Nga: Kaliopi Naska
Ismail Qemali është një personalitet historik me një veprimtari politike shumë të begatshme dhe tepër komplekse. Kjo veprimtari poliedrike pushton një periudhë gati 60-vjeçare, të ngjeshur me lëvizje të armatosura, me luftë parlamentare, me kryengritje çlirimtare, me batica e zbatica të vrullshme në të cilat ai ka qenë pjesëmarrës mjaft aktiv në luftë, si ideolog, si udhëheqës, si organizator e diplomat. Veprimtaria dhe pikëpamjet e tij janë të shumanshme. Një vend të rëndësishëm në sistemin e pikëpamjeve të tij zënë dhe konceptet që ai kishte mbi ndërtimin shtetëror.
PĂ«r tĂ« kuptuar bazĂ«n e koncepteve tĂ« Ismail Qemalit mbi formĂ«n dhe ndĂ«rtimin administrativ tĂ« shtetit shqiptar, le tâi hedhim njĂ« vĂ«shtrim tĂ« shkurtĂ«r formimit dhe veprimtarisĂ« sĂ« tij, si funksionar nĂ« administratĂ«n turke, nĂ« tĂ« cilĂ«n shĂ«rbeu rreth 35 vjet.
Nëpunës shteti në Perandorinë Osmane
Kapitullin e jetës si nëpunës i shtetit në administratën e Perandorisë Osmane, ai e filloi në Stamboll, ku shumë shpejt u shqua si një person i pajisur me kulturë të gjerë, me një erudicion të thellë e konstruktiv. Thellimi i studimeve në shkencat juridike dhe inteligjenca e tij, të gjitha këto i dhanë dorë që ai shumë shpejt të hyjë në administratën osmane dhe të kryejë funksione të ndryshme të rëndësishme si guvernator, si sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Punëve të Jashtme, deri si këshilltar shteti.
GjatĂ« kĂ«tyre viteve, me veprimtari tĂ« larmishme shtetĂ«rore, ai njohu problemet e shumta, tĂ« mprehta e tĂ« vĂ«shtira, qĂ« kĂ«rkonin zgjidhje - ose qĂ« kĂ«rkonin tĂ« paktĂ«n tĂ« mbahej qĂ«ndrim pĂ«rballĂ« shtetit dhe publikut. KĂ«to shqetĂ«sime, formimi kulturor e ideor e shtynĂ« atĂ« tĂ« mendojĂ« se Perandoria Osmane duhej tĂ« dilte nga gjendja e nderĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n qe zhytur. PĂ«r tĂ« dalĂ« nga kjo situatĂ«, ai mendonte se e vetmja doktrinĂ« qĂ« do tâi jepte rrugĂ« zgjidhje asaj, ishte zbatimi i doktrinĂ«s sĂ« Mithat PashĂ«s, e cila ishte mĂ« pĂ«rparimtarja pĂ«r TurqinĂ« nĂ« atĂ« kohĂ«.
Përmbajtja e kësaj doktrine e çoi Ismail Qemalin të lidhej me Mithat Pashën, që ishte udhëheqësi i lëvizjes liberale osmane. Në mënyrë të veçantë, ai u pajtua me thelbin e ideve të tij, të cilën e përbënte bindja se Perandoria Osmane mund të hynte në rrugën e përparimit dhe modernizimit me anën e reformave dhe jo me anë të revolucionit.
Kështu ai mendonte se do të likuidohej sistemi absolut i Sulltanit, i cili do të zëvendësohej me një regjim kushtetues pa eliminuar kurorën mbretërore, por duke i kufizuar pushtetin absolut sovranit. Ai u pajtua gjithashtu me parimin e decentralizimit të pushtetit administrativ shtetëror në favor të borgjezisë dhe në mënyrë të veçantë të kombësive të shumta të Perandorisë, të cilat në këtë mënyrë do të fitonin të drejtën për një vet-qeverisje provincial, në kuadrin e Perandorisë Osmane.
