Festimet e Vitit të Ri në Holandë u shndërruan në një natë kaotike dhe të dhunshme, ku policia raportoi një nivel dhune të paparë më parë.
Forcat e rendit dhe shërbimet emergjente u përballën me sulme të shumta, kryesisht për shkak të përdorimit të pakontrolluar të fishekzjarrëve dhe sjelljeve të dhunshme të turmave në disa qytete të vendit.
Sipas autoriteteve, policia dhe zjarrfikësit u sulmuan në disa raste me fishekzjarrë, gurë dhe mjete të tjera, ndërsa u shënuan dhjetëra zjarre dhe shpërthime në zona të banuara. Gjatë natës u kryen rreth 250 arrestime, kryesisht për dhunë ndaj policisë, prishje të rendit publik dhe vënie zjarri.
Situata ishte veçanërisht e tensionuar në qytete të mëdha si Amsterdami, Roterdami dhe Breda. Në kryeqytet, një kishë historike u përfshi nga zjarri dhe pësoi dëme të konsiderueshme, ndërsa shërbimet emergjente u angazhuan në qindra ndërhyrje për shuarjen e flakëve dhe ndihmën ndaj të lënduarve.
Autoritetet konfirmuan se të paktën dy persona humbën jetën në incidente të lidhura me fishekzjarrët, ndërsa dhjetëra të tjerë u plagosën, disa prej tyre rëndë. Për shkak të fluksit të jashtëzakonshëm të thirrjeve, linja emergjente 112 u mbingarkua, duke detyruar policinë të apelojë tek qytetarët që të telefononin vetëm në raste urgjente.
Policia holandeze e cilĂ«soi situatĂ«n si âtĂ« papranueshmeâ dhe paralajmĂ«roi se do tĂ« pasojnĂ« masa mĂ« tĂ« ashpra dhe hetime pĂ«r incidentet e rĂ«nda tĂ« regjistruara gjatĂ« natĂ«s sĂ« ndĂ«rrimit tĂ« moteve. /Telegrafi/
PEKIN, 31 dhjetor /ATSH-AA/ â Kina Ă«shtĂ« ankuar se Holanda po tregon âmungesĂ« tĂ« plotĂ« tĂ« pĂ«rgjegjĂ«sisĂ«â lidhur me njĂ« krizĂ« tĂ« zinxhirit tĂ« furnizimit me gjysmĂ«pĂ«rçues,(çipa) pĂ«r tĂ« cilĂ«n Pekini fajĂ«son ândĂ«rhyrjenâ holandeze te prodhuesi i çipave Nexperia.
NjĂ« zdhĂ«nĂ«si MinistrisĂ« sĂ« TregtisĂ«, sipas agjencisĂ« Xinhua News, tha se Pekini ka pĂ«rsĂ«ritur se ândĂ«rhyrja e papĂ«rshtatshme administrativeâ e palĂ«s holandeze nĂ« punĂ«t e brendshme tĂ« Nexperia-s ka shkaktuar krizĂ« globale tĂ« zinxhirit tĂ« furnizimit me gjysmĂ«pĂ«rçues.
Sipas zĂ«dhĂ«nĂ«sit, Pekini pĂ«rsĂ«riti thirrjet qĂ« pala holandeze âtĂ« pĂ«rmbahet nga veprime, tĂ« korrigjojĂ« menjĂ«herĂ« shkeljet e saj dhe tĂ« heq çdo pengesĂ« qĂ« dĂ«mton stabilitetin dhe sigurinĂ« e industrisĂ« globale tĂ« gjysmĂ«pĂ«rçuesve dhe zinxhirĂ«ve tĂ« furnizimitâ.
Prodhuesi i gjysmëpërçuesve Nexperia është një degë jashtë vendit në pronësi të kompanisë kineze Wingtech Technology Co.
Qeveria holandeze mori kontrollin e kompanisë Nexperia në fund të shtatorit, duke përmendur shqetësime për transferimin e mundshëm të teknologjisë te Wingtech. Për këtë, ajo përdori për herë të parë kompetenca të posaçme sipas një ligji holandez të njohur si Akti i Disponueshmërisë së Mallrave.
Ky veprim, i cili bllokoi vendime menaxheriale të konsideruara kërcënim për sigurinë holandeze dhe evropiane, pasoi paralajmërimet e SHBA-së për lidhjet e kompanisë Nexperia me Kinën.
Wingtech e quajti ndĂ«rhyrjen e qeverisĂ« holandeze nĂ« Nexperia ândĂ«rhyrje tĂ« tepruar tĂ« nxitur nga paragjykime gjeopolitikeâ. /os/
Ish-gjyqtari i Gjykatës Speciale për Kosovën, tani pjesë e Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GJPN), është vënë në shënjestër të sanksioneve të ashpra të administratës Trump.
Për shkak të urdhërarrestit ndaj udhëheqësve izraelitë, Nicolas Guillou e gjen veten të radhitur krahas terroristëve në listat e zeza të Uashingtonit, duke humbur qasjen në llogari bankare, karta krediti dhe shërbime bazë digjitale.
Francezi Nicolas Guillou ka një vit që punon në Gjykatën Penale Ndërkombëtare (GJPN), e cila ndjek krimet e luftës dhe e ka selinë në Hagë.
Më parë, 50-vjeçari Guillou, i cili është ekspert i së drejtës ndërkombëtare, ka punuar për tribunalet speciale të Kosovës dhe Libanit.
Në vitin 2023, Guillou dhe krerë të tjerë të GJPN-së lëshuan një urdhërarrest kundër presidentit rus, Vladimir Putinit për shkak të krimeve kundër njerëzimit sipas Kartës së OKB-së. Akuza përmend sidomos kidnapimin e fëmijëve ukrainas nga Rusia. Ndjekja penale e Putinit nuk befasoi askënd, shkruan portali zviceran Watson në një analizë.
Situata ndryshoi në nëntor 2024, kur GJPN shpalli në kërkim edhe kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu dhe ministrin e tij të Mbrojtjes, Yoav Gallant. Ata dyshohen se kanë kryer gjenocid në Gaza.
SHBA-ja, si fuqi mbrojtëse e Izraelit, me urdhër të Trumpit, u mobilizua menjëherë kundër GJPN-së në Hagë. Ndaj nëntë gjyqtarëve dhe tre prokurorëve u vendosën gjithashtu sanksione. Mes tyre është edhe Guillou.
NĂ« intervistĂ«n e tij tĂ« vetme deri mĂ« tani pĂ«r gazetĂ«n franceze âLe Mondeâ, ai tregoi se pĂ«r qytetarĂ«t dhe kompanitĂ« amerikane ai Ă«shtĂ« tashmĂ« njĂ« âpersona non grataâ (person i padĂ«shiruar). Ădo kontakt me tĂ« Ă«shtĂ« i ndaluar. Ai nuk ka mĂ« qasje ndaj platformave si Amazon, Airbnb ose Paypal.
âPĂ«r shembull, bĂ«ra njĂ« rezervim hoteli nĂ« FrancĂ« pĂ«rmes Expedia. Disa orĂ« mĂ« vonĂ« mora njĂ« e-mail ku thuhej se kjo nuk ishte e mundur pĂ«r shkak tĂ« sanksioneveâ, raportoi ai.
Edhe një bankë franceze me marrëdhënie në SHBA i ka mbyllur llogaritë e Guillou. Kartelat e tij të kreditit si Visa, American Express ose Mastercard më nuk funksionojnë.
âNga njĂ« ditĂ« nĂ« tjetrĂ«n mbetesh pa mjete pageseâ, shpjegoi Guillou, i cili pĂ«r drejtĂ«sinĂ« amerikane tashmĂ« Ă«shtĂ« po aq i izoluar sa 15 mijĂ« terroristĂ«, krerĂ« bandash apo bosĂ« tĂ« mafias nĂ« listĂ«n e sanksioneve tĂ« Uashingtonit.
Fuqitë e mëdha (SHBA, Rusia), përmes vetos së tyre, parandalojnë hetimet e GJPN-së në territorin e tyre ose te aleatët si Izraeli. Megjithatë, Putin u akuzua nëpërmjet Ukrainës, ndërsa Netanyahu nëpërmjet Palestinës - një manovër juridike e së drejtës ndërkombëtare. Kjo mbështetet nga organizatat e të drejtave të njeriut. /Telegrafi/
Një makinë u përplas me një turmë në Elburgerweg në Nunspeet, Holandë, duke lënduar disa persona të hënën në mbrëmje, sipas faqes rajonale holandeze të lajmeve GelreNieuws.
Përplasja ndodhi rreth orës 7 të mbrëmjes, me sa duket gjatë një parade me qirinj, dhe shumë autoambulanca dhe helikopterë përgjigjën ndërsa autoritetet punuan për të siguruar zonën.
Detajet mbeten të kufizuara ndërsa hetuesit vazhdojnë të shqyrtojnë rrethanat dhe numrin e të lënduarve, transmeton Telegrafi.
đšđłđ± Al menos 10 personas resultaron heridas luego de que un conductor embistiera con su vehĂculo a una multitud en Nunspeet, PaĂses Bajos, informaron autoridades.
