂ«shkohet pĂ«r kĂ«tĂ« sjellje. Reagimet negative mund tâi pĂ«rcjellin mesazhin se trupi Ă«shtĂ« diçka âe keqeâ ose âe turpshmeâ dhe, paradoksalisht, ta shtyjnĂ« fĂ«mijĂ«n qĂ« ta pĂ«rsĂ«risĂ« sjelljen edhe mĂ« shpesh nga kureshtja ose nevoja pĂ«r vĂ«mendje.
Në shtëpi, shpesh është më e mira të mos i kushtohet rëndësi e tepruar. Në shumicën e rasteve, sjellja zhduket vetvetiu nëse nuk dramatizohet.
NĂ« situata gjysmĂ«-publike ose publike, si nĂ« mbledhje familjare, nĂ« kĂ«nd lojĂ«rash apo nĂ« çerdhe, mjekĂ«t pediatĂ«r rekomandojnĂ« largim i vĂ«mendjes pa reagim tĂ« ashpĂ«r. Mund tâi ofrojmĂ« fĂ«mijĂ«s njĂ« lodĂ«r, vizatim, lojĂ« me kuba apo njĂ« aktivitet tjetĂ«r qĂ« i angazhon duart. NĂ«se sjellja vazhdon, ndonjĂ«herĂ« mjafton qĂ« ne tĂ« mos reagojmĂ« me nervozizĂ«m.
MĂ«simi i kufijve, pa turp
Me rritjen e fĂ«mijĂ«s, Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« fillojmĂ« gradualisht tâi shpjegojmĂ« dallimin mes hapĂ«sirĂ«s private dhe asaj publike. PsikologĂ«t kĂ«shillojnĂ« pĂ«rdorimin e fjalive tĂ« thjeshta dhe tĂ« qeta, pa dramatizim, si pĂ«r shembull:
âDisa gjĂ«ra janĂ« nĂ« rregull kur jemi vetĂ«m nĂ« shtĂ«pi, por nuk i bĂ«jmĂ« para tĂ« tjerĂ«ve.â
NĂ«se kjo ndodh nĂ« publik, mund tâia largojmĂ« butĂ«sisht dorĂ«n fĂ«mijĂ«s, me ton tĂ« qetĂ«, dhe ta drejtojmĂ« vĂ«mendjen diku tjetĂ«r. ĂshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe ta lavdĂ«rojmĂ« fĂ«mijĂ«n kur arrin tĂ« presĂ« deri sa tĂ« jetĂ« nĂ« shtĂ«pi. KĂ«shtu, ai mĂ«son kufijtĂ« pa ndjerĂ« faj apo turp.
Kur duhet kushtuar më shumë vëmendje
Mjekët kujtojnë se ndonjëherë kjo sjellje nuk lidhet me kureshtjen, por me nevoja fizike. Disa fëmijë prekin organet gjenitale kur kanë nevojë të shkojnë në tualet, kur ndiejnë kruarje, irritim ose parehati. Prandaj, është e dobishme ta pyesim fëmijën nëse ka nevojë për tualet.
Nëse vërejmë se sjellja bëhet shumë e shpeshtë, e përsëritur në mënyrë obsesive, nëse fëmija duket i shqetësuar ose nuk qetësohet pa këtë veprim, është e rëndësishme të konsultohemi me pediatrin. Në disa raste, pas kësaj sjelljeje mund të fshihen stres, ndryshime në mjedis ose pasiguri emocionale.
Mesazh për prindërit
Specialistët theksojnë se gjëja më e rëndësishme është të ruajmë qetësinë dhe të kemi besim në zhvillimin e fëmijës. Me mirëkuptim, udhëzim të butë dhe kufij të qartë, por të ngrohtë, i ndihmojmë fëmijët të ndërtojnë një marrëdhënie të shëndetshme me trupin dhe ndjenjat e tyre.
Detyra jonë nuk është ta frikësojmë apo ta turpërojmë fëmijën, por ta udhëzojmë me siguri, pranim dhe respekt për veten. /Telegrafi/
TIRANĂ, 24 janar /ATSh/ Hyrja e bankĂ«s sĂ« parĂ« digjitale nĂ« tregun financiar shqiptar pĂ«rbĂ«n njĂ« risi tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r sistemin bankar, duke shĂ«nuar njĂ« hap drejt modernizimit tĂ« shĂ«rbimeve financiare dhe pĂ«rafrimit me standardet evropiane.
Ky zhvillim pritet të sjellë një model të ri operimi, të bazuar tërësisht në teknologji digjitale, si dhe të rrisë konkurrencën në treg.
Ekspertja e ekonomisë, Romina Radonshiqi, në një intervistë për Agjencinë Telegrafike Shqiptare, vlerësoi se Shqipëria ka treguar gatishmëri për të përqafuar risitë, edhe pse përballet ende me sfida infrastrukturore dhe informuese.
âHyrja e bankĂ«s digjitale do tĂ« na afrojĂ« mĂ« shumĂ« me tregjet bankare evropiane dhe do tĂ« rrisĂ« konkurrueshmĂ«rinĂ« e sistemit financiarâ, u shpreh Radonshiqi.
Sipas saj, përvoja pozitive e qytetarëve me shërbimet online ka treguar se digjitalizimi sjell përfitime konkrete, duke reduktuar kohën dhe kostot si për individët, ashtu edhe për bizneset, përfshirë zonat rurale. E njëjta prirje pritet të reflektohet edhe në sistemin bankar, përmes rritjes së efikasitetit dhe aksesit në shërbime financiare.
âBanka digjitale nĂ«nkupton kosto mĂ« tĂ« ulĂ«ta transaksionesh, kursim kohe dhe rritje tĂ« konkurrueshmĂ«risĂ«, si nĂ« aspektin e tĂ« bĂ«rit biznes, ashtu edhe nĂ« realizimin e operacioneve financiareâ, tha ajo.
Radonshiqi theksoi se banka e re digjitale pritet të shërbejë si model për bankat e tjera tregtare, duke nxitur digjitalizimin e mëtejshëm të shërbimeve dhe orientimin e tregut bankar drejt inovacionit teknologjik.