Pra, sikurse shihet, Ismail Qemali synonte tĂ« arrinte te vetĂ«qeverisja provinciale e kombĂ«sive, nĂ«pĂ«rmjet rregullimit rrĂ«njĂ«sor tĂ« PerandorisĂ« dhe jo duke u interesuar vetĂ«m pĂ«r autonominĂ« e njĂ«rĂ«s apo tjetrĂ«s kombĂ«si, por pĂ«r tĂ« gjitha kombĂ«sitĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, nĂ«pĂ«rmjet rregullimit radikal tĂ« PerandorisĂ«. KĂ«to ide Ismail Qemali jo vetĂ«m i pĂ«rvetĂ«soi, por u mundua tâi zbatonte gjatĂ« karrierĂ«s sĂ« tij si funksionar i PerandorisĂ« Osmane dhe disa prej tyre e shoqĂ«ruan edhe nĂ« detyrĂ«n e kryetarit tĂ« shtetit tĂ« parĂ« kombĂ«tar.
Pikëpamjet liberale të Ismail Qemalit
Ismail Qemali u bë armik i absolutizmit sulltanor, pikërisht nga këndi i këtyre pikëpamjeve liberale. Kjo e shtyu atë që të marrë pjesë në hartimin e Kushtetutës së vitit 1876, apo në hartimin e disa memorandumeve dërguar Portës së Lartë, ku kundërshtohej politika absolute e Sulltanit dhe nxirrej në shesh kalbëzimi i sistemit administrativ konservator. I gjithë ky aktivitet i dha dorë Ismail Qemalit të kuptojë mjaft mirë mekanizmin e administratës shtetërore.
Aktiviteti që zhvilloi në Perandorinë Osmane si funksionar i saj, tregoi qartë se ai ishte një iluminist e veprimtar reformator, përfaqësues i interesave të borgjezisë liberale të të gjitha kombësive. Prestigji i madh që gëzoi në Turqi dhe në rrethet e larta diplomatike, patriotike dhe intelektuale dhe të Evropës, ndjenjat e tij liberale demokratike e përparimtare, e bënë atë një figurë mjaft të njohur dhe me autoritet, por dhe armik të rrezikshëm e një shenjë goditje për autokracinë anakronike osmane me të cilën Ismail Qemali nuk pajtohej dot.
Për dhjetëra vjet, deri në fund të shekullit XIX, Ismail Qemali u shqua si militant i lëvizjes demokratike liberale osmane, në kuadrin e së cilës ai mendonte se do të gjente zgjidhje dhe çështja nacionale shqiptare. Por, në fillim të shekullit XX, kur lëvizja liberale osmane hyri në rrugën e nacionalizmit turk, që e ndërlikoi zgjidhjen e çështjeve nacionale në Perandori, atëherë Ismail Qemali pa hequr dorë nga pikëpamja e tij liberale, e shkëputi lëvizjen nacionalçlirimtare shqiptare nga lëvizja liberale borgjeze osmane dhe e ktheu në çështje më vete.
Me një përgatitje të tillë politike dhe horizont kulturor, ai u ingranua shumë shpejt në radhët e lëvizjes kombëtare shqiptare, duke marrë pjesë aktivisht në të, ku u shqua si politikan, diplomat dhe statist i madh që u mbrujt me traditat e kulturës më përparimtare të kohës e të vendit të vet, që asimiloi gjithçka të mirë që kishte lëvizja çlirimtare shqiptare, me armë e me penë, dhe që e ndoqi këtë lëvizje deri në kurorëzimin fatlum.
Kombi shqiptar me plot të drejtë e konsideron atë si protagonistin kryesor të Kuvendit të Vlorës i cili shpalli më 28 nëntor 1912 pavarësinë kombëtare. Pavarësisht nga origjina për vetë formimin e tij shumëvjeçar, ai u brumos si burrë shteti demokrat, duke u zgjedhur dhe kryetar i qeverisë së parë shqiptare, duke u bërë kështu udhëheqësi kryesor i jetës politike të vendit në momente jashtëzakonisht të ndërlikuara dhe të vështira që kaloi Shqipëria e rilindur në periudhën kritike të ndërhyrjeve të Fuqive të Mëdha dhe të monarkive fqinje të cilat u turrën për ta asgjësuar atë.
Bazat e para të shtetit shqiptar
Shpallja e pavarësisë shënoi fillimin e një etape të re historike që shtronte detyra te reja dhe të ndërlikuara përpara popullit shqiptar dhe udhëheqësve të Lëvizjes Kombëtare, që kishin marrë përsipër barrën e rëndë të krijimit të shtetit të pavarur. Kryetarit dhe qeverisë i dolën detyra të mëdha për organizimin e shtetit dhe ngritjen e administratës shtetërore, sigurimin e njohjes ndërkombëtare të Shqipërisë dhe kufijve të saj që përfshinin trevat e banuara prej shqiptarëve.