Servicios de emergencia atendieron a los lesionados mientras la policĂa investiga las causas hoy mismo!!! pic.twitter.com/qwsdSqkuBo â Global Network News đ (@iluminnatii) December 22, 2025
Nunspeet është një komunë e vogël në Holandën qendrore, e vendosur në provincën e Gelderland në buzë të Veluwe, një nga rezervatet më të mëdha natyrore pyjore të vendit.
Shtëpi e rreth 27,000 banorëve, është e njohur për mjedisin e saj të pyllëzuar, rrugët e çiklizmit dhe afërsinë me liqenin Veluwe, duke e bërë atë një destinacion popullor për rekreacion dhe turizëm në natyrë.
Qyteti ka një karakter kryesisht banimi, me një qendër historike fshati dhe disa fshatra përreth, dhe është i lidhur mirë me rrugë dhe hekurudhë me qytete më të mëdha si Zwolle dhe Amersfoort. /Telegrafi/
Shtetet e Bashkuara sapo përfunduan dy ditë bisedimesh me negociatorë ukrainas dhe evropianë në Berlin të Gjermanisë, të ndjekura nga diskutime të tjera mes udhëheqësve në Evropë - të gjitha këto që përfunduan me sinjale pozitive për një marrëveshje paqeje në të ardhmen.
Bisedimet u pĂ«rqendruan te garancitĂ« e sigurisĂ« pĂ«r UkrainĂ«n, me qĂ«llim frenimin e agresionit tĂ« mundshĂ«m rus nĂ« tĂ« ardhmen; njĂ« çështje qĂ« â pavarĂ«sisht deklaratave pozitive â mbetet njĂ« nga pikat kryesore tĂ« mospajtimit nĂ« negociatat me MoskĂ«n.
Pengesa tjetĂ«r madhore Ă«shtĂ« e ardhmja e rajonit tĂ« Donbasit nĂ« UkrainĂ«, pĂ«r tĂ« cilin Rusia kĂ«rkon qĂ« Kievi tâia dorĂ«zojĂ« kontrollin si kusht pĂ«r arritjen e marrĂ«veshjes.
Gjermania njoftoi se ekziston njĂ« mundĂ«si e vogĂ«l, por reale, pĂ«r njĂ« marrĂ«veshje sĂ« shpejti, duke hedhur gjithashtu idenĂ« e njĂ« armĂ«pushimi gjatĂ« periudhĂ«s sĂ« Krishtlindjeve, ndĂ«rsa presidenti amerikan, Donald Trump tha se âtani jemi mĂ« afĂ«r se kurrĂ« mĂ« parĂ«â. Por ku qĂ«ndrojnĂ« realisht gjĂ«rat?
ĂfarĂ« ndodhi nĂ« bisedimet nĂ« Berlin?
Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky dhe kryenegociatori Rustem Umerov u takuan në kryeqytetin gjerman me Steve Witkoff, të dërguarin special të Trumpit, dhe Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan. Në bisedime iu bashkua edhe kancelari gjerman Friedrich Merz, ku negociatorët shqyrtuan versionin më të fundit të planit të paqes të mbështetur nga SHBA-ja.
âKjo nuk do tĂ« thotĂ« se tani kemi njĂ« plan tĂ« pĂ«rsosur, por Ă«shtĂ« njĂ« version shumĂ« i zbatueshĂ«mâ, tha Zelensky para gazetarĂ«ve nĂ« Berlin dhe shtoi se âamerikanĂ«t duan njĂ« zgjidhje tĂ« shpejtĂ«; ne kujdesemi qĂ« tĂ« ruajmĂ« cilĂ«sinĂ« edhe me kĂ«tĂ« ritĂ«m. NĂ«se shpejtĂ«sia dhe cilĂ«sia pĂ«rputhen, ne jemi plotĂ«sisht dakordâ.
Zelensky tha tĂ« martĂ«n se gjatĂ« bisedimeve pĂ«r paqen ka punuar me SHBA-nĂ« ânĂ« detaje shumĂ« tĂ« hollĂ«sishme mbi dokumente qĂ« mund ta ndalin luftĂ«n dhe tĂ« garantojnĂ« sigurinĂ«â.
âĂdo detaj i vetĂ«m ka rĂ«ndĂ«si, sepse asnjĂ« detaj nuk duhet tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« shpĂ«rblim pĂ«r agresionin e RusisĂ«â, u tha ai deputetĂ«ve tĂ« parlamentit holandez nĂ« HagĂ«, transmeton Telegrafi.
Aktualisht janĂ« pesĂ« dokumente tĂ« veçanta nĂ« diskutim brenda marrĂ«veshjes sĂ« propozuar tĂ« paqes â ato pĂ«rfshijnĂ« garanci sigurie âligjĂ«risht detyrueseâ qĂ« do tĂ« votoheshin nga Kongresi i SHBA-sĂ«, si edhe plane pĂ«r financimin e rimĂ«kĂ«mbjes sĂ« UkrainĂ«s pas luftĂ«s.
UdhĂ«heqĂ«sit e Bashkimit Evropian, DanimarkĂ«s, FinlandĂ«s, FrancĂ«s, GjermanisĂ«, ItalisĂ«, HolandĂ«s, NorvegjisĂ«, PolonisĂ«, SuedisĂ« dhe MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar u mblodhĂ«n nĂ« Berlin pĂ«r diskutime tĂ« veçanta, pas tĂ« cilave u angazhuan tĂ« punojnĂ« sĂ« bashku me SHBA-nĂ« pĂ«r tĂ« âofruar garanci tĂ« forta sigurie dhe masa mbĂ«shtetĂ«se pĂ«r rimĂ«kĂ«mbjen ekonomike tĂ« UkrainĂ«sâ.
Kremlini tha të martën se ende nuk e kishte parë tekstin e propozimeve më të fundit për garancitë e sigurisë për Ukrainën të ngjashme me ato të NATO-s.
âNe duam paqe; nuk duam njĂ« armĂ«pushim qĂ« tâi japĂ« UkrainĂ«s njĂ« hapĂ«sirĂ« frymĂ«marrjeje dhe ta pĂ«rgatisĂ« pĂ«r vazhdimin e luftĂ«s. Ne duam ta ndalim kĂ«tĂ« luftĂ« dhe tĂ« arrijmĂ« objektivat tona, tĂ« sigurojmĂ« interesat tona dhe tĂ« garantojmĂ« paqe nĂ« EvropĂ« pĂ«r tĂ« ardhmenâ, u tha gazetarĂ«ve zĂ«dhĂ«nĂ«si i Kremlinit, Dmitry Peskov, nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« njĂ« pyetjeje mbi qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e njĂ« âarmĂ«pushimi tĂ« Krishtlindjeveâ.
Angazhimet e paraqitura në deklaratën e përbashkët evropiane përfshinin:
NjĂ« âforcĂ« shumĂ«kombĂ«she evropiane pĂ«r UkrainĂ«nâ, e udhĂ«hequr nga Evropa, me kontribute trupash nga aleatĂ«t brenda Koalicionit tĂ« tĂ« VullnetshmĂ«ve dhe âtĂ« mbĂ«shtetur nga SHBA-jaâ;
Kjo forcĂ« do tĂ« ndihmojĂ« nĂ« sigurimin e hapĂ«sirĂ«s ajrore dhe detare tĂ« UkrainĂ«s, âpĂ«rfshirĂ« edhe operimin brenda territorit tĂ« UkrainĂ«sâ;
Një mekanizëm monitorimi të armëpushimit të udhëhequr nga SHBA-ja, i cili do të përfshinte pjesëmarrje ndërkombëtare;
Mbështetje të konsiderueshme për Ukrainën për ndërtimin e forcave të saj të armatosura, të cilat duhet të mbeten në një nivel paqeje prej 800 mijë trupash.
Investimet e ardhshme nĂ« UkrainĂ«, qĂ« do tĂ« pĂ«rfshinin marrĂ«veshje tregtare dhe âvĂ«nien nĂ« dispozicion tĂ« burimeve tĂ« mĂ«dha pĂ«r rimĂ«kĂ«mbje dhe rindĂ«rtimâ.
Kjo është pyetja kryesore. Kremlini ka deklaruar se kundërshton çdo skenar që përfshin dislokimin e trupave ushtarake të NATO-s në Ukrainë.
Qeveria ruse mĂ« parĂ« ka shkuar deri aty sa tĂ« kĂ«mbĂ«ngulĂ« qĂ« Ukraina ta sanksionojĂ« nĂ« kushtetutĂ«n e saj se nuk do tâi bashkohet NATO-s dhe se nuk do tĂ« ketĂ« forca tĂ« aleancĂ«s transatlantike tĂ« stacionuara brenda kufijve tĂ« saj. NĂ« muajin nĂ«ntor, Moska kĂ«rkoi gjithashtu qĂ« Kievit tâi vendosej njĂ« kufi pĂ«r madhĂ«sinĂ« e forcave tĂ« armatosura.
Zyrtarët amerikanë pretendojnë se rreth 90 për qind e çështjeve mes Rusisë dhe Ukrainës janë zgjidhur, duke e përshkruar çështjen e lëshimeve territoriale si pikën kryesore të ngecjes.