Megjithatë, krahas risive që sjell, digjitalizimi i plotë i shërbimeve bankare shoqërohet edhe me sfida të rëndësishme, ku kryesorja mbetet siguria kibernetike. Sipas ekspertes, rritja e përdorimit të platformave digjitale ekspozon sistemin financiar ndaj rreziqeve të reja, përfshirë sulmet kibernetike, të cilat mbeten një shqetësim për qytetarët dhe bizneset.
âPavarĂ«sisht lehtĂ«sive dhe efikasitetit qĂ« ofron banka digjitale, sfida kryesore lidhet me garantimin e sigurisĂ« sĂ« tĂ« dhĂ«nave dhe transaksioneve financiare. Kjo kĂ«rkon masa tĂ« shtuara sigurie dhe bashkĂ«punim tĂ« ngushtĂ« mes bankave dhe institucioneve rregullatoreâ, theksoi Radonshiqi.
Sipas saj, adresimi i sfidës së sigurisë kibernetike do të jetë vendimtar për ndërtimin e besimit të publikut dhe për suksesin afatgjatë të modelit të bankës digjitale në Shqipëri, duke e kthyer këtë risi në një faktor pozitiv për zhvillimin e gjithë sistemit bankar.
Banka e parë digjitale, e cila ka marrë miratimin nga Banka e Shqipërisë, do të operojë pa degë fizike, duke ofruar shërbime bankare përmes platformave digjitale. Modeli i saj synon të kombinojë teknologjinë e avancuar me procedura të thjeshtuara, kosto më të ulëta transaksionesh dhe një qasje të përqendruar te klienti, duke ndryshuar mënyrën tradicionale të ndërveprimit me bankën.
Shkolla Digjitale (Digital School), kompani e themeluar në Kosovë në vitin 2015 dhe me mbi 40 lokacione aktive në mbarë botën, po merr pjesë në Bett UK 2026, eventi më i madh global për edukim dhe teknologji, i cili po mbahet nga 21 deri më 23 janar në ExCeL Londër.
Këtë vit, Bett UK mblodhi mbi 35 mijë pjesëmarrës nga e gjithë bota përfshirë emra të mëdhenj të industrisë globale, si Microsoft, Amazon, Cisco, Canva, edukatorë, institucione publike dhe vendimmarrës ndërkombëtarë.
Shkolla Digjitale ishte e vetmja kompani nga Kosova që prezantoi në Bett UK 2026, duke përfaqësuar jo vetëm kompaninë, por edhe potencialin e inovacionit kosovar në fushën e edukimit dhe teknologjisë në një skenë globale.
GjatĂ« ditĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« eventit, Darsej Rizaj, bashkĂ«-themelues dhe CTO i ShkollĂ«s Digjitale , prezentoi âWhen AI Meets Edutainment: Reimagining Student Motivation at Scaleâ, ku u trajtua njĂ« nga sfidat kryesore tĂ« arsimit sot: motivimi i nxĂ«nĂ«sve dhe angazhimi i tyre nĂ« procesin mĂ«simor.
Në prezantimin e tij, Rizaj shpalosi ekosistemin e Shkollës Digjitale, si një mjet që e bën mësimin më të personalizuar, më të kuptueshëm dhe më tërheqës për nxënësit, duke i mbajtur ata aktivë dhe të përfshirë në procesin mësimor. Në këtë ekosistem përfshihen:
DSOS â Menaxhim operacional dhe inteligjent i shkollave
Houses â Angazhim dhe motivim pĂ«rmes lojĂ«s
dBlox â Kodim kreativ dhe zhvillimi i tĂ« menduarit kompjuterik
AI Engine â Personalizim inteligjent sipas analizĂ«s dhe automatizim
Të dizajnuara për të funksionuar së bashku ose në mënyrë të pavarur. Me këtë paraqitje, Shkolla Digjitale konfirmon rolin e saj aktiv në diskutimet ndërkombëtare mbi të ardhmen e arsimit, inteligjencës artificiale dhe edutainment-it. Shkolla Digjitale po përfaqësohet në Bett UK 2026 nga ekipi drejtues dhe teknik, duke përfshirë edhe themeluesit e saj, Hana Qerimi dhe Darsej Rizaj.
Nga: Olivia Petter / The Independent PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Nëse burrat me të cilët kam dalë gjatë vitit të fundit kanë pasur ndonjë gjë të përbashkët, është ajo se të gjithë duan të flasin me mua për inteligjencën artificiale [IA].
E përdor për të shkruar artikujt e mi? Jo.
A jam e shqetësuar se do të ma zaptojë punën? Në fakt jo.
A do të vazhdoj të shkruaj libra nëse të gjithë duan të lexojnë ato që janë shkruar nga IA-ja? Po.
A e kam pĂ«rdorur ndonjĂ«herĂ« pĂ«r tâi shkruar mesazh dikujt nĂ« njĂ« aplikacion takimesh? Jo.
A duhet ta pyesim ChatGPT-në të na përshkruajë për ndonjë partnerë të mundshëm? Oh, Zot.
Këto biseda rrallëherë janë të rastësishme. Kam pasur edhe debate. Një herë hyra në një bisedë të zjarrtë me një burrë nëse njerëzit duhet të kërkojnë këshilla mjekësore te ChatGPT-ja, dhe me një tjetër që pranoi se e kishte përdorur për ta ndihmuar për ta shkruar një mesazhe ndarjeje.
Ndërkohë, sa herë që kam postuar në Instagram në mbështetje të krijimtarisë njerëzore mbi përmbajtjen e gjeneruar nga IA-ja, marr një lumë reagimesh - dhe ato gjithmonë nga burrat e etur për të përmbysur përsiatjet e mia rreth asaj se çfarë do të thotë të krijosh dhe të konsumosh art.
Kjo nuk do të thotë se gratë që njoh nuk e përdorin IA-në - shumë nga to e shohin si mjet të paçmuar për këshilla për karrierë, mbështetje financiare dhe, në disa raste, mbështetje emocionale - por, nuk besoj se e përdorin, apo qoftë edhe mendojnë për të, aq shumë.
Të dhënat e mbështesin këtë. Megjithëse kërkimet ndryshojnë, disa studime kanë treguar se burrat e përdorin IA-në gjeneruese më shumë se gratë. Në vitin 2024, një punim i titulluar Hendeku gjinor në Gen IA ka përshkruar se të dhënat nga Anketa e Pritshmërive të Konsumatorëve tregonin që 50 për qind e burrave përdorin mjete të IA-së gjeneruese, në krahasim me 37 për qind të grave.
