Autor: Brejdon Xhavara | Citizens.al
NĂ« lagjen âKulla e Hiritâ tĂ« Korçës, njĂ« shkollĂ« publike qĂ« dikur njihej pĂ«r cilĂ«sinĂ« dhe traditĂ«n e saj tĂ« mĂ«simdhĂ«nies Ă«shtĂ« kthyer prej mĂ« shumĂ« se njĂ« dekade simbol i dĂ«shtimit institucional.
Shkolla 9-vjeçare âNaim FrashĂ«riâ, nĂ« zemĂ«r tĂ« qytetit, mbetet hapĂ«sirĂ« e ndarjes etnike pĂ«r fĂ«mijĂ«t nga komunitetet rom dhe egjiptian qĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« mbi 90% tĂ« nxĂ«nĂ«sve tĂ« regjistruar.
Ky rast ka kaluar përmes institucioneve shqiptare, gjykatave kombëtare dhe përfundimisht në Strasburg, ku Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) konstatoi diskriminim për shkak të segregimit etnik.
Por dhjetë vjet më vonë, pas dëmshpërblimeve, planeve të veprimit dhe premtimeve, situata mbetet pothuajse e pandryshuar.
âFĂ«mijĂ«t tanĂ« nuk po mĂ«sojnĂ« dot as tĂ« lexojnĂ«â
Historia nisi nĂ« vitin 2014, kur njĂ« grup nĂ«nash rome iu drejtua orgazatĂ«s âQĂ«ndistaretâ dhe âQendrĂ«s pĂ«r tĂ« drejtat e Gruas Romeâ pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar ndihmĂ«. Ato shprehnin shqetĂ«simin se fĂ«mijĂ«t e tyre, megjithĂ«se nĂ« klasĂ«n e pestĂ«, nuk dinin tĂ« lexonin, tĂ« shkruanin emrin apo tĂ« bĂ«nin ushtrime elementare.
Hetimet e mĂ«vonshme tĂ« organizatave zbuluan se nĂ« shkollĂ«n âNaim FrashĂ«riâ, pĂ«rveç mbingarkesĂ«s me nxĂ«nĂ«s nga komunitetet rome dhe egjiptiane, cilĂ«sia e mĂ«simdhĂ«nies ishte ndĂ«r mĂ« tĂ« ulĂ«tat nĂ« rajon.
PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« u artikulua publikisht fjala âsegregimâ â njĂ« ndarje etnike faktike qĂ« ndodhte pa asnjĂ« urdhĂ«r zyrtar, por me tolerimin e autoriteteve.
âShteti ishte dĂ«shmitar i njĂ« procesi segregimi qĂ« ndodhi nĂ« mĂ«nyrĂ« graduale, pa ndĂ«rhyrje,â shprehet aktivistja Manjola Veizi, njĂ« nga drejtuesit e organizatave qĂ« ngriti rastin fillimisht.
âPĂ«r vite me radhĂ« ne kemi kĂ«rkuar masa pĂ«r tĂ« shmangur kĂ«tĂ« situatĂ«, por pĂ«rgjigjet kanĂ« munguar.â
Sipas saj, pas viteve â90, ndĂ«rsa shumĂ« familje rome u pĂ«rqendruan nĂ« lagjen âKulla e Hiritâ, shkollat e tjera tĂ« qytetit nisĂ«n tĂ« mos pranojnĂ« mĂ« nxĂ«nĂ«s nga kjo zonĂ«.
âIshte njĂ« proces i heshtur pĂ«rjashtimi,â shton ajo. âNĂ« mĂ«nyrĂ« natyrale, âNaim FrashĂ«riâ mbeti vetĂ«m pĂ«r komunitetin rom dhe egjiptian. Dhe bashkĂ« me kĂ«tĂ« ndarje, ra edhe cilĂ«sia e arsimit.â
Nga Komisioneri në Strasburg: Një rrugë e gjatë drejt drejtësisë
Në vitin 2014, pas ankesave të prindërve dhe hetimit të shoqërisë civile, çështja iu dërgua Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi. Ky institucion konstatoi se autoritetet kishin dështuar të parandalonin dhe frenonin ndarjen etnike në shkollë, duke shkelur parimin e barazisë në arsim.