Që në dhjetor të vitit 1912, u morën masat për hedhjen e bazave të para të organizimit të shtetit dhe u miratuan aktet e para legjislative që u përcaktuan nga vendimet e Kuvendit Kombëtar, i cili përfshinte delegatë nga të gjitha krahinat e Shqipërisë dhe përfaqësonte objektivisht vullnetin e gjithë kombit, duke u bërë organi më i lartë i shtetit shqiptar, mbrojtësi dhe shprehësi i sovranitetit shtetëror.
Prandaj, vendimet e tij kishin vlerën e ligjeve kushtetuese që sanksiononin vullnetin e popullit shqiptar për shkëputje nga Perandoria Osmane dhe për krijimin e një shteti të pavarur. Organ tjetër që zgjodhi Kuvendi ishte dhe Pleqësia kompetencat e së cilës nuk u përcaktuan shprehimisht nga Kuvendi Kombëtar, por ky pranoi pikëpamjen se Pleqësia nuk ishte një parlament apo senat dhe se nuk kishte të drejtë të shkarkonte ministrat, por duhej konsideruar si një organ këshillimi dhe kontrolli ndaj qeverisë.
Një mbret që nuk sundon
Kuvendi Kombëtar u kufizua me Shpalljen e Pavarësisë dhe me zgjidhjen e qeverisë dhe të Pleqësisë. Ai nuk mori në shqyrtim çështjen e formës së qeverisjes së shtetit shqiptar. Por, dihet se shumica dërmuese e aktivistëve të Rilindjes, duke përfshirë dhe përfaqësuesit që morën pjesë në Kuvendin e Vlorës, mendonin se Shqipëria duhej të lindte si një shtet monarkik, sepse monarkinë ata e shikonin me të drejtë ose pa të drejtë ashtu, siç e kishin parë të gjithë themeluesit e shteteve ballkanike, madje dhe evropiane, si konsolidim të shtetit kombëtar.
NĂ« fakt, tĂ« gjitha shtetet ballkanike ishin monarki. Por, personalitetet politike tĂ« kohĂ«s dalloheshin nga mĂ«nyra se si e konceptonin monarkinĂ« - absolute apo parlamentare. PikĂ«risht nĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, Ismail Qemali shfaqet me pikĂ«pamjet mĂ« progresive, jo vetĂ«m pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, por edhe pĂ«r Ballkanin, pasi ai ishte pĂ«r njĂ« monarki konstitucionale ku, sipas parimit, kur pushteti do tĂ« qe nĂ« duart e pĂ«rfaqĂ«suesve tĂ« popullit, Mbreti do tĂ« kishte funksionin e kryetarit tĂ« shtetit i cili âdo tĂ« mbretĂ«ronte, por nuk do tĂ« sundonteâ.
Pro ardhjes së Princ Vidit
Mendimi i tij u përkrah edhe nga përfaqësues të qeverisë dhe gjeti pëlqimin në mbledhjen e qeverisë, ku u miratua programi i komisionit që do të parashtronte kërkesat e shqiptarëve përpara Fuqive të Mëdha. Në një nga këto kërkesa përcaktohej dhe vendosja në Shqipëri e një monarkie kushtetuese me një mbret nga vendet evropiane. Me gjithë parashtrimin që iu bë nga komisioni shqiptar Konferencës së Ambasadorëve në Londër, ajo nuk bëri ndonjë përcaktim zyrtar të formës së qeverisjes. Ajo vetëm përcaktoi se Shqipëria shpallej principatë sovrane, autonome e trashëguar me një princ të caktuar nga Fuqitë e Mëdha. Caktimin e një mbreti evropian Ismail Qemali dhe patriotët e shihnin si personifikimin e një zhvillimi të shpejtë ekonomik e politik e shoqëror të vendit. Prandaj, Ismail Qemali, në cilësinë e kryetarit nguli këmbë pranë fuqive, që të shpejtohej caktimi i princit i cili, sipas tyre, do të siguronte stabilitetin e qeverisë kombëtare dhe do të zhdukte të gjitha vështirësitë e brendshme, duke siguruar një zhvillim të ri të vendit.