Një studim nga Danimarka zbuloi se gratë kanë më pak gjasa të përdorin ChatGPT-në për punë sesa burrat, ndërsa kërkimi i kryer në Shkollën e Biznesit të Harvardit zbuloi se, ndërmjet nëntorit 2022 dhe majit 2024, gratë përbënin 42 për qind të 200 milionë përdoruesve mesatarë mujorë të faqes së internetit të ChatGPT-së.
Po shfaqet një hendek i qartë - i tillë që shumëkush ka frikë se do të thellojë pabarazitë ekzistuese ekonomike në vendin e punës.
Shpjegimet më të zakonshme përfshijnë faktin se gratë janë më pak të përfaqësuara në karrierat STEM [Shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë] dhe në rolet specifike të IA-së, si një industri që kryesisht mbahet nga burra; vetëm 14 për qind e pozicioneve ekzekutive të larta në IA mbahen nga gratë.
Por, sinqerisht, mendoj se arsyeja pse gratë nuk e përdorin AI-në aq shumë shkon shumë më thellë sesa përfaqësimi i thjeshtë.
Si fillim, kjo teknologji është përdorur kundër nesh - që nga fillimi. Ka trillime pornografike [deepfake] të krijuar nga Grok-u dhe platforma të tjera; të dashurat e IA-së që burrat përdorin për të zhvilluar biseda dhe për të realizuar fantazi në hapësira ku pëlqimi nuk ekziston; dhe, një mori paragjykimesh gjinore që teknologjia vazhdon të përforcojë.
Ajo i nënvlerëson problemet e shëndetit të grave, shpesh i portretizon gratë në role shtëpiake ose nënshtruese, dhe mbështetet në asistente që janë në thelb të feminizuara - mos harroni që ChatGPT-ja përdori (dhe më pas hoqi) një ndërfaqe zanore që tingëllonte në mënyrë të frikshme si zëri i Scarlett Johanssonit nga filmi Her?
Me gjithĂ« kĂ«tĂ« nĂ« mendje, a Ă«shtĂ« pĂ«r tâu habitur qĂ« disa gra mund tĂ« ndihen tĂ« rezervuara pĂ«r tĂ« pĂ«rqafuar IA-nĂ« me tĂ« njĂ«jtin entuziazĂ«m qĂ« duket se po shfaqin burrat?
Kam disa shokĂ« qĂ« janĂ« gjithashtu tĂ« pavendosur, por, si unĂ«, ata punojnĂ« nĂ« fusha krijuese ku IA-ja aktualisht pĂ«rbĂ«n mĂ« shumĂ« kĂ«rcĂ«nim sesa ndihmĂ«. Edhe kĂ«shtu, disa prej tyre janĂ« tĂ« lumtur tâi bĂ«jnĂ« pyetje ChatGPT-sĂ«, gjatĂ« gjithĂ« ditĂ«s, ashtu siç nuk i kam parĂ« kurrĂ« gratĂ«.
Ndoshta ekziston një nivel i natyrshëm i besimit në lojë - një supozim se kjo platformë mund të më ndihmojë sepse më favorizon.
ĂshtĂ« njĂ« vetĂ«besimqĂ« gratĂ« nuk janĂ« inkurajuar ta zhvillojnĂ«. Dhe, megjithatĂ«, pĂ«rderisa teknologjia evoluon, IA-ja do tĂ« formĂ«sojĂ« dhe pĂ«rcaktojĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« jetĂ«n tonĂ«.
Kjo mĂ« kthen te takimi ku njĂ« burrĂ« sugjeroi tĂ« pĂ«rdornim ChatGPT-nĂ« pĂ«r tĂ« na pĂ«rshkruar si partnerĂ« tĂ« mundshĂ«m. Ia dĂ«rgova timen: njĂ« listĂ« e çrregullt me klishe tĂ« parashikueshme tĂ« gjeneruara nga ajri i nxehtĂ« i internetit (âOlivia Ă«shtĂ« altruiste, bujare dhe e ngrohtĂ«â).
BĂ«ra shaka pĂ«r faktin qĂ« nuk isha asnjĂ« nga kĂ«to gjĂ«ra. Ai nuk dukej se e kuptoi dhe u pĂ«rgjigj se nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« do tĂ« donte shumĂ« tĂ« ishte me njĂ« altruiste, bujare dhe tĂ« ngrohtĂ«. âSa keqâ, shtoi ai.
TIRANĂ, 15 janar /ATSh/ Agjencia pĂ«r Zhvillim BujqĂ«sor dhe Rural (AZHBR) po pĂ«rshpejton digjitalizimin e sektorit bujqĂ«sor nĂ« ShqipĂ«ri, duke implementuar Sistemin e Identifikimit tĂ« Parcelave tĂ« TokĂ«s (LPIS).
Ky sistem siguron administrim më të saktë dhe transparent të fondeve të Bashkimit Evropian, përmirëson mbështetjen për fermerët dhe lehtëson menaxhimin e skemave bujqësore në përputhje me standardet evropiane.
Drejtoresha e AZHBR-së, Ardita Kuçi tha se LPIS, bazohet në imazheri satelitore dhe standard të avancuara të BE-së.
E pranishme në takimin e organizuar sot në Tiranë, me ekspertë vendas dhe të huaj, ajo vuri theksin në përfshirjen më të gjerë të fermerëve për konfirmimin dhe pasurimin e të dhënave fillestare.
Gjatë takimit u prezantuan përvoja nga vendet e Bashkimit Evropian, ecuria e projektit pilot në Shqipëri dhe roli i LPIS në rritjen e efikasitetit të administrimit të skemave të mbështetjes bujqësore.
âPas pĂ«rfundimit tĂ« fazĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« projektit pilot LPIS nĂ« Qarkun e Beratit. AZHBR pĂ«rgatitet pĂ«r fazĂ«n e dytĂ« tĂ« zbatimit, me fokus pĂ«rfshirjen e fermerĂ«ve pĂ«r konfirmimin dhe pasurimin e tĂ« dhĂ«nave fillestare, tĂ« pĂ«rftuara nga interpretimi i imazherisĂ« satelitoreâ, tha Kuçi.
