Login
Fondet e Kosovës për Luginën e Preshevës ndezin përplasje politike
Milionat e ndara prej vitesh nga Qeveria e Kosovës për Luginën e Preshevës - të menduara si mbështetje për mbijetesën kombëtare të shqiptarëve në jug të Serbisë - kanë hapur një front të brendshëm politik.
Partitë shqiptare atje akuzojnë njëra-tjetrën për keqpërdorim të fondeve, favorizim selektiv dhe mungesë transparence.
Në qendër të debatit është roli i Këshillit Kombëtar Shqiptar (KKSH) - institucioni përmes të cilit menaxhohen mjetet, si dhe raportet e tij me partitë politike lokale.
Ky kĂ«shill dhe Qeveria e KosovĂ«s nĂ«nshkruan nĂ« vitin 2022 Memorandumin pĂ«r BashkĂ«punim, me qĂ«llim âmbrojtjen dhe promovimin e tĂ« drejtave tĂ« shqiptarĂ«ve, si dhe ruajtjen dhe kultivimin e gjuhĂ«s, artit, kulturĂ«s dhe identitetit shqiptar nĂ« LuginĂ«n e PreshevĂ«sâ.
Në dy vjetët e parë të zbatimit të memorandumit, fondi i ndarë nga Qeveria e Kosovës ishte nga 2 milionë euro për secilin vit. Më 2024, kjo shumë u rrit në 3 milionë euro, ndërsa më 2025 në 4 milionë euro - ndonëse realizimi i mjeteve të fundit nuk ka nisur ende.
Ku shkojnë këto para?
Kryetari i Komunës së Bujanocit, Arbër Pajaziti, nga koalicioni Fronti për Ndryshim, thotë se fondet e ndara nga Qeveria e Kosovës, nuk kanë prodhuar rezultate të dukshme në terren.
âNuk mund tĂ« shihni njĂ« shenjĂ« konkrete qĂ« ka mbetur nga tĂ« gjitha kĂ«to mjete qĂ« i jep Qeveria e KosovĂ«sâ, thotĂ« ai pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Ai thekson se kritikat e tij nuk kanë për qëllim ta vënë në pikëpyetje mbështetjen e Qeverisë së Kosovës për Luginën e Preshevës, të cilën e konsideron të domosdoshme, por mënyrën se si, sipas tij, ajo menaxhohet.
Sipas Pajazitit, veçanërisht fondi i vitit 2022 - i ekzekutuar një vit më pas - është keqpërdorur nga KKSH-ja dhe persona të lidhur me Partinë për Veprim Demokratik (PVD).
Ai pretendon se një pjesë e mjeteve u janë shpërndarë organizatave joqeveritare, prapa të cilave, sipas tij, qëndrojnë persona të afërt me këtë parti që udhëheq KKSH-në.
âNjĂ« pjesĂ« e mirĂ« e fondeve ka pĂ«rfunduar nĂ« xhepa tĂ« funksionarĂ«ve partiakĂ«â, thotĂ« Pajaziti, duke shtuar se, pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, shumĂ« mjete tĂ« ndara nĂ« vitin 2023 nuk janĂ« realizuar pĂ«r projekte tĂ« shoqĂ«risĂ« civile, por vetĂ«m pĂ«r furnizimin e nxĂ«nĂ«sve me libra shkollorĂ« dhe pĂ«r bursat e studentĂ«ve.
Pa sjellë ndonjë provë më konkrete, Pajaziti ka bërë pretendime të ngjashme edhe në komentet për disa media në Serbi.
Kundërpërgjigjja e KKSH-së dhe komunat tjera
Kryetari i Këshillit Kombëtar Shqiptar, Enkel Rexhepi, i hedh poshtë këto pretendime.
Ai thotë se fondet janë shfrytëzuar për projekte konkrete dhe se përfituesit nuk janë përzgjedhur mbi baza partiake.
âEfektet nuk maten nga deklaratat politike, por nĂ« terren - nĂ« media, nĂ« institucione, nĂ« projekte kulturore dhe nĂ« jetĂ«n reale tĂ« qytetarĂ«veâ, thotĂ« ai pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Sipas Rexhepit, fondi prej dy milionë eurosh i vitit 2022 u ekzekutua 100 për qind gjatë vitit pasues, ndërsa më 2023 u realizua vetëm 14.5 për qind, për shkak të vonesave nga zgjedhjet brenda KKSH-së.
Për vitin 2024, nga tre milionë euro janë ekzekutuar 60.96 për qind, ndërsa shpërndarja e 4 milionë eurove të vitit 2025 parashikohet të arrijë në 78.39 për qind, përmes konkurseve publike të shpallura nga KKSH-ja.
Rexhepi përmend si shembull funksionimin e televizioneve lokale, mbështetjen e klubeve sportive, si dhe shpërndarjen falas të librave shkollorë për mbi 30 mijë nxënës të shkollave fillore në Luginë.
Sipas tij, qindra studentë kanë përfituar gjithashtu bursa për studime.
