Kryeministri Edi Rama po negocion Sazanin, një pasuri të Shqipërisë, përmes një qasjeje arbitrare të mbështetur kryesisht në marrëdhënie personale për hir të pushtetit, duke anashkaluar standardet ligjore dhe institucionale.

Që prej vitit 2024, kur Jared Kushner – dhëndri i Presidentit amerikan Donald Trump – shpalli interesin për ta kthyer ishullin në një resort luksoz privat, narrativa publike për Sazanin është mbushur me premtime për zhvillim ekonomik, investime elitare dhe rritje të imazhit të vendit.

Por pas dy vitesh, bilanci është ky: Kushner ka fituar marketing falas për portofolin e tij ndërkombëtar imobiliar. Rama ka fituar simpati dhe afërsi me familjen Trump, duke forcuar pozitat politike në planin e brendshëm. Ndërsa shqiptarët dhe vetë shteti shqiptar nuk kanë fituar asgjë konkrete.

Përkundrazi. Është shënuar një tjetër precedent i rrezikshëm ku një njësi territoriale e vendit po ofrohet për zhvillim në mungesë gare, transparence dhe pa garanci të qarta ligjore dhe ekonomike.

Dokumente të siguruara nga Citizens.al tregojnë se negociatat po zhvillohen formalisht në institucione dhe janë shtyrë pa afat që prej 13 nëntorit 2025. Zyrtarisht, nuk ka plan për Zvërnecin, ndërsa planet tregojnë se i gjithë ishulli i Sazanit do të privatizohet – në kontrast me narrativën fillestare se do të prekej “vetëm 8% e sipërfaqes”.

Në fakt, 45.6 hektarë (8%) nga 570 hektarë tokë janë sipërfaqja që do zihet nga ndërtimi, ndërsa projekti tregon se Sazani kthehet në ishull privat.

Përmasat reale të projektit të propozuar

Deri më tani, publiku është njohur me vetëm tre imazhe të publikuara nga Jared Kushner më 15 mars 2024 në platformën “X”: vila të shpërndara në shpatet e Sazanit dhe një vizion ndërtimesh masive mbi zonën ligatinore të Zvërnecit. Ato kanë qarkulluar thuajse në të gjitha raportimet që flasin për projekt-propozimin.

Por harta e përmbledhjes fazore të projektit, të cilën Citizens.al e disponon, tregon një realitet të ndryshëm për fatin e ishullit.

Sipas dokumentacionit të analizuar, Sazani është propozuar të ndahet në tre rajone të përgjithshme, të organizuara sipas fazave të zhvillimit me rreth 448,000 m² ndërtime për afërsisht 970 njësi rezidenciale/hotelerie. Ishulli konceptohet si një tërësi e integruar, ku i gjithë rrjeti i rrugëve dhe i qarkullimit do të jetë në funksion të ndërtimeve.

Me fazën e parë privatizohet zemra e ishullit: Porti dhe zona qendrore – pikërisht nyja funksionale të Sazanit ku aktualisht janë dhe godinat e vjetra të ish-reparteve ushtarake, dhe është e vetmja pikë hyrëse për në ishull.

Lexo: Nga vizitor në investitor strategjik, si e siguroi Sazanin Jared Kushner

Në zonën “Marina Area” parashikohen 1,000 m² ambiente shërbimi (amenities) dhe 18,000 m² hapësira shërbimesh. Rreth saj, në “North Valley” parashikohen 39,000 m² ndërtim me 56 vila dhe 11 apartamente (condo).

“South Valley” shton 22,000 m² me 144 vila hoteliere. Ndërsa në “Central Ridge” parashikohen 63,000 m² me 56 vila dhe 26 “condo”. “West Valley” përfshin 8,000 m² me 25 vila hoteliere dhe “West Estates” 5,000 m² me 8 rezidenca private.

Kjo fazë e parë nuk duket si fazë pilotimi, pasi vendos themelet e një infrastrukture të plotë rezidenciale dhe hoteliere që e shndërron qendrën e ishullit në një kompleks të mbyllur funksionalisht.

Faza e dytë përhapet te shpatet dhe skajet bregdetare. Zhvillimi zgjerohet në skajet veri-jug dhe në kodrat e ishullit me hapësira më të mëdha imobiliare që duket se ofrohen si rezidenca.

“North Point” përfshin 30,000 m² me 35 vila. “North Ridge Estate” shton 35,000 m² me 35 “estates”. “West Estates” parashikon 23,000 m² me 20 “estates”. “South Ridge Estates” 14,000 m² me 13 “estates”. “South Point” 18,000 m² me 16 vila.

Kjo fazë prek pikërisht zonat panoramike dhe shpatet me vlerën më të lartë të peizazhit. Nga një perspektivë zhvillimi, këto duket se janë segmentet “Premium” të projektit. Nga një perspektivë publike, ato janë pjesët që deri më sot kanë qenë hapësirë e lirë natyrore dhe të paprekura.

Projekti vijon me një fazë të tretë të lënë si mundësi zgjerimi në vijim. Ky është dhe aspekti më domethënës, pasi është zona e etiketuar si “Potential Future Phase” dhe përqendrohet me një zhvillim më masiv në në perëndim të zonës portuale.