Projekti EU4Property Rights financohet nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga UNOPS, në bashkëpunim të ngushtë me Agjencinë Shtetërore të Kadastrës dhe AZHBR, duke kontribuar në përmirësimin e menaxhimit të pronave dhe mbështetjen e fermerëve shqiptarë.
GjatĂ« raportimit pĂ«rpara Kuvendit nĂ« tetor, ish-kreu i ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme, Altin Dumani u ankua se ShqipĂ«risĂ« i mungonte njĂ« kuadĂ«r ligjor pĂ«r tĂ« mundĂ«suar sekuestrimin e pasurive tĂ« paligjshme nĂ« formĂ« dixhitale, nĂ«pĂ«rmjet kriptovalutave. PavarĂ«sisht vakuumit ligjor, Dumani tha se SPAK kishte bllokuar 11 milionĂ« euro kriptovaluta me ndihmĂ«n e partnerĂ«ve ndĂ«rkombĂ«tarĂ«, por e [âŠ]
LONDER, 6 janar /ATSH-AA/ â PĂ«rderisa platformat dixhitale i zbehin kufijtĂ« midis figurave publike dhe audiencĂ«s sĂ« tyre, marrĂ«dhĂ«niet parasociale â lidhjet emocionale tĂ« njĂ«anshme tĂ« formuara me njerĂ«z qĂ« pĂ«rdoruesit nuk i kanĂ« takuar kurrĂ«, po bĂ«hen mĂ« intensive, tĂ« pĂ«rhapura dhe ekonomikisht tĂ« fuqishme, thonĂ« ekspertĂ«t.
Dikur i kufizuar kryesisht në kërkimin akademik, termi marrëdhënie parasociale është zhvendosur në diskursin kryesor, pasi mediat sociale, transmetimet e drejtpërdrejta dhe përmbajtja e drejtuar nga algoritmet nxisin një ndjenjë të vazhdueshme intimiteti midis fansave dhe personazheve të famshëm, ndikuesve dhe madje edhe chatbot-eve të inteligjencës artificiale.
Parasocial u zgjodh si fjala e vitit 2025 e Fjalorit të Kembrixhit, megjithëse vetë koncepti daton dekada më parë. Ideja u prezantua për herë të parë në vitin 1956 nga studiuesit Donald Horton dhe Richard Wohl, të cilët vunë re se audienca televizive zhvillonte ndjenja familjariteti dhe afërsie emocionale me personalitetet në ekran.
Megjithatë, sot qasja e vazhdueshme në internet, postimet personale dhe përgjigjet e drejtpërdrejta krijojnë një iluzion afërsie, duke i bërë lidhjet parasociale të ndihen më reale se kurrë më parë.
Shembujt variojnë nga komunitetet e përkushtuara të fansave të K-pop-it deri te ndjekësit e influencuesve dhe reagimet emocionale ndaj ngjarjeve të jetës së të famshmëve, siç janë vajtimet e fansave për fejesën e yllit amerikan të pop-it Taylor Swift me lojtarin e NFL-së Travis Kelce.
â Intimiteti i prodhuar nxit investimin emocional
Profesoresha në Universitetin e Floridës Qendrore, Mel Stanfill tha se mediat sociale kanë amplifikuar në mënyrë dramatike marrëdhëniet parasociale duke e shndërruar intimitetin në një produkt strategjik.
K-pop-i, nĂ« veçanti tregton ndjenjĂ« tĂ« prodhuar afĂ«rsie, tha Stanfill duke shpjeguar se tĂ« famshmit e pĂ«rziejnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« markĂ«n e tyre profesionale me pamje tĂ« kuruara me kujdes tĂ« jetĂ«s sĂ« tyre private. âKy ekspozim i vazhdueshĂ«m thellon investimin emocional tĂ« fansaveâ, tha ajo ndonjĂ«herĂ« duke motivuar besnikĂ«ri tĂ« jashtĂ«zakonshme, dhe nĂ« raste ekstreme, sjellje shqetĂ«suese.
Stanfill vuri në dukje incidentet e ndjekësve që përfshijnë idhujt e K-pop-it dhe rastet historike siç është atentati i vitit 1981 ndaj ish-presidentit amerikan Ronald Reagan, i nxitur nga një obsesion me aktoren Jodie Foster, si shembuj se si lidhja parasociale mund të bëhet e rrezikshme.
Ajo shtoi se këto marrëdhënie formësojnë gjithnjë e më shumë sjelljen ekonomike, duke e shndërruar konsumin në një shënues të besnikërisë dhe statusit brenda komuniteteve të fansave.
Stanfill paralajmëroi se dinamikat e kulturës së anulimit brenda fandom-eve shpesh keqkarakterizohen, ndonjëherë duke errësuar llogaridhënien ose duke synuar në mënyrë disproporcionale grupet e margjinalizuara, ndërsa rritja e përmbajtjes së gjeneruar nga inteligjenca artificiale rrezikon ta turbullojë më tej realitetin dhe të intensifikojë dezinformimin.
â Iluzioni i reciprocitetit forcon besnikĂ«rinĂ« e fansave
Marrëdhëniet parasociale formësojnë jetën e përditshme të njerëzve, mirëqenien mendore dhe zakonet e konsumit dhe mund të formohen jo vetëm me personazhe të famshëm dhe ndikues të vërtetë, por edhe me personazhe fiktivë dhe madje edhe avatarë të inteligjencës artificiale.
Studiuesja e psikologjisĂ« sĂ« medias nĂ« Universitetin âEmpire Stateâ nĂ« New York, Gayle Stever tha pĂ«r Anadolu-n se mediat sociale kanĂ« mjegulluar kufirin midis ndĂ«rveprimit thjesht parasocial dhe atij vĂ«rtet shoqĂ«ror.
âAjo qĂ« ndodhi me ardhjen e mediave sociale Ă«shtĂ« se filluam tĂ« futeshim nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« gri ku nuk ishte pikĂ«risht njĂ« marrĂ«dhĂ«nie shoqĂ«rore sepse nuk kishe qasje dhe ata ishin me status mĂ« tĂ« lartĂ«. Por, njerĂ«zit filluan tĂ« merrnin pĂ«rgjigje nĂ« mediat sociale nga personazhet e famshmeâ, tha Stever.