NjĂ« zyrtar amerikan tha se pala e tyre ka ofruar ide âqĂ« nxisin mendiminâ pĂ«r tĂ« zgjidhur kĂ«tĂ« bllokim, pĂ«rfshirĂ« krijimin e njĂ« zone tĂ« lirĂ« ekonomike nĂ« disa pjesĂ« tĂ« Donbasit.
Ekipi negociator amerikan ka propozuar qĂ« njĂ« zonĂ« e tillĂ« tĂ« çmilitarizohet, ku Ukraina do tĂ« tĂ«rhiqej, por ku forcat ruse nuk do tĂ« hynin. MegjithatĂ«, mbetet e paqartĂ« nĂ«se presidenti rus, Vladimir Putin, do tĂ« heqĂ« dorĂ« nga objektivat e tij maksimaliste tĂ« luftĂ«s pĂ«r tâu pajtuar me kĂ«tĂ« propozim.
Ukraina ka ngritur pikëpyetje rreth asaj se kush do ta menaxhonte atë zonë dhe kush do të siguronte që tërheqjet e trupave të ishin reciproke.
âAmerikanĂ«t po pĂ«rpiqen tĂ« gjejnĂ« njĂ« kompromis⊠Dua ta theksoj edhe njĂ« herĂ«: njĂ« âzonĂ« e lirĂ« ekonomikeâ nuk do tĂ« thotĂ« nĂ«n kontrollin e FederatĂ«s Ruse. KĂ«to janĂ« elemente thelbĂ«sore pĂ«r mua nĂ« çdo format qĂ« lidhet me Donbasinâ, tha Zelensky tĂ« hĂ«nĂ«n, duke shtuar se Ukraina nuk do ta njohĂ« pjesĂ«n e pushtuar pĂ«rkohĂ«sisht tĂ« rajonit lindor tĂ« Donbasit si ruse, as ligjĂ«risht dhe as 'de facto'.
ZyrtarĂ«t amerikanĂ« i pĂ«rshkruan garancitĂ« e sigurisĂ« si âtĂ« ngjashme me Nenin 5â, duke iu referuar parimit tĂ« traktatit tĂ« NATO-s sipas tĂ« cilit njĂ« sulm ndaj njĂ« anĂ«tari konsiderohet sulm ndaj tĂ« gjithĂ«ve.
Zyrtarët refuzuan të hynin në detaje se çfarë do të përfshinte roli i SHBA-së, përtej faktit se ai nuk do të përfshinte trupa amerikane në terren në Ukrainë.
âPara se tĂ« largohemi nga fusha e betejĂ«s, duhet tĂ« jemi absolutisht tĂ« sigurt se cilat janĂ« kĂ«to garanci sigurieâ, tha Zelensky.
Zelensky po vazhdon diskutimet diplomatike, me një vizitë në Holandë të martën për të diskutuar kompensimin nga Rusia për dëmet që ka shkaktuar gjatë luftës.
âBisedimet nuk kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« vetĂ«m me njĂ« armĂ«pushim, por me garancitĂ« e sigurisĂ«â, tha lideri ukrainas dhe shtoi se âkjo nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m siguri fizike, por ka tĂ« bĂ«jĂ« edhe me faktin qĂ« Rusia mĂ« nĂ« fund tĂ« mĂ«sojĂ« tĂ« jetojĂ« sipas sundimit tĂ« ligjit. Kjo do tĂ« funksionojĂ« vetĂ«m nĂ«se ka pĂ«rgjegjĂ«si tĂ« vĂ«rtetĂ«, nĂ«se ndĂ«shkimi i agresorit bĂ«het i pashmangshĂ«mâ.
Trump, i cili u lidh me telefon nĂ« darkĂ«n e sĂ« hĂ«nĂ«s tĂ« udhĂ«heqĂ«sve evropianĂ«, tha se âgjĂ«rat duken sikur po shkojnĂ« mirĂ«, por kĂ«tĂ« e kemi thĂ«nĂ« prej kohĂ«sh, dhe Ă«shtĂ« njĂ« çështje e vĂ«shtirĂ«â.
Ai tha se telefonata ishte âshumĂ« e mirĂ«â dhe se kishte pasur njĂ« âbisedĂ« tĂ« gjatĂ«â me Zelenskyn, duke shtuar gjithashtu se SHBA-ja kishte qenĂ« nĂ« kontakt me Putinin.
âMendoj se tani jemi mĂ« afĂ«r se kurrĂ« mĂ« parĂ« dhe do tĂ« shohim se çfarĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ«â, tha Trump tĂ« hĂ«nĂ«n nĂ« ZyrĂ«n Ovale.
âProblemi Ă«shtĂ« se ata [Rusia] do tĂ« duan ta pĂ«rfundojnĂ«, dhe pastaj papritur nuk do ta duan, dhe Ukraina do tĂ« dojĂ« ta pĂ«rfundojĂ«, dhe pastaj papritur nuk do ta dojĂ«. Pra, duhet tâi sjellim nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ«â, deklaroi lideri amerikan. /Telegrafi/
Një kompani e mbështetur nga Oaktree Capital, Pure Data Centres, njoftoi të hënën se planifikon të investojë deri në 1 miliard euro në ndërtimin e një kampusi të madh të qendrave të të dhënave në Amsterdam.
Dhe bĂ«het fjalĂ« pĂ«r njĂ« nga investimet mĂ« tĂ« mĂ«dha âhyperscaleâ tĂ« kĂ«tij viti nĂ« EvropĂ«.
Kampusi do tĂ« jepet me qira nga njĂ« klient i vetĂ«m âhyperscalerâ, sipas kompanisĂ«.
âHyperscalerĂ«tâ, si Amazon, Meta, Google dhe Microsoft, po garojnĂ« pĂ«r tĂ« zgjeruar infrastrukturĂ«n e inteligjencĂ«s artificiale, me shpenzime qĂ« pritet tĂ« arrijnĂ« qindra miliarda dollarĂ« nĂ« vitin 2025.
Edhe pse këtë vit janë shpallur shumë projekte të qendrave të të dhënave në Evropë, është më e rrallë që një projekt të ketë tashmë një kontratë qiraje të siguruar.
Ndërtimi i kampusit në Amsterdam pritet të nisë në janar 2026. Dorëzimi do të bëhet në faza, duke filluar nga viti 2028. /Telegrafi/
Louis Sarkozy, kandidat për kryebashkiak të qytetit francez Menton, propozon një rinovim të plotë të infrastrukturës rrugore të qytetit. Ai mbështet, ndër të tjera, heqjen e të gjitha sinjalistikave rrugore.
Djali i ish-presidentit francez, Nicolas Sarkozy kërkon një besim më të madh të pjesëmarrësve në trafik.
Megjithatë, masat e tij veçanërisht radikale duket se janë mjaft të pazakonta për mentalitetin francez.
Sarkozy si shembull përmend qytetin holandez Drachten. Heqja e semaforëve dhe sinjalistikave ka pasur një ndikim pozitiv në sigurinë e trafikut.
âKur nuk ka trotuare, semaforĂ« dhe linja tĂ« bardha nĂ« rrugĂ«, tĂ« gjithĂ« janĂ« mĂ« tĂ« kujdesshĂ«m,â tha Sarkozy pĂ«r stacionin francez Radio Monte Carlo dhe shtoi se âĂ«shtĂ« regjistruar njĂ« ulje prej 40 pĂ«r qind e aksidenteve nĂ« kĂ«to vendeâ.
Sarkozy foli për qytetin holandez Drachten, ku inxhinieri i ndjerë i trafikut Hans Monderman ndërtoi rreth 20 vjet më parë një sistem pa semaforë, shigjeta dhe shumicën e sinjalistikave të tjera rrugore.
Ai shkaktoi sensacion ndĂ«rkombĂ«tar me tĂ« ashtuquajturin âhapĂ«sirĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«tâ.
Ekspertët e trafikut bien dakord se kjo kryesisht funksionon në vende ku nuk ka një intensitet të madh të trafikut. /Telegrafi/
Spanja, Irlanda dhe Holanda janë tërhequr nga pjesëmarrja e tyre në Festivalin Europian të Këngës duke bojkotuar Eurovizion 2026, pasi Mbledhja e unionit Europian të Transmetuesve konfirmoi pjesëmarrjen e Izraelit në këtë festival.
Vendet anëtare të Eurovizionit votuan për një sere reformash për të forcuar besimin dhe për të mbrojtur neutralitetin e Konkursit. Një votim i planifikuar mbi pjesëmarrjen e Izraelit në këtë festival nuk u zhvillua pasi shumica e vendeve nuk e pranuan diçka të tillë.
Gjatë muajve të fundit, vende si Irlanda, Islanda, Spanja dhe Holanda kanë paralajmëruar mundësinë e bojkotimit të konkursit nëse Izraeli mbetet pjesë e eventit. Transmetuesit kombëtarë duhet të konfirmojnë pjesëmarrjen deri në mes të dhjetorit. Një bojkot nga vende të rëndësishme europiane mund të ndikojë ndjeshëm në shikueshmëri dhe në mbështetjen financiare të konkursit.