Por vendimi i Komisionerit nuk u zbatua plotësisht. Për këtë arsye, organizatat e përfshira dhe familjet e prekura iu drejtuan Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) në Strasburg. Në vitin 2022, kjo gjykatë shpalli vendimin historik: Shteti Shqiptar kishte shkelur Nenin 1 të Protokollit Nr.12 të Konventës Evropiane, që ndalon çdo formë diskriminimi.
GJEDNJ konstatoi se Shqipëria kishte dështuar të merrte masa efektive për ndalimin e segregimit dhe se vonesat e institucioneve nuk mund të justifikoheshin objektivisht.
Si rezultat, Gjykata urdhĂ«roi qeverinĂ« shqiptare tĂ« marrĂ« masa konkrete pĂ«r tĂ« âç-segreguarâ shkollĂ«n, tĂ« kompensojĂ« familjet e prekura me 4,500 euro pĂ«r çdo familje dhe tĂ« raportojĂ« periodikisht tek Komiteti i Ministrave i KĂ«shillit tĂ« EvropĂ«s pĂ«r zbatimin e masave.
Vendimi u konsiderua një fitore ligjore për komunitetet e margjinalizuara, por faktet tregojnë se ndryshimi ka qenë më shumë në letra sesa në realitet.
DhjetĂ« vite mĂ« pas: ĂfarĂ« ka ndryshuar?
Në tetor 2024, organizatat e përfshira paraqitën një ankesë pranë Këshillit të Evropës, tek Komiteti i Ministrave, duke raportuar progresin e pjesshëm dhe problemet e vazhdueshme.
Sipas tyre, ndarja etnike nĂ« âNaim FrashĂ«riâ vazhdon tĂ« jetĂ« e pranishme, ndĂ«rsa fĂ«mijĂ«t romĂ« dhe egjiptianĂ« vazhdojnĂ« tĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« veçuar nga bashkĂ«moshatarĂ«t e tyre.
Raportimet e qeverisĂ« shqiptare tregojnĂ« pĂ«r âmasa sistemikeâ si: plane veprimi, ndryshime ligjore, trajnime pĂ«r mĂ«suesit dhe promovim tĂ« rasteve tĂ« suksesit tĂ« nxĂ«nĂ«sve romĂ«.
MegjithatĂ«, monitorimet e konsiderojnĂ« zbatimin tĂ« pjesshĂ«m dhe jofunksional, raporti i vitit 2020 nga âEuropean Commision against Racism and Toleranceâ (ECRI) nĂ« faqen 20 pika 46 pĂ«rshkruan qartĂ« se:
âNĂ« kĂ«tĂ« zonĂ«, tĂ« tri shkollat ekzistuese kanĂ« shumicĂ« tĂ« nxĂ«nĂ«sve romĂ« dhe egjiptianĂ« me 530 nga 700 (sipas vetĂ«deklarimit, pasi asnjĂ« pĂ«rkatĂ«si etnike nuk regjistrohet nĂ« regjistrin civil). Mesatarja e pĂ«rgjithshme sipas shkollĂ«s Ă«shtĂ« 70%: Naim FrashĂ«ri (95%), Asdreni (51%), Ismail Qemali (67%)â.
Gjithashtu në Planin Kombëtarë për Integrimin e Minoritetit Rom dhe Egjiptian 2021-2025, thuhet se ka 5 shkolla dhe 12 klasa me përqendrim shpërpjesëtimor të nxënësve romë dhe egjiptianë dhe targeti për vitin 2025 është që asnjë shkollë të mos jetë e segreguar.
NĂ« njĂ« shkĂ«mbim komunikimi tĂ« AvokaturĂ«s sĂ« Shtetit midis GJEDNJ i berĂ« publik nĂ« maj tĂ« vitit 2023 pĂ«r rastin e segregimit tĂ« shkollĂ«s âNaim FrashĂ«riâ nĂ« Korçë, pranohet qĂ« kjo shkollĂ« Ă«shtĂ« e segreguar dhe qeveria shqiptare do tĂ« ndĂ«rmarrĂ« njĂ« sĂ«rĂ« hapash konkrete pĂ«r arsimin gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s, duke trajnuar mĂ«suesit pĂ«r âantigypsizminâ dhe vendosur nĂ« kurrikula mĂ«simore materiale tĂ« historisĂ« sĂ« komuniteteve Rome dhe Egjiptiane.