Ajo parashikon 172,000 m² zhvillim me 525 njësi (që nënkupton apartamente).

Kjo shifër e vetme ndryshon përmasën e diskutimit. Nëse realizohet, faza e tretë do ta çojë ishullin drejt një densiteti ndërtimi që praktikisht e përmbyll të gjithë hapësirën e disponueshme për projekte të tjera.

Në terma planifikimi territorial, kjo nënkupton se Sazani propozohet si një zhvillim ekskluziv dhe i vetëm, pa hapësirë për iniciativa të tjera publike apo private jashtë këtij projekti.

Kështu, narrativa fillestare e “8% të sipërfaqes” që kishte krijuar perceptimin e një ndërhyrjeje të kufizuar është tjetër gjë kur qaset kjo hartë e propozuar. Projekti nuk është i izoluar në një cep të ishullit, por shtrihet në qendër, në kreshta dhe në skajet bregdetare.

Edhe nëse raporti i ndërtimit mbi sipërfaqen totale mbetet formal, dinamika e zhvillimit tregon se ishulli do të funksionojë si një kompleks i vetëm privat.

Me këtë plan, Sazani nuk është thjesht një resort. Ai është një territor i projektuar për një përdorim ekskluziv, të integruar dhe të centralizuar nën një operator të vetëm.

Dhe kjo presupozohet ta zhvendosë debatin nga “sa përqind ndërtohet” te pyetja se “çfarë mbetet realisht publike”?

Grupi negociator ekziston vetëm si “formalitet”

Citizens.al ka mësuar se grupi negociator që ka diskutuar dhe firmosur dokumente për Sazanin nga 13 janari deri më 27 tetor 2025 është mbledhur gjithsej 10 herë.

Grupi prej nëntë anëtarësh përbëhej nga:

• Elira Kokona, drejtuese e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH);
• Ermal Nufi (sot ministër i Mbrojtjes), atëherë përfaqësues i Kabinetit të Zëvendëskryeministrisë;
• Sofjan Jaupaj (sot ministër i Mjedisit), atëherë zëvendësministër i Turizmit dhe Mjedisit;
• Ami Kozeli (sot drejtor i ARRSH), atëherë zëvendësministër i Infrastrukturës dhe Energjisë;
• Enkelejd Musabelliu, zëvendësministër i Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit;
• Eldi Çondi, drejtor kabineti në Ministrinë e Financave;
• Aleks Marku, sekretar i Ministrisë së Mbrojtjes;
• Alban Binaj, administrator i Albanian Seasports Development (ASD);
• Fiona Beqiri, drejtuese projektesh nga Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve (AIDA).

Ky grup u ngrit si strukturë teknike pas vendimit të Komitetit të Investimeve Strategjike në fund të vitit 2024, i cili i dha statusin e investitorit strategjik propozimit të Kushnerit.

Në teori, ky është mekanizmi standard: Shteti krijon një trup negociues dhe përmes tij diskuton kushtet me investitorin. Por në praktikë, dokumentet tregojnë tjetër gjë.

Lista e mbledhjeve përfshin prezantime, plane veprimi, diskutime mbi një memorandum mirëkuptimi dhe – në fund – diskutime për shtyrjen e afatit të negociatave.

Nuk ka të dhëna të qarta të botuara për takime të përbashkëta intensive me investitorin. Nuk ka procesverbale që dokumentojnë negociata konkrete mbi territorin, të drejtat e përdorimit apo detyrimet ekonomike.

Sipas AIDA-s, investitori është përfaqësuar “në rrugë zyrtare” nga Asher Abehsera si administrator. Por nuk sqarohet se cilin subjekt juridik ka përfaqësuar ai konkretisht, teksa nuk janë publikuar dokumentet e autorizimeve.

Kjo lë të hapur mundësinë që negociatat të jenë zhvilluar kryesisht përmes shkresave apo ndërmjetësimeve të tjera informale, me gjasë edhe të një përfaqësuesi, apo bashkëpunëtori lokal, që mund të ketë parakontrata për t’u angazhuar si nënkontraktor në zhvillimin e projektit.

Ndërkohë, jashtë institucioneve, raportimet mediatike tregojnë një angazhim shumë më intensiv: vizita, dreka, darka dhe pritje të nivelit të lartë, ku projekti është diskutuar me praninë e drejtpërdrejtë të Kryeministrit Rama.

Lexo: Darka e Sazanit: Si u vu pasuria publike në tryezë

Në këtë dualitet, grupi teknik duket më shumë si një artificë procedurale sa për të përmbushur një detyrim ligjor, teksa vendimmarrja e vërtetë duket se është në varësi të qejfit dhe ecurisë së marrëdhënieve personale të Kryeministrit me familjarët e Trumpit.

Negociata pa afat dhe pa shpjegim

Negociatat për zhvillimin e Sazanit duhet të përfundonin më 13 nëntor 2025, por kjo datë nuk u respektua dhe u shty pa afat. AIDA pranoi për Citizens.al se shtyrja është bërë “me dakordësi të palëve”, por nuk dha arsye konkrete dhe asnjë datë përfundimtare të re, pavarësisht këmbënguljes së Citizens.