NĂ« shtator, Radio Televizion Publik I IrlandĂ«s RTĂ ne mesin e dhjetrave mediave te tjera  deklaroi se do tĂ« ishte âe papranueshmeâ tĂ« merrte pjesĂ« nĂ« Eurovision 2026 nĂ«se Izraeli lejohej nĂ« garĂ«, duke iu referuar numrit tĂ« lartĂ« tĂ« viktimave civile nĂ« Gaza dhe vrasjes sĂ« gazetarĂ«ve.
NĂ« qĂ«ndrimin e fundit, transmetuesi irlandez tha se ângjarjet nĂ« Lindjen e Mesme po zhvillohen ditĂ« pas diteâ, duke nĂ«nvizuar se pjesĂ«marrja mbetet nĂ« rendin e ditĂ«s tĂ« EBU-sĂ«, por pa konfirmuar nĂ«se qĂ«ndrimi i tij ka ndryshuar.
Irlanda, Spanja dhe Holanda kanĂ« njoftuar se do tĂ« bojkotojnĂ« Festivalin e ardhshĂ«m Evropian tĂ« KĂ«ngĂ«s, pasi organizatorĂ«t vendosĂ«n tâi lejojnĂ« Izraelit pjesĂ«marrjen.
Këto shtete ishin në mesin e vendeve që kërkuan përjashtimin e Izraelit, për shkak të kostos humanitare të luftës në Gaza dhe akuzave për parregullsi në procesin e votimit, shkruan BBC.
Pavarësisht thirrjeve për të mbajtur votim mbi pjesëmarrjen e Izraelit, anëtarët në vend të kësaj miratuan një set të ri rregullash, të cilat synojnë të mbrojnë integritetin e festivalit.
NĂ« njĂ« deklaratĂ«, transmetuesi holandez Avrotros theksoi se âpjesĂ«marrja nĂ« rrethana tĂ« tilla Ă«shtĂ« e papajtueshme me vlerat publike qĂ« ne i konsiderojmĂ« thelbĂ«soreâ.
NdĂ«rkohĂ«, televizioni spanjoll RTVE u shpreh: âBordi drejtues i RTVE ka vendosur qĂ« nga shtatori i kaluar se Spanja do tĂ« tĂ«rhiqet nga Eurovisioni nĂ«se Izraeli Ă«shtĂ« pjesĂ« e tijâ.
âKjo tĂ«rheqje nĂ«nkupton gjithashtu se RTVE nuk do tĂ« transmetojĂ« finalen e Eurovisionit 2026⊠as gjysmĂ«finalet paraprakeâ.
RTVE ishte një nga iniciatorët e kërkesës për përjashtimin e Izraelit dhe kërkoi që votimi të mbahej me votim të fshehtë.
Sipas transmetuesit, organizatorĂ«t ârefuzuan kĂ«rkesĂ«n e RTVE-sĂ«â, duke shtuar: âKjo vendimmarrje e rrit mosbesimin e RTVE ndaj organizimit tĂ« festivalit dhe konfirmon presionet politike qĂ« e rrethojnĂ« atĂ«â.
Edhe transmetues të tjerë, përfshirë Slloveninë dhe Islandën, pritet të tërhiqen nga gara. /Telegrafi/
Dy vëllezër sirianë janë në gjyq në Holandë të akuzuar për vrasjen e motrës së tyre adoleshente për shkak të "sjelljes së saj".
Mohamed Al Najjar, 23 vjeç, dhe vĂ«llai i tij Muhanad, 25 vjeç, dyshohet se e kanĂ« lidhur dhe e kanĂ« hedhur nĂ« njĂ« moçal 18-vjeçaren Ryan Al Najjar, pasi zbuluan se ajo kishte tĂ« dashur, gjĂ« qĂ« ata pretendojnĂ« se i solli âturpâ familjes.
Babai i tyre, Khaled, akuzohet se ka urdhëruar vrasjen dhe thuhet se është arratisur në Siri .
Trupi i Ryan u gjet i zhytur në një kënetë gjashtë ditë pasi ajo u zhduk nga shtëpia e familjes, shkruan the Telegraph.
Zbulimi u bë nga një kalimtar më 28 maj në Lelystad, në verilindje të Amsterdamit.
ADN-ja që i përkiste babait të saj u gjet nën thonjtë e Ryan nga hetuesit, duke sugjeruar se ajo kishte luftuar për jetën përpara se të vdiste.
Bëhet e ditur se babai i saj do të gjykohet në mungesë.
Ndërkohë, vëllezërit deklarojnë pafajësinë e tyre dhe pretendojnë se babai i tyre e vrau Ryanin i vetëm.
ĂshtĂ« raportuar se Khaled u shkroi dy email-e mediave holandeze duke thĂ«nĂ« se djemtĂ« e tij ishin tĂ« pafajshĂ«m dhe se ai ishte plotĂ«sisht pĂ«rgjegjĂ«s, por prokurorĂ«t e kanĂ« hedhur poshtĂ« pretendimin.
Ndryshe, përpara vdekjes së saj, Ryan ishte monitoruar nga policia por kjo mori fund pak para vrasjes së saj. /Telegrafi/
Ku mund të merrni diagnostifikim me ndihmën e inteligjencën artificiale (AI), dhe cilat vende po kryejnë eksperimente me qëllim reduktimin e ndjeshëm të kohës së pritjes?
Në mes të shqetësimeve të gjerë për të ardhmen e inteligjencës artificiale, shumë thonë se ajo ofron më shumë mundësi sesa rreziqe, raporton euronews.
Në studimin e saj të parë mbi integrimin e AI-së në sistemet shëndetësore evropiane, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) thotë se inteligjenca artificiale mund të përmirësojë kujdesin shëndetësor dhe të lehtësojë presionin mbi stafin e mbingarkuar.
Shumica e vendeve evropiane dhe evroaziatike - 50 të anketuara në total - po e zbatojnë.
Pavarësisht ekzistencës së boshllëqeve ligjore, AI po përdoret tashmë për detyra kritike.
Cilat vende tashmë kanë zbatuar diagnostikën e ndihmuar nga AI-ja?
Përdorimin më të zakonshëm në diagnostikim e raportojnë 64 për qind e vendeve, duke përfshirë sektorët si oftalmologjia, radiologjia apo dermatologjia. Franca, Portugalia, Hungaria, Suedia dhe Holanda - ndër të tjera - tashmë kanë përdorur diagnostikë të ndihmuar nga AI-ja gjatë dy viteve të fundit dhe planifikojnë ta vazhdojnë, thotë organizata.
TĂ« tjera, si MbretĂ«ria e Bashkuar apo Italia, e kanĂ« zbatuar atĂ« vetĂ«m âjoformalishtâ, pra vetĂ«m nĂ« disa institucione klinike, pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« proceseve dhe politikave formale. NdĂ«rkohĂ«, njĂ« grup tjetĂ«r vendesh - pĂ«rfshirĂ« SpanjĂ«n, PoloninĂ«, BelgjikĂ«n apo UkrainĂ«n - janĂ« ende duke e testuar, transmeton Telegrafi.
NĂ« disa raste, diagnostika e ndihmuar nga AI-ja mund tĂ« shkurtojĂ« ndjeshĂ«m kohĂ«zgjatjen e disa ekzaminimeve. NĂ« njĂ« projekt tĂ« synuar nĂ« pĂ«rmirĂ«simin e radioterapisĂ«, autoritetet shĂ«ndetĂ«sore tĂ« SllovakisĂ« pĂ«rdorĂ«n njĂ« softuer qĂ« automatizonte proceset e konturimit tĂ« organeve, duke rezultuar nĂ« njĂ« ulje prej 50 pĂ«r qind tĂ« kohĂ«s qĂ« shpenzonin onkologĂ«t, duke siguruar njĂ«kohĂ«sisht respektim tĂ« âstandardeve moderne ndĂ«rkombĂ«tareâ, sipas OBSH-sĂ«.
Përdorimi i dytë më i zakonshëm i AI-së, i raportuar nga 50 për qind e vendeve, është 'chatbot' për asistencë ndaj pacientëve, i ndjekur nga automatizimi i logjistikës dhe detyrave administrative (40 për qind).
Kush është përpara në zbatimin e AI-së dhe cilat janë barrierat kryesore?
Franca dhe Spanja dalin si dy vendet udhëheqëse ndër pesë ekonomitë më të mëdha të Evropës, me aplikimet më të konsoliduara të AI-së.
Gjermania nuk mori pjesë në këtë pjesë të anketës. Franca i plotëson të gjitha kategoritë e përmendura të aplikimeve të AI-së, me kirurgjinë, diagnostikën dhe kontrolluesit e simptomave që tashmë kanë praktika të vendosura, ndërsa pjesa tjetër është në fazë pilotimi.
Spanja ka vendosur tashmë praktika të qarta për kirurgji të asistuar nga AI, detyra administrative dhe chatbot-ë, ndërsa në sistemin shëndetësor britanik chatbot-ët janë e vetmja aplikim i konsoliduar i AI-së; gjithçka tjetër po zhvillohet ose joformalisht ose në fazë testimi në Britani të Madhje.