âDuhet ta kuptojmĂ« se jetojmĂ« nĂ« njĂ« komunitet tĂ« vogĂ«l dhe, si kudo tjetĂ«r, organizatat dhe individĂ«t janĂ« shpesh tĂ« ndĂ«rlidhur pĂ«rmes angazhimeve profesionale, shoqĂ«rore apo edhe politike. Kjo nuk nĂ«nkupton keqpĂ«rdorim, por Ă«shtĂ« realitet i shoqĂ«rive tĂ« voglaâ, thotĂ« Rexhepi.
Ai shton se në projekte kanë qenë të angazhuar edhe profesionistë të afërt me koalicionin Fronti për Ndryshim, prej nga vjen Pajaziti.
Ky koalicion - në përbërje të të cilit janë Alternativa për Ndryshim, Lëvizja për Reforma dhe Lëvizja për Bujanocin - aktualisht nuk ka përfaqësim në KKSH.
Aty janë të përfaqësuara Partia për Veprim Demokratik, Lëvizja e Progresit Demokratik, Partia Demokratike e Bujanocit dhe Partia Demokratike Shqiptare.
Kryetarja e Komunës së Preshevës, Ardita Sinani, nga Partia për Veprim Demokratik, vlerëson se mbështetja financiare e Qeverisë së Kosovës ka pasur ndikim të drejtpërdrejtë në përmirësimin e jetës së qytetarëve.
âPĂ«rfitimet janĂ« tĂ« prekshme dhe shumĂ«dimensionale, si nĂ« PreshevĂ« ashtu edhe nĂ« mbarĂ« LuginĂ«n e PreshevĂ«sâ, thotĂ« ajo pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Sipas Sinanit, ndihma ka përfshirë disa sektorë kyç, veçanërisht arsimin, ku nxënësit kanë përfituar libra falas, ndërsa studentët bursa.
Ajo shton se janë mbështetur edhe klubet sportive për të rinj dhe fëmijë, është zbatuar një program i posaçëm për përkrahjen e fëmijëve me aftësi të kufizuara, si dhe është financuar renovimi i një objekti që po shndërrohet në Shkollë Muzike dhe Muze në komunën e Preshevës.
Në kuadër të kësaj mbështetjeje, Sinani përmend edhe financimin e aktiviteteve lobuese për ndërkombëtarizimin e çështjes së shkeljes së të drejtave të shqiptarëve në Luginën e Preshevës.
Si rrjedhojë, një grup ligjvënësish amerikanë i kërkuan Departamentit amerikan të Shtetit javën e kaluar që t'i shqyrtojë pretendimet për diskriminim ndaj shqiptarëve në Serbi.
Afrim Ferati, një nga tre asamblistët shqiptarë në Kuvendin Komunal të Medvegjës dhe drejtues i degës së KKSH-së në këtë komunë, e konsideron mbështetjen financiare nga Qeveria e Kosovës si të domosdoshme dhe pozitive për komunitetin shqiptar.
Ai shmang përplasjet politike ndërmjet partive lokale dhe thekson mirënjohjen e komunitetit për ndihmën që vjen nga Kosova.
Ferati pranon se fondet mund të menaxhohen më mirë dhe me më pak procedura, por nuk beson në keqpërdorim masiv.
âUnĂ« nuk besoj tek ajo qĂ« flitet se ka pasur keqpĂ«rdorim masiv. Ndoshta mund tĂ« flasim pĂ«r cilĂ«sinĂ« e menaxhimit tĂ« mjeteve, por presim qĂ« tĂ« ketĂ« pĂ«rmirĂ«sim nĂ« procesin e ndarjes sĂ« tyreâ, thotĂ« ai pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Qëndrimi i Qeverisë së Kosovës
Pretendimet për mungesë efektesh në terren i hedh poshtë edhe Qeveria në detyrë e Kosovës.
âNĂ«se dikush pretendon se ânuk ka efekte tĂ« dukshmeâ, kjo Ă«shtĂ« mĂ« sĂ« paku e pasaktĂ« dhe nuk pĂ«rkon apo reflekton me realitetin dhe ndikimin qĂ« ka pasur nĂ« jetĂ«n e shqiptarĂ«ve tĂ« LuginĂ«s mbĂ«shtetja e dhĂ«nĂ« nga institucionet tonaâ, thotĂ« pĂ«r Radion Evropa e LirĂ« Klisman Kadiu, kĂ«shilltar pĂ«r media i zĂ«vendĂ«skryeministrit nĂ« detyrĂ«, Besnik Bislimi.
Sipas tij, procesi përfshin mekanizma kontrolli, raportimi dhe monitorimi në çdo fazë të realizimit.
ââŠdhe mjetet janĂ« shfrytĂ«zuar ekskluzivisht pĂ«r financimin e projekteve, nĂ« pĂ«rputhje me Memorandumin pĂ«r BashkĂ«punim dhe shtojcat pĂ«rkatĂ«seâ, shton ai.