Në negociatat për investime strategjike, shtyrjet zakonisht lidhen me pengesa reale si statusi juridik i tokës, konfliktet e pronësisë, kushtet gjeologjike, mosdakordësitë financiare etj. Por asnjë prej këtyre arsyeve nuk është përmendur.

Ndërkohë, dihet se ishulli nuk ka infrastrukturë bazë – mungojnë uji dhe energjia elektrike – elemente thelbësore për një zhvillim të qëndrueshëm.

AIDA deklaron se detajet do të bëhen publike vetëm kur marrëveshja të përfundojë. Me fjalë të tjera, qytetarët do të informohen pasi Rama të ketë shërbyer darkën e radhës dhe vendimi të jetë praktikisht i pakthyeshëm.

Zyrtarisht, AIDA deklaron se projekti përfshin vetëm Sazanin dhe nuk ka asnjë aplikim për Zvërnecin. Megjithatë, gjatë janarit, delegacioni i lidhur me Ivanka Trump vizitoi edhe atë zonë dhe zhvilloi një takim me arkitektë dhe zyrtarë të lartë.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, nga Sazani te Zyber Hallulli

Pse një zonë që “nuk është pjesë e projektit” përfshihet në itinerarin e pritjeve atëherë? Ose Zvërneci përdoret për të zgjeruar narrativën e zhvillimit dhe për të forcuar jehonën e portofolit të Jared Kushner – pra si marketing, – ose ekziston një plan paralel që nuk është formalizuar ende.

Në të dy rastet, komunikimi publik nuk përputhet me dokumentet zyrtare dhe ata që humbin janë po qytetarët shqiptarë, institucionet dhe sundimi i ligjit.

Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT) pranoi për Citizens.al se përfaqësuesit e saj kanë qenë të pranishëm në aktivitetet e zhvilluara gjatë vizitës së Ivanka Trump në Vlorë. Por kjo agjenci theksoi se roli i saj ka qenë “orientues institucional” se “nuk ka qenë organizatore” dhe as “nuk di kush e ka organizuar aktivitetin”.

Kjo krijon një situatë paradoksale. Një institucion shtetëror merr pjesë në një aktivitet që lidhet me një investim strategjik në territor, por nuk ka informacion bazë për organizatorin apo strukturën e tij.

Në praktikë, kjo sugjeron një model abuziv dhe tejet arbitrar vendimmarrjeje ku takimet private kanë praninë e shtetit, por jo përgjegjësinë administrative të tij.

Diplomacia e investimeve dhe “Shtëpia Trump”

Historia e Sazanit shkon përtej një projekti turistik. Ajo prek mënyrën se si Shqipëria – një vend kandidat për Bashkimin Evropian – administron pasuritë publike dhe ndërton marrëdhënie me aktorë të fuqishëm ndërkombëtarë.

Një nga standardet themelore të BE-së është konkurrenca e hapur dhe transparenca në menaxhimin e pronës publike. Projekti i Sazanit nuk është rezultat i një gare ndërkombëtare, por i një negocimi të drejtpërdrejtë.

Në raste të tjera me oferta të pakërkuara, është hapur të paktën një garë formale. Me Sazanin, pas dy vitesh, ende negociohet pa përfundim.

Në një rajon ku mbështetja ndërkombëtare shihet si garanci sigurie politike, investimet mund të marrin edhe dimension diplomatik. Por kjo ngre një pyetje thelbësore: A po përdoret zhvillimi ekonomik si instrument për afërsi politike? Nëse po, me çfarë çmimi?

Sepse debati nuk është më vetëm për një resort. Është për mënyrën se si një shtet i vogël negocion me aktorë të mëdhenj: Përmes ndjekjes së ligjit, procedurave të hapura dhe konkurruese, apo përmes marrëdhënieve të privilegjuara që premtojnë jo vetëm kapital, por edhe afërsi me fuqinë e “Shtëpisë Trump”.

Në fund kush do ta gëzojë këtë afërsi politike dhe sa do të zgjasë ajo, do ta gëzojë shteti shqiptar apo kryeministri aktual.

Lexoni gjithashtu:

• Kushner, Rama, Vuçiç: Trekëndësh interesash në kurriz të publikes
• €450 milionë projekte të Korporatës “gati për leje” pa transparencë
• Plani i Korporatës përplaset me një pronë private të njohur ligjërisht

The post Një ishull tërësisht privat: Përmasat reale të projektit në Sazan appeared first on Citizens.al.

Kryeministri Edi Rama ka ndarë pamje nga aksioni për lirimin e hapësirave publike.

Sipas kreut të qeverisë, puna për të liruar këto hapësira do të vijojë.

“Vijojmë punën për të liruar hapësirat publike”, shkruan Rama.

Aksioni për lirimin e hapësirave publike nisi në muajin korrik të vitit 2025 dhe është shtrirë në mbarë vendin.

Qeveria ka ngritur edhe një aplikacion, “Hapësira Ime”, ku qytetarët mund të raportojnë rastet e zënies së hapësirave publike.