Italia nuk ka aplikime të kodifikuara të AI-së, por raporton përdorim joformal të saj në të gjitha shtatë fushat.
Paratë nuk janë problemi më i madh - çfarë po e ngadalëson zbatimin e AI-së?
Sipas raportit, pasiguria ligjore është pengesa kryesore për përdorimin e inteligjencës artificiale në shëndetësi, e cituar nga 86 për qind e vendeve, duke tejkaluar madje edhe përballueshmërinë financiare, e cila është barriera e dytë më e raportuar (78 për qind).
Sa i përket boshllëqeve ligjore, OBSH-ja thotë se megjithatë po bëhen përparime.
âMĂ« shumĂ« se gjysma (54, 27 nga 50 pĂ«r qind) e shteteve raportuan se kanĂ« njĂ« ose mĂ« shumĂ« agjenci rregullatore pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r vlerĂ«simin dhe aprovimin e sistemeve tĂ« AI-sĂ« nĂ« shĂ«ndetĂ«siâ, duke shtuar megjithatĂ« se âmĂ« pak prej tyre kanĂ« agjenci tĂ« ngarkuara me monitorimin e zbatimit dhe pĂ«rdorimitâ.
âInkurajuese Ă«shtĂ« se po shfaqet bashkĂ«punimi ndĂ«r-vendor rregullator, me disa shtete anĂ«tare qĂ« po ndajnĂ« njohuri dhe burime pĂ«r tĂ« forcuar qeverisjen e AI-sĂ« nĂ« sektorin e shĂ«ndetĂ«sisĂ«â, thuhet nĂ« raport.
Për çfarë duan ta përdorin AI-në shtetet evropiane?
Anketa e OBSH-së tregon se shtetet po i drejtohen kryesisht AI-së për të adresuar problemet e momentit.
PĂ«rmirĂ«simi i kujdesit ndaj pacientĂ«ve (70 pĂ«r qind), lehtĂ«simi i presionit mbi stafin mjekĂ«sor (62 pĂ«r qind) dhe reduktimi i joefikasiteteve (54 pĂ«r qind) u identifikuan nga shumica si çështje me ârĂ«ndĂ«si tĂ« madheâ.
NdĂ«rkohĂ«, mĂ« pak se gjysma e vendeve tĂ« anketuara dhanĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n rĂ«ndĂ«si pĂ«r âpĂ«rparimin e kĂ«rkimit shkencor dhe zbulimin e barnaveâ (24 pĂ«r qind) dhe âuljen e pabaraziveâ (38 pĂ«r qind). /Telegrafi/
NjĂ« ngjarje e rĂ«ndĂ« ka ndodhur nĂ« HolandĂ«, ku dy vĂ«llezĂ«r kanĂ« vrarĂ« motrĂ«n e tyre 18-vjeçare nĂ« njĂ« kĂ«netĂ« nĂ« Lelystad, pas urdhrit tĂ« babait. Sipas prokurorisĂ«, motivi i krimit ishte se vajza kishte njĂ« marrĂ«dhĂ«nie romantike qĂ« familja e konsideronte tĂ« papĂ«rshtatshme. Mediat holandeze raportojnĂ« se 18-vjeçarja u zhduk nga shtĂ«pia e familjes [âŠ]
Gjermania dhe Franca kohët e fundit lansuan strategji të reja hapësinore. Po vendet e tjera?
Në të gjithë Evropën, agjencitë hapësinore po zgjerojnë strategjitë e tyre për të kombinuar shkencën me sigurinë.
Vende të tilla si Gjermania, Franca, Italia dhe Mbretëria e Bashkuar po investojnë në satelitë hapësinorë, mbrojtje dhe aftësi lëshimi për të mbrojtur asetet, për të rritur konkurrencën dhe për t'iu përgjigjur kërcënimeve të reja në orbitë.
Theksi në mbrojtje vjen në mes të kërcënimeve të bllokimit të GPS, raketave të reja kinetike dhe varësisë nga sistemet e huaja që kërcënojnë të kufizojnë aksesin në hapësirë të Evropës.
Gjermania
Gjermania zbuloi strategjinë e saj të parë kombëtare për të ardhmen e hapësirës, me fokus në siguri.
Plani i ri , i zbuluar nĂ« nĂ«ntor, mbulon projektet e fluturimeve hapĂ«sinore, zgjerimin e rrjeteve satelitore dhe bashkĂ«punimet ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« vendi tĂ« bĂ«het âmĂ« i aftĂ« pĂ«r veprimâ nĂ« hapĂ«sirĂ«, thuhet nĂ« njĂ« deklaratĂ« qeveritare.
âSistemet hapĂ«sinore janĂ« bĂ«rĂ« njĂ« pjesĂ« integrale e jetĂ«s sonë⊠dĂ«shtimi ose ndĂ«rprerja e tyre do tĂ« kishte pasoja serioze pĂ«r sigurinĂ« dhe jetĂ«n tonĂ« tĂ« pĂ«rditshmeâ, tha ministri i mbrojtjes Boris Pistorius nĂ« njĂ« deklaratĂ«.
Gjithashtu, ai cakton 35 miliardĂ« euro investime tĂ« reja pĂ«r sektorin hapĂ«sinor ânĂ« vitet e ardhshmeâ, pĂ«r tĂ« mbrojtur gjermanĂ«t nga incidente tĂ« tilla si ndĂ«rprerjet e sinjalit GPS nga Rusia nĂ« rajonin e Detit Baltik.
Franca
Presidenti Emmanuel Macron njoftoi në nëntor se strategjia e re hapësinore e Francës do të bashkojë kërkimin shkencor dhe sigurinë.
Plani francez ka pesë qëllime kryesore: ruajtjen e aksesit konkurrues në hapësirë, ndërtimin e një ekonomie hapësinore, ruajtjen e një arkitekture ushtarake hapësinore, investimin në kërkim dhe nxitjen e bashkëpunimit ndërkombëtar.
Ndër qëllimet e listuara në plan është modernizimi i qendrës hapësinore në Guianën Franceze, ku Ariane 6 përfundimisht do të kryejë fluturime komerciale.
Plani përfshin një investim shtesë prej 4.2 miliardë eurosh në mbrojtjen hapësinore, duke e çuar investimin total në mbi 10 miliardë euro deri në vitin 2030.
Macron tha se plani përputhet me konkurrencën në hapësirë, siç janë armët energjetike dhe laserët.
Një nga armët në të cilat Franca mund të investojë janë satelitët me mision patrullimi të quajtur Orbit Guard dhe Toutatis, të cilët do të jenë në gjendje të mbrojnë asetet e vendit në orbitë.
Plani do të forcojë gjithashtu aftësitë ushtarake në inteligjencë, sisteme paralajmërimi të hershëm dhe komunikime.
Franca do të kontribuojë më shumë në kërkimet në shkencat e Tokës për të ndihmuar përpjekjet për qëndrueshmëri ndaj klimës.
Bëhet e ditur se plani i fundit bazohet në Aktin e Programimit Ushtarak të Francës , i cili premtoi të ndërtonte sisteme që mund të zbulonin akte të dyshimta ose agresive në hapësirë.
Vendi ka lansuar gjithashtu Paktin Hapësinor, një grup për të lehtësuar bisedat midis ushtrisë dhe aktorëve të industrisë hapësinore.
Italia
Në tetor, buxheti i Italisë caktoi 109 milionë euro për nisjen e një plani të mbrojtjes hapësinore.
Ndërsa aktualisht është duke u zhvilluar, qeveria tha se do të jetë një plan që do ta ndihmojë Italinë të përgjigjet ndaj kërcënimeve të mundshme që mund të ndodhin në dy dekadat e ardhshme.
Plani pĂ«rfundimisht do tĂ« identifikojĂ« âaftĂ«sitĂ« afatshkurtra dhe do tĂ« mbushĂ« boshllĂ«qet operacionaleâ, nĂ« mbrojtje tĂ« tij.
Qeveria ndau 131 milionĂ« euro shtesĂ« pĂ«r mbikĂ«qyrjen e hapĂ«sirĂ«s ose âmonitorimin e objekteve hapĂ«sinoreâ, pĂ«r tĂ« mbrojtur asetet kombĂ«tare hapĂ«sinore, pĂ«r tĂ« mbajtur nĂ«n vĂ«zhgim mbeturinat hapĂ«sinore dhe pĂ«r tĂ« ruajtur njĂ« âqasje tĂ« sigurtâ nĂ« hapĂ«sirĂ«.
U ndanë gjithashtu 186 milionë euro për satelitin Sicral 3 me frekuencë të lartë që do të përmirësojë komunikimet e sigurta midis qeverisë italiane dhe ushtrisë.
Sistemi u zhvillua për herë të parë në vitin 2001 nga Telespazio dhe Thales Alenia Space.
Thales mori një kontratë prej 100 milionë eurosh nga Agjencia Italiane e Hapësirës për të ndërtuar një rrjet fabrikash satelitësh në të gjithë Italinë që duhet të jetë plotësisht funksionale deri në vitin 2026, sipas raportimeve lokale.
