Ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla informon se ka nisur njĂ« tur dĂ«gjesash me fermerĂ«t nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin, me qĂ«llim pĂ«rshtatjen sa mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« skemĂ«s kombĂ«tare tĂ« mbĂ«shtetjes sĂ« fermerĂ«ve e nevojat qĂ« ata kanĂ«. GjatĂ« vizitĂ«s nĂ« KavajĂ« dhe RogozhinĂ«, ministri theksoi rĂ«ndĂ«sinĂ« e dĂ«gjimit tĂ« fermerĂ«ve dhe pĂ«rfshirjes sĂ« tyre nĂ« pĂ«rshtatjen e skemĂ«s, duke u mundĂ«suar tĂ« japinâŠ
Mëngjesi i 9 prillit të vitit 2025 ishte tragjik për Habib Dinën nga Rahoveci. Në një hektar vresht në kodrat lindore të qytetit nuk kishte mbetur asnjë syth i padëmtuar.
Ngrica e orëve të para të mëngjesit, që zbriti nën -5 gradë, shkatërroi gjithçka.
âKur kam dalĂ« nĂ« vnesht, e kam pas krejt shkrumb⊠mâu ka dok si me i pas ra njĂ« mortajĂ«â, thotĂ« ai.
Ky fenomen goditi pjesën më të madhe të vreshtave të Rahovecit e Suharekës. Dëmi ishte i madh për të gjithë, pasi hardhitë e rrushit kishin filluar të lulëzojnë, pasi në mars temperaturat ishin mbi 20 gradë Celsius.
Përkundër përvojës familjare me breza, Habibi thotë se kishin të pamundur të parashikojnë një mot të tillë. Metodat tradicionale nuk pinë më ujë: kur bie shi, bie pafund duke shkaktuar vërshime, e kur fillon vapa, ajo zgjatë me javë pa asnjë rigë shiu.
Shkenca prapa "çmendurisë" së motit
Këto çrregullime janë derivat i drejtpërdrejt i ngrohjes globale, që e shkaktojmë vet ne njerëzit. Aktivitetet njerëzore, si djegia e lëndëve fosile, shpyllëzimi dhe bujqësia intensive kanë rritur emetimet e gazeve serrë si dioksidi i karbonit, metani dhe oksidi i azotit.
Ironikisht, vetĂ« bujqĂ«sia Ă«shtĂ« edhe viktimĂ«, edhe shkaktare nĂ« njĂ« masĂ«. Ădo lĂ«vrim toke liron gazra nĂ« atmosferĂ«, ndĂ«rsa pĂ«rdorimi i plehrave kimike dhe blegtoria rrisin praninĂ« e oksidit tĂ« azotit dhe metanit.
Këto gazra krijojnë një shtresë në atmosferë që bllokon nxehtësinë e diellit, duke rritur temperaturën mesatare të planetit.
Krejt kĂ«to çârregullime kanĂ« burimin tek ndryshimet klimatike, qĂ« dukeshin tĂ« largĂ«ta pĂ«r njerĂ«zit nĂ« KosovĂ« para disa viteve.
Megjithatë, një raport i vitit 2024 nga NATO për Ndikimin e Klimës në Siguri ngriti alarmin në Kosovë. Vendi ynë ishte në pikën e kuqe të rajonit, ku pritet të përballemi me rritje më të shpejtë të temperaturave sesa mesatarja botërore, duke përjetuar valë të nxehta të gjata, përmbytje të përsëritura dhe zjarre pyjore gjithnjë e më të rrezikshme.
Kjo situatë, e kombinuar me rritjen e popullsisë dhe me menaxhimin e dobët të burimeve ujore, rrezikon të çojë vendin drejt mungesës serioze të ujit në dekadat e ardhshme.
Sipas raportit, âparashikimet e temperaturave mĂ« tĂ« larta dhe rritja e rrezikut nga zjarret, ulja e reshjeve dhe shtimi i popullsisĂ« tregojnĂ« se deri nĂ« vitin 2050, katĂ«r nga pesĂ« pellgjet ujore tĂ« KosovĂ«s mund tĂ« pĂ«rballen me stres ose mungesĂ« uji, gjĂ« qĂ« mund tĂ« ndikojĂ« nĂ« furnizimin me ujĂ« si pĂ«r popullsinĂ« lokale, ashtu edhe pĂ«r trupat e KFOR-itâ.
Raporti i NATO-s i vitit 2024 thekson se nĂ« KosovĂ«, numri i ditĂ«ve me temperatura mbi 35°C mund tĂ« rritet nga 4.4 ditĂ« nĂ« vit nĂ« periudhĂ«n 2020â2039 nĂ« mbi 39 ditĂ« deri nĂ« fund tĂ« shekullit, nĂ« skenarin mĂ« tĂ« keq.
Viti 2024 ishte viti mĂ« i nxehtĂ« i regjistruar ndonjĂ«herĂ« nĂ« histori me rreth 1.55 gradĂ« celsius mbi nivelin paraindustrial. Por, ky rekord po âthyhetâ vit pas viti nga 2015-ta, sipas OrganizatĂ«s Meteorologjike BotĂ«rore.
Ato ndodhin për shkak të rritjes së emetimeve të gazeve serrë si dioksidi i karbonit, metani dhe oksidi i azotit, të cilat çlirohen nga djegia e lëndëve djegëse fosile, shpyllëzimi, bujqësia intensive dhe industria.
Këto gazra grumbullohen në atmosferë dhe bllokojnë nxehtësinë e diellit brenda hapësirës tokësore, duke shkaktuar ngrohje globale. Si pasojë, ndryshojnë modelet e reshjeve, rritet frekuenca e thatësirave, përmbytjeve dhe valëve të nxehtësisë, gjë që ndikon drejtpërdrejt tek ne. E kështu vijnë ndryshimet klimatike, që një prej caqeve e kanë bujqësinë.
âBujqĂ«sia sâĂ«shtĂ« mĂ« si dikurâ
Ecnim mes rreshtave të vreshtave në Rahovec bashkë me Habib Dinën. Ai ka një jetë në vreshta. Familjarisht gjithmonë kanë punuar. Duket që më lehtë ec mes hardhive se sa në asfalt.
Dëshira për ta avancuar jehonën e rrushit të qytetit të tij nuk e ka lënë edhe pa aktivitet shoqëror, duke e themeluar dhe udhëhequr Shoqatën e vreshtarëve.
Ai së bashku me vreshtarët e tjerë kërkuan ndihmë edhe për dëmin e shkaktuar nga ngricat e fillimit të vitit 2025.
Me ta u morën fillimisht Ministria e Bujqësisë e tutje Komuna e Rahovecit, por nuk u kompensua për dëmet e ngricave. Vizita në terren, raporte dhe aty përfundoi gjithçka. Në llogaritë e tyre nuk u derdh asnjë cent.
Habib Dina frikĂ«sohet se tĂ« tilla âsulmeâ nga natyra mund tĂ« jenĂ« mĂ« tĂ« shpeshta, marrĂ« parasysh trendin e 15 viteve tĂ« fundit.
âNga viti 2010 e tutje ka filluar ndryshimi. Ka ra breshĂ«r shumĂ«, gati çdo vit e shkatĂ«rronte njĂ« territor tĂ« vreshtaveâ, thotĂ« ai, teksa kujton se si, nĂ« verat e fundit, reshjet e breshrit janĂ« shndĂ«rruar nĂ« kĂ«rcĂ«nim tĂ« pĂ«rvitshĂ«m, shpesh duke rĂ«nĂ« edhe natĂ«n.
âPara katĂ«r viteve ka ra breshĂ«r nĂ« ora 22:00. NatĂ«n nuk ka ra kurrĂ« bre breshĂ«r, rrallĂ« e rrallĂ« herĂ«. Kjo tregon se moti Ă«shtĂ« çârregulluâ, shton ai, duke tundur kokĂ«n.
MegjithatĂ«, ai tregon pĂ«r parashikimin tradicional qĂ« ju ka ndihmuar dikur, ânĂ«se dita ka qenĂ« e nxehtĂ« e nata e çelne, gjasat pĂ«r brymĂ« janĂ« 100%. Aty mundesh me e mbrojt hardhinĂ« me tym, ose me ujĂ«. NĂ« shtetet e zhvilluara pĂ«rdorin sisteme qĂ« lagin vreshtin gjatĂ« natĂ«s. KĂ«shtu e heqin tĂ« ftohtin. Ne kemi ndezĂ« kashtĂ« edhe goma nĂ«pĂ«r vresht dhe e kemi mujtĂ« tĂ« ftohtitâ, kujton ai, qĂ« nĂ« -6 gradĂ« kĂ«to masa parandaluese nuk kryejnĂ« punĂ«.
Por, breshĂ«ri e ngrica janĂ« vetĂ«m fillimi i tregimit tĂ« tij. âKĂ«to katĂ«r vitet e fundit ka nisĂ« mos me pas borĂ« gjatĂ« dimritâ, shpjegon Habibi. âE bora ndikon nĂ« resurset nĂ«ntokĂ«sore qĂ« nuk ngihet toka me ujĂ«. E kur nuk ngihet toka, nuk ka as pusetĂ« qĂ« me nxjerr ujĂ« pĂ«r me ujit. Sistemet e ujitjes nuk janĂ« tĂ« shpĂ«rndara mĂ« pasâ.
Inxhinieri i bujqësisë, shumë vjet udhëheqës i programit të USAID-it për bujqësi, Fatmir Selimi shpjegon se nga 280 mijë hektarë me potencial për ujitje, vetëm rreth 20 mijë janë realisht nën ujitje.
âSistemi i ujitjes pĂ«rdoret vetĂ«m nĂ« 10â15% tĂ« kapaciteteve ekzistueseâ, thotĂ« Selimi, duke theksuar se mungesa e dijes tek bujqit nĂ« shumĂ« raste dhe mungesa e planifikimit pĂ«r pĂ«rdorimin e ujit e rĂ«ndon problemin.
Ai thotĂ« se sistemet moderne tĂ« ujitjes, si ato pikĂ«âpikĂ« dhe digjitalizimi i tyre, po hyjnĂ« ngadalĂ« nĂ« pĂ«rdorim, por pa njĂ« strategji tĂ« qĂ«ndrueshme pĂ«r menaxhimin e ujit, çdo verĂ« e nxehtĂ« e kthen mungesĂ«n e ujit nĂ« krizĂ«.
Ky çâekuilibĂ«r nuk pĂ«rfundon mĂ« kaq. Vreshtaria Ă«shtĂ« njĂ« nga sektorĂ«t mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m ndaj ndryshimeve klimatike. Rrushi kĂ«rkon ekuilibĂ«r midis diellit dhe shiut, nxehtĂ«sisĂ« dhe lagĂ«shtisĂ«.
âThatĂ«sia ndikon nĂ« rendiment, nĂ« pjekje, nĂ« kohĂ«n kur del rrushiâ, shpjegon Habibi, ânĂ«se rrushi ka pas kushte normale me dalĂ« me datĂ«n 1 shtator, nga thatĂ«sia ai sâmundet edhe mbetet i imĂ«t, nuk ka kualitet.â
Vera e vitit 2024, kujton ai, ishte ndĂ«r mĂ« tĂ« nxehtat ndonjĂ«herĂ«, âtemperaturat kanĂ« arrit deri nĂ« 44 gradĂ«. Edhe nata ka qenĂ« e nxehtĂ«, e kĂ«tĂ« vit veç pak mĂ« e flladitshmeâ.
âKur del rrushi pa kualitet, importi tĂ« mund. TregtarĂ«t largohen, e humb klientinâ, tregon ai.
Në mungesë të sistemit të ujitjes dhe pajisjeve mbrojtëse, fermerët përballen të pambrojtur.
âNuk jemi tĂ« pĂ«rgatitur, as nuk ka kushte. Qeveria nuk Ă«shtĂ« interesu. Ne veç çka Ă«shtĂ« prej Zotitâ, thotĂ« Habibi me njĂ« ton dorĂ«heqjeje.
PĂ«r tĂ«, vreshtaria nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m punĂ«, por pasuri kombĂ«tare qĂ« duhet ruajtur. âVreshtaria e KosovĂ«s Ă«shtĂ« pasuri. Duhet me pas ligj pĂ«r me e mbrojtâ, thotĂ« me bindje.