Ditëve të javës, kodrat e Petrelës vijojnë një përgjumje të gjatë e të heshtur, kryesisht për shkak të mungesës së vizitorëve. Kjo heshtje nis nga ullishtat, vazhdon mbi muret e kalasë dhe humbet në kthesat e rrugicave që lidhin qendrën e fshatit me rrugën kryesore drejt Tiranës.

Në një ditë të kthjellët, kryeqyteti duket pranë. Zhurmat e makinave në rrugën për në Elbasan dëgjohen deri lart. Një horizont vilash, pallatesh dhe kullash gri të kujton se metropoli është vetëm 15 minuta larg. Por në shtigjet e këtyre kodrave, ndjesia e afërsisë humbet shpejt.

Petrela mbetet një vend që duket sikur është gjithmonë pranë diçkaje, një zhvillimi të madh që mbetet në pritje prej kohësh, por që nuk ka ardhur kurrë.

Në hyrje të fshatit, pak pasi kalon restorantet e para, një tabelë e gjelbër e rrëzuar përtokë bën me shenjë për te “Faith Park” (Parku i Besimit). Sipër saj, një tabelë tjetër drejton për te “Kengo Art Park”. Më tutje, dy tabela të tjera të bëjnë konfuz (foto; foto).

Ato duket se ngatërrojnë edhe vetë banorët, të cilët nuk dinë të thonë me siguri se cila është e saktë, ku është “Parku i Besimit” dhe ku “Kengo Art Park”.

Në fakt, “Parku i Besimit” nuk ekziston, së paku për momentin. Ndërsa “Kengo Art Park” është duke u ndërtuar. Por ka qenë një ditë kur të dy këto emra parqesh ishin i njëjti vend.

Ngjan si lojë fjalësh, por kjo është zanafilla e këtij reportazhi, dy projekte parqesh që ekzistojnë njëkohësisht si ide arkitekturore dhe si paqartësi lokale. Projekte që në prezantime shfaqen futuristike, ndërsa në terren ndeshin rrugë me gropa, mbetje urbane, ndërtime të braktisura dhe një komunitet që nuk ka informacion.

Konkursi ndërkombëtar në një ish-repart ushtarak

Më 11 tetor 2025, një varg makinash me zyrtarë dhe arkitektë të huaj u ngjit në anën perëndimore të Petrelës. Destinacioni nuk ishte kalaja, as restorantet e njohura buzë kodrës.

Ishin kapanonet e një ish-reparti ushtarak, poshtë rrugës “Sheh Mehmet Kuqi”, të cilat prej gushtit 2024 ishin kthyer në kantier ndërtimi për atë që zyrtarisht njihet si “Parku Tematik Kulturor Tirana Art Garden”.

Aty u prezantuan projektet finaliste për thirrjen e Korporatës së Investimeve Shqiptare për “Parkun e Besimit” (Faith Park), një koncept-ide që synon të materializohet në kodrat verilindore mes Petrelës dhe zonës së Përsqopit, një sit arkeologjik ilir.

Sipas konceptit fitues – nga studioja daneze e Bjarke Ingels – “Parku i Besimit” nuk është thjesht park rekreativ. Ai është menduar si hapësirë ndërfetare, një kompleks që përfaqëson bashkëjetesën mes besimeve, një ide që politika shqiptare e përdor shpesh për prezantim ndërkombëtar.

Ingels është një arkitekt i diskutueshëm për impaktin që projektet e tij kanë pasur mbi trashëgiminë kulturore në Shqipëri, përfshirë debatin mbi Teatrin Kombëtar dhe kullën “Pixel”.

Lexo: Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit

Ai propozoi zhvillimin e kodrave me një sistem shtigjesh të gjarpëruara bimësie në formën e një “peme të jetës”, që përfshin besimet me vlerat, simbolet dhe konceptet e tyre. Zona, sipas tij, zhvillohet njëkohësisht si park, muze, vend pelegrinazhi, meditimi dhe rekreacioni.

“Një hartë e evolucionit të rrugëtimit shpirtëror të njerëzimit mbi topografinë e këtij shpati mali që përshkohet deri në qiell,” u shpreh Ingels gjatë prezantimit në tetor.

“Kremtojmë harmoninë e besimeve fetare,” vijoi ai teksa në renderë shfaqeshin pemë dhe shkurre tropikale si palma apo frangipani.

Krahas kësaj ideje disi utopike, parashikohen edhe një fshat ekologjik, hotel, bare dhe restorante për akomodim, pra zhvillim imobiliar me një total investimi që kërkon rreth 23.5 milionë euro.

Në renderët e prezantimit, Petrela dukej si një peizazh mesdhetar i kuruar: ndërtesa shumëngjyrëshe të shkrira në relievin e gjelbëruar kodrinor.

Por në terren, në të njëjtën ditë, pranë kapanonit ku zhvillohej konkursi, punëtorët e kompanisë “Salillari” vazhdonin punën për parkun artistik “Tirana Art Garden”, i cili pak javë më vonë kur atë e vizitoi sërish Kryeministri Rama, u prezantua zyrtarisht “Kengo Art Park”, pjesë e një investimi rreth 3.5 milionë euro për transformimin e ish-bazës ushtarake në destinacion kulturor.

