Rënia e pazakontë e nivelit të ujit në disa prej lumenjve më të mëdhenj të Evropës po shkakton pasoja të forta për transportin, bujqësinë, furnizimin me ujë dhe ekosistemet. Rini, Danubi dhe Po kanë arritur nivele historikisht të ulëta, ndërsa ekspertët paralajmërojnë për pasoja që mund të zgjasin edhe më tej.
Situata është veçanërisht e rëndë përgjatë Danubit dhe Rinit. Në disa zona, anijet e mallrave dhe ato turistike nuk mund të lundrojnë normalisht, ndërsa në Hungari, Rumani dhe Kroaci, rënia e ujit ka nxjerrë në sipërfaqe edhe mbetje anijesh dhe automjetesh të fundosura prej dekadash.
Sipas të dhënave të sistemit zyrtar gjerman për nivelet e ulëta të ujit, vetëm në një pjesë shumë të vogël të pikave matëse përgjatë Danubit nuk raportohet nivel i ulët.
Edhe Rini po përballet me një situatë të jashtëzakonshme. Në stacionin matës të Kaubit, në Gjermani, niveli i ujit ka zbritur në rreth 24 centimetra dhe pritet të bjerë edhe më tej. Në disa zona të Këlnit dhe Dyseldorfit, pjesë të shtratit të lumit janë bërë të kalueshme në këmbë.
Rrezik për ekosistemet
Niveli i ulët i ujit nuk prek vetëm transportin dhe ekonominë. Temperaturat e larta bëjnë që uji i mbetur në lumenj të ngrohet më shumë dhe të përmbajë më pak oksigjen, duke rritur rrezikun për ngordhje masive të peshqve.
Ekspertët paralajmërojnë gjithashtu për dëmtimin e habitateve natyrore përgjatë brigjeve. Në zonat me zhavorr të Rinit, tharja e brigjeve prek midhjet dhe organizmat e tjerë që janë pjesë e zinxhirit ushqimor të peshqve.
Thatësira, temperaturat e larta dhe përqendrimi i lëndëve ushqyese mund të favorizojnë edhe përhapjen e algave toksike. Një situatë e tillë u regjistrua në vitin 2022 në lumin Oder, ku ngordhën rreth 1,000 tonë peshq.
Rrezikohet edhe uji i pijshëm
Një nga shqetësimet më të mëdha lidhet me furnizimin me ujë të pijshëm. Në shumë zona, uji i lumenjve kontribuon në furnizimin e puseve përmes procesit të filtrimit natyror në tokë.
Kur niveli i ujit bie, ndërsa sasia e ndotësve mbetet e njëjtë, përqendrimi i tyre në ujë mund të rritet. Kjo mund të kërkojë procese më të kushtueshme për trajtimin e ujit të pijshëm.
Ekspertët paralajmërojnë se ndryshimet klimatike dhe dëmtimi i ekosistemeve mund të rrisin kostot e trajtimit të ujit me deri në 30 për qind. Deri në vitin 2035 mund të nevojiten miliarda euro investime shtesë për infrastrukturën e ujësjellësve, rezervuarët dhe sistemet e trajtimit.
Goditje për ekonominë
Niveli i ulët i lumenjve po dëmton edhe transportin e mallrave. Në disa raste, anijet janë të detyruara të lundrojnë me vetëm një pjesë të ngarkesës së tyre normale.
Kjo shkakton vonesa dhe rrit kostot për industri të rëndësishme, përfshirë industrinë e çelikut, atë kimike dhe sektorin e produkteve të naftës.
Situata ka ngritur gjithashtu shqetësime për furnizimin me energji. Në Hungari, niveli i ulët i Danubit ka shtuar rrezikun për funksionimin e centralit bërthamor të Paksit, i cili varet nga uji i lumit për sistemin e ftohjes.
Kërkohen zgjidhje afatgjata
Autoritetet po shqyrtojnë masa të ndryshme për të përballuar situatën, nga ndërhyrjet në shtretërit e lumenjve deri te përshtatja e transportit.
Në Gjermani po diskutohet thellimi i disa segmenteve të Rinit për të ruajtur lundrimin gjatë periudhave me ujë të ulët. Organizatat mjedisore kundërshtojnë këtë qasje, duke paralajmëruar se ndërhyrje të tilla mund të përshpejtojnë rrjedhjen e ujit dhe të ulin nivelin e ujërave nëntokësore.
Ekspertët propozojnë përdorimin e anijeve me zhytje më të vogël, zhvendosjen e një pjese të transportit të mallrave drejt hekurudhave, si dhe restaurimin e ligatinave dhe zonave natyrore përgjatë lumenjve.
Sipas tyre, rehabilitimi i lumenjve, rikthimi i lagështisë në moçale dhe ruajtja e ujit në peizazh mund të ndihmojnë në përballimin e periudhave të thata.
Megjithatë, në planin afatgjatë, ekspertët theksojnë se lufta ndaj ndryshimeve klimatike mbetet zgjidhja kryesore, pasi periudhat e nxehta dhe thatësirat pritet të bëhen gjithnjë e më problematike.