Këtë hall ai thotë se nuk e kishin menduar, pasi dikur ka qenë disi e projektuar të funksionojë si duhet.
âAtĂ«herĂ« ka qenĂ« nĂ« vijĂ«, si e programume, pritshe me ra shi qat javĂ«, edhe bike. BorĂ« ka pas. Ka pas stinĂ«. E tash sâke as pranverĂ«, as vjeshtĂ«â, thotĂ« teksa buzĂ«qesh lehtĂ«, si tĂ« kujtonte njĂ« rend natyror qĂ« sâkthehet mĂ«.
âPranvera po bĂ«het e ftohtĂ«, po kthehet kah dimri, e vjeshta po merr nxehtĂ«. NĂ« vitin 2024 pemĂ«t kanĂ« lulĂ«zu nĂ« vjeshtĂ«. Ajo ia ka prish ciklin. Ădo ndryshim qĂ« ndodh, patjetĂ«r qĂ« e ka efektin e vetâ.
Sipas ekspertit të bujqësisë Fatmir Selimi, bujqësia e Kosovës nuk është përgatitur për një klimë që ka ndryshuar kaq shpejt.
âBujqĂ«sia e KosovĂ«s ka qenĂ« e mĂ«suar me kushtet pĂ«rafĂ«rsisht tĂ« njĂ«jta gjatĂ« viteve dhe pasi ka filluar ndryshimi nĂ« kĂ«to 10 deri 15 vitet e fundit, bujqit po ndryshojnĂ« dhe po tentojnĂ« me ju pĂ«rshtatĂ« kushteve tĂ« rejaâ, thotĂ« ai, duke treguar se pĂ«rshtatja nuk po ndodhĂ« e plotĂ«.
Raportet e ministrisë
Tregimi i Habibit nuk është i vetëm. Ato që ai i ka bartë në shpinën e tij, e tregojnë edhe raportet zyrtare të Ministrisë së Bujqësisë. Pasojat e ndryshimeve klimatike lexohen qartë në Raportet e Gjelbra të viteve të fundit.
Në Raportin e Gjelbër të vitit 2023, sektori i pemëve paraqitet si një nga më të prekurit nga ndryshimet klimatike. Aty thuhet se rendimentet e mollëve, dardhave dhe kumbullave kanë rënë dukshëm për shkak të ngricave të prillit që dëmtuan frutat e hershme, ndërsa temperaturat ekstreme dhe mungesa e reshjeve në verë çuan në tkurrje të prodhimit në kulturat që kërkojnë lagështi të vazhdueshme, si rrushi dhe pjeshka.
Në të njëjtin raport, përmendet se rendimentet e grurit dhe misrit në rajonet e Dukagjinit e Anadrinit ishin më të ulëta për shkak të thatësisë gjatë fazës së pjekjes, çka solli kokrra më të vogla dhe cilësi më të dobët.
E njĂ«jta gjendje pasqyrohet edhe nĂ« Raportin e GjelbĂ«r tĂ« vitit 2022, ku Ministria konstaton se periudhat e zgjatura tĂ« thatĂ«sirĂ«s dhe temperaturat e larta gjatĂ« verĂ«s kishin shkaktuar ulje tĂ« rendimenteve tĂ« drithĂ«rave dhe dĂ«mtime tĂ« kulturave nĂ« perime. Po aty theksohet se breshĂ«ri dhe reshjet e forta nĂ« muajt majâqershor kishin shkatĂ«rruar pjesĂ«risht prodhimin nĂ« Rahovec e SuharekĂ«, duke e lĂ«nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« fermerĂ«ve pa tĂ« ardhura. NĂ« raport, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, pĂ«rmendet se ândryshimet klimatike po krijojnĂ« pasiguri tĂ« madhe nĂ« planifikimin bujqĂ«sorâ.
NĂ« Raportin e GjelbĂ«r 2021, kjo pasiguri shihet nĂ« mungesĂ«n tĂ« borĂ«s gjatĂ« dimrit dhe nĂ« mungesĂ«n e reshjeve tĂ« pranverĂ«s qĂ« kanĂ« ndikuar nĂ« uljen e rendimenteve. Ministria konstaton se rendimenti i grurit dhe misrit ishte mĂ« i ulĂ«t se nĂ« vitin 2020, ndĂ«rsa nĂ« sektorin e pemĂ«ve vĂ«rehet se âlulĂ«zimi i vonuar dhe temperaturat e larta gjatĂ« verĂ«s kanĂ« ndikuar nĂ« cilĂ«sinĂ« e frutaveâ. Raporti paralajmĂ«ron pĂ«r ândryshime tĂ« papritura tĂ« temperaturaveâ qĂ« shkaktojnĂ« stres nĂ« bimĂ«, njĂ« dukuri qĂ« bujqit tashmĂ« e pĂ«rjetojnĂ« çdo sezon.
NĂ«se kthehemi edhe mĂ« herĂ«t, Raporti i GjelbĂ«r i vitit 2019 kishte qenĂ« njĂ« ndĂ«r tĂ« parĂ«t qĂ« kishte paralajmĂ«ruar drejtimin qĂ« do tĂ« merrte klima. NĂ« tĂ« dokumentohet se temperaturat mesatare vjetore pĂ«r periudhĂ«n 2002â2018 kishin shĂ«nuar rritje tĂ« ndjeshme, ndĂ«rsa sasia e reshjeve kishte rĂ«nĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme.
Ky raport lidh drejtpĂ«rdrejt kĂ«to ndryshime me rĂ«nien e rendimenteve nĂ« disa kultura bazĂ«, si gruri dhe patatja, tĂ« cilat u pĂ«rballĂ«n me mungesĂ« uji dhe reshje tĂ« pakontrolluara gjatĂ« sezonit tĂ« mbjelljeve. Ministria kishte paralajmĂ«ruar qĂ« âkushtet klimatike tĂ« paqĂ«ndrueshme po ndikojnĂ« nĂ« ciklet prodhuese dhe nĂ« koston e prodhimit bujqĂ«sorâ, njĂ« vĂ«rejtje qĂ« sot tingĂ«llon si parashikim i pĂ«rmbushur.
Sipas inxhinierit të bujqësisë Fatmir Selimi, shumë bujq kanë filluar të kuptojnë se ndryshimi është i pashmangshëm, dhe po e përballojnë atë me dije. Ai thotë se bujqit po modernizohen, po bëjnë analiza të tokës dhe ujit, po marrin këshilla teknike dhe po i përshtatin kulturat dhe teknologjitë me kërkesat e tregut dhe me klimën e re.
âEfikasiteti nĂ« prodhimtari Ă«shtĂ« rritur pasi qĂ« bujqit kanĂ« rritur njohuritĂ«, kĂ«shillohen me ekspertĂ« privat, marrin kĂ«shilla nga barnatoret bujqĂ«sore dhe pĂ«rdorin inpute dhe teknologji tĂ« reja qĂ« tĂ« rrisin prodhimtarinĂ« dhe kualitetin dhe tĂ« zvogĂ«lojnĂ« koston e prodhimitâ, thotĂ« ai.
Kjo përshtatje e bujqve sipas tij shihet tek gruri ku përdorimi i variteteve të reja ka sjellë rritje të rendimentit, teksa zhvendosja e prodhimtarisë në masë të madhe në sera edhe të digjitalizuara, farave hibride e plehrave cilësorë, po i mban bujqit në lojë.
SidoqoftĂ«, Selimi kujton se ndikimi i klimĂ«s i prek pothuaj tĂ« gjitha kulturat, por goditje mĂ« tĂ« fortĂ« jep te pemĂ«t dhe perimet. Efekti Ă«shtĂ« jo vetĂ«m njĂ« sezonal, por qĂ« humbja e investimit nga dĂ«mi qĂ« mund tâi bĂ«j ngrica, breshĂ«ri apo thatĂ«sia, njĂ« bujk e demoralizon pĂ«r tĂ« vazhduar tutje dhe ju shton frikĂ« bujqve tĂ« rinj.
Ai tregon se ânĂ« vitet e fundit kemi pas reshje tĂ« tepĂ«rta nĂ« muajin maj dhe qershor qĂ« ka ndikuar nĂ« mospunim tĂ« tokĂ«s dhe zvogĂ«lim tĂ« rendimentitâ, duke shtuar se reshjet e tepĂ«rta çojnĂ« nĂ« situatĂ«n kur kulturat bujqĂ«sore sulmohen nga sĂ«mundje qĂ« shkatĂ«rrojnĂ« gjithĂ« rendimentin.
Bashkim Kastrati nga Instituti Hidrometeorologjik i Kosovës, hidrolog që përcjell ndryshimet klimatike, në analizat e tij ka treguar se nëse krahasojmë vitet 1991-2015 me vitet 2016-2024 rënia në sasinë mesatare të reshjeve është afër 14 milimetra. Gjithashtu, një krahasim në sasinë mesatare të reshjeve në nivel vendi nga 2015-2024 ka një rënie 4.4%. Megjithatë, nëpër vite edhe sikur sasia e reshjeve mos të ketë ndryshuar shumë, problemi që sjell ndryshimi klimatik është tek shpërndarja e reshjeve nëpër muaj.
âPranvera po karakterizohet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« me reshje intensive dhe tĂ« pĂ«rqendruara nĂ« periudha tĂ« shkurtra. KĂ«to shira tĂ« rrĂ«mbyeshĂ«m nuk arrijnĂ« tĂ« pĂ«rthithen nga toka, duke shkaktuar erozion, largim tĂ« lĂ«ndĂ«ve ushqyese dhe vĂ«shtirĂ«si nĂ« mbjelljet e hershme. NdĂ«rkohĂ«, numri i ditĂ«ve me reshje tĂ« moderuara po zvogĂ«lohet, çka e bĂ«n furnizimin natyror tĂ« tokĂ«s me ujĂ« shumĂ« tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«mâ, tregon Kastrati.
Duke u kthyer në Kosovë, Kastrati tregon që kur shihen modelet dhe diagramet e reshjeve, vërehet qartazi se vera është e thatë, e temperatura mbi 35 gradë me ditë të tëra.
âTĂ« dhĂ«nat e paraqitura tregojnĂ« se muajt verorĂ« po shĂ«nojnĂ« njĂ« rĂ«nie tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« reshjeve, e cila nĂ« disa skenarĂ« mund tĂ« arrijĂ« deri nĂ« â50%. Ky deficit shoqĂ«rohet me temperatura mĂ« tĂ« larta, avullim mĂ« tĂ« madh dhe mungesĂ« tĂ« ditĂ«ve me shi tĂ« njĂ«pasnjĂ«shme, duke krijuar kushte pĂ«r thatĂ«sira agrometeorologjikeâ, tregon ai.
Regional Rural Development Standing Working Group kanë bërë një analizë për Ballkanin Perëndimor ku trajtojnë rrezikun e ndryshimeve klimatike. Ajo që parashikohet deri në vitin 2050 duke u bazuar në Shërbimin për Indikatorët e Ujit në Adaptimin ndaj Ndryshimeve Klimatike (SWICCA) për të ardhmen në aspektin e reshjeve është shqetësuese.
âSipas kĂ«saj parashikimi, shihet se gjatĂ« periudhĂ«s qershorâtetor do tĂ« ketĂ« mĂ« pak reshje, duke filluar nga 4.8% nĂ« qershor deri nĂ« 11.9% nĂ« korrik, ndĂ«rsa temperaturat do tĂ« rriten nga 1.5 nĂ« 3°C nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ«. NĂ« pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« vitit, nĂ«ntorâmaj, reshjet do tĂ« rriten nga 7.6% nĂ« dhjetor deri nĂ« 17.6% nĂ« shkurt, gjĂ« qĂ« mund tĂ« shkaktojĂ« pĂ«rmbytjeâ, thuhet aty. Ashtu sikur edhe nisi nĂ« 18 dhe 19 nĂ«ntor tĂ« viti 2025, kur brenda dy ditĂ«ve pati reshje dhe pĂ«rmbytje nĂ« disa zona tĂ« KosovĂ«s.
Këtë rrezik e konfirmon edhe Ministria e Bujqësisë, duke thënë se nëse trendet klimatike vazhdojnë, do të ketë rrezik serioz në ulje të rendimenteve, stres ujor e erozion, bujqësia do të përballet me rreziqe serioze (ulje të rendimenteve, ulje në të ardhura, stres ujor e erozion.