Në këtë video nga arkivi mund të mësoni më shumë pse shqiptarët vendosin ta braktisin Luginën
Pse po largohen shqiptarët nga Lugina e Preshevës?
Pse po largohen shqiptarët nga Lugina e Preshevës? www.evropaelire.org
Â
Ndihmë apo instrument politik?
Megjithatë, kryetari i Bujanocit shpreh dyshimin se bashkëpunimi i Prishtinës është fokusuar kryesisht me PVD-në dhe jo me institucionet e zgjedhura lokale.
Ai kujton se dy zyrtarë nga PVD-ja - Ardita Sinani, aktualisht kryetare e Komunës së Preshevës, dhe Ragmi Mustafi, kryetar i degës së PVD-së në Bujanoc - kanë qenë këshilltarë në kabinetin qeveritar të Kosovës, të drejtuar nga Albin Kurti.
âQeveria e KosovĂ«s e ka ndihmuar dhe po e ndihmon vetĂ«m PartinĂ« pĂ«r Veprim Demokratikâ, tĂ« cilĂ«n, siç thotĂ« ai, âdĂ«shiron ta fuqizojĂ« pĂ«rmes fonditâ.
Zyrtarët e Qeverisë së Kosovës nuk deshën ta komentonin këtë pretendim.
Sinani, ndërkaq, i sheh akuzat në kontekstin e zhvillimeve politike lokale, duke përmendur rezultatet e zgjedhjeve komunale të vitit 2024 dhe krijimin e shumicës komunale në Bujanoc me votat e partive serbe.
Në këto rrethana, thotë ajo, retorika politike kushtëzohet shpesh nga nevoja për të ruajtur shumicën - gjë që reflektohet edhe në diskursin publik ndaj Kosovës.
Sipas saj, politizimi i mbështetjes nga Kosova nuk i shërben interesit publik të qytetarëve të Luginës së Preshevës.
Mbështetja e bllokuar për bujqit
Në krejt këtë diskutim, një nga pikat më problematike mbetet mbështetja për bujqit shqiptarë të Luginës së Preshevës.
Rexhepi, nga KKSH-ja, pranon se rreth një milion euro të ndara për këtë qëllim, nuk janë realizuar, pasi janë bllokuar nga Ministria e të Drejtave të Njeriut dhe Pakicave në Serbi.
Sipas tij, kjo ministri anuloi subvencionet për fermerët shqiptarë në janar të vitit 2025, me arsyetimin se KKSH-ja nuk ka kompetenca në fushën e bujqësisë, duke u mbështetur kështu edhe në një vendim të Gjykatës administrative në Nish.
Ai thotë se shkak për këtë vendim u bë edhe një shkresë e dërguar më herët nga Alternativa për Ndryshim - pjesë e Frontit për Ndryshim - e cila kishte njoftuar institucionet serbe për konkursin e shpallur nga KKSH-ja.
âPasojat i kanĂ« pĂ«suar drejtpĂ«rdrejt bujqit, tĂ« cilĂ«t nuk kanĂ« asnjĂ« faj nĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rplasje politikeâ, thotĂ« Rexhepi.
Pajaziti, nĂ« anĂ«n tjetĂ«r, thotĂ« se ka ofruar zgjidhje, duke propozuar qĂ« fondet tĂ« barten nĂ« KomunĂ«n e Bujanocit pĂ«r tâu shpĂ«rndarĂ« pĂ«rmes saj.
Por, Rexhepi e hedh poshtë këtë mundësi, duke argumentuar se një gjë e tillë është e pamundur ligjërisht dhe do të rezultonte në shpërndarje të pabarabartë, pasi komuna është multietnike.
Sipas tij, mbështetja financiare e Qeverisë së Kosovës është e dedikuar vetëm për komunitetin shqiptar në Luginën e Preshevës, dhe KKSH-ja e ka përgjegjësinë për avancimin e shqiptarëve në këto troje.
Rexhepi thekson se këshilli po ndërmerr të gjitha hapat ligjorë dhe institucionalë për të sfiduar vendimin e autoriteteve serbe dhe për të rikthyer mbështetjen për bujqit, duke komunikuar në mënyrë të rregullt me institucionet përkatëse, partnerët ndërkombëtarë dhe Qeverinë e Kosovës.
Ai insiston se pengesë kryesore për veprimtarinë e institucioneve të Kosovës në Luginën e Preshevës mbetet pushteti në Beograd dhe strukturat e tij lokale.
Në Luginë jetojnë më shumë se 60.000 shqiptarë, të cilët përbëjnë pakicën e katërt më të madh në Serbi, sipas regjistrimit të fundit të popullsisë më 2022.
Përfaqësues i vetëm i tyre në Kuvendin e Serbisë është deputeti Shaip Kamberi nga Partia për Veprim Demokratik.
PĂ«rpjekjet pĂ«r ta shndĂ«rruar ndihmĂ«n nga Kosova nĂ« temĂ« pĂ«rplasjesh politike âjanĂ« tĂ« dĂ«mshme pĂ«r interesin shqiptarâ, pĂ«rfundon Rexhepi.