Këto qenë arsyet që Ismail Qemali dhe patriotë të tjerë do të vlerësonin ardhjen e Princ Vidit në Shqipëri, si një faktor pozitiv që do të ndikonte në realizimin e aspiratave kombëtare dhe do ta udhëhiqte vendin drejt bashkimit kombëtar. Por, zhvillimi i ngjarjeve tregoi se nga Princ Vidi nuk mund të pritej që ai të vepronte për interesat e Shqipërisë, kur këto binin në kundërshtim me vullnetin e Fuqive të Mëdha.
Administrata, gjykatat, xhandarmëria ...
Meqenëse Konferenca e Ambasadorëve nuk bëri përcaktimin mbi formën e shtetit, shteti i pavarur shqiptar u krijua si një shtet me sistem parlamentar, rolin e të cilit e plotësonte Kuvendi Kombëtar, i cili edhe pasi i dha fund punimeve të tij, ruante prerogativat si organi më i lartë i shtetit. Por, në kushtet ekzistuese, Kuvendi Kombëtar nuk pati mundësinë efektive të mblidhej dhe në të vërtetë Qeveria e Ismail Qemalit në bazë të pushtetit që i ishte deleguar nga Kuvendi, përqendroi në duart e saj të gjithë pushtetin shtetëror, duke zhvilluar një veprimtari administrative ashtu dhe legjislative.
Pavarësisht se kjo veprimtari ka qenë më e kufizuar për shkak të rrethanave të Luftës Ballkanike, janë pikërisht këto rrethana të jashtëzakonshme që shpjegojnë përse Ismail Qemali nuk qe në gjendje të zbatonte plotësisht parimet e veprimit konstitucional, duke mos ia njohur Pleqësisë të drejtën e votës deliberative, siç e kërkon parimi konstitucional dhe duke ia kufizuar këtë të drejtë vetëm me votën konsultative.
Kështu, Shqipëria, që nga fundi i vitit 1912, i kishte elementët e një organizimi shtetëror të pavarur, siç janë qenia e një popullsie të caktuar në një territor të caktuar dhe e një pushteti publik që e drejton atë. Ismail Qemali, për të vënë shtetin e ri shqiptar mbi baza të organizuara, së bashku me qeverinë morën masat për ngritjen e strukturave organizative, si ngritjen e administratës shtetërore, organizimin e gjykatave, xhandarmërisë, policisë etj.
Shqipëria të ndahet në tri kantone
Idetë për mënyrën e organizimit të vendit ai i kishte shfaqur para shpalljes së pavarësisë. Në atë kohë, duke parashikuar vështirësitë që do të ndesheshin në organizimin e një pushteti të përqendruar, ai kishte shprehur mendimin për ndarjen e Shqipërisë në kantone, sipas shembullit të Zvicrës. Por, në këtë çështje ai shfaqi një pikëpamje jo të drejtë, e cila rridhte nga fakti se ai duke jetuar për dhjetëra vjet larg Shqipërisë, nuk e njihte mirë vendin dhe i dha rëndësi të madhe peshës që ushtronin në jetën e brendshme të popullit shqiptar, dallimet e tij krahinore dhe fetare.
NĂ« kĂ«tĂ« mes, duket se ndikoi dhe ekzistenca e autonomive lokale tĂ« disa krahinave qĂ« kishin ekzistuar, dhe tĂ« cilat Perandoria Osmane nuk kishte mundur tâi asgjĂ«sonte. KĂ«to autonomi ai mendonte se mund tĂ« shfrytĂ«zoheshin nĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« shtetit modern. KĂ«tĂ« ide e ruajti edhe pas shpalljes sĂ« pavarĂ«sisĂ« dhe u pĂ«rpoq ta pasqyronte dhe nĂ« hartimin e Kanunit tĂ« PĂ«rtashĂ«m tĂ« administratĂ«s civile tĂ« shtetit shqiptar. Sipas Ismail Qemalit, ShqipĂ«ria do tĂ« ndahej nĂ« tri kantone, me kryeqytete ShkodrĂ«n, DurrĂ«sin, VlorĂ«n, tĂ« cilĂ«t do tĂ« kishin pĂ«r qeveritarĂ« respektivisht Preng BibĂ« DodĂ«n, Esat PashĂ« Toptanin e Ismail Qemalin.