âBujqit presin shtetin qĂ« sâpo u vjenâ
Fakti i konfirmuar nëpër raportet e Gjelbra të ministrisë nuk përcillet me veprime që vërehen. Përveç subvencionimit dhe granteve, bujqit kanë nevojë për dorën e shtetit edhe në rastet kur kulturat e tyre bujqësore dëmtohen nga kushtet ekstreme natyrore.
Ngrica e prillit në vreshta bëri dëme shumë të mëdha. Në dokumentin e vlerësimit të dëmeve në terren nga komisioni i ministrisë, kemi parë që është mbi 7 milionë euro, duke prekur prej 20 deri 70% të varieteteve të vreshtave.
Duke ditur që bujqësia është një prej sektorëve kryesorë në Kosovë, për Fatmir Selimin fatkeqësisht deri tash ka pasur improvizime dhe jo një strategji serioze.
âKosova ka nevojĂ« urgjente pĂ«r StrategjinĂ« e pĂ«rballimit me ndryshime klimatike nĂ« bujqĂ«si, pĂ«r diversifikim tĂ« kulturave bujqĂ«sore dhe njĂ« politikĂ« tĂ« qartĂ« pĂ«r pĂ«rdorimin e ujit, tokĂ«s dhe pyjeve si burime natyroreâ, thotĂ« ai qĂ« pĂ«r shumĂ« vjet ka ndihmuar nĂ« kĂ«to aspekte pĂ«rmes organizatave ndĂ«rkombĂ«tare.
Këto politika, sipas Selimit, nuk mund të mbesin vetëm në letër, dhe jo vetëm në nivel qendror, por edhe në atë lokal.
NĂ« nivel kombĂ«tar ai sheh nevojĂ«n pĂ«r ligje, rregullore dhe kritere tĂ« qarta qĂ« adresojnĂ« ndryshimet klimatike, ndĂ«rsa niveli lokal duhet tâi zbresĂ« kĂ«to nĂ« praktikĂ«, pĂ«rmes kushteve konkrete dhe kĂ«shillimit tĂ« bujqve.
Në anën tjetër ministria thotë se ata parashikojnë të gjitha këto në strategji dhe në planin e veprimit të tyre, në të cilin janë paraparë investime prej planeve të menaxhimit e deri te sigurimi e kompensimi.
Por, në këtë peizazh bujqësor, ngecjet më të mëdha ai i sheh pikërisht aty ku duhej të ishin zgjidhjet. Sipas tij, sektori bujqësor ka bërë përpjekje të modernizohet dhe të përdorë teknologji të reja për të zvogëluar dëmet nga klima, por institucionet kanë mbetur prapa.
âNgecjet mĂ« tĂ« mĂ«dha janĂ« nĂ« zhvillimin e politikave pĂ«rkrahĂ«se qĂ« mund tĂ« zbatohen nĂ« praktikĂ« dhe zhvillimi i informative tĂ« sakta dhe dijenisĂ« se si duhet tĂ« ballafaqohet me kĂ«to ndryshime dhe zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« bujqĂ«sisĂ« nĂ« KosovĂ«â, thotĂ« Selimi.
Një prej boshllëqeve më të mëdha është mungesa e një sistemi funksional të sigurimeve bujqësore, pikërisht në një kohë kur dëmet nga thatësirat, përmbytjet, breshëri dhe ngricat po rriten nga viti në vit.
Selimi kujton se âprocesi i zhvillimit tĂ« sigurimeve bujqĂ«sore ka filluar nga viti 2014 nĂ«pĂ«rmjet njĂ« studimi qĂ« ka zhvilluar programi pĂ«r bujqĂ«si i USAID-it NOA (New Opportunities for Agriculture) me kĂ«rkesĂ« tĂ« MinistrisĂ« sĂ« BujqĂ«sisĂ«â. MĂ« pas, me mbĂ«shtetjen e IFC/BankĂ«s BotĂ«rore, Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar njĂ« model sigurimesh qĂ« Ă«shtĂ« testuar dhe ka funksionuar deri nĂ« vitin 2023.
Por, ndryshimet ligjore e kanë lënë këtë sistem në ajër.
âMinistria e BujqĂ«sisĂ« ka vendosĂ« me Ligjin pĂ«r BujqĂ«si dhe Zhvillim Rural tĂ« zhvendosĂ« sigurimet bujqĂ«sore nga pĂ«rkrahja direkte/subvencionet nĂ« pĂ«rkrahje me grante dhe deri mĂ« tani nuk ka arrit ta zbatojĂ« kĂ«tĂ« sistem tĂ« riâ, shpjegon ai.
Ministria nuk e zë në gojë këtë zhvillim, por ata qasen duke treguar rreth kompanive private të sigurimeve që prej 2023 e tutje nuk kanë ofruar më polica të sigurimit.
âDisa kompani tĂ« sigurimeve kanĂ« ofruar polica tĂ« sigurimit bujqĂ«sor deri nĂ« vitin 2023. MegjithĂ«se ekziston Masa pĂ«r Sigurime BujqĂ«sore, gjatĂ« vitit 2024 kĂ«to kompani nuk kanĂ« ofruar polica tĂ« sigurimit bujqĂ«sorâ, thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen e tyre.
PĂ«r Selimin, sigurimet janĂ« njĂ« prej mjeteve tĂ« pakta qĂ« mund ta bĂ«jnĂ« bujqĂ«sinĂ« mĂ« pak tĂ« rrezikshme nĂ« kohĂ« krize klimatike. âSigurimet bujqĂ«sore duhet tĂ« pĂ«rkrahin bujqit qĂ« tĂ« zvogĂ«lojnĂ« rrezikun nga dĂ«met qĂ« nuk i kemi planifikuar dhe tĂ« mbulojĂ« shpenzimet tĂ« cilat bujku nuk ka mundĂ«si tĂ« i rekuperojĂ«â, thotĂ« ai.
Efekti ekonomik
Ndryshimet klimatike në një ambient sikur ky i Kosovës ku parandalimi dhe përballja me të është në nivel të ulët, aq sa Ministria e Bujqësisë nuk ka asnjë vlerësim të detajuar, të nivelit të humbjeve të fermerëve të shpërndara sipas thatësirës apo përmbytjeve, ngricave apo faktorë të tjerë, bëhen edhe më të dukshme.
E pasojat në ekonomi nga ndryshimet klimatike janë të shumta.
Së pari, nëse një kulturë bujqësore nuk ka rendiment në Kosovë, menjëherë hapet rruga nga tregtarët për ta importuar atë. Importi i një kulture bujqësore do të thotë rritje e çmimit për atë dhe ndikim negativ në rritjen ekonomike.
Raportet e çmimeve të prodhimeve dhe çmimet në bujqësi nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, e paraqesin këtë gjendje qartazi.
Tremujori i dytë i vitit 2025 tregon një rritje të çmimeve të prodhimeve bujqësore për 8% krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit 2024. Njëjtë edhe në tremujorin e tretë i vitit 2025, që e tregon se rritja vazhdon të jetë në nivel të njëjtë me vitin paraprak, duke shënuar 8.2% rritje.
Nëse analizojmë pemët dhe perimet si baza e shportës së konsumatorit, rritja në tremujorin e tretë, si muaj që mbushin tregun me pemë dhe perime, shihet qartazi rritja e cila është eksponenciale prej vitit 2020.
Vetëm importin e rrushit të tryezës për vitin 2025 në Kosovë për periudhën janar-nëntor, del se kemi importuar diku pak më shumë se 3 tonë rrush, me vlerë të mallit 3.34 milionë euro, që me taksë të doganës dhe TVSH, shkon në total diku 4 milionë euro.
Rasti me ngrica në prill na e nxjerr qartë efektin. Në vitin 2025 kemi importuar më shumë rrush se sa vitin 2024. Afër 1 ton rrush i freskët i tryezës është importuar më shumë se sa në vitin 2024.
Kurse për 2025 në periudhën janar-nëntor, vetëm speca të freskët, sipas Doganës së Kosovës, janë importuar afër 11.5 tonë speca të freskët, në vlerë të mallit afër 10.3 milionë euro, që i shtohen afër 130,000 euro taksë doganore, 1.8 milion euro TVSH dhe një pjesa tjetër e kostove të transportit.
Kështu ndikon mungesa e produktit vendor, duke u zëvendësuar me produkt të importit.
Sipas Fatmir Selimit, ndikimi ekonomik i ndryshimeve klimatike në bujqësinë e Kosovës është tashmë i dukshëm dhe po reflektohet drejtpërdrejt në të ardhurat e fermerëve dhe në stabilitetin e tregut ushqimor. Ai vlerëson se humbjet nga thatësirat, përmbytjet dhe valët ekstreme të nxehtësisë po rrisin koston e prodhimit, duke e bërë bujqësinë gjithnjë e më pak të parashikueshme financiarisht. Rendimentet e paqëndrueshme, sipas tij, po ndikojnë edhe në çmimet e produkteve bujqësore, duke rritur varësinë nga importi dhe duke dobësuar konkurrueshmërinë e prodhuesve vendorë.
Në shumë raste, dëmet klimatike nuk kompensohen, çka i shtyn fermerët drejt borxheve ose heqjes dorë nga prodhimi.
Bujqve kosovarë nuk u janë ulur të hyrat vetëm nga dështimi i zhvillimit të kulturave për shkak të ndodhive natyrore që shkaktohen nga ndryshimet klimatike. Atyre u janë shtrenjtuar edhe inputet që i përdorin për të punuar.
Agjencia e Statistikave tĂ« KosovĂ«s nĂ« raportin e tyre pĂ«r Indeksin e Ămimeve tĂ« Inputeve dhe Ămimet nĂ« BujqĂ«si 2020â2024, konstaton se ka njĂ« rritje tĂ« ndjeshme tĂ« kostove pĂ«r inputet bujqĂ«sore, veçanĂ«risht krahasuar me vitin bazĂ« 2020. Sipas tĂ« dhĂ«nave, indeksi i pĂ«rgjithshĂ«m i inputeve bujqĂ«sore nĂ« vitin 2024 Ă«shtĂ« rritur me 39.6% krahasuar me vitin 2020. Inputet qĂ« lidhen me investimet bujqĂ«sore, si makineritĂ«, pajisjet dhe ndĂ«rtesat e fermave, kanĂ« shĂ«nuar rritjen mĂ« tĂ« madhe. Indeksi i kĂ«tij grupi Ă«shtĂ« rritur me 55.8% nĂ« vitin 2024 krahasuar me vitin 2020.
PĂ«r bujqit tashmĂ« Ă«shtĂ« e nevojshme njĂ« linjĂ« e qartĂ« pĂ«r investime vetĂ«m nĂ« pĂ«rballje me ndryshime klimatike, sikur janĂ« sistemet e mbrojtjes nga breshĂ«ri, drenazhimet pĂ«r tâi shpĂ«tuar pĂ«rmbytjeve, kanalet e ujitjes pĂ«r luftĂ« kundĂ«r thatĂ«sisĂ« e forma tĂ« shpĂ«rndarjes sĂ« ujit apo ngrohĂ«sve pĂ«r tâi shpĂ«tuar ngricave.
Me shpresë të vogël, herë më mirë e herë më keq, bujqit vazhdojnë luftën e tyre ndaj ndryshimeve klimatike dhe luftën e mbijetesës me këtë veprimtari.
âFunksioni i vetĂ«m i parashikimeve ekonomike Ă«shtĂ« ta bĂ«jĂ« astrologjinĂ« tĂ« duket mĂ« e respektueshmeâ, thoshte ekonomisti i njohur amerikan John Kenneth Galbraith. ShqipĂ«ria hyri vitet e fundit nĂ« njĂ« moment relativisht tĂ« favorshĂ«m ekonomik, e shtyrĂ« nga bumi i fortĂ« turistik qĂ« nxiti rritje tĂ« shpejtĂ«, hyrje valutore dhe pritshmĂ«ri tĂ« larta nga shumĂ« [âŠ]
TIRANĂ, 3 janar /ATSH/ Nga data 1 janar 2026 ka nisur zbatimi i skemĂ«s sĂ« kompensimit tĂ« TVSH-sĂ« 10% pĂ«r fermerĂ«t qĂ« do tĂ« shesin prodhimet e tyre bujqĂ«sore tek grumbulluesit, pĂ«rpunuesit apo agroturizmet e certifikuara.