Kështu, projekti i së ardhmes “Faith Park” u prezantua mbi një projekt të së tashmes “Kengo Art Park,” që ende nuk ishte realizuar dhe madje ndryshoi emrin pa u hapur – u quajt në nder të arkitektit japonez Kengo Kuma.

“Kengo Art Park” duhej të kishte përfunduar në shkurt, por punimet pritet të zgjasin deri në shtator 2026.

Një projekt që Petrela e mësoi nga televizioni

Në sheshin e vogël pranë kalasë, dy lokalet e vetme kanë punë kryesisht pasditeve, prej muajit të Ramazanit.

Teksa binte muzg, dy burra rreth të pesëdhjetave prisnin që e zonja e një prej lokaleve t’u sillte kafenë. Pasi u prezantuam, i pyeta nëse dinin gjë për “Parkun e Besimit” dhe nëse po, se ku do të zhvillohej.

“E morëm vesh vetëm nga televizori, që erdhi Rama andej poshtë,” tha njëri prej tyre. “Por se ku do bëhet dhe çfarë është fiks, nuk dimë.”

Pak më poshtë, një banor i zonës po krasiste pemët buzë rrugës. Edhe ai nuk e kishte të qartë për çfarë bëhej fjalë për “Parkun e Besimit”.

“Më kanë thënë [se do të bëhet] nga ana tjetër, poshtë, nga ullishtat, afër zip-line,” tregoi ai. “Por s’na ka pyetur njeri, s’dimë gjë.”

Prej tetorit 2025, askush në qendrën e fshatit nuk kishte informacione të tjera për projektin veç faktit se zonën e kishte vizituar dy herë Rama dhe se vizitat e tij i kishin parë në televizor.

Ky është dhe paradoksi i zakonshëm i zhvillimeve të mëdha në vendin tonë ku komuniteti që preket nga projektet është shpesh i fundit që merr informacion.

Në dokumente, informimi nis pas studimeve të fizibilitetit dhe vijon me konsultimet publike. Në praktikë, ai nis vetëm pasi projekti bëhet lajm në media.

Turizmi që erdhi vetë

Ndryshe nga burrat e fshatit, Xhulio, një i ri në të tridhjetat, e sheh ndryshimin si mundësi. Ai është ndër të kthyerit nga emigracioni dhe prej një viti drejton një biznes turizmi aventuror me ture quadbike në kodrat përreth Petrelës.

“Zona është ideale, me terren të përshtatshëm dhe peizazh fantastik,” thotë ai. “Afër Tiranës, por duket si larg.”

Sipas Xhulios, vizitorët kërkojnë më shumë se një destinacion dhe Petrela mundet t’ua ofrojë atë, pra kalanë, shtigjet, restorantet, natyrën dhe ndjesinë e një përvoje të përzier në një vend të vetëm.

“Sa më shumë aktivitete të ketë, aq më mirë për të gjithë sepse rrit ofertën turistike dhe kohën e qëndrimit të vizitorëve,” thotë ai.

Edhe Xhulio tha se nuk kishte informacion të zgjeruar për projektin, por u shpreh optimist se nëse ndërhyrjet e zotuara bëhen pa dëmtuar mozaikun historik e kulturor të zonës, do të sjellin zhvillim ekonomik.

Sipërmarrja e Xhulios, e cila ndërthur edhe risitë e tekonologjisë me rezervimet online, është në kontrast me hotelet dhe restorantet e kodrave përtej, që kanë mbyllur aktivitetin prej vitesh dhe shfaqen si relike të një turizmi që nuk u konsolidua kurrë.

Rruga ku fillon projekti

Për të parë zonën ku parashikohet ndërtimi i “Parkut të Besimit” duhet të ndjekësh rrugën e Durishtit në verilindje të Petrelës.

Asfalt nuk ka. Segmenti është me çakull dhe në disa pjesë i dëmtuar nga rrëshqitjet e dheut (foto; foto; foto). Anash shfaqen ndërtesa gjysmë të braktisura: dy hotele dhe një tjetër i papërfunduar në majë të kodrës (foto).

Më tej shihen pirgje mbeturinash dhe inerte, ndërsa në thellësi një pjesë e kodrës është zhveshur nga bimësia. Kjo të sjell ndërmend zotimin që Ingels bëri gjatë prezantimit:

“Të gjitha ndërtimet do të bëhen në zona ku ka pasur gërmime. Nuk do të gërmojmë thuajse fare dhe nuk do të heqim asnjë pemë.”

Por të gjitha janë gjurmët e një optimizmi të vjetër, të asaj vale investimesh të viteve 2000-2010 kur Petrela shihej si periferia turistike e ardhshme e Tiranës, por që u tradhtua nga infrastruktura që nuk erdhi kurrë deri këtu.

Sot ato ndërtesa janë monumente të një zhvillimi që nuk u mbështet dhe nuk u materializua.