IdenĂ« kantonale tĂ« tij, ai e pĂ«rforcoi sidomos nĂ« fjalimin qĂ« mbajti nĂ« mitingun popullor tĂ« VlorĂ«s mĂ« 21 tetor 1913, ku theksoi se çdo krahinĂ« (kanton) duhej tĂ« qeverisej sipas veçorive tĂ« saj. âNga kjoâ, theksonte ai, âdel qĂ« labi do tĂ« jetĂ« lab, gega gegĂ« dhe toska toskĂ« dhe secili do tĂ« punojĂ« vetĂ«m pĂ«r LabĂ«rinĂ«, pĂ«r GegĂ«rinĂ« dhe ToskĂ«rinĂ«, por tĂ« gjithĂ« me ideale shqiptare do tĂ« punojnĂ« si shqiptar dhe do tĂ« vriten si shqiptarĂ« pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, duke marrĂ« fuqinĂ« prej pĂ«rparimit tĂ« vendit tĂ« vetâ.
Jo ndarjes së Shqipërisë në kantone
Por, veçoritĂ« krahinore qĂ« jepte Ismail Qemali nuk pĂ«rbĂ«nin arsye pĂ«r ndarje nĂ« kantone. NĂ« ndonjĂ« vend perĂ«ndimor kishte njĂ«farĂ« autonomie administrative lokale, por kjo sâkishte tĂ« bĂ«nte me kantonet nĂ« ZvicĂ«r qĂ« ishin ndarĂ« sipas veçorive gjuhĂ«sore, fetare, lokale. Dihet se ShqipĂ«ria nĂ« kufijtĂ« e vitit 1913, nĂ« shumicĂ«n e saj dĂ«rrmuese pĂ«rbĂ«hej nga popullsi e thjeshtĂ« shqiptare. Pra, njĂ« sistem i tillĂ« i zbatuar nĂ« njĂ« shtet me pĂ«rbĂ«rje heterogjene kombĂ«tare, siç qe Zvicra, nuk mund tĂ« zbatohej nĂ« njĂ« shtet tĂ« tillĂ« me homogjenitet etnik, siç ishte ShqipĂ«ria.
NjĂ« rrethanĂ« e tillĂ« nuk ka qenĂ« e paditur pĂ«r Ismail Qemalin. Propozimi i bĂ«rĂ« prej tij pĂ«r ndarjen e ShqipĂ«risĂ« nĂ« kantone, nĂ« atĂ« kohĂ«, nuk pĂ«rputhej me detyrĂ«n qĂ« i dilte shtetit shqiptar pĂ«r forcimin e administratĂ«s dhe centralizimit tĂ« saj. Kjo nuk ishte rruga pĂ«r ruajtjen e âunitetitâ kombĂ«tar tĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe tĂ« pavarĂ«sisĂ« sĂ« tij. Siç tregoi koha, qysh atĂ«herĂ« pavarĂ«sia e ShqipĂ«risĂ« mund tĂ« sigurohej vetĂ«m nĂ« luftĂ« me separatizmin qĂ« kishin mbjellĂ« klikat feudale tĂ« pĂ«rkrahura nga fuqitĂ« dhe shtetet fqinje. Zhdukja e pushteteve separatiste dhe vendosja e njĂ« drejtimi tĂ« centralizuar qe e vetmja rrugĂ« pĂ«r pĂ«rparimin ekonomik shoqĂ«ror e politik tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Interesat kombĂ«tare kĂ«rkonin qĂ« ajo tĂ« mbetej njĂ« dhe e pandarĂ« dhe nga pikĂ«pamja administrative.
ĂshtĂ« kjo arsyeja qĂ« ideja e tij nuk u pranua nga shumĂ« anĂ«tarĂ« tĂ« qeverisĂ«, midis tĂ« cilĂ«ve edhe nga atdhetarĂ« tĂ« shquar, madje edhe nga bashkĂ«punĂ«torĂ«t e tij tĂ« afĂ«rt, si Luigj Gurakuqi, Petro Poga, Pandeli Cale etj. Ata kundĂ«rshtuan ndarjen e vendit nĂ« kantone, duke e cilĂ«suar atĂ« si njĂ« âmasĂ« tĂ« dĂ«mshme pĂ«r bashkimin e pĂ«r rrojtjen e kombit tonĂ«â.