Por nĂ« Tetor tĂ« vitit 2024, pala paditĂ«se âEuropean Roma Rights Centerâ (ERRC) nĂ« njĂ« komunikim pĂ«r kĂ«tĂ« çështje deklaroi se kĂ«to masa nuk janĂ« zbatuar nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive.
âQeveria mund tĂ« ketĂ« pĂ«rgatitur dokumente dhe statistika, por realiteti nĂ« terren nuk ka ndryshuar,â thuhet nĂ« raportin e vitit 2024.
âNxĂ«nĂ«sit janĂ« ende tĂ« ndarĂ«, shumĂ« prej tyre braktisin shkollĂ«n, dhe pĂ«rfshirja nĂ« arsimin e mesĂ«m mbetet minimale.â
Komisioneri pĂ«r Mbrojtjen nga Diskriminimi konfirmoi se pĂ«rveç Korçës, raste tĂ« ngjashme janĂ« konstatuar edhe nĂ« MoravĂ«, Berat dhe ShkodĂ«r. Sipas zyrtarĂ«ve tĂ« kĂ«tij institucioni, âedhe pse vendimi i Strasburgut Ă«shtĂ« i qartĂ«, masat pĂ«r ta zbatuar janĂ« minimale, tĂ« vonuara dhe pa vullnet tĂ« plotĂ« politik.â
âĂshtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« studim fizibiliteti pĂ«r situatĂ«n e âNaim FrashĂ«ritâ nĂ« vitin 2024, por pavarĂ«sisht takimeve tĂ« shumta, nuk kemi parĂ« ndryshime tĂ« prekshme nĂ« terren,â deklaron Komisioneri Robert Gajda.
âJanĂ« bĂ«rĂ« ndĂ«rhyrje infrastrukturore, por jo masa pĂ«r ç-segregim real,â
Ai shton se segregimi arsimor nuk është problem lokal, por fenomen kombëtar:
âNĂ« shumĂ« qytete, tĂ« gjithĂ« fĂ«mijĂ«t romĂ« janĂ« pĂ«rqendruar nĂ« njĂ« ose dy shkolla, ndĂ«rsa shkollat e tjera tĂ« qytetit nuk kanĂ« asnjĂ« nxĂ«nĂ«s rom apo egjiptian. Kjo krijon dy realitete arsimore paralele, qĂ« dĂ«mtojnĂ« tĂ« gjithĂ«.â
Ministria e Arsimit: âPo zbatojmĂ« planin e veprimitâ
NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje zyrtare pĂ«r Citizens.al, Ministria e Arsimit theksoi se Ă«shtĂ« nĂ« proces tĂ« zbatimit tĂ« vendimit tĂ« Strasburgut dhe tĂ« âPlanit KombĂ«tar tĂ« Veprimit pĂ«r BarazinĂ«, PĂ«rfshirjen dhe PjesĂ«marrjen e RomĂ«ve dhe EgjiptianĂ«ve 2021-2025â.
Sipas Ministrisë parashikohet që për vitin shkollor 2025-2026 të kryhet monitorimi i mbipërfaqësimit të nxënësve romë dhe egjiptianë, si dhe marrja e masave për parandalimin dhe shmangien e segregimit. Ministria gjithashtu thekson se po trajnon stafet e institucioneve për arsimin gjithëpërfshirës dhe antixhipsizmin.
MegjithatĂ«, organizatat qĂ« ndjekin rastin theksojnĂ« se kĂ«to masa janĂ« mĂ« shumĂ« âadministrative dhe raportueseâ, sesa ndĂ«rhyrje qĂ« prodhojnĂ« ndryshim real.
Nga ana e saj, Bashkia e Korçës thotë se ka ndjekur rekomandimet e Strasburgut, duke punësuar një mediator kulturor nga komuniteti egjiptian, i cili punon ngushtë me shkollën dhe familjet për të reduktuar ndarjen.