Dhe pikërisht mbi këtë terren planifikohet një projekt që entuziazmon edhe arkitektë me reputacion ndërkombëtar si Bjarke Ingels, i cili e quan gjendjen aktuale si “një plagë” që duhet shëruar.

Por projekti i parkut përfshin edhe të paktën tetë parcela pronash private, dhe këtu nisin pyetjet kryesore.

Zona e Përsqopit njihet edhe për gjurmë arkeologjike ilire dhe mbetet e paqartë nëse preket zona e mbrojtur apo dhe ajo buferike. Pyetjet për këto shqetësime drejtuar Ministrisë së Kulturës, Institutit të Trashëgimisë Kulturore dhe Korporatës së Investimeve nuk morën përgjigje.

Heshtja institucionale shpesh është forma më konkrete e informimit në projekte të tilla.

“Parku i Besimit” është ende një ide. Por në Petrelë ideja duket se ka nisur të ndikojë realitetin përpara se të ekzistojë fizikisht: në biseda, pritshmëri, çmime toke dhe vilash që reklamohen për shitje, si dhe në mënyrën sesi banorët e imagjinojnë të ardhmen.

Mes këtyre dy kohësh, kohës së projektit dhe kohës fizike, do të vendoset nëse vërtetë “Parku i Besimit” do të bëhet zhvillim, apo thjesht një tjetër premtim në rrethinat e Tiranës.

Deri atëherë, tabela e rrugës në Petrelë do të vazhdojë të tregojë njëkohësisht edhe “Faith Park” edhe “Kengo Art Park”, por askush nuk do ta dijë se ku fillon njëri dhe ku mbaron tjetri.

Lexoni gjithashtu:

• Një kullë pritet të zëvendësojë jetimoren “Zyber Hallulli”
• Projekti Korporatës përplas qeverinë me një pronë private të njohur ligjërisht
• €450 milionë projekte të Korporatës “gati për leje” pa transparencë

The post Mes renderëve dhe realitetit, në kërkim të Parkut të Besimit në Petrelë appeared first on Citizens.al.

Projekti TID i Durrësit duket se ka hyrë në një fazë “stand by”, pavarësisht deklaratave të kryeministrit Edi Rama se ai do të vijojë. Aktualisht po rishikohen jo vetëm vlerat historike të disa objekteve, por edhe çmimet e kompensimit të propozuara për banorët, sipas vlerave të referencës.

Mirëkuptimin për kërkesat e banorëve e ka shprehur edhe drejtuesi i Albanian-American Development Foundation (AADF), Martin Mata, i cili për Citizens.al ka pranuar se fillimisht duhet të adresohen problemet e ngritura, për të siguruar më pas një vijueshmëri të suksesshme të projektit.

Megjithatë, ai ka theksar qartë se përgjegjësia për zgjidhjen e këtyre çështjeve u takon qeverisë dhe Bashkisë Durrës.

Një “Velierë” e dytë mbi Amfiteatër

Në një tur ecjeje me arkitekten Entela Spahivogli dhe urbanistin Artan Kacani, identifikuam disa objekte të cilat, sipas projektit TID (Transformational Integrated Development; Zhvillim Transformues i Integruar), do të shemben, duke u zhdukur përgjithmonë nga historia kulturore e qytetit, ndërsa disa të tjera do të shemben dhe do të rindërtohen – proces, i cili sipas tyre, nuk e kthen dot kurrë sitin në gjendjen fillestare.

Kështu, një objekt që është në listën e shembjeve është “Muri i Periudhës Turke”, i cili, sipas ekspertëve, që në tabelën hyrëse është përcaktuar gabim, pasi në vitin 1502 Turqia nuk ekzistonte si shtet modern.

“Është rasti tipik kur projekti vë gishtin mbi objekte pa studiuar gjendjen faktike”, thekson arkitektja Spahivogli.

Sipas saj, pasi vlera e murit u soll në debat, është përfolur se do të prishet objekti dhe jo muri, dhe ende sot pronarët dhe grupet e oponencës nuk e dinë se çfarë ka ndërmend projekti të bëjë me këtë aset kulturor.

Urbanisti Kacani sjell ndërmend një nga godinat ku jetonteEsat Pashë Toptani, saraje të vendosura në një formë U-je, ku ka shpëtuar vetëm një pjesë e tyre, kurse pjesa tjetër është bombarduar në 1914 nga një oficer i PrincVidi. Edhe kjo godinë historike është planifikuar për shembje.

“Plani i rindërtimit mbi zonën e Amfiteatrit parashikon një llamarinë të madhe hekuri, pak a shumë si Veliera, në të njëjtat dimensione, duke ngulur kunjat mbi zemrën e kishës së vogël, të shek. V, dhe duke krijuar një pasazh për njerëz që kalojnë mbi arenë,” tregon Kacani.

Kacani vijon se ky projekt krijon një “tabula rasa,” (rrafshim/nisje nga e para), pasi nuk dihet se kush do të jenë njerëzit që do të ndërtojnë, se kush do të jenë ata që do të marrin kafenë apo hotelet që do të ndërtohen në lagjen e Amfiteatrit.