Ligji âPĂ«r disa ndryshime nĂ« ligjin nr. 92/2014, âPĂ«r tatimin mbi vlerĂ«n e shtuar nĂ« RepublikĂ«n e ShqipĂ«risĂ«â, i ndryshuarâ i miratuar nga Kuvendi i ShqipĂ«risĂ«, pjesĂ« e paketĂ«s sĂ« re fiskale 2026, pĂ«rcakton se kompensimi i TVSH-sĂ« 10% tĂ« fermerĂ«ve do tĂ« bĂ«het mbi vlerĂ«n e faturave tĂ« lĂ«shuara nga blerĂ«si i produkteve tĂ« tyre bujqĂ«sore.
Për fermerët e pajisur me NIPT tatimor, pra që nuk janë subjekte të regjistruara në Qendrën Kombëtare të Biznesit (QKB), ligji parashikon se fatura e shitjes apo autofatura lëshohet prej blerësve të mallrave bujqësore.
Në total, sipas të dhënave të Ministrisë së Financave, nga viti 2018 deri në shtator 2025 janë të pajisur me NIPT tatimor 110 mijë fermerë.
Ky është një hap strategjik në mbështetje të fermerëve dhe prodhimit vendas, duke synuar rritjen e konkurrueshmërisë së bujqësisë shqiptare në tregjet rajonale dhe ndërkombëtare.
Koordinatori i programit ekonomik nĂ« PD, Dorjan Teliti ka reaguar lidhur me situatĂ«n ekonomike nĂ« vend, duke e cilĂ«suar ârritjen ekonomikeâ tĂ« raportuar nga qeveria si njĂ« realitet vetĂ«m nĂ« letĂ«r.
Duke iu referuar të dhënave zyrtare të INSTAT për tremujorin e tretë të vitit 2025, Teliti thekson se bujqësia dhe industria, dy shtyllat kryesore prodhuese të ekonomisë shqiptare, vijojnë të jenë në recesion për të tretin vit radhazi.
Ndërsa ekonomia reale, sipas tij, po tkurret me pasoja të drejtpërdrejta duke sjellë varfërim dhe emigracion.
âKjo nuk Ă«shtĂ« rritje ekonomike. Kjo Ă«shtĂ« propagandĂ« statistikash mbi njĂ« krizĂ« reale 3-vjeçare tĂ« sektorĂ«ve qĂ« prodhojnĂ«, punĂ«sojnĂ« dhe mbajnĂ« gjallĂ« ekonominĂ«. Pa bujqĂ«si dhe pa industri, nuk ka zhvillim â ka vetĂ«m varfĂ«rim dhe emigracionâ, thekson Teliti.
Reagimi
RRITJE EKONOMIKE NĂ LETĂR, RECESION NĂ TERREN!
Sipas INSTAT, nĂ« tremujorin e tretĂ« 2025, dy shtyllat prodhuese tĂ« ekonomisĂ« shqiptare janĂ« sĂ«rish nĂ« recesion â pĂ«r tĂ« tretin vit radhazi. Konkretisht âbujqĂ«siaâ â1.73% dhe âindustriaâ â4.75%.
NdĂ«rkohĂ« qĂ« qeveria krenohet me ârritje ekonomikeâ, prodhimi bie, fshati varfĂ«rohet, fabrikat falimentojnĂ« apo ngadalĂ«sojnĂ« prodhimin nĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ« dhe ekonomia reale tkurret.
Ironia? Ekonomia ârritetâ pa bujqĂ«si. Ekonomia ârritetâ pa industri. Ekonomia ârritetâ pa prodhim.
Kjo nuk është rritje ekonomike. Kjo është propagandë statistikash mbi një krizë reale 3-vjeçare të sektorëve që prodhojnë, punësojnë dhe mbajnë gjallë ekonominë.
Pa bujqĂ«si dhe pa industri, nuk ka zhvillim â ka vetĂ«m varfĂ«rim dhe emigracion.
MĂ«nyra se si po rritet Prodhimi i BrendshĂ«m Bruto (PBB) tregon se ekonomia po mbĂ«shtetet gjithnjĂ« e mĂ« pak te sektorĂ«t tradicionalĂ« prodhues dhe gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« te shĂ«rbimet, ndĂ«rsa bujqĂ«sia dhe industria vijojnĂ« tĂ« japin kontribut negativ nĂ« zgjerimin e ekonomisĂ«. TĂ« dhĂ«nat e fundit nga INSTAT tregojnĂ« se ekonomia u rrit me [âŠ]
Kryeministri Edi Rama prezantoi kĂ«tĂ« javĂ« platformĂ«n e re âEuroAgro Albaniaâ, njĂ« instrument praktik dhe i domosdoshĂ«m pĂ«r pĂ«rgatitjen e sektorit bujqĂ«sor dhe ushqimor pĂ«r tregun e pĂ«rbashkĂ«t europian. GjatĂ« podkastit âFlasimâ, Rama theksoi se kapitujt 11, 12 dhe 13, qĂ« lidhen me bujqĂ«sinĂ«, janĂ« thelbĂ«sorĂ« nĂ« procesin e negociatave pĂ«r anĂ«tarĂ«simin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« Bashkimin Europian.
Kryeministri Edi Rama, në një aktivitet me fermerët, theksoi se kontrata me BE-në për bujqësinë është më e vështira.
âPlanin e veprimit dhe domosdoshmĂ«rinĂ« e ndĂ«rveprimit mes nesh nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« bujqĂ«sia tĂ« pĂ«rballojĂ« sfidĂ«n e tregut evropian nĂ« kontekstin e ShqipĂ«risĂ« anĂ«tare tĂ« BE. Dua qĂ« tĂ« flas shumĂ« hapur me ju, duke iu thĂ«nĂ« se kjo sfidĂ« ka dy anĂ«, anĂ«n e errĂ«t dhe tĂ« ndritur. Ana e errĂ«t Ă«shtĂ« ajo qĂ« pret cdokĂ«nd prej jush qĂ« nuk Ă«shtĂ« i pĂ«rgatitur pĂ«r atĂ« ditĂ« sepse negociatat me BE dhe marrĂ«veshja e anĂ«tarĂ«simit nuk janĂ« fjalĂ« dhe as procese thjesht tĂ« lidhura me çfarĂ« shkruajmĂ« nĂ« letĂ«r, por kontratĂ« shtetĂ«rore shumĂ« komplekse ku cdo faktor shtetĂ«ror dhe shoqĂ«ror duhet ti pĂ«rgjigjet kontratĂ«s. Kontrata pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtira, sic ka treguar eksperienca e vendeve tĂ« tjera dhe mĂ« e mirĂ«pritura pĂ« rata qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rgatirur pĂ«r tu pĂ«rballur me kushtet, sytandartet, kontrollet qĂ« burojnĂ« nga cilĂ«sia e lartĂ« e sigurisĂ« dhe e produkteve kur vjen puna pĂ«t tĂ« qenĂ« lojtarĂ« nĂ« tregun e bashkuar evropian. Por unĂ« besoj shumĂ« te ju dhe tĂ« gjithĂ« ata qĂ« nĂ« kushtet tĂ« pakrahasueshme me sot njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ« ishin aty te toka dhe pĂ«rballeshin me njĂ« sfidĂ« mbijetese tĂ« jashtĂ«zakonshme.
Kush e ka kaluar atë sfidë ka më besim se do ta kalojë edhe këtë sfidë. Janë të natyrave të ndryshme porn ë thelb kanë të bëjnë me vullnetin për të bërë sukses sepse asokohe bujqësia shqiptare ishte një sektor i braktisur totalisht, një dekadë e pak më parë. Numri i fermerëve që merrnin një mbështetje simbolike nga shteti ishte 5600. Sot është 67 500.
Nuk bëhet fjalë për mbështetje simbolike, por mbështetje që peshon në portofolin e fermës. Eksportet ishin thjesht dhe vetëm një aktivitet i një grushti njerëzish që ia kishin dalë deri aty dhe deificiti tregtar ishte një katastrofë unikale në rajon se në Evropë nuk po bëjmë krahasime për cdo euro të eksportuar ne importonim 9 euro në ushqim. Ndërkohë që sot produktet tona shkojnë në 80 vende të botës dhe eksportet kanë kaluar në gjysmë mld euro dhe dificiti është ulir ngha 1 me 9 në 1 me 3 dhe përpjekja jonë është që të shkojmë drejt 1 me 2.
MarrĂ«veshja me BE Ă«shtĂ« kontratĂ« shtetĂ«rore e tĂ« gjithĂ« faktorĂ«ve dhe pĂ«r tĂ« gjithĂ« faktorĂ«t institucionalĂ« dhe shoqĂ«rorĂ«. PĂ«r fermerĂ«t Ă«shtĂ« kontratĂ« qĂ« kĂ«rkon standarte dhe cilĂ«si, teknologji dhe dixhitalizim, organizim tĂ« sofistikuar dhe mbĂ«shtetje, e cila do tĂ« vijĂ« duke u rritur vit pas viti.â, theksoi Rama.
TIRANĂâ Kryeministri Edi Rama deklaroi se mbĂ«shtetja pĂ«r bujqĂ«sinĂ« shqiptare jo vetĂ«m qĂ« nuk do tĂ« mungojĂ«, por do tĂ« rritet vit pas viti, duke synuar forcimin e fermĂ«s shqiptare dhe nxitjen e investimeve nĂ« sektorin bujqĂ«sor.
Rama theksoi se mbështetja e drejtpërdrejtë për bujqësinë pritet të arrijë në 100 milionë euro.
Sipas tij, edhe Banka e Shqipërisë ka vënë në dispozicion një linjë kredie inovative, ndërsa instrumente financimi do të ofrohen edhe përmes agrokredisë dhe Agjencisë për Zhvillim Bujqësor dhe Rural (AZHBR), me mbështetjen e Bashkimit Evropian.
Kryeministri u shpreh se synimi i qeverisë është që financimi të mos jetë më pengesë për fermerët dhe sipërmarrësit në bujqësi.
Ai shtoi se çdo projekt i qëndrueshëm, i mbështetur me dije dhe plan të qartë nga aplikantët, do të financohet, në një formë ose në një tjetër. Ai garantoi fermerët me akses më të gjerë në burime financiare për zhvillimin e bujqësisë shqiptare.
âMbĂ«shtetja jo vetĂ«m nuk do mungojĂ«, por do rritet vit pas viti. Me rritjen e mbĂ«shtetjes sĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«, qĂ« duam ta çojmĂ« nĂ« 100 milionĂ« euro, me mbĂ«shtetjen e BankĂ«s sĂ« Zhvillimit, e cila tashmĂ« Ă«shtĂ« regjistruar dhe ka gati planin pĂ«r tĂ« filluar tĂ« jetĂ«sojĂ« aktivitetin e vet. Me mbĂ«shtetjen e BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, qĂ« ka vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion njĂ« linjĂ« kredie inovative, me mbĂ«shtetjen e agrokrediti, qĂ« Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« lĂ«vizje dhe me mbĂ«shtetjen e AZHBR dhe mbĂ«shtetjes sĂ« Bashkimit Evropian pĂ«rmes AZHBR, ne do tĂ« arrijmĂ« tâi vĂ«mĂ« nĂ« dispozicion bujqĂ«sisĂ« shqiptare dhe fermĂ«s shqiptare dhe tĂ« gjithĂ« ata qĂ« duan tĂ« jetojnĂ« me tokĂ«n njĂ« fakt: pĂ«r askĂ«nd nuk do jetĂ« çështje lekĂ«sh, nuk do jetĂ« çështje fondesh pĂ«r gjithkĂ«nd do jetĂ« çështje e projektit tĂ« duhur dhe e garancive tĂ« duhura tĂ« dijeve pĂ«r zbatimin e projektit. Ădo projekt qĂ« do jetĂ« i duhur dhe qĂ« do mbĂ«shtetet me dije nga çdo aplikant, nuk diskutohet qĂ« do financohe , nĂ« njĂ« rrugĂ« ose nĂ« njĂ« tjetĂ«râ, tha kryeministri Rama/abcnews.al
Pas çeljes së Grupit të Kapitullit 5 në Konferencën e 7-të Ndërqeveritare, u prezantua këtë të hënë hapja e një faze të re për bujqësinë shqiptare, me Kapitujt 11, 12 dhe 13 në qendër të reformave drejt Bashkimit Europian.