âBashkia, mbi bazĂ« tĂ« kompetencave tĂ« saj, ka respektuar dhe ka vijuar punĂ«n pĂ«r kĂ«tĂ« pjesĂ«,â thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen e DrejtorisĂ« sĂ« Kujdesit Social.
Por Etleva Tare, e cila punon pranë Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskrimimi vlerëson se ndërhyrje të tilla mbeten të pamjaftueshme nëse nuk ndryshojnë politikat e regjistrimit dhe rajonizimit të shkollave ku fëmijët shpesh përfundojnë në të njëjtën shkollë thjesht për shkak të adresës.
âSegregimi nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m ndarje fizike, por edhe rĂ«nie e nivelit tĂ« mĂ«simdhĂ«nies,â shpjegon aktivistia Veizi.
Sipas saj, nĂ« âNaim FrashĂ«riâ pritet qĂ« çdo vit vetĂ«m 3-4 nxĂ«nĂ«s tĂ« vazhdojnĂ« nĂ« shkollĂ« tĂ« mesme.
âMĂ«suesit kanĂ« ulur pritshmĂ«ritĂ«, sepse fĂ«mijĂ«t vijnĂ« nga familje me kushte tĂ« vĂ«shtira, ku prindĂ«rit shpesh nuk dinĂ« shkrim e kĂ«ndim. Ky Ă«shtĂ« njĂ« rreth vicioz i dĂ«shtimit arsimor.â
Nga ana tjetër, fëmijët që rriten në shkolla ku nuk ka asnjë nxënës rom apo egjiptian humbasin mundësinë për të njohur diversitetin dhe për të mësuar bashkëjetesën.
âKjo ndarje dĂ«mton tĂ« gjithĂ« shoqĂ«rinĂ«,â thotĂ« Komisioneri.
Krahasime rajonale: Shqipëria ende prapa
ShqipĂ«ria nuk Ă«shtĂ« e vetme nĂ« kĂ«tĂ« problem. Vende si Greqia, Maqedonia e Veriut, Kroacia dhe Hungaria kanĂ« pasur gjithashtu vendime gjyqĂ«sore pĂ«r segregimin e nxĂ«nĂ«sve romĂ«, por shumĂ« prej tyre kanĂ« ndĂ«rmarrĂ« hapa konkretĂ« pĂ«r integrim â nga transporti falas pĂ«r fĂ«mijĂ«t e komuniteteve, deri tek rishpĂ«rndarja gjeografike e nxĂ«nĂ«sve dhe programet pĂ«r diversitet kulturor nĂ« shkolla.
Në Shqipëri, megjithëse ekzistojnë politika dhe plane, mungon zbatimi praktik dhe bashkërendimi mes institucioneve lokale, ministrive dhe komuniteteve.
DhjetĂ« vite pas ankesĂ«s sĂ« parĂ« dhe tre vite pas vendimit tĂ« Strasburgut, realiteti i âNaim FrashĂ«ritâ mbetet njĂ« kujtesĂ« e dhimbshme e njĂ« drejtĂ«sie tĂ« vonuar. Familjet morĂ«n dĂ«mshpĂ«rblim, por fĂ«mijĂ«t vazhdojnĂ« tĂ« ndjekin tĂ« njĂ«jtĂ«n shkollĂ« tĂ« ndarĂ«.
Zbatimi i vendimit të GJEDNJ-së është cilësuar si i pjesshëm,  dëmshpërblimet janë kryer, por segregimi nuk është çrrënjosur. Për më tepër, raste të reja po shfaqen në Elbasan, Shkodër dhe Tiranë.
Manjola Veizi nga âQendra pĂ«r tĂ« drejtat e grave Romeâ thotĂ« se zgjidhja kĂ«rkon vullnet politik, planifikim afatgjatĂ« dhe bashkĂ«punim real mes institucioneve dhe komunitetit.
Ndryshe, rreziku është që brezi i ardhshëm të përjetojë të njëjtën histori ndarjeje, thjesht me emra të tjerë shkollash.
Lexoni gjithashtu:
The post Segregimi qĂ« sâmbaron: 10 vite pas vendimit tĂ« Strasburgut, âNaim FrashĂ«riâ mbetet simboli i ndarjes etnike nĂ« arsim appeared first on Citizens.al.