“Banorët humbasin banesën e tyre dhe mundësinë që të tregojnë një vijueshmëri urbane, popullore brenda lagjes së Kalasë,” përmbledh ai.

Si erdhëm deri këtu?

Në janar të 2021, postimi i parë në faqen online të AADF-së pasqyron një vizitë në Durrës të Elva Margariti dhe Ervin Matës, të cilët prezantojnë planet e transformimit dhe rivitalizimit.

Leja e zhvillimit e “Rikualifikimit Urban të Parkut Arkeologjik Durrës”, faza e parë, është miratuar me vendim të KKT-së, me firmën e Margaritit dhe të kryeministrit, më 24 nëntor 2021.

Urbanisti Kacani e paralelizon ndërhyrjen në zonën e Amfiteatrit me lagjen 5 Maji në Tiranë, pasi ky rindërtim i fazës së parë është përcaktuar nëpërmjet Planit të Detyruar Vendor dhe i vendosur menjëherë pas tërmetit.

Në mbledhjen e muajit prill 2024, Këshilli Kombëtar i Territorit miratoi vendimin nr. 07 për “Miratimin e Lejes së Zhvillimit për objektin: Restaurimi dhe rikualifikimi urban i zonës perspektive TID, e vendosur në Parkun Arkeologjik të Durrësit”, me zhvillues Bashkia Durrësdhe porositës AADF.

AADF ka dhuruar 6.7 milionë dollarë për projektin, projekt i cili në total mendohet se është rreth 24 milionë dollarë dhe pjesa tjetër do të paguhet nga taksapaguesit shqiptarë.

Sipas arkitektes Spahivogli, në fazën e parë të TID janë shpronësuar 12 familje, fazë e cila është përmbyllur në vitin 2023.

Në fazën e dytë bëhet fjalë për 74 familje, ku 34 janë banesa dhe diferenca janë troje. Ndërsa në fazën e tretë dhe finale përfshihen rreth 100 familje.

Altin Xhogu, një prej banorëve që kundërshtojnë projektin, i tha Citizens se të treja alternativat e ofruara nga kryeministri Rama në takimin e 14 shkurtit, pra edhe përshtatja e vlerës së kompensimit me çmimet e referencës, ndërtimi i një pallati apo banesat sociale, në thelb janë opsione të imponuara.

Edhe pse banorëve u është kërkuar të lirojnë shtëpitë e tyre në datat 15-16 shkurt, ata shprehen të bindur për të mos i liruar banesat, ndërkohë që situata edhe nga vetë institucionet dhe financuesit duket të ketë mbetur përkohësisht pezull.

Shpresë apo pengesë për UNESCO

“Objektivi për hyrjen e kësaj zone në listën e trashëgimisë botërore të UNESCO e çon këtë projekt përtej dimensionit kombëtar, e bën një detyrim ndërkombëtar,” u shpreh kryeministri Rama në podkastin e tij “Flasim”.

Nga ana tjetër, urbanisti Artan Kacani shprehet për Citizens se projekti TID nuk do ta ndihmojë përfshirjen e Durrësit në UNESCO, përkundrazi.

Sipas tij, lagjja e Amfiteatrit nuk mund të përfshihet në listën e UNESCO-s për kapriço politike, por vetëm mbi bazën e metodologjive shkencore të sakta, të cilat duhet të kërkojnë dhe të dokumentojnë vijimësinë historike të zonës: nga Amfiteatri antik, te banesat mesjetare, më pas periudha e Revolucionit Industrial dhe deri te lufta për pavarësi e popullit shqiptar.

“Shembja e banesave, shembja e vijimësisë së themeleve të këtyre banesave me nëntokën dhe njëkohësisht ndryshimi i morfologjisë urbane do të bëjnë që qyteti nesër jo vetëm të mos njihet, por njëkohësisht të mos ketë asnjë lloj mundësie për t’u futur në dosjet e UNESCO-s,” përmbyll ai.

Në këtë pikë, projekti TID i Durrësit qëndron mes premtimit për “rivitalizim” dhe frikës reale për humbje të pakthyeshme të trashëgimisë urbane dhe sociale të qytetit.

Çdo ndërhyrje rrezikon të kthehet nga projekt zhvillimi në një akt fshirjeje historike, që jo vetëm cenon identitetin e lagjeve të Durrësit, por e largon edhe më shumë qytetin nga çdo pretendim serioz për përfshirje në listën e UNESCO.

Lexoni gjithashtu:

• Projekti TID Durrës: Kryeministri diskuton, fadromat presin
• Banorët çojnë në gjyq projektin “TID Durrës”
• Banorët e Durrësit kundërshtojnë shpronësimet për projektin TID

The post TID Durrës: Rivitalizim apo fshirje historie? appeared first on Citizens.al.

Sipas qeverisë shqiptare, një seri projektesh të ndërmjetësuara nga Korporata e Investimeve (KISH), me vlerë që i kalon 450 milionë euro, po i afrohen fazës së lejeve të ndërtimit.

Por ndërsa projektet e kullave shtohen, dokumentet që përcaktojnë detajet e marrëvesheve financiare mbi tjetërsimin e pronave publike mbeten të panjohura, duke lënë në hije transparencën dhe përfitimin real të publikut nga ky transformim.