NĂ« aktivitetin âMe fermerĂ«t nĂ« ShqipĂ«rinĂ« 2030â kryeministri Edi Rama u shpreh se kontrata pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Ă«shtĂ« kontrata mĂ« e vĂ«shtirĂ«, e cila sipas tij ka dy anĂ« tĂ« medaljes, atĂ« tĂ« errĂ«t dhe tĂ« ndritur.
âNjĂ« tjetĂ«r takim kĂ«tĂ« herĂ« pĂ«r njĂ« takim pune organizuar nga Ministria e BujqĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« folur pĂ«r planin e veprimit dhe domosdoshmĂ«rinĂ« e ndĂ«rveprimit qĂ« bujqĂ«sia shqiptare tĂ« pĂ«rballojĂ« sfidĂ«n e tregut europian nĂ« kontekstin e ShqipĂ«risĂ«, anĂ«tare e BE. Kjo sfidĂ« ka dy anĂ«, ka anĂ«n e saj tĂ« errĂ«t dhe tĂ« ndritur. Ana e errĂ«t Ă«shtĂ« ajo qĂ« pret cdo kĂ«nd qĂ« nuk Ă«shtĂ« i pĂ«rgatitur pĂ«r atĂ« ditĂ«. Negociatat me BE dhe marrĂ«veshja e anĂ«tarĂ«simit nuk janĂ« fjalĂ« dhe as procese tĂ« lidhura me cfarĂ« shkruajmĂ« nĂ« letĂ«r, por janĂ« kontratĂ« shtetĂ«rore shumĂ« komplekse. Kontrata pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtira, ashtu sic Ă«shtĂ« edhe mĂ« e mirĂ«pritura pĂ«r ata qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rgatitur pĂ«r tâu pĂ«rballur me kushtet e kontrollet. UnĂ« besoj shumĂ« te ju dhe te ata qĂ« nĂ« kushtet tĂ« pakrahasueshme me sot, njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ« ishin te toka dhe pĂ«rballeshin me njĂ« sfidĂ« mbijetese tĂ« jashtĂ«zakonshme. Kush e ka kaluar atĂ« sfidĂ« kam besim se do e kalojĂ« edhe kĂ«tĂ«. Ka tĂ« bĂ«jĂ« me vullnetin pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« sukses. Asokohe bujqĂ«sia ishte njĂ« sektor i braktisur totalisht. Numri I fermerĂ«ve qĂ« merrnin mbĂ«shtetje nga shteti ishte 5600 sot Ă«shtĂ« 67 500, dhe Ă«shtĂ« njĂ« mbĂ«shtetje qĂ« peshon nĂ« portofolin e fermĂ«s.â- u shpreh Rama.
KĂ«tĂ« tĂ« hĂ«nĂ«, kryeministri i vendit Edi Rama, teksa po merr pjesĂ« nĂ« aktivitetin âMe fermerĂ«t nĂ« ShqipĂ«rinĂ« 2030â, theksoi se kontrata me BE-nĂ« pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtira.
Sipas tij, marrëveshja me Unionin evropian është një kontratë shtetërore që përfshin të gjitha faktorët.
âKontrata pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtira, siç ka treguar eksperienca e vendeve tĂ« tjera dhe mĂ« e mirĂ«pritura pĂ«r ata qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rgatitur pĂ«r tâu pĂ«rballur me kushtet, standartet, kontrollet qĂ« burojnĂ« nga cilĂ«sia e lartĂ« e sigurisĂ« dhe e produkteve kur vjen puna pĂ«r tĂ« qenĂ« lojtarĂ« nĂ« tregun e bashkuar evropianâ, shprehet Rama.
Gjithashtu, kreu i qeverisĂ« shoti se sektori i bujqĂ«sisĂ« ishte i braktisur mĂ« shumĂ« se njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«, duke shtuar se tani âproduktet tona shkojnĂ« nĂ« 80 vende tĂ« botĂ«s dhe eksportet kanĂ« kaluar nĂ« gjysmĂ« mld euroâ.
Pjesë nga fjala e Ramës:
Planin e veprimit dhe domosdoshmërinë e ndërveprimit mes nesh në mënyrë që bujqësia të përballojë sfidën e tregut evropian në kontekstin e Shqipërisë anëtare të BE. Dua që të flas shumë hapur me ju, duke iu thënë se kjo sfidë ka dy anë, anën e errët dhe të ndritur.
Ana e errĂ«t Ă«shtĂ« ajo qĂ« pret çdokĂ«nd prej jush qĂ« nuk Ă«shtĂ« i pĂ«rgatitur pĂ«r atĂ« ditĂ« sepse negociatat me BE dhe marrĂ«veshja e anĂ«tarĂ«simit nuk janĂ« fjalĂ« dhe as procese thjesht tĂ« lidhura me çfarĂ« shkruajmĂ« nĂ« letĂ«r, por kontratĂ« shtetĂ«rore shumĂ« komplekse ku çdo faktor shtetĂ«ror dhe shoqĂ«ror duhet tâi pĂ«rgjigjet kontratĂ«s. Kontrata pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtira, siç ka treguar eksperienca e vendeve tĂ« tjera dhe mĂ« e mirĂ«pritura pĂ«r ata qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rgatitur pĂ«r tâu pĂ«rballur me kushtet, standartet, kontrollet qĂ« burojnĂ« nga cilĂ«sia e lartĂ« e sigurisĂ« dhe e produkteve kur vjen puna pĂ«r tĂ« qenĂ« lojtarĂ« nĂ« tregun e bashkuar evropian.
Por unë besoj shumë te ju dhe të gjithë ata që në kushtet të pakrahasueshme me sot një dekadë më parë ishin aty te toka dhe përballeshin me një sfidë mbijetese të jashtëzakonshme. Kush e ka kaluar atë sfidë ka më besim se do ta kalojë edhe këtë sfidë. Janë të natyrave të ndryshme por në thelb kanë të bëjnë me vullnetin për të bërë sukses sepse asokohe bujqësia shqiptare ishte një sektor i braktisur totalisht, një dekadë e pak më parë. Numri I fermerëve që merrnin një mbështetje simbolike nga shteti ishte 5600. Sot është 67 500.
Nuk bëhet fjalë për mbështetje simbolike, por mbështetje që peshon në portofolin e fermës. Eksportet ishin thjesht dhe vetëm një aktivitet i një grushti njerëzish që ia kishin dalë deri aty dhe deificiti tregtar ishte një katastrofë unikale në rajon se në Evropë nuk po bëjmë krahasime për çdo euro të eksportuar ne importonim 9 euro në ushqim. Ndërkohë që sot produktet tona shkojnë në 80 vende të botës dhe eksportet kanë kaluar në gjysmë mld euro dhe dificiti është ulur nga 1 me 9 në 1 me 3 dhe përpjekja jonë është që të shkojmë drejt 1 me 2.
Marrëveshja me BE është kontratë shtetërore e të gjithë faktorëve dhe për të gjithë faktorët institucionalë dhe shoqërorë. Për fermerët është kontratë që kërkon standarde dhe cilësi, teknologji dhe dixhitalizim, orgaizim të sofistikuar dhe mbështetje, e cila do të vijë duke u rritur vit pas viti.
âInstrumentet janĂ«: buxheti i shtetit, Agjencia e MbĂ«shtetjes sĂ« Zhvillimit Rural, agro-kredia dhe linja e re e financimit tĂ« BankĂ«s Shqiptare pĂ«r Zhvillimâ, ka deklaruar kryeministri Edi Rama nĂ« datĂ« 15 dhjetor 2025.
NjĂ« buxhet mĂ« i lartĂ«, qĂ« do tĂ« pasqyrohet nĂ« mĂ« shumĂ« subvencione. Rikthimi i rimbursimit 10% pĂ«r fermerĂ«t pĂ«r faturat qĂ« dorĂ«zojnĂ« te grumbulluesit apo pĂ«rpunuesit, si edhe Banka Shqiptare pĂ«r Zhvillim, e cila pritet tĂ« nisĂ« funksionimin kĂ«tĂ« vit, sipas qeverisĂ« pritet tâi ndryshojnĂ« ângjyrĂ«nâ njĂ« sektori qĂ« vitet e fundit ka humbur ndikimin qĂ« ka pasur nĂ« ekonomi. Por a ndajnĂ« tĂ« njĂ«jtin mendim ekspertĂ«t e fushĂ«s?
âE gjithĂ« mbĂ«shtetja pĂ«r bujqĂ«sinĂ« pĂ«r vitin qĂ« kaloi ka qenĂ« rreth 50 milionĂ« euro, njĂ« shifĂ«r shumĂ« e vogĂ«l krahasuar me vendet e rajonit. Maqedonia e Veriut ka 120 milionĂ« euro, Kosova 100 milionĂ« euro, ndĂ«rsa Serbia gati 300 milionĂ« euro mbĂ«shtetje nga buxheti i shtetit. Pra, jemi ende nĂ« shifra tĂ« ulĂ«taâ, tha eksperti i bujqĂ«sisĂ« Gjok Vuksani.
Rreth 10 mijë fermerë që janë të pajisur me NIPT pranë tatimeve do të mund të kryejnë dy herë në vit procesin e rimbursimit për çdo faturë që do të dorëzojnë te grumbulluesit.
âSi ide mund tĂ« jetĂ« diçka pozitive pĂ«r uljen e kostove tĂ« prodhimit bujqĂ«sor, por djalli qĂ«ndron te detajet. NĂ« radhĂ« tĂ« parĂ«, janĂ« pĂ«rjashtuar 30â40% e fermerĂ«ve qĂ« shesin nĂ« treg tĂ« lirĂ«â, shtoi Vuskani.
E fundit, por me një rëndësi të lartë, është Banka Shqiptare për Zhvillim, e cila sipas kryeministrit Rama pritet të hapet vitin e ardhshëm dhe do të ofrojë kredi me norma interesi shumë të ulëta për financimin e fermerëve, ku shteti do të jetë aksioner me 51%.
âUnĂ« mendoj se duhen politika mĂ« specifike, siç i kanĂ« vendet e rajonit, ku mund tĂ« pĂ«rfshihet subvencionimi i normĂ«s sĂ« interesit apo garancia pĂ«r kolateralin nga shteti. Kjo do tĂ« bĂ«nte qĂ« fermeri tĂ« mos ketĂ« frikĂ« pĂ«r tĂ« marrĂ« krediâ, tha eksperti.
Sipas të dhënave, rreth 35% e të punësuarve në Shqipëri merren me bujqësi, ose 1 në 3 persona siguron jetesën duke punuar në sektorin bujqësor./Vizion+
Rikthimi i rimbursimit 10% pĂ«r fermerĂ«t pĂ«r faturat qĂ« dorĂ«zojnĂ« te grumbulluesit apo pĂ«rpunuesit, si edhe Banka Shqiptare pĂ«r Zhvillim, e cila pritet tĂ« nisĂ« funksionimin kĂ«tĂ« vit, sipas qeverisĂ« pritet tâi ndryshojnĂ« ângjyrĂ«nâ njĂ« sektori qĂ« vitet e fundit ka humbur ndikimin qĂ« ka pasur nĂ« ekonomi. Por a ndajnĂ« tĂ« njĂ«jtin mendim ekspertĂ«t [âŠ]
Kompensimi i TVSH së inputeve të përdorura për prodhim për fermerët e vegjël zgjidh një problem, por kërkon masa të tjera nxitëse që të rriten shitjet e prodhimeve shqiptare në tregun vendas ku TVSH e pakompensuar e inputeve të prodhuesve të vegjël ishte frenuese duke sjellë rritje çmimi e për pasojë ulje të konkurrencës.
Â
Fatos Fico, Ekspert ekonomie
Përgjatë 110 viteve të pavarësisë, shteti shqiptar nuk ka mundur të krijojë një pavarësi ekonomike e as një profil kombëtar ekonomik se çfarë prodhon vetë, e çfarë duhet të sigurojë nga të tjerët. Shumë do të thoshin kemi nxjerrë naftë, krom, kemi pasur uzina e fabrika. Po, sherbela e malit është eksportuar dhe vazhdon të eksportohet.