Sipas saj, ky reciprocitet i perceptuar forcon besnikërinë, duke përfituar artistët dhe krijuesit, karrierat e të cilëve varen gjithnjë e më shumë nga bazat e fansave shumë të angazhuara.
âBaza e fansave Ă«shtĂ« buka e tyreâ, tha Stever.
Gjithnjë e më shumë, bazat e fansave janë jetësore për suksesin e personazheve të famshëm, theksoi ajo e cila bëri të ditur se artistë të tillë si grupet K-pop BTS dhe Blackpink si dhe yje të mëdhenj amerikanë, përfitojnë nga mobilizimi i fansave për të rritur transmetimet, top listat dhe fushatat promovuese nga përkushtimi.
â PĂ«rfitimet dhe rreziqet pĂ«r mirĂ«qenien mendore
Ekspertët theksojnë se marrëdhëniet parasociale nuk janë në thelb të dëmshme. Në disa raste, ato ofrojnë mbështetje emocionale dhe mekanizma përballimi. Stever përmendi shembullin e një pacienti me kancer i cili gjeti ngushëllim duke dëgjuar muzikën e këngëtarit Josh Groban, duke e përshkruar atë si një lidhje që ofronte siguri pa ndërveprim të drejtpërdrejtë.
MarrĂ«dhĂ«nie tĂ« tilla mund tĂ« nxisin komunitetin, tĂ« motivojnĂ« udhĂ«timin dhe angazhimin shoqĂ«ror dhe tâi ndihmojnĂ« njerĂ«zit tĂ« menaxhojnĂ« vetminĂ« ose stresin. MegjithatĂ«, Stever paralajmĂ«roi se lidhjet parasociale mund tĂ« bĂ«hen tĂ« pashĂ«ndetshme siç shihet nĂ« raste ekstreme ku njerĂ«zit âmartohenâ me personazhe tĂ« gjeneruara nga IA.
Adoleshentët përjetojnë emocione më intensivisht ndërsa formojnë identitetin e tyre, duke çuar shpesh në lidhje më të forta me të famshmit sesa tek të rriturit, theksoi Stever duke shtuar se në disa raste, kjo cenueshmëri mund të përkthehet në ekstreme të dëmshme, përfshirë çrregullimet e të ngrënit, tendosjen financiare nga shpenzimet e tepërta dhe izolimin social.  /os/
Pas festimeve tĂ« Krishtlindjeve dhe Vitit tĂ« Ri, janari nis me rritje tĂ« sĂ«mundshmĂ«risĂ« nga gripi. DitĂ«t e para tĂ« 2026 kanĂ« rritur infektimet nĂ« popullatĂ«, kryesisht nga gripi i stinĂ«s por dhe virozat e tjera nĂ« qarkullim. PĂ«r mjekĂ«t Ă«shtĂ« njĂ« situatĂ« e pritshme qĂ« ndodh çdo fillimvit, pĂ«r shkak tĂ«Â grumbullimeve tĂ« ndryshme, [âŠ]
Auditimi i ushtruar nga Kontrolli i LartĂ« i Shtetit mbi Fondin e Sigurimit tĂ« DetyrueshĂ«m tĂ« Kujdesit ShĂ«ndetĂ«sor (FSDKSH) pĂ«r vitin 2024 evidenton mangĂ«si tĂ« theksuara strukturore, procedurale dhe funksionale nĂ« menaxhimin, monitorimin dhe kontrollin e barnave tĂ« rimbursueshme. Sipas raportit, pĂ«r periudhĂ«n e audituar janĂ« konstatuar gjithsej 45 gjetje me masa organizative, 3 gjetje [âŠ]
Nga: Alexis Soloski / The New York Times PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
âPĂ«rpiqem tĂ« mos shkruaj distopi,â ka thĂ«nĂ« dramaturgu Jordan Harrison. âSepse Ă«shtĂ« e mĂ«rzitshme. MĂ« pĂ«lqen tĂ« rri nĂ« njĂ« vend tĂ« paqartĂ«.â
Kjo ndodhi të hënën e fundit, në ditën e tij të pushimit, dhe ai po rrinte në një kafene të ndriçuar dhe të qetë në Bruklin. Një utopi e mesditës dhe gjithashtu një vend analog dhe nxitës për të diskutuar veprën e fundit të Harrisonit - një anatomi e ëmbël dhe e hidhur e ndërlidhjes njerëzore të ndërmjetësuar nga teknologjia.
Në disa prej dramave të tij të fundit, Harrisoni ka eksploruar çfarë do të thotë të jesh njeri, por kurrë më fuqishëm se në dramën e vitit 2014, Marxhori Prajm [Marjorie Prime] - që ishte në finale për çmimin Pulicer [Pulitzer] dhe që tashmë shfaqet në Broduej.
E vendosur disa dekada në të ardhmen (disa detaje nga konteksti sugjerojnë vitet 2060), Marxhori Prajm ka në rolin kryesor June Squibbin si një grua në të tetëdhjetat. Për shoqëri dhe për të shmangur humbjen e kujtesës, ajo bisedon me një Prajm - një version holografik i bashkëshortit të saj të ndjerë. E shkruar kur biseda rreth inteligjencës artificiale gjeneruese [IA] ishte më e heshtur, drama ka ardhur në Broduej pikërisht në kohën kur kjo bisedë është bërë shumë më e zjarrtë. Si të gjitha dramat e Harrisonit, është një dramë rreth vdekshmërisë dhe pasqyron gjithnjë e më shumë bindjen e tij se teknologjia përfundimisht do të na tejkalojë.
âIdeja qĂ« bota njerĂ«zore do tĂ« marrĂ« fund, nĂ« fund tĂ« fundit Ă«shtĂ« diçka qĂ« mĂ« ka shoqĂ«ruar pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ«,â tha ai, teksa hante njĂ« tas me drithĂ«ra. Nuk tingĂ«llonte i trishtuar pĂ«r kĂ«tĂ«.