Italia po investon gjithashtu në një konstelacion satelitësh për vëzhgimin e Tokës që do të monitorojnë ndryshimet mjedisore dhe do të mbështesin shërbimet kritike në vend.
Lëshimi i parë për konstelacionin e ardhshëm Iride ndodhi në janar 2025.
Vendi po punon me Gjermaninë dhe Francën për zhvillimin e disa lëshuesve evropianë, përfshirë Ariane 6 dhe Vega-C.
Mbretëria e Bashkuar
Plani i Agjencisë Hapësinore të Mbretërisë së Bashkuar, i publikuar në shtator, do të përdorë hapësirën për të forcuar ekonominë e vendit, për të rritur sigurinë dhe për të vazhduar të zhbllokojë "zbulime globale që frymëzojnë miliona njerëz".
Vendi do të investojë në aftësi të vogla lëshimi, të tilla si automjete lëshimi, porte hapësinore miqësore me mjedisin dhe në zhvillimin e fushave të komunikimit satelitor.
Ekziston gjithashtu një shtytje nga Mbretëria e Bashkuar për të ndërtuar kapacitetet e duhura për të riparuar, përmirësuar ose montuar satelitët ndërsa janë në orbitë.
Agjencia Hapësinore e Mbretërisë së Bashkuar thotë se do t'i arrijë planet e saj duke ndërtuar vende pune gjithëpërfshirëse, duke bërë më shumë investime në fushat e shkencës dhe inovacionit dhe përmes partneriteteve ndërkombëtare.
Suedia
Vendi nordik nisi strategjinë e tij të parë hapësinore të mbrojtjes dhe sigurisë në vitin 2024.
Strategjia bazohet nĂ« katĂ«r shtylla: autonomia nĂ« hapĂ«sirĂ«, zhvillimi i njĂ« âportofoli tĂ« fuqishĂ«mâ tĂ« aseteve hapĂ«sinore pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur mbrojtjen kombĂ«tare, sigurinĂ« kolektive dhe zhvillimin e njohurive pĂ«rkatĂ«se pĂ«r projektet e mbrojtjes.
Për ta bërë këtë, strategjia thoshte se shteti do të zgjerojë bashkëpunimin midis agjencive qeveritare, kompanive private në sektorin e hapësirës dhe potencialisht do të përshtatë legjislacionin hapësinor.
Qeveria ka ndarë gjithashtu 1 miliard korona (914 milionë euro) për Forcat e Armatosura Suedeze për zbulim dhe mbikëqyrje.
Politika e mbrojtjes thotë se vendndodhja e Suedisë pranë Polit të Veriut e bën atë një vend ideal për të operuar, monitoruar dhe lëshuar satelitë polarë në veçanti.
Strategjia e Suedisë thoshte se po ndërton kapacitete lëshimi për portin hapësinor Esrange, një vend lëshimi në veri.
Firefly Aerospace do të lëshojë satelitë nga stacioni vitin e ardhshëm, sipas Korporatës Hapësinore Suedeze.
Holanda
Hapësira është një nga fushat kryesore të identifikuara nga Holanda në Strategjinë e saj të Mbrojtjes Holandeze për fundin e dekadës.
Ajo përcakton një sërë objektivash hapësinore për katër vitet e ardhshme.
Deri në vitin 2027, ushtria do të ketë një rrjet satelitësh që do t'i ofrojnë asaj informacion të besueshëm.
Deri në vitin 2030, holandezët duan të përdorin algoritme të përparuara të Al për të ndjekur objektet në hapësirë, për të regjistruar vëzhgimet e Tokës dhe për të koordinuar komunikimin satelitor.
Trafiku ajror në aeroportin e Eindhovenit në Holandë është pezulluar pas shikimit të disa dronëve.
Ministri holandez i mbrojtjes, Ruben Brekelmans, tha se masat mbrojtëse kundër dronëve ishin "gati për të ndërhyrë".
Policia dhe ushtria e vendit janë gjithashtu në vendngjarje, shtoi ministri, dhe një hetim është duke vazhduar.
Bëhet e ditur se aeroporti në jug të Holandës përdoret si për qëllime ushtarake ashtu edhe për ato civile.
TĂ« gjitha llojet e trafikut ajror ishin ndaluar, sipas Brekelmans.
Ministria e mbrojtjes njoftoi se ushtria holandeze kishte përdorur armë kundër dronëve të parë mbi bazën e forcave ajrore në Volkel, rreth40 kilometra në verilindje të Eindhoven.
Ndryshe, aeroporte të ndryshme në Evropë u mbyllën në shtator për shkak të pamjeve të dronëve, përfshirë ato në Danimarkë. /Telegrafi/
Tensionet gjeopolitike po shtohen dhe pasojat do tâi ndjejmĂ« tĂ« gjithĂ«.
Nga: John Rapley / The Telegraph PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Grindja diplomatike e shkaktuar nga sekuestrimi nga qeveria holandeze i një kompanie prodhuese të çipave, të quajtur Nexperia, mund të duket si një histori e errët biznesi, por me kohën pasojat e saj do të na prekin të gjithëve.
Nexperia prodhon ata që quhen çipa të vjetër - gjysmëpërçues të lirë që nuk janë në kufijtë më të përparuar të teknologjisë, si Inteligjenca Artificiale [IA], por që janë të nevojshëm në prodhimin e një game të gjerë mallrash - nga makinat dhe telefonat celularë, deri te pajisjet shtëpiake. Ata janë kudo në jetën moderne, me një makinë mesatare që përmban rreth 1 700 të tillë.
Megjithatë, ndërkohë që kërkesa globale për mallra konsumi vazhdon të rritet, prodhimi i këtyre çipave nuk e ka mbajtur ritmin. Fitimet janë thjesht shumë të vogla për të justifikuar investimet e mëtejshme në vendet e zhvilluara, të cilat preferojnë të përqendrohen te versionet e avancuara me kthim më të lartë - të tilla si ato që e shndërruan Nvidia-n në kompaninë më të pasur në botë.
Si pasojë, kompanitë që prodhojnë çipa të vjetër kanë ndjekur një cikël të zakonshëm në industri: zhvendosjen e prodhimit në zona me kosto më të ulët në botën në zhvillim. Nexperia arriti të përmirësojë efikasitetin e prodhimit duke e zhvendosur montimin dhe paketimin në Kinë, prej nga ku çipat shpërndahen në mbarë botën.
Në vitet e fundit, qeveritë u bënë gjithnjë e më të shqetësuara për rreziqet e sigurisë nëse çipat më të avancuar - ata që përdoren në teknologjinë ushtarake dhe IA - bien në duar të gabuara, dhe nisën të marrin masa për të siguruar zinxhirët e furnizimit dhe për të kontrolluar eksportet.
Megjithatë, shumica e vendeve nuk e kanë bërë të njëjtën gjë me çipat e vjetër. Ndërkohë, Kina ka investuar fuqishëm për të zhvilluar industrinë e saj, duke qenë e vetëdijshme për rolin qendror që ajo luan në prodhimin modern.
KĂ«tu hyn Nexperia. Historia e saj ia vlen tĂ« pĂ«rsĂ«ritet. Multinacionalja holandeze Philips themeloi njĂ« divizion gjysmĂ«pĂ«rçuesish nĂ« vitet â50 tĂ« shekullit XX, qĂ« mĂ« vonĂ« do tĂ« bĂ«hej Nexperia. Philips-i vendosi ta ndajĂ« atĂ« nĂ« pas vitit 2000, pĂ«r tâu pĂ«rqendruar nĂ« misionin e saj kryesor nĂ« teknologjinĂ« mjekĂ«sore. Pastaj, nĂ« vitin 2017, Nexperia u shit te njĂ« konsorciumi kinez dhe pĂ«rfundimisht u ble nga Wingtech-u, njĂ« kompani kineze e cila vitin e kaluar u fut nĂ« listĂ«n e zezĂ« tĂ« Departamentit Amerikan tĂ« TregtisĂ«.
NĂ« fund tĂ« shtatorit tĂ« kĂ«tij viti, qeveria holandeze pretendoi se kishte arsye pĂ«r tĂ« besuar se Wingtech-u po transferonte teknologji sensitive nĂ« KinĂ«. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, ajo aktivizoi njĂ« akt emergjent tĂ« epokĂ«s sĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« pĂ«r tĂ« marrĂ« kontrollin e kompanisĂ« - njĂ« veprim tĂ« cilin edhe vetĂ« e pĂ«rshkroi si âtejet i jashtĂ«zakonshĂ«mâ.
Pa dyshim, Kina nuk e priti mirĂ« kĂ«tĂ«. Wingtech-u i mohoi akuzat dhe autoritetet kineze fajĂ«suan presionin amerikan pĂ«r vendimin holandez: âMinistria holandeze e ĂĂ«shtjeve Ekonomike po ndjek nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« qartĂ« qeverinĂ« amerikane - si njĂ« qengj i bindurâ, ka thĂ«nĂ« njĂ« ekzekutiv i Wingtech-ut pĂ«r Bloomberg. MĂ« pas Pekini pezulloi eksportet e çipave me performancĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« Nexperia-s, duke kĂ«rcĂ«nuar tĂ« ndalojĂ« shumëçka nga prodhimi global.