Klasa politike shqiptare duke filluar nga vitet â20 tĂ« shekullit tĂ« kaluar nuk ka qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« krijonte bazat pĂ«r njĂ« ekonomi vendase dhe si rrugĂ«n mĂ« tĂ« lehtĂ« ka gjetur ndihmat e ndĂ«rhyrjet nga jashtĂ« pĂ«r tĂ« krijuar sadopak njĂ« treg vendas dhe njĂ« ekonomi lokale. Italia, Bashkimi Sovjetik, Kina, Amerika me âçekun e bardhĂ«â, e tani BE, burimet kryesore tĂ« ndihmave.
Edhe gjatë socializmit tregu funksiononte, madje sistemi e përdorte si rregullator, duke vendosur çmime shumë të larta për produktet që nuk arrinte të prodhonte e të përmbushte kërkesën, duke filluar nga ushqimet deri tek ato elektrike e elektronike, e duke paguar paga e shpërblime të ndryshme.
Ndihmat qĂ« na krijuan atĂ« ndjesinĂ« qĂ« sot shpesh e dĂ«gjon kur takon dikĂ« dhe e pyet â âSi je?â dhe tĂ« pĂ«rgjigjet âE pĂ«rgjithshmja mirë⊠!â.
E vërtetë, ashtu ka qenë dhe është, e përgjithshmja është gjithmonë mirë, po në veçanti? Importet e mallrave janë 9 miliardë euro dhe eksportet 3,7 miliardë, me një deficit tregtar gati të dyfishuar nga 2020 në 2024.
Â
Â
ĂshtĂ« e thjeshtĂ«, shumĂ« e thjeshtĂ«
Ky mentalitet i të priturit të shpëtimit nga lart, nga jashtë, ose me një zgjidhje tipike, reflektohet edhe në debatin për TVSH-në, ku kërkohet një zgjidhje alla shqiptare, as politike, as fiskale, as strukturore, për një problem që në fakt është i thjeshtë, i njohur dhe që ka zgjidhje prej kohësh në BE.
Tatimi mbi Vlerën e Shtuar është një taksë e vendosur mbi konsumin dhe një nga të ardhurat kryesore tatimore.
Në varësi të shkallës së TVSH, ajo e rrit çmimin final p.sh. me 20% nëse kjo është shkalla e saj, duke bërë që konsumatorët të paguajnë një çmim më të lartë. Duhet theksuar dhe përsëritur se mënyra si është ndërtuar kjo taksë është që paguhet vetëm një herë në fund nga konsumatori final dhe atë e mbledh shteti.
Bizneset prodhuese apo tregtare, subjekte të TVSH, nuk e paguajnë atë, përveç rastit kur janë konsumatorë finalë, por e kreditojnë ose e debitojnë tek organet tatimore dhe në fund kanë një bilanc zero për TVSH-në.
Nëse një biznes subjekt TVSH ka TVSH të mbledhur të paderdhur në shtet ose TVSH fiktive, kjo quhet vepër penale dhe është e dënueshme. Thjesht bizneset nuk e paguajnë këtë taksë, përveçse përkohësisht kur e blejnë një mall apo shërbim dhe e rimarrin vlerën që kanë paguar kur e shesin mallin apo shërbimin te një i tretë.
Kur mbyllet bilanci i një subjekti me TVSH, sa TVSH ka parapaguar te shitësit me TVSH, po aq do të marrë mbrapsht nga blerësit me TVSH apo tatimet, me përjashtim të atyre mallrave e shërbimeve kur është vetë konsumator final, dhe nëse ka tepricë e derdh në shtet.
NĂ«se njĂ« biznes ka paguar TVSH te shitĂ«si dhe nuk e shet produktin apo shĂ«rbimin te njĂ« blerĂ«s me TVSH si p.sh. nĂ« rastin e eksporteve, atĂ«herĂ« kĂ«rkon qĂ« ajo tâi rimbursohet pĂ«r vlerĂ«n e shtuar tĂ« krijuar.
Nëse një biznes bujqësor subjekt i TVSH i shet domate një pike grumbullimi me 100 lekë çmim, pika e blen me 100 lekë plus 20 lekë TVSH, dhe kur e shet p.sh. në një dyqan me 200 lekë plus 40 lekë TVSH, derdh në tatime 20 lekë, sepse 20 lekë i ka paguar më parë dhe kur dyqani e shet me 300 lekë, TVSH që paguan konsumatori final është 60 lekë, nga këto dyqani derdh 20 lekë në shtet, sepse 40 i ka paguar më parë dhe kështu gjatë zinxhirit nga prodhuesi te tregtari çdo hallkë dhe kalim ka gjeneruar vlerë të shtuar, e për pasojë dhe TVSH, po ajo është paguar vetëm nga konsumatori final, prodhuesi dhe biznesi nuk e kanë atë pjesë të çmimit.
Në fakt është përbërës i çmimit të produktit, por vetëm për kostot e llogaritjes dhe bashkëveprimit me organet tatimore, p.sh. ekonomisti, kompjuterët, ruajtja e dokumenteve, softuerët e dedikuar, lidhja online, koha e punës, të cilat janë të konsiderueshme.
Në rastin kur pika e grumbullimit eksporton, kemi të njëjtat hapa 100 lekë plus 20% blerja nga një subjekt me TVSH e domateve, dhe pastaj 200 lekë te blerësi jashtë, pika do të kërkojë nga tatimet rimbursimin e 20 lekë TVSH që ka paguar më parë, sepse blerësi final i huaj nuk është subjekt i TVSH dhe pika nuk ka mbledhur TVSH nga ai. Që TVSH e saj të jetë zero në bilanc, ajo do të marrë transfertë nga shteti për pagesën e TVSH-së të bërë në blerje.
Kur pika blen mall nga një fermer pa TVSH sipas ligjit aktual dhe atij që parashikohet të futet në fuqi, pika e grumbullimit apo çdo biznes blerës me TVSH nuk paguan TVSH te fermeri dhe as nuk mund të kërkojë transfertë apo kreditim nga tatimet për këtë blerje.
NdĂ«rsa kur ia shet po kĂ«tĂ« mall njĂ« dyqani me TVSH dhe i shton blerjes prej 100 lekĂ«, dhe 100 lekĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar do ta shesĂ« 200 lekĂ« plus 40 lekĂ« TVSH, tĂ« cilat i paguan blerĂ«si subjekt i TVSH dhe pika duhet tâi derdhĂ« nĂ« shtet.
PĂ«r âcash flowâ ose pĂ«r paranĂ« qĂ« qarkullon biznesi kjo Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme, por ato para nuk janĂ« pjesĂ« e çmimit, ato janĂ« taksĂ« pĂ«r shtetin tĂ« paguara nga konsumatori final, biznesi e ka marrĂ« fitimin e tij me anĂ« tĂ« vlerĂ«s sĂ« shtuar te produkti. NĂ«se e eksporton, as nuk mbledh dhe as nuk derdh TVSH, as pĂ«r pjesĂ«n e tij dhe as tĂ« fermerit mĂ« parĂ«.
Ndryshimi më i parë midis një aktiviteti bujqësor me TVSH dhe një fermeri të vogël pa TVSH është se subjekti me TVSH, siç e pamë më sipër e ndan çmimin (kosto, plus fitim) nga TVSH-ja, prodhuesi pa TVSH duhet ta bëjë atë pjesë të çmimit dhe përgjatë zinxhirit të tregtimit çmimi do të vazhdojë të rritet dhe konsumatori final paguan TVSH-në dy herë për pjesën e çmimit të prodhuesit.
Se sa e rrit TVSH-ja çmimin e një produkti të fermës, jo subjekte të TVSH-së, është një diskutim teknik dhe i gjatë në varësi të TVSH që paguhet për inputet, mekanikën, energjinë, shërbimet, llojin e aktivitetit, investimeve që duhen, etj.
Duhet theksuar që të gjithë prodhuesit të cilët kanë një xhiro vjetore deri në 10 milionë lekë nuk janë subjekte të TVSH dhe ofrojnë shërbime e mallra kudo në ekonominë lokale, dhe nuk janë vetëm bujqësorë. Të gjithë ata e përfshijnë koston e TVSH së lëndëve të para që përdorin në çmim.
Natyrshëm që shumë prodhues të vegjël për këtë arsye shesin ose kërkojnë të shesin direkt te konsumatori mallra dhe shërbime, përndryshe çmimi i tyre do të ishte shumë më i lartë nëse do të shisnin në biznese ndërmjetëse me TVSH, të cilat pastaj shesin te konsumatori final. P.sh. një prodhues artizanal këpucësh shet direkt në punishten e tij dhe jo në një dyqan këpucësh subjekt TVSH, i cili i rishet ato.
A duhet dhe kĂ«tyre artizanĂ«ve, prodhuesve tâu rimbursohet TVSH e inputeve dhe tĂ« diskutojmĂ« tĂ« ketĂ« dhe pĂ«r ata 20% nĂ« shitje dhe 20% nĂ« blerje, sepse po vijnĂ« kĂ«pucĂ« tĂ« lira nga Kina, tĂ« cilat shiten nĂ« dyqane?
Â
Â
Situata në Shqipëri
Situata është e ndryshme për prodhimin bujqësor shqiptar, ku mbizotërojnë prodhuesit e vegjël. Tregjet dhe mënyrat e shitjes direkte nga ferma në qytet u luftuan egërsisht nga pushteti lokal, për arsye që ne nuk i dimë.
Ndërkohë BE ka direktiva dhe masa të cilat kërkojnë dhe nxisin pikërisht shitjet direkte nga fermerët e vegjël. Por, sidoqoftë shitja direkte dhe pse mjaft e mirë, nuk është e mjaftueshme për të tregtuar të gjithë prodhimin dhe për të bërë të mundur shtimin e vazhdueshëm të tij. Fermerët e vegjël duhet të shesin te bizneset agropërpunues, rrjetet tregtare dhe për eksport.
Ndërsa janë jo jetike shumë shërbime pa TVSH p.sh. të porosisësh te rrobaqepësi një kostum të dytë, apo një fustan tjetër për dasma, ushqimi është jetik, dhe kostot e tij janë mesatarisht sa 40% e të ardhurave të familjeve, për familjet e varfra dhe pensionistët edhe më shumë.
Prodhimi bujqësor është në vështirësi të mëdha prej problemeve strukturore, institucionale, si dhe për shkak të kostove në rritje të inputeve, të mekanizimit dhe të prodhimtarisë së ulët, të cilat rezultojnë në çmime më të larta që konkurrohen lehtë nga importi.
Për këto arsye, sepse ushqimi me çmime të arsyeshme dhe me standarde është një e drejtë njerëzore, ne duhet të mbrojmë dhe të përkrahim prodhuesit bujqësorë që ata jo vetëm të prodhojnë ushqim me kosto të përballueshme, por të mbrojnë dhe natyrën, si dhe pjellorinë e tokës e cila kur humbet është e pakthyeshme.
Veçanërisht ata që duhen ndihmuar e përkrahur janë prodhuesit e vegjël, për të cilët prodhimi bujqësor është e vetmja mënyrë jetese. Mbetet një objektiv madhor që prodhuesit bujqësorë të rriten, konsolidohen, sidomos të investojnë në kapital e njohuri. Për këtë, ata duhet të jenë subjekte me TVSH në prodhim dhe për tregtim në mënyrë që të jenë të ndara qartë: puna, investimet, kostot, çmimet dhe taksat.
Nga ana tjetër duhet të kujdesemi për prodhuesit e vegjël, si dhe konsumatorin, në mënyrë që të taksojmë sa më pak, madje aspak, këtë të drejtë njerëzore që është ushqimi, dhe jo ta taksojmë dy herë për pjesën e prodhimit, kur prodhimi vendas shitet për agropërpunim, në rrjetet apo dyqane me TVSH, si dhe për eksportin, që çmimet të jenë konkurruese me vendet që ndjekin politika kompensimi.
Â
Historia na mëson
Ndihmat e mëdha nga ish-Bashkimi Sovjetik dhe më vonë Kina e bënë jo realiste dhe të matshme kundrejt tregut të lirë, ekonominë shqiptare. Përtej politikanëve dhe populli u brumos me idenë që çdo gjë është e mundur sepse dikush do të na ndihmojë.