Harrisoni, 48 vjeç, u rrit nĂ« Beinbrixh-AjlĂ«nd, nĂ« Uashington pranĂ« Sietllit, kur ishte ende njĂ« vend mjaft rural dhe jo njĂ« komunitet i banuar nga punonjĂ«s tĂ« teknologjisĂ«. Dhe, pavarĂ«sisht fokusit qĂ« ka teknologjia nĂ« veprat e tij, ai gjithmonĂ« ka qenĂ« njĂ« pĂ«rdorues i vonuar - ose aspak pĂ«rdorues i pajisjeve. Edhe tani, kur jeton nĂ« Bruklin me bashkĂ«shortin e tij, Adam Green - drejtor artistik i Teatrit âPlaywrights Horizonsâ - ai mbetet i distancuar nga rrjetet sociale.
Pranon se ka njerĂ«z nĂ« botĂ« qĂ« kanĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie pa konflikte me teknologjinĂ«, âqĂ« nuk vuajnĂ« pĂ«r ndjesinĂ« qĂ« kishte truri i tyre nĂ« vitin 1995,â ka thĂ«nĂ« ai. Ai nuk Ă«shtĂ« njĂ« prej tyre. Ka mall pĂ«r kohĂ«n kur mund tĂ« lexonte njĂ« libĂ«r pa ndier nevojĂ«n pĂ«r tĂ« kontrolluar rezultatet mĂ« tĂ« fundit tĂ« tenisit. Ajo kohĂ« ka ikur.
âUnĂ« jam defekti, jo teknologjia,â ka thĂ«nĂ« ai. âPaaftĂ«sia ime pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« jo, sjellja ime e varĂ«sisĂ«.â
Ai Ă«shtĂ« i ndjeshĂ«m ndaj kĂ«saj varĂ«sie, tĂ« paktĂ«n sa i pĂ«rket shkrimit. Si pĂ«rfaqĂ«sues i fundit i brezit X, ai ka pĂ«rjetuar kalimin nga epoka analoge nĂ« atĂ« digjitale. Duke studiuar gjuhĂ«n angleze nĂ« Stenford nĂ« vitet â90 tĂ« shekullit XX, ai kishte, sipas tij, ânjĂ« vend nĂ« rreshtin e parĂ« pĂ«r tĂ« kuptuar se kjo do tĂ« ishte bota e ardhshme dhe se po filloja njĂ« karrierĂ« nĂ« njĂ« fushĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« vjetruar.â
Mahnitja e tij ka të bëjë me sjelljen njerëzore që ndihmohet dhe pengohet nga pajisjet që kemi në duar - ato që ekzistojnë tani dhe ato që ai vetëm i imagjinon.
âNdjehet si diçka fantastike, por gjithçka Ă«shtĂ« brenda mundĂ«sive,â ka thĂ«nĂ« Anne Kauffman, regjisorja e Marxhori Prajmit, qĂ« ka punuar me Harrisonin pĂ«r gati 20 vjet. âAi gjithmonĂ« merret me tĂ« tashmen, me realitetin, nĂ« njĂ« botĂ« tjetĂ«r fantastike me tĂ« cilĂ«n ai e krahason.â
Kjo pĂ«rplasje mes analoges dhe digjitales u shfaq pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« dramĂ«n e Harrisonit tĂ« vitit 2010, Futura, njĂ« triler ku materiali i shtypur ishte pothuajse i ndaluar. KĂ«to ide u zhvilluan mĂ« tej nĂ« Maple and Vine, njĂ« dramĂ« e vitit 2011 pĂ«r njĂ« dyshe tĂ« martuar e tĂ« zhgĂ«njyer qĂ« braktisin jetĂ«n moderne pĂ«r tĂ« jetuar nĂ« njĂ« komunitet ku Ă«shtĂ« gjithmonĂ« viti 1955. Siç shpjegon njĂ« personazh: âKufizimet janĂ« lehtĂ«sim.â
Ka më pak lehtësim në The Antiquities, që pati premierën më herët këtë vit në Playwrights Horizons - që prej kohësh është shtëpia e Harrisonit. Një seri skenash të shkurtra për përqafimin dhe dorëzimin e njerëzimit ndaj teknologjisë fillojnë në shekullin XIX me emrat si Mary Shelley, dhe përfundojnë shumë më vonë kur qeniet post-njerëzore kanë krijuar Muzeun e Antikiteteve të Njeriut të Fundit, duke ngritur kasetat Betamax dhe shishet e shamposë në statusin e relikteve.
Kur Harrisoni shkroi dramën në vitin 2012, disa momente dukeshin të çuditshme - si një skenë ku një shkrimtare shqetësohej se së shpejti do të zëvendësohej nga IA-ja. Jo shumë kohë më vonë, Harrisoni, i cili shkruan edhe për televizion, u gjend në mesin e protestuesve të Shoqatës së Skenaristëve [Writers Guild] - në vitin 2023, duke bërë grevë për mbrojtje të shkrimit të skenarëve nga IA-ja. Ky nuk është shembulli i vetëm i parashikimit të tij. Maple and Vine dukej se parashikonte lëvizjen për gruan tradicionale [tradwife] dhe, ndonëse materiali i shtypur ende nuk është ndaluar, lëvizja drejt digjitalizimit, si në Futura, është rritur.
Kur Harrisoni filloi Marxhori Prajmin, ideja që një person mund të bisedonte me një simulacë të një të ndjeri dukej gjithashtu spekulative. Ai sapo kishte lexuar një libër mbi Testin e Turingut, një sfidë ku një njeri përpiqet të kuptojë nëse personi me të cilin po flet është njeri apo makinë. Ai vendosi të bashkëpunonte me një çetbot, duke ia lënë audiencës të dallonte kush kishte shkruar çfarë. Por, çetbotët e qasshëm në vitin 2012 ishin mjaft primitivë - dramaturgë të dobët. Harrisoni e braktisi atë ide, duke zgjedhur në vend të saj një dramë familjare me një skenë të vetme për një grua, Marxhorinë; vajzën dhe dhëndrin e saj; dhe një version çetboti të bashkëshortit të saj.
Kauffmani, qĂ« bĂ«ri regjinĂ« pĂ«r shfaqjen nĂ« Los Anxhelos, kishte humbur sĂ« fundmi nĂ«nĂ«n e saj. âIsha shumĂ« e tĂ«rhequr nga ideja e vazhdimit tĂ« njĂ« bisede pĂ«rtej vdekjes,â tha ajo. Ajo u prek dhe u magjeps nga pĂ«rmasat e imagjinatĂ«s sĂ« Harrisonit, diçka qĂ« nĂ« atĂ« kohĂ« ishte qasje radikale.