TĂ« dyja palĂ«t kanĂ« kaluar muajin e fundit duke zbutur tensionet - ndihmuar nga njĂ« armĂ«pushim nĂ« fillim tĂ« kĂ«tij muaji nĂ« luftĂ«n tregtare midis ShBA-sĂ« dhe KinĂ«s - dhe kĂ«tĂ« javĂ« nĂ« pezullimin e sekuestrimit tĂ« kompanisĂ« nga Holanda. Ăipat kanĂ« rifilluar tĂ« qarkullojnĂ«. MegjithatĂ«, ky Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« armĂ«pushim dhe Evropa mbetet e pambrojtur pĂ«rballĂ« veprimeve tĂ« mĂ«tejshme kineze apo amerikane.
Këtu kemi dy histori të mëdha. E para, e njohur, është se evropianët edhe një herë e shohin veten të kurthuar mes të një përplasjeje midis Kinës dhe ShBA-së dhe përpiqen të mos bëhen viktima anësore. Pekini ka një mosmarrëveshje me qeverinë holandeze, por janë prodhuesit gjermanë të makinave - të cilëve u nevojiten çipat e Nexperia-s - që do të jenë ndër viktimat e para të një përplasjeje të zgjatur.
Strukturat diplomatike dhe administrative të Bashkimit Evropian, që janë në thelb konfederale, janë të rrënjosura në një rend liberal të bazuar në rregulla, por i cili po zhduket me shpejtësi. Kontinenti po përpiqet të ecën përpara në errësirë, por strukturat e tij të fragmentuara e bëjnë shumë të vështirë negociimin me dy vende të udhëhequra nga liderë autoritarë që marrin vendime krye më vete.
Megjithatë, historia e dytë, më e madhe, është se kjo është pjesë e një deglobalizimi më të gjerë të prodhimit dhe rindryshimit të zinxhirëve të furnizimit, si rezultat i tensioneve të shtuara gjeopolitike midis ShBA-së dhe Kinës. Kostoja e kësaj do të bjerë përfundimisht mbi të gjithë ne. Rikthimi i prodhimit lokal të çipave të vjetër do të ishte i shtrenjtë, duke kërkuar investime të reja me kthim të ulët dhe, për këtë arsye, ndoshta do të mbështetej në subvencione shtetërore. Në fakt, Akti Amerikan CHIPS i vitit 2022 parashikoi 10 miliardë dollarë pikërisht për këtë qëllim.
Por, nëse, si rezultat, çipat përfundojnë duke qenë më të shtrenjtë dhe qeveritë detyrohen të shpenzojnë më shumë për sigurinë ekonomike, kjo përfundimisht do të çojë në rritje të çmimeve për konsumatorët dhe të taksave. Deri më sot, shumica e njerëzve në vendet perëndimore e kanë përjetuar luftën tregtare thjesht si tituj lajmesh - por, më herët apo më vonë, përplasja për Nexperia-n dhe konfliktet e ngjashme do të vijnë në një sallon ekspozite pranë jush. /Telegrafi/
Me pensionet, strehimin social, përfitimet e papunësisë, kujdesin mjekësor dhe mbështetjen për personat me aftësi të kufizuara, Evropa ka një nga sistemet më të mira të mbrojtjes sociale në botë.
Por, cilat vende të BE-së janë më bujare kur bëhet fjalë për shpenzimet publike?
Të gjitha vendet e BE-së rritën shpenzimet për mirëqenie në vitin 2024, sipas të dhënave të Eurostat-it, me një rritje globale prej gati 7 për qind, duke çuar buxhetin total social të bllokut në pothuajse 5 trilion euro.
Në krahasim me GDP-në e tyre, shpenzimet mesatare për përfitimet sociale janë tani rreth 27 për qind në të gjithë bllokun.
Por, normat ndryshojnë shumë nga një vend në tjetrin, raporton euronews.
Finlanda, Franca dhe Austria janë anëtarët më bujarë të BE-së, secili duke shpenzuar rreth 32 për qind të GDP-së së tyre për përfitimet sociale.
Shpenzimet e parashikuara të PBB-së për mirëqenie dhe përfitime sociale
Irlanda renditet e fundit me vetëm 12 për qind, një shifër më e ulët se disa vende jashtë BE-së si Bosnja-Hercegovina (20 për qind) dhe Serbia (18 për qind), sipas Eurostat. Por, sipas ekspertëve, ka arsye për këtë, përfshirë demografinë e vendit.
Shoqëria irlandeze është ende relativisht e re krahasuar me ekonomitë e tjera, dhe për këtë arsye shpenzimet për pensione, kujdes afatgjatë dhe kujdes shëndetësor të lidhur me moshën janë më të ulëta, tha profesori Bernhard Ebbinghaus, kryetar i makrosociologjisë në Universitetin e Mannheimit, për Europe in Motion.
"Për më tepër, GDP-ja është paksa e fryrë në Irlandë - si në Luksemburg - për shkak të kompanive ndërkombëtare që përdorin vendin për qëllime tatimore. Për Irlandën, PNP-ja (të ardhurat totale të fituara nga banorët) është një tregues më i mirë se GDP-ja për të kuptuar standardet e jetesës së banorëve të saj", shtoi ai.
Megjithatë, Irlanda nuk është shpenzuesi më i vogël për të gjitha përfitimet sociale: ajo renditet e dyta në BE për sa i përket shpenzimeve për strehim social, proporcionalisht me GDP-në e saj.
Pensionet, papunësia, strehimi - ku janë përfitimet më të mëdha?
Në përgjithësi, pensionet përbëjnë pjesën më të madhe të shpenzimeve sociale të BE-së: 2 trilion euro nga totali i shpenzimeve të bllokut për përfitimet sociale.
Sëmundja dhe kujdesi shëndetësor renditen të dytat me gati 1.5 trilion euro, të ndjekura nga masat e mbështetjes për familjet dhe fëmijët me 0.4 trilion euro dhe mbështetja për personat me aftësi të kufizuara me 0.3 trilion euro.
Pavarësisht reformës së fundit të diskutueshme të pensioneve (aktualisht e pezulluar), e cila kishte për qëllim të kufizonte shpenzimet qeveritare për pensionet, Franca nuk është shpenzuesi më i madh i BE-së për përfitimet e moshës së tretë, duke i kushtuar vetëm 13 për qind të GDP-së së saj.
Tre vendet kryesore janë në fakt Austria (14.7 për qind), Italia (14.6 për qind) dhe Finlanda (14.5 për qind).
Sa i përket kujdesit shëndetësor dhe sëmundjes, Gjermania investon më shumë (9.9 për qind), e ndjekur nga Franca dhe Holanda (9.5 për qind).
Sa i përket mbështetjes për strehimin, Finlanda mban vendin e parë (0.99 për qind e GDP-së), duke kaluar Irlandën (0.72 për qind) dhe Gjermaninë (0.63 për qind), por duket se evropianët do të vlerësonin një rritje të mëtejshme të shpenzimeve në këtë drejtim.
NĂ« njĂ« sondazh Eurobarometer tĂ« vitit 2025, mungesa e strehimit tĂ« pĂ«rballueshĂ«m u identifikua si problemi mĂ« âi menjĂ«hershĂ«m dhe urgjentâ nĂ« BE, tĂ« theksuar nga 40 pĂ«r qind e tĂ« anketuarve (51 pĂ«r qind mes atyre qĂ« jetojnĂ« nĂ« qytete).
Bumi i mirëqenies në Estoni - sa lidhet me inflacionin?
Pavarësisht ndarjes lindje-perëndim, shumë nga vendet që shpenzojnë më pak duket se po afrohen me shpenzuesit më të mëdhenj.
Vitit të kaluar, Estonia rriti shpenzimet e saj për mirëqenie me gati 20 për qind - ritmi më i shpejtë në të gjitha vendet e BE-së - e ndjekur nga Kroacia me gati 18 për qind dhe Rumania me 17.5 për qind.
Megjithatë, rritja e shpenzimeve sociale në Estoni është kryesisht rezultat i indeksimit të pensioneve së bashku me rritjen e fortë të pagave, dhe jo për shkak të një ndryshimi politik drejt zgjerimit të shtetit të mirëqenies, sipas Laurit Triin, profesoreshë e politikave publike krahasuese në Universitetin e Tallinn-it.
âIndeksi i pensioneve pĂ«r vitin 2024 u rrit ndjeshĂ«m pĂ«r shkak tĂ« inflacionit tĂ« lartĂ« tĂ« mĂ«parshĂ«m dhe pagave qĂ« rriteshin shpejtâ, tha ajo pĂ«r Europe in Motion dhe shtoi se âme njĂ« popullsi tĂ« konsiderueshme pensionistĂ«sh, kjo automatikisht rrit shpenzimetâ.
âPĂ«rfitimet prindĂ«rore nĂ« Estoni bazohen nĂ« paga, kĂ«shtu qĂ« kur pagat mesatare u rritĂ«n rreth 10 pĂ«r qind, edhe kostoja totale e kĂ«tyre pĂ«rfitimeve u rrit. Ndryshimet nĂ« pragun e tĂ« ardhurave pa taksa dhe presionet e pĂ«rgjithshme tĂ« kostos sĂ« jetesĂ«s i shtojnĂ« kĂ«tij efektiâ, deklaroi Triin.