Nëse askush nuk na ndihmon do të gjendet një rrugë jona, si të ndërtojmë socializmin me forcat tona, të ndërtojmë kapitalizmin duke privatizuar çdo gjë, të ndërtojmë ekonomi tregu me turistë dhe me radhë.
Nën këtë këndvështrim, të kërkosh që të barazohet TVSH në blerje me atë në shitje njëlloj si për subjektet me TVSH dhe për subjekte jo të TVSH-së dhe këtë ta kërkojnë biznesmenë, politikanë, gazetarë, ndoshta dhe ekonomistë, nuk ka asnjë problem, madje kjo ka ndodhur dhe më parë.
Ndërsa përpiqemi shumë të ndërtojmë tipicitetin dhe të ruajmë traditën për prodhimet tona dhe ushqimet tona, zgjidhjet e kërkuara të problemeve jashtë ligjeve ekonomike e praktikave të provuara e të njohura të BE-së, mbeten ushqimi tipik mediatik, e shpesh politik i përditshëm.
Prodhimi bujqësor shqiptar duhet bërë efektiv dhe i qëndrueshëm, ka sfidën e integrimit në një nga ekonomitë më të avancuara e të investuara të BE-së, ka sfidën e krizave të ndryshme që rrezikojnë dhe atë pak sovranitet ushqimor që kemi, si dhe ndryshimet klimatike.
Por, ndërkohë fermerët duhet të prodhojnë dhe të konkurrojnë dhe një faktor ekonomik që ul konkurrueshmërinë e prodhuesve të vegjël shqiptarë është mënyra e tyre e prodhimit si subjekte të vegjël jo me TVSH, përtej sipërfaqes së vogël të fermës apo faktorëve të tjerë. Siç e pamë më sipër, prodhuesit e vegjël, në ndryshim nga të mëdhenjtë, duhet të përfshijnë në çmim dhe taksën e TVSH që paguajnë për inputet, shërbimet, energjinë, etj.
Taksa për inputet bujqësore aktualisht është në nivelin e taksave europiane në 10%. Shitjet direkte nuk funksionojnë dhe rrjetet tregtare e gjejnë më të lirë, për shkak të fragmentimit, standardeve dhe infrastrukturës, të importojnë sesa të sigurojnë produkte lokale për tregun vendas. Importet e ushqimeve kanë arritur në 1,5 miliardë euro me një deficit tregtar në rritje nga viti në vit dhe pse eksportet janë rritur në 550 milionë euro.
Eksportet shqiptare janë eksporte oportuniste në varësi të çmimit dhe hapësirave të përkohshme që krijohen në tregjet e huaja dhe e vetmja forcë që kanë është çmimi.
Kompensimi apo rimbursimi i prodhuesve në masën 10% të çmimit, është një masë e mirë, madje ajo mund të shkojë drejt mbikompensimit. Kompensimi i vendos ata në pozita të barabarta për sa i takon neutralitetit të TVSH-së, si te prodhuesit me TVSH.
ĂshtĂ« detyrĂ«, si dhe kĂ«rkesĂ« nga BE qĂ« institucionet pĂ«rgjegjĂ«se si Ministria e BujqĂ«sisĂ«, ajo e Financave apo kushdo tjetĂ«r qĂ« ka kompetenca profesionale, tĂ« bĂ«jĂ« llogaritjet e duhura sa Ă«shtĂ« vlera reale e TVSH sĂ« inputeve. Direktiva Ă«shtĂ« qĂ« kompensimi nuk duhet ta kalojĂ« atĂ« vlerĂ«.
Vende të ndryshme të BE-së kanë shkallë të ndryshme kompensimi, nga Spanja me rreth 12%, te Greqia me rreth 6%, dhe vlerësohen të jenë si një subvencion i fshehur. Në Spanjë, fermerët marrin më shumë para se sa kanë paguar taksë TVSH-je për inputet, në nënkompensim në Greqi, fermerët kanë paguar më shumë TVSH. Ka shumë vende që nuk e zbatojnë këtë skemë kompensimi për fermerët e vegjël jo me TVSH.
Spanja mbetet, sidoqoftë, një shembull i mirë për politikën dhe për fermerët, jo aq për shkallën e rimbursimit, por për faktin se fermerët e vegjël janë të organizuar në kooperativa, madje ka më shumë kooperativistë se fermerë sepse një fermer mund të bëjë pjesë në më shumë se një kooperativë.
Fermerët e vegjël përfitojnë kompensim të TVSH së inputeve nga kooperativa e tyre, e cila më tej funksionon si një biznes i madh me TVSH, duke i dhënë të gjitha avantazhet e biznesit.
Anëtarët fermerë prodhues e shesin së pari prodhimin me kërkesë pothuaj të garantuar, si dhe marrin dhe fitimin nga biznesi tregtar apo përpunues, po i tyre të cilat mund të jenë dhe më të mëdha se nga shitja e parë.
Duke u rikthyer te rasti i mësipërm kur një fermer do të shesë me faturë te një pikë për eksport apo për një rrjet tregtar me TVSH, do të marrë 100 lekë nga blerësi dhe 10 lekë nga shteti si kompensim.
Një kg domate e vitit 2025 e shitur p.sh. 100 lekë, teorikisht gjatë vitit 2026 do të bëhet 110 lekë për fermerin.
Si do tĂ« jetĂ« nĂ« praktikĂ«, mbetet pĂ«r tâu parĂ«, por duke ditur qĂ« forca negociuese Ă«shtĂ« mĂ« e fortĂ« e blerĂ«sit se sa prodhuesit, ky 10% ndoshta do tĂ« ndahet mes tyre, dhe mĂ« tej duke ditur se njĂ« pjesĂ« e prodhimit nuk gjen treg, prodhuesit sĂ« paku do tĂ« shpresojnĂ« se do tĂ« mund tĂ« arrijnĂ« tĂ« shesin me kosto apo fitim minimal duke e zbritur atĂ« kompensim nga çmimi. Kjo vlen mĂ« sĂ« shumti pĂ«r eksportin dhe duket se do tĂ« ndikojĂ« mĂ« pak nĂ« shtimin e shitjeve tĂ« prodhimit vendas nĂ« tregun shqiptar.
Rreziku më i madh duket një rritje e sforcuar e eksporteve duke sjellë përqendrim të prodhimit dhe investimeve për prodhime të caktuara që kanë kërkesë të kufizuar në tregun vendas, si për sasi dhe për çmim, por që kërkohen më shumë në tregun e jashtëm, duke sjellë një rritje të mëtejshme të importeve të ushqimeve.
E thĂ«nĂ« mĂ« thjesht, pikĂ«risht sepse asnjĂ« vend i zhvilluar nuk prodhon kryesisht tranguj apo luleshtrydhe pĂ«r eksport nĂ«se nuk garanton qĂ« kur tâi shesĂ« ato, nuk do tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« blejĂ« bukĂ«n.
Kompensimi duket se do të stimulojë edhe më shumë perimet, e disa fruta, si specat, trangujt, luleshtrydhet, rrushin e tavolinës së serrave, për eksport, ndërkohë do të rritet importi i ushqimeve të domosdoshme si drithërat, mishi, bulmeti.
Sovraniteti ushqimor nuk Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« prodhojmĂ« çdo gjĂ« me forcat tona, por duhet tĂ« jemi tĂ« pĂ«rgatitur dhe tĂ« kemi bĂ«rĂ« disa llogari, qĂ« nĂ«se rrushi i serrave a luleshtrydhet kanĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar, eksporti kundrejt grurit, disa pak para dhe toka duhen hequr mĂ«njanĂ« qĂ« tĂ« mund tâa blesh apo tĂ« prodhosh edhe bukĂ«n qĂ« do tâa shtrosh me reçelin e luleshtrydheve, kur ato tĂ« freskĂ«ta nuk gjejnĂ« treg jashtĂ«, dĂ«mtohen nga moti, sĂ«mundjet, apo kanĂ« çmim minimal.
Â
Â
Institucione dhe shtylla
Kompensimi i TVSH së inputeve të përdorura për prodhim për fermerët e vegjël zgjidh një problem, por kërkon masa të tjera nxitëse që të rriten shitjet e prodhimeve shqiptare në tregun vendas ku TVSH e pakompensuar e inputeve të prodhuesve të vegjël ishte frenuese duke sjellë rritje çmimi e për pasojë ulje të konkurrencës.
Sidoqoftë kompensimi i TVSH për fermerët e vegjël ndërsa mjaft i rëndësishëm nuk është shtylla kryesore e prodhimit bujqësor dhe zhvillimit rural, të cilat mbeten subvencionet direkte, si dhe masat e zhvillimit rural që parashikon Politika e Përbashkët Bujqësore e BE (CAP). Shqipëria duhet të shkojë drejt pagesave të thjeshta për fermerët e vegjël, si e zbaton CAP për miliona fermerë të vegjël të Europës.
Zhvillimi rural kërkon institucione të përgjegjshme, demokraci, bashkëpunim lokal dhe pastaj para e fonde. Bllokimi nga BE i IPARD si instrument i zhvillimit rural tregoi se mungonin të parat dhe jo paratë.
Mungesa e përgjigjeve të qarta institucionale nga Ministria e Bujqësisë, etj., si dhe përgatitjet e munguara lidhur me skemën e kompensimit të TVSH për fermerët e vegjël kundrejt një pjese të politikës, bizneseve dhe mediave tregon se nuk jemi gati për skema që bien ndesh me interesa të ndryshme, kur ato bien ndesh me praktikat tashmë dhjetëra vjeçare të rishpërndarjes apo transfertave të fondeve publike për interesa zgjedhore apo drejt individë të caktuar.
Përfituesit e skemës janë të gjithë prodhuesit e vegjël që duhet të përfshihen në zinxhirin e shitjeve dhe aktualisht kemi mundësi ta bëjmë këtë pa pritur të na ndihmojë një aleat i madh vetëm për fermerët që të zgjidhë problemet e tyre, dhe të shpikim një rrugë tonën me TVSH 20% njëlloj hyrëse e dalëse për subjekte jo TVSH-je për të tjerët.
PĂ«r sa kohĂ« do tĂ« vazhdojmĂ« tĂ« flasim dy gjuhĂ« tĂ« ndryshme pĂ«r tĂ« njĂ«jtĂ«n ekonomi, politika e cila thotĂ«, âeksportojmĂ« me sukses luleshtrydhe nĂ« 85 vendeâ, ndĂ«rsa qytetari thotĂ« me aq para sa kam, e çmimet qĂ« janĂ« âkĂ«rtollat janĂ« edhe bukĂ«, edhe gjellĂ«â, patate tĂ« cilat fermerit po i kalben nĂ« arĂ«.
Kryeministri Edi Rama zhvilloi një takim me fermerë dhe sipërmarrës të sektorit bujqësor, ku diskutoi mbi prioritetet dhe mbështetjen financiare të parashikuar në Buxhetin e vitit 2026.
Rama u shpreh se i duhet dhënë përparësi zhvillimit rural, teksa shtoi se do të ketë partneritet me qeverinë.
Kreu i qeverisë kritikoi bashkitë, duke u thënë se duhet të jenë afër fermerëve.
âBE vjen si njĂ« bekim pĂ«r tĂ« gjithĂ« ata qĂ« janĂ« pĂ«rgatitur, por edhe mallkim pĂ«r ata qĂ« nuk janĂ« gati. KĂ«rkesa pĂ«r standardet e sigurisĂ«, cilĂ«sisĂ«, shoqĂ«rohet me instrumenta kontrolli shumĂ« tĂ« rreptĂ«, qĂ« tĂ« nxjerrin nga tregu. 4 vjet janĂ« tĂ« mjaftueshme pĂ«r tâu bĂ«rĂ« gati pĂ«r atĂ« ditĂ«. TĂ« hidhni hapa pĂ«rpara. Do ju ftoja tĂ« gjithĂ«ve tĂ« jeni akoma mĂ« aktivĂ«, pĂ«r mĂ« shumĂ« mbĂ«shtetje financiare. Instrumentet janĂ«. ĂshtĂ« problemi te projektet, te mungesa e projekteve. Ju nuk keni as arsye tĂ« mendoni se duhet tâi bĂ«ni vetĂ«. Prandaj Ă«shtĂ« kĂ«tu rektori i UB, prandaj jemi edhe ne kĂ«tu, pĂ«r tâju dhĂ«nĂ« asistencĂ«n e nevojshme. BashkitĂ« duhet tĂ« marrin pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« sa i takon zhvillimit tĂ« fshatit. KryetarĂ«t e bashkive, pas reformĂ«s, janĂ« kujdestarĂ«, qoftĂ« tĂ« qytetit, qoftĂ« tĂ« fshatit. MĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja te fshati janĂ« ata qĂ« prodhojnĂ« dhe ata qĂ« janĂ« te toka. Bashkia duhet tĂ« jetĂ« te toka, te ata qĂ« prodhojnĂ« te toka. Kemi ikur nga faza e mbijetesĂ«s. Ajo bota ku duam tĂ« jemi pjesĂ«, ka fluturuar. Duhet tĂ« jemi mĂ« shumĂ« ambiciozĂ«. Tani duhet tĂ« ndĂ«rtojmĂ« partneritetet, aleancat, ku secili tĂ« bĂ«jĂ« pjesĂ« e vetĂ«. Paraja tĂ« mos mungojĂ« pĂ«r projektet, pĂ«r investimetâ, theksoi ai./abcnews.al
Kryeministri Edi Rama zhvilloi një takim me fermerë dhe sipërmarrës të sektorit bujqësor, ku diskutoi mbi prioritetet dhe mbështetjen financiare të parashikuar në Buxhetin e vitit 2026.