Ata theksonin me tĂ« drejtĂ« se qĂ« tĂ« forcohej kombi, duhej tĂ« mos thellohej ndarja midis krahinave. PĂ«rkundrazi, kĂ«to duhej tĂ« lidheshin ngushtĂ« me njĂ«ra-tjetrĂ«n dhe tĂ« administroheshin nga njĂ« qendĂ«r e vetme. Kritikat e bĂ«ra nĂ« kĂ«tĂ« çështje Ismail Qemali i mori parasysh dhe, aq mĂ« tepĂ«r, tregoi se ai nuk ishte shumĂ« i bindur nĂ« epĂ«rsinĂ« e organizimit kantonal, pĂ«r kushtet e vendit. Si rrjedhim, ideja e tij kantonale nuk u pĂ«rfshi nĂ« âKanunin e PĂ«rtashĂ«mâ dhe nuk u pasqyrua nĂ« ligjet qĂ« qeveria e VlorĂ«s filloi tĂ« shpallte dhe tĂ« zbatonte.
âKanuni i PĂ«rtashĂ«mâ dhe ligjet e reja
Pas diskutimesh tĂ« shumta qĂ« u bĂ«nĂ« pĂ«r drejtimet qĂ« do tĂ« merrte organizimi i administratĂ«s, rĂ«ndĂ«si tĂ« veçantĂ« pati shpallja nga ana e QeverisĂ« sĂ« PĂ«rkohshme nĂ« nĂ«ntor tĂ« 1913âĂ«s, e âKanunit tĂ« PĂ«rtashĂ«mâ tĂ« cilin e pĂ«rmendĂ«m mĂ« lart - ligjit qĂ« pĂ«rcaktonte ndarjen e re administrative tĂ« vendit. Kanuni do tĂ« rregullonte me hollĂ«si ndarjen administrative dhe kompetencat e organeve lokale. Ky pĂ«rcaktonte njĂ« akt normativ tĂ« mbĂ«shtetur nĂ« parimin e centralizimit administrativ tĂ« vendit sipas modelit tĂ« shteteve evropiane.
Në themel të tij u vu parimi i krijimit të një administrate qendrore. Sipas Kanunit, Shqipëria u nda në prefektura që përfaqësonin njësinë më të lartë lokale dhe këto nga ana e tyre në nënprefektura dhe krahina. Nga normat që përmbante kanuni, dilte se në Shqipëri pushteti do të përqendrohej në duart e Qeverisë së Vlorës. Ligjet që nxori qeveria për organizimin e hallkave të administratës lokale, përbënin një hap të rëndësishëm mbasi ato ndryshonin nga administrata perandorake turke, për faktin se i dhanë shtetit shqiptar në një farë shkalle, fizionominë e një shteti modern nga forma dhe nga përmbajtja me një administratë të përqendruar përparimtare.
Të tilla ligje që dallonin nga legjislacioni i mëparshëm qenë p.sh.; përjashtimi i ndërhyrjes së organeve shtetërore në punët e drejtësisë, apo ndarja në një farë mase e institucioneve shtetërore nga ato fetare. Gjithashtu, nxorën akte të reja si në mënyrën e ndarjes së trashëgimisë etj. Pavarësisht se ligji mbi ndarjen administrative territoriale nuk u zbatua plotësisht, se Qeveria e Vlorës qëndroi në fuqi vetëm dy muaj pas miratimit të tij, ai përbënte një përpjekje serioze për të ngritur një administratë lokale të mbështetur në kritere relativisht demokratike, përderisa parashikohej funksionimi i organeve të zgjedhura sado me kompetenca të kufizuara.
KĂ«saj pĂ«rpjekje tĂ« kryetarit dhe qeverisĂ« sĂ« tij, pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« vendit struktura tĂ« pĂ«rshtatshme dhe moderne, u duhen shtuar dhe masat e tjera si caktimi i gjuhĂ«s shqipe si gjuhĂ« zyrtare, hapja e shkollave etj.
Si përfundim mund të themi se kontributi që dha Ismail Qemali dhe qeveria në miratimin e akteve të rëndësishme të Kanunit, për organizimin e aparatit shtetëror qendror dhe organizimin e organeve të administratës lokale, ndihmuan në plotësimin e fizionomisë së plotë të shtetit shqiptar të organizuar dhe të pavarur, si në qendër ashtu dhe në bazë. Ai dhe qeveria e tij hodhën baza të reja të administratës lokale në vend. /Memorie/
Login
Eren Elmali