Squibb, e cila e kishte parĂ« dramĂ«n kur debutoi, nuk ndjeu se e kishte kuptuar plotĂ«sisht. âMendoj se thjesht nuk ishim gati pĂ«r tĂ«,â tha ajo. Por, kur iu dĂ«rgua skenari mĂ« 2025, pasi çetbotĂ«t ishin bĂ«rĂ« pjesĂ« e jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme, ajo ndjeu se ishte e pĂ«rgatitur. Bota kishte arritur dramĂ«n.
NĂ« Broduej, Squibb luan MarxhorinĂ« dhe mĂ« vonĂ« edhe versionin Marxhori Prajm. Ajo i konsideron si njĂ« rol tĂ« vetĂ«m, ndonĂ«se vĂ«ren se boti Ă«shtĂ« ndryshe nga Marxhoria e vĂ«rtetĂ«. Prajmi Ă«shtĂ« mĂ« i ngurtĂ«, mĂ« formal. âQĂ«llimi i tyre Ă«shtĂ« gjithmonĂ« tĂ« tĂ« kĂ«naqĂ«,â tha ajo.
NjĂ« dramĂ« mĂ« e thjeshtĂ« do ta kishte trajtuar kĂ«tĂ« qĂ«llim si diçka tĂ« keqe ose thjesht tĂ« frikshme. Marxhori Prajm e sheh si diçka mĂ« melankolike - si njĂ« vektor tĂ« pĂ«rkatĂ«sisĂ« sĂ« pabarabartĂ«. âKa diçka atje qĂ« flet pĂ«r ballafaqimin me humbjen e pashmangshme, si kusht themelor njerĂ«zor,â ka thĂ«nĂ« dramaturgia Sarah Lunnie, qĂ« shpesh punon me Harrisonin. âDhe, çfarĂ« Ă«shtĂ« joshĂ«se te ideja pĂ«r tĂ« mos pasur humbje.â
Prajmët janë pothuajse aq njerëzorë sa për të lehtësuar humbjen e një të dashuri. Por, në qetësinë dhe gëzimin e tyre, nuk janë zëvendësues i vërtetë për njerëzoren.
âAsgjĂ« nuk Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r njĂ« çetbot,â thotĂ« Harrisoni. âNuk pĂ«rballet me gjĂ«ra, nuk mendon çfarĂ« Ă«shtĂ« e drejtĂ«. ĂshtĂ« i çliruar nga kjo - dhe kjo Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« mungesĂ« morale.â
Kjo mungesĂ« ka gjasa tĂ« qĂ«ndrojĂ«. NĂ« dramĂ«, versioni Prajm i bashkĂ«shortit tĂ« Marxhories, Uolter (Chris Lowell), vĂ«ren se vajza e tyre, e cila nuk i pĂ«lqen PrajmĂ«t, ka frikĂ« nga e ardhmja. âEpo, kjo nuk Ă«shtĂ« gjĂ« e mirĂ«,â thotĂ« Marxhori. âDo tĂ« kthehem shpejt, mĂ« mirĂ« tĂ« jemi miqĂ«sorĂ« me tĂ«.â
VĂ«rtet, teknologjia qĂ« dukej aq larg mĂ« 2014 ka mbĂ«rritur tashmĂ« - e aftĂ« tĂ« sigurojĂ« audio dhe video tĂ« besueshme (nĂ«se jo ende holograme) tĂ« çdo personi tĂ« gjallĂ«. Squibb beson se nuk mund tĂ« riprodhojĂ« emocionin e vĂ«rtetĂ« njerĂ«zor - tĂ« paktĂ«n ende jo. âNjĂ« aktor njerĂ«zor shfaq njĂ« gamĂ« tĂ« gjerĂ« emocionesh, shumĂ« tĂ« sinqerta dhe tĂ« vĂ«rteta,â tha ajo. âIA-ja nuk mund ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ«.â
Dhe, IA-ja ende nuk mund të mbërthejë cilësinë kërkuese dhe të dhimbshme të shkrimit të Harrisonit - magjepsjen e tij me vdekjen dhe me artefaktet që mund të mbijetojnë pas saj.
âKa njĂ« trishtim tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« punĂ«n e tij, por njĂ«kohĂ«sisht njĂ« mrekulli dhe vlerĂ«sim pĂ«r atĂ« çfarĂ« Ă«shtĂ« e pazĂ«vendĂ«sueshme, unike dhe qĂ« po kalon pĂ«rpara nesh vetĂ«m tani - pĂ«r tâu mos u rikuperuar kurrĂ«,â ka thĂ«nĂ« Lunnie. âAi e do jetĂ«n, dhe Ă«shtĂ« i vetĂ«dijshĂ«m gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s se do tĂ« humbasĂ« atĂ« qĂ« do dhe se edhe vetĂ« do tĂ« humbasĂ«.â
Harrisoni e sheh njĂ« kohĂ« kur njerĂ«zimi do tĂ« jetĂ« nĂ« retrovizor. âNuk do tĂ« jemi pĂ«rherĂ« kĂ«tu - ne njerĂ«zit - dhe do tĂ« zhdukemi pak mĂ« shpejt sesa mendoja kur isha fĂ«mijĂ«,â tha ai. Sigurisht, ky Ă«shtĂ« lajm i keq pĂ«r njerĂ«zit. Por, Harrisoni Ă«shtĂ« kureshtar, nĂ« skenĂ« dhe jashtĂ« saj, pĂ«r atĂ« qĂ« IA-ja do tĂ« krijojĂ«. Dhe, pĂ«rveç kĂ«saj, e ardhmja Ă«shtĂ« gjithmonĂ« nĂ« ardhje - mĂ« mirĂ« tĂ« jemi miqĂ«sorĂ« me tĂ«.
âTĂ« gjithĂ« kishin frikĂ« nga telefoni, tĂ« gjithĂ« kishin frikĂ« nga televizori,â ka thĂ«nĂ« Harrisoni. âThjesht, gjĂ«rat do tĂ« ecin pĂ«rpara. Dhe, ne do tĂ« pĂ«rshtatemi.â /Telegrafi/
TIRANĂ, 29 dhjetor/ATSH/ Inspektorati ShĂ«ndetĂ«sor ShtetĂ«ror ka bĂ«rĂ« publik sot bilancin inspektimeve tĂ« kryera gjatĂ« vitit 2025 nĂ« institucionet publike dhe private nĂ« vend.