Gjatë fjalës së tij, Rama theksoi se buxheti për bujqësinë është rritur dhe do të vijojë të rritet, por mbetet ende i pamjaftueshëm krahasuar me potencialin që ekziston për të financuar fermat, kërkimin shkencor dhe sipërmarrjet bujqësore.
Ai vuri nĂ« dukje rĂ«ndĂ«sinĂ« e mundĂ«sive tĂ« reja qĂ« sjell afrimi me Bashkimin Europian, krijimi i BankĂ«s sĂ« Zhvillimit dhe linjat e reja tĂ« kreditimit nĂ« fokus bujqĂ«sinĂ«, si edhe rolin kyç tĂ« bashkive pĂ«r tâu bĂ«rĂ« partnerĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« fermerĂ«ve dhe zhvillimit tĂ« zonave rurale.
âBuxheti Ă«shtĂ« rritur dhe do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« rritet, por buxheti Ă«shtĂ« shumĂ« pak nĂ« krahasim me shumĂ« mundĂ«si qĂ« ka pĂ«r tĂ« rritur financimin pĂ«r fermat tuaja, pĂ«r tĂ« financuar kĂ«rkimin shkencor nĂ« sipĂ«rmarrjet tuaja. VlerĂ«sojeni si njĂ« mundĂ«si tĂ« shtuar qĂ« na jep kjo mundĂ«si afrimi me Bashkimin Europian, mundĂ«si financimi qĂ« na pĂ«rgatit pĂ«r konkurrencĂ«n e hapur me tregun kombĂ«tar. KĂ«tĂ« vit finalizojmĂ« edhe BankĂ«n tonĂ« tĂ« Zhvillimit.
ShqipĂ«ria do tĂ« ketĂ« BankĂ«n e Zhvillimit qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« favor tĂ« financimit dhe tĂ« mbĂ«shtetjes suaj. Linja e re e kreditimit me nĂ« fokus bujqĂ«sinĂ« e BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, Ă«shtĂ« aty dhe ju pret ju. Nga an tjetĂ«r e kam thĂ«nĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rsĂ«ritur dhe dua ta nĂ«nvizoj qĂ« bashkitĂ« dhe institucionet tona duhet qĂ« tĂ« ngrihen nĂ« lartĂ«sinĂ« tĂ« nevojĂ«s suaj pĂ«r mbĂ«shtetje, pĂ«r tĂ« mos qenĂ« vetĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« hap. BashkitĂ« e kanĂ« mundĂ«sinĂ« qĂ« tĂ« bĂ«hen partner i sigurt i fshatit, fermerĂ«ve dhe fermĂ«s. I takon bashkisĂ« qĂ« tĂ« vijĂ« te juâ, tha kryeministri Rama./abcnews.al
Kryeministri Edi Rama zhvilloi një takim me fermerë dhe sipërmarrës të sektorit bujqësor, ku u diskutuan prioritetet e qeverisë dhe mbështetja financiare e parashikuar në Buxhetin e vitit 2026.
Rama theksoi rëndësinë e mandatit të ri qeverisës, sfidat që e shoqërojnë atë, si edhe arritjet në sektorin bujqësor, përfshirë rritjen e prodhimit në sera, zgjerimin e eksporteve dhe rritjen e buxhetit për bujqësinë, me fokus të veçantë te skemat mbështetëse dhe përgatitja për vitet në vijim.
âTakohemi nĂ« njĂ« moment, ku sapo kemi nisur njĂ« mandat tĂ« ri, i cili Ă«shtĂ« njĂ« mandat i vĂ«shtirĂ« me peshĂ« pĂ«r qeverisjen e vendit. Po, kĂ«tĂ« peshĂ« na i keni bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« thjeshtĂ« ju, pĂ«r tĂ« kryer negociatat e anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE, dhe tâi vendosim vulĂ«n pĂ«rpjekjen pĂ«r tâu anĂ«tarĂ«suar nĂ« BE.
Sot kemi 3-fishuar prodhimin e serave dhe kemi rritur ndjeshëm konkurrues mërinë në një sipërfaqes serash që ka arritur 240 hektarë. Në një mandat ku kemi nisur të rrisim në një mënyrë të pamenduar 3 vite më parë, të prodhimit të perimeve që ka shkuar në 1500 tonë. Eksportet ka arritur një vlerë të lartë në tremujorin e parë, ku kemi arritur që të kemi gjysmë miliard eksporte. Synimi ynë që të arrijmë një import dy eksport ku vjen punë tek bujqësia. Kemi një buxhet shumë më të lartë për bujqësinë.
VetĂ«m nĂ« skemĂ«n kombĂ«tare shkojmĂ« me njĂ« buxhet qĂ« Ă«shtĂ« gati 2-fishi i vitit qĂ« po pĂ«rfundon. TĂ« gjithĂ« pagesat do tĂ« mbyllen brenda kĂ«tij viti 100%. Ajo qĂ« na intereson Ă«shtĂ« ajo se çfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ« nĂ« vitet nĂ« vijim. Sfidat qĂ« na presin janĂ« shumĂ« komplekse, dhe qĂ« varet nga faktorĂ« qĂ« ndonjĂ«herĂ« nuk janĂ« nĂ« dorĂ«n tonĂ«. Ajo qĂ« vlen nĂ« bilancin e kĂ«tij viti, Ă«shtĂ« dija e fituar gjatĂ« gjithĂ« kĂ«to vite nga vetĂ« juâ, tha Rama.
TIRANĂ, 3 dhjetor /ATSH/ Ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla kryesoi sot takimin e tretĂ« tĂ« Komitetit tĂ« Monitorimit pĂ«r Programin IPARD III, i zhvilluar nĂ« njĂ« moment tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r vendin, pas hapjes sĂ« grup-kapitullit tĂ« fundit tĂ« negociatave me Bashkimin Evropian.
Në takim morën pjesë përfaqësues nga ministritë e linjës, strukturat zbatuese të IPARD-it, Komisioni Evropian, Delegacioni i BE-së në Shqipëri dhe partnerë ndërkombëtarë, të cilët diskutuan progresin e programit dhe përgatitjet për masat e reja që pritet të zbatohen.
Salla nënvizoi rëndësinë e kësaj platforme monitorimi për analizimin e progresit dhe identifikimin e sfidave, si dhe për forcimin e mekanizmave të menaxhimit dhe kontrollit.
Ministri gjithashtu nënvizoi përgatitjen për masat e reja të mbështetjes që do të ofrohen në kuadër të Programit, duke vlerësuar mbështetjen e TAIEX, Delegacionit të BE-së dhe FAO-s, të cilët kanë kontribuar me ekspertizë dhe trajnime për rritjen e kapaciteteve të strukturave të IPARD, veçanërisht në lidhje me masën LEADER.
Ministri u ndal dhe te paketa kombëtare e mbështetjes për sektorin bujqësor, përfshirë Skemën Kombëtare të Investimeve, kreditë e buta me garanci sovrane dhe mekanizmin e ri fiskal të kompensimit të TVSH-së, të cilat synojnë rritjen e investimeve dhe përmirësimin e likuiditetit të fermerëve.
Duke folur për programin IPARD, Salla theksoi se ai mbetet një instrument i domosdoshëm për modernizimin e bujqësisë, rritjen e konkurrueshmërisë së prodhimit vendas, përmirësimin e infrastrukturës rurale dhe forcimin e ekonomisë në zonat rurale elementë të rëndësishëm për përgatitjen e Shqipërisë në rrugën drejt anëtarësimit në BE.
âProgrami IPARD III synon zgjerimin e mbĂ«shtetjes pĂ«r fermerĂ«t dhe agropĂ«rpunuesit, duke krijuar kushte mĂ« tĂ« favorshme pĂ«r investime tĂ« qĂ«ndrueshme dhe rritje ekonomike nĂ« sektorin ruralâ, tha ministri Salla.
TIRANĂ, 22 nĂ«ntor /ATSH/ NĂ« Bruksel u zhvillua takimi i 17-tĂ« i NĂ«nkomitetit Bashkimi EvropianâShqipĂ«ri pĂ«r âBujqĂ«sinĂ« dhe Peshkiminâ, njĂ« prej forumeve mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« dialogut teknik dhe institucional nĂ« procesin e anĂ«tarĂ«simit.
Ministria e BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, u pĂ«rfaqĂ«sua nga zĂ«vendĂ«sministrat Fatmir Guri dhe Arian Jaupllari, tĂ« shoqĂ«ruar nga ekipet teknike tĂ« MBZHR dhe institucioneve vartĂ«se, ku dhe zhvilluan diskutime tĂ« detajuara me Komisionin Evropian mbi progresin dhe sfidat nĂ« tre kapitujt e negociatave KapitulI 11, âBujqĂ«sia dhe Zhvillimi Ruralâ, KapitulI 12 âSiguria Ushqimore, Veterineria dhe Fitosanitariaâ, dhe KapitulI 13 âPeshkimiâ.
Takimi vjen menjëherë pas hapjes historike të të gjithë grupkapitujve të negociatave në Konferencën Ndërqeveritare të 17 nëntorit, çka e vendos Shqipërinë në një fazë të re të procesit drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Gjatë sesionit, pala shqiptare paraqiti ecurinë e harmonizimit të legjislacionit me acquis communautaire, avancimin e reformave institucionale, forcimin e sistemeve të kontrollit cilësor, si dhe zbatimin e programeve të zhvillimit rural dhe menaxhimit të qëndrueshëm të peshkimit.
MBZHR bën të ditur se, ky takim shënon një moment kyç për Shqipërinë, pasi puna teknike dhe institucionale lidh drejtpërdrejt vendin me përgatitjen për zbatimin e politikave të përbashkëta të BE-së në bujqësi, siguri ushqimore dhe peshkim një hap i rëndësishëm drejt gatishmërisë për anëtarësim.
Pala shqiptare riafirmoi angazhimin e saj për të përshpejtuar procesin e përafrimit dhe për të sjellë standardet europiane më afër prodhuesve, konsumatorëve dhe komuniteteve rurale në të gjithë vendin.
Në takimin me zv/kryeministren Belinda Balluku, njëherësh ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, Ministri i Bujqisë Andis Salla tha se janë marrë të gjitha masat e nevojshme, për të përballuar cdo situatë që mund të krijohet për shkak të motit të keq që pritet të godasë vendin.
âNĂ« bashkĂ«punim me ministrinĂ« e mbrojtjes jemi nĂ« diskutim pĂ«r tĂ« gjitha masat, e ndĂ«rmarra.
Kemi vënë në gatishmëri të gjitha strukturat, për të qenë prezent në të gjithë territorin.
Kemi ndërmarrë masat për garantimin e funksionimit të rrjetit të kullimit, janë ngritur stafet e emergjencave.
JanĂ« nĂ« dispozicion 8 ekskavatorĂ« nĂ« zonĂ«n e ShkodrĂ«s e LezhĂ«s, 16 janĂ« nĂ« Fier, pĂ«r ndĂ«rhyrjet e nevojshme, jemi nĂ« bashkĂ«punim me emergjencat civile.â -tha ai.
Login