A do të vazhdojë Gjermania të shpenzojë?
Në të njëjtën kohë, rritjet më të ngadalta u panë në Greqi (+3.2 për qind), Suedi (+3.9 për qind), Itali dhe Danimarkë (+4.3 për qind secila), por, në përgjithësi, të gjitha vendet e BE-së rritën shpenzimet për përfitimet sociale.
Sipas vlerësimeve të hershme, rritja e shpenzimeve sociale të Gjermanisë - rreth 6.5 për qind - ishte relativisht e vogël krahasuar me shumicën e vendeve të tjera të BE-së, por ekspertët dyshojnë se vendi do të mbyllë fuqimisht thesarin publik në një të ardhme të afërt.
âNĂ« Gjermani janĂ« ndĂ«rmarrĂ« reforma tĂ« pensioneve dhe po diskutohen hapa tĂ« mĂ«tejshĂ«m, por nĂ« 2024, kostot shtesĂ« pĂ«r shkak tĂ« refugjatĂ«ve nga Ukraina dhe ngadalĂ«simi ekonomik (pra rritje mĂ« e ulĂ«t e PBB-sĂ« dhe mĂ« shumĂ« papunĂ«si) kanĂ« shkaktuar presion mĂ« tĂ« madh mbi shpenzimetâ, tha Ebbinghaus. /Telegrafi/
Rezultate tĂ« tjera janĂ« mĂ«suar kĂ«tĂ« tĂ« dielĂ«. Hungaria mori njĂ« disfatĂ« nĂ« fundin e takimit kundĂ«r IrlandĂ«s, e cila nĂ« mĂ«nyrĂ« spektakolare pĂ«rmbysi skuadrĂ«n e Marco Rossit 2-3. Me kĂ«tĂ« fitore, Irlanda ka siguruar pjesĂ«marrjen nĂ« fazĂ«n play off tĂ« BoĂ«rorit 2026, ndĂ«rsa Hungaria e mbyll Ă«ndrrĂ«n pĂ«r nĂ« KupĂ«n e BotĂ«s. Nga ana tjetĂ«r kjo fitore e IrlandĂ«s shĂ«rben edhe si njĂ« asist pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«âŠ
Pamjet e publikuara nga menaxheri holandez i hekurudhave ProRail tregojnë kamionin që po hyn ngadalë në kryqëzim, pastaj frenon papritur dhe kthehet mbrapsht.
Sekonda më vonë, treni kalon me shpejtësi, duke e shkatërruar kamionin.
Nga aksidenti kanë mbetur të lënduar pesë persona brenda kamionit.
Rreth 200 pasagjerët në tren ikën pa lëndime. Ata u evakuuan shpejt dhe u transportuan me autobus.
Hetuesit ende po përpiqen të gjejnë arsyen pse shoferi nuk mundi ta kalonte kalimin në kohë.
ProRail thotë se videoja "tregon se sa shpejt mund të shkojnë keq gjërat" dhe shpreson se do t'ua përcjellë këtë mesazh shoferëve të kamionëve dhe autobusëve kudo. /Telegrafi/
Partia liberale holandeze e qendrës e Rob Jetten ka fituar garën zgjedhore, sipas analizës së votave që tregon se ajo nuk mund të mposhtet nga populisti anti-islamik Geert Wilders.
D66 e Jetten aktualisht ka një epërsi të ngushtë prej 15,000 votash ndaj Partisë së Lirisë të Wilders, dhe agjencia holandeze e lajmeve ANP thotë se edhe pse numërimi i votave nuk është i plotë, Wilders nuk mund të fitojë më.
Jetten, 38 vjeç, tha se ishte "shumë krenar për këtë rezultat historik", duke shtuar se tani kishte një përgjegjësi të madhe për të formuar një qeveri të qëndrueshme.
Parashikimet nga pothuajse 99% e votave i vendosin të dyja partitë në 26 vende në parlamentin me 150 vende - por ANP thotë se centristët e Jetten mund të fitojnë një vend të 27-të.
Wilders kryesonte sondazhet e opinionit para zgjedhjeve të së mërkurës, por Rob Jetten arriti të fitonte në disa nga qytetet kryesore holandeze, përfshirë Roterdamin, Hagën dhe Utrechtin, me një fushatë pozitive duke përdorur sloganin "Po, ne mundemi".
Deri më tani ai kishte qenë i kujdesshëm të mos shpallte fitoren derisa të mblidheshin të gjitha votat, por ANP tha se bazuar në shifrat e votuesve me postë jashtë vendit, ai tani mund të shpallej fitues.
Jetten tha se partia e tij i kishte âtreguar pjesĂ«s tjetĂ«r tĂ« EvropĂ«s dhe botĂ«s se Ă«shtĂ« e mundur tĂ« mposhtĂ«sh lĂ«vizjet populiste nĂ«se bĂ«n fushatĂ« me njĂ« mesazh pozitivâ.
Edhe pse rruga e tij drejt formimit të një koalicioni nuk është e lehtë, ai pritet të bëhet kryeministri më i ri në historinë moderne holandeze. /Telegrafi/
Partia centriste-liberale D66 e Rob Jetten është në një garë kokë më kokë me populistin anti-islam Geert Wilders në zgjedhjet holandeze, sipas parashikimeve të fundit të votimit.
Me më shumë se 90% të votave të numëruara, si D66 ashtu edhe Partia e Lirisë e Wilders po shkonin drejt 26 vendeve në parlamentin me 150 anëtarë, tha një parashikim nga agjencia holandeze e lajmeve ANP herët të enjten.
Sondazhet fillestare të daljes në votime e kishin nxjerrë Jetten në krye, transmeton Telegrafi.
"Miliona holandezë kanë kthyer një faqe; ata i kanë thënë lamtumirë një politike negativiteti", u tha ai mbështetësve.
E pesimisti Wilders më parë kishte pranuar se rezultati nuk ishte ai që donte, pasi kishte humbur të paktën 10 vende, por tha se kishte arritur rezultatin e tij të dytë më të mirë ndonjëherë.
Tre parti të tjera nuk janë shumë larg, duke përfshirë liberalët konservatorë me 22 vende, të ndjekura nga partia e krahut të majtë GreenLeft-Labour dhe Kristian Demokratët.
Wilders kryesoi sondazhet gjatë gjithë fushatës zgjedhore, por pasi ai e tërhoqi koalicionin e tij në qershor për shkak të një debati mbi azilin dhe migracionin, të gjithë udhëheqësit kryesorë e bënë të qartë se nuk dëshironin të punonin përsëri me të.
Ai pranon se nuk ka gjasa që ai të formojë vetë një qeveri, dhe edhe pa një fitore të qartë, Jetten - i cili organizoi një fushatë të jashtëzakonshme - do të kishte një shans më të fortë për të udhëhequr administratën e ardhshme.
Vetëm disa javë më parë, sondazhet e jepnin D66 vetëm 12 vende, por udhëheqësi fotozhenik 38-vjeçar liberal shfrytëzoi performancat e lëmuara në një sërë debatesh dhe intervistash televizive.
Fakti që ai gjithashtu garoi në një kuiz televiziv të quajtur Personi më i Zgjuar në javët para votimit vetëm sa i shtoi profilit të tij publik.
Jetten ishte i kujdesshëm që të mos pretendonte fitoren të mërkurën në mbrëmje, pavarësisht atmosferës partiake midis mbështetësve të tij.
VVD liberale konservatore e Dilan Yesilgöz po shkonte gjithashtu drejt një nate të suksesshme në vendin e tretë, dhe partia e saj do të ishte një zgjedhje e mirë për çdo koalicion të mundshëm të udhëhequr nga Jetten.
Duke hyrë në zgjedhjet e së mërkurës, votuesit e dinin se rezultati do të ishte në teh të thikës, pasi pesë parti ishin në garë për të fituar.
Partia e Lirisë PVV e Wilders kishte fituar 37 vende në nëntor 2023, por këtë herë elektorati u dekurajua qartë nga kuptimi se ai nuk mund të formonte një koalicion tjetër.
Iu deshën shtatë muaj Wilders për të arritur një marrëveshje me partnerët e koalicionit në vitin 2024, vetëm për të rrëzuar qeverinë 11 muaj më vonë.
Rob Jetten e bëri të qartë se po kërkonte një koalicion me bazë të gjerë që ishte si "i qëndrueshëm ashtu edhe ambicioz", dhe theksoi se ishte e pashembullt që partia fituese të fitonte më pak se 30 vende në parlament.
Ai emëroi Partinë Laburiste (PvdA)-Partinë e Majtë të Gjelbër të ish-Komisionerit Evropian, Frans Timmermans si një partner të mundshëm koalicioni, së bashku me liberalët konservatorë të Yesilgöz dhe një CDA të rigjallëruar Kristian Demokrate. /Telegrafi/
Login
2024/08/putin.jpg 
2023/11/zelensky.jpeg 