Në një videomesazh përcjellë nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, bëhet me dije se ISHSH ka realizuar 3884 inspektime në institucionet arsimore dhe 73 inspektime në spitalet publike dhe jopublike në vend.
Gjithashtu, ISHSH ka kryer edhe 3598 inspektime në hotele, bujtina, restorante, pishina dhe subjekte socio-kulturore.
Sipas ISHSH, gjatë vitit 2025 janë kryer edhe 1190 inspektime në subjektet stomatologjike dhe 3552 inspektime për mbrojtjen e shëndetit nga produktet e duhanit.
Instituti Shëndetësor Shtetëror mbetet i angazhuar për forcimin e rolit të shëndetit publik, parandalimin e rreziqeve shëndetësore dhe mbështetjen e politikave kombëtare, me qëllim mbrojtjen dhe përmirësimin e shëndetit të qytetarëve.
TIRANĂ, 28 dhjetor/ATSH/ Kryeministri Edi Rama ndau sot raportin e BankĂ«s BotĂ«rore pĂ«r nivelin e transformimit digjital tĂ« sektorit publik, i cili e rendit ShqipĂ«rinĂ« 54 vende mĂ« lart.
NĂ« episodin e fundit pĂ«r kĂ«tĂ« sezon tĂ« podkastit âFlasimâ, kryeministri Rama bĂ«ri njĂ« pĂ«rmbledhje tĂ« çështjeve kryesore tĂ« javĂ«s, ku u ndal te ky zhvillim pozitiv.
âBanka BotĂ«rore ka publikuar GovTech Maturity Index 2025, ose e thĂ«nĂ« shqip, raportin qĂ« njĂ«herĂ« nĂ« 2-3 vite vlerĂ«son 197 vende tĂ« botĂ«s pĂ«r nivelin e transformimit digjital tĂ« sektorit publikâ, bĂ«ri tĂ« ditur Rama.
Duke u ndalur te hetimi i SPAK pĂ«r AKSHI-n, Rama u shpreh se âduhet pritur me durim vetĂ«m nga drejtĂ«sia qĂ« tĂ« dalĂ« deri nĂ« fund e vĂ«rtetaâ.
âE di qĂ« sot AKSHI pĂ«rballet me njĂ« hetim nga SPAK-u pĂ«r pĂ«rdorimin e fondeve dhe Linda Karçanaj, gruaja qĂ« ka udhĂ«hequr jetĂ«simin e vizionit tonĂ« qeverisĂ«s, pĂ«r transformimin historik digjital tĂ« qeverisjes sĂ« ShqipĂ«risĂ«, me dije, vullnet e pĂ«rkushtim tĂ« pĂ«rditshĂ«m pĂ«r 12 vjet me radhĂ«, gjendet nĂ«n njĂ« masĂ« sigurie me njĂ« akuzĂ« tĂ« hatashme, pĂ«r tĂ« cilĂ«n duhet pritur me durim vetĂ«m nga drejtĂ«sia, e sâmund tĂ« pritet asgjĂ« nga 700 tenxheret e çorbĂ«s politike mediatike, qĂ« tĂ« dalĂ« deri nĂ« fund e vĂ«rteta e saj, ciladoqoftĂ« ajoâ, tha Rama.
Por, Rama vlerĂ«soi se âfalĂ« saj dhe skuadrĂ«s sĂ« AKSHI-it, ku punojnĂ« pa orar plot vajza e djem tĂ« talentuar tĂ« botĂ«s sĂ« re tĂ« teknologjisĂ«, ShqipĂ«ria ka bĂ«rĂ« njĂ« kapĂ«rcim tĂ« madh, krahasuar me vitin 2022 kur ka dalĂ« raporti paraardhĂ«s i BankĂ«s BotĂ«rore pĂ«r qeverisjen digjitaleâ.
âKĂ«tĂ« herĂ«, jo vetĂ«m vijojmĂ« tĂ« renditemi nĂ« Grupin A â i quajtur grupi me Maturitet tĂ« LartĂ« â ku kemi 0.939 pikĂ«, nga 1 qĂ« Ă«shtĂ« maksimumi â por falĂ« njĂ« rritjeje tĂ« ndjeshme, krahasuar me raportin paraardhĂ«s, ku kishim 0.752, kĂ«tĂ« vit kemi kaluar nga vendi i 68-tĂ« nĂ« vendin e 14-tĂ«, mes gjithĂ« atyre vendeve, duke lĂ«nĂ« pas pikĂ«risht falĂ« punĂ«s e vullnetit pĂ«r ta vĂ«nĂ« teknologjinĂ« e re nĂ« shĂ«rbim tĂ« publikut dhe tĂ« zhvillimit tĂ« ShqipĂ«risĂ«, vende me emĂ«r tĂ« madh, si Danimarka, Singapori apo MbretĂ«ria e Bashkuar, e me radhĂ«â, shtoi Kryeministri.
Rama theksoi se ky është një raport objektiv dhe profesional, i cili vlerëson katër fusha kryesore, që mbulojnë sistemet bazë qeveritare, shërbimet publike online, angazhimin digjital të qytetarëve dhe faktorët mundësues institucionalë e ligjorë.
âPa diskutim nuk justifikon absolutisht asnjĂ« shkelje tĂ« ligjit qĂ« pretendohet se ka ndodhur nĂ« aktivitetin e AKSH-it, gjĂ« qĂ« mund tĂ« na e thotĂ« vetĂ«m procesi gjyqĂ«sor, por nga ana tjetĂ«r e gjithĂ« zhurma histerike e 700 tenxhereve tĂ« çorbĂ«s politike mediatike, nuk e zhbĂ«n dot rezultatin fantastik tĂ« ShqipĂ«risĂ«, nĂ« kĂ«tĂ« fushĂ« tĂ« veprimtarisĂ« sĂ« AKSHI-t, qĂ« mund ta verifikoni lehtĂ«sisht pĂ«rmes linkut tĂ« raportitâ, tha Rama, ndĂ«rsa ndau linkun e raportit qĂ« gjendet nĂ« faqen e BankĂ«s BotĂ«rore.
Login
istockphoto