Gati “për leje” nga hiçi

Në fund të janarit, në një nga sallat e ish-Hotel Dajtit, gjatë konkursit për projektin fitues të “Shtëpisë së re të Fëmijëve dhe Kompleksin e Inspektorateve”, Drejtuesja e KISH, Elira Kokona dhe Kryeministri Edi Rama njoftuan diçka që kaloi pa debat publik: disa nga projektet e ndërmjetësuara nga Korporata ndodhen tashmë “në fazë të avancuar” dhe një pjesë e tyre “gati për të marrë lejet”.

Në ekranet e prezantimit u shfaqën projektet e ndërtesave të reja, shumica me kulla. Për herë të parë u shfaqën publikisht edhe shifra: një portofol investimesh që i afrohet 1 miliard eurove.

Por sërish u anashkalua një detaj thelbësor, shumica projekteve do të ndërtohen mbi prona publike dhe publiku di pak ose aspak për fatin e tokave aq të lakmuara nga sektori imobiliar.

“Shtatë objekte ndërtimore janë gati për të marrë lejen e ndërtimit,” tha Kokona para konkursit.

Ajo nënkuptoi se në këtë listë përfshinte edhe projektet e dy rezidencave qeveritare në Vlorë dhe Velipojë, që iu dhanë privatëve për t’u kthyer në hotele.

“Punët vijojnë me përfundimin, në ditët në vijim, të negocimit për dy hotelet […] të cilat gjithashtu fillojnë fazën e aplikimit për leje,” vijoi Kokona duke kërkuar mbështetjen nga Agjencisë së Zhvillimit të Territorit (AZHT) dhe Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit (AKPT).

Lexo: Rezidencat qeveritare do jepen për hotele te privati

“[…projektet] janë tanimë në një fazë të avancuar dhe madje një pjesë e tyre janë gati për të marrë lejen e zhvillimit dhe për të filluar nga puna,” u shpreh Rama si për të saktësuar faktin se si fillim nevojiten lejet e zhvillimit dhe përpara ka ende procedura për t’u ndjekur.

Leja e zhvillimit është një nga dokumentet bazë për të vijuar implementimin e një projekti. Ajo jepet nga Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU), që drejtohet nga Kryeministri Rama dhe organizohet nga AZHT, që luan rolin e sekretariatit.

Leja e zhvillimit përcakton në parim kushtet se sa dhe si mund të ndërtohet në një truall: intensitetin, volumetrinë, numrin e kateve dhe distancat nga kufijtë. Ajo nuk të mundëson të drejtën për të nisur punimet.

E drejta për të ndërtuar mundësohet vetëm nga leja e ndërtimit, e cila jepet po nga KKTU-ja, që miraton edhe projektin teknik, arkitekturor dhe zbatimin konkret brenda kushteve të lejes së zhvillimit. Ajo i jepet ndërtuesve vetëm pas plotësimit të kushteve tekniko-ligjore si dhe pagesës së taksës së ndikimit mbi infrastrukturë.

Sidoqofshin projektet e ndërmjetësuara me KISH – pra, në pritje të lejes së zhvillimit, apo të ndërtimit – deklarata e 29 janarit, nënkupton se ato kanë tashmë një kontratë të nënshkruar dhe pronat publike janë dakordësuar të zhvillohen.

Transparenca, thjesht formalitet

Pas deklaratave të Kryeministrit dhe drejtueses së KISH, Citizens.al kërkoi zyrtarisht nga Korporata listën e projekteve “në fazë të avancuar”, statusin e negociatave me investitorët, përfitimin që do të marrë shteti prej tyre dhe kontratat paraprake mbi të cilat mbështeten këto zhvillime.

Lexo: Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

Përgjigjja ishte e shkurtër: informacioni gjendet në faqen zyrtare të KISH. Në pamje të parë kjo duket përgjigje administrative. Por verifikimi i publikimeve tregon krejt tjetër gjë.

Kontrolli i të gjitha njoftimeve të publikuara nga Korporata tregon një model të përsëritur. Ajo publikon konkurset arkitekturore, studiot fituese, vizualizimet “3D”, por jo studimet e fizibilitetit, verifikimet e bëra për kapacitetet e investimit, garancitë, apo dhe marrëveshjet financiare me ndërtuesin.

Mungojnë kontratat paraprake të negociuara, kushtet e dakordësuara dhe mbi të gjitha vlerat e përfitimit që do të marrë shteti nga shfrytëzimi i pronave publike për qëllime ndërtimi privat.

Me fjalë të tjera, publiku sheh ndërtesat që do të ndërtohen, por jo pazaret që qeveria finalizon me privatët.

Çfarë fitojmë ne nga këto? Kush janë mekanizmat që mbrojnë nga abuzimet?

KISH nuk është një zhvillues publik klasik dhe as investitor. Korporata funksionon si ndërmjetësuese ekonomike: identifikon prona shtetërore, organizon gara për investitorë dhe negocion zhvillimin e tyre.

Lexo: Shkëmbimi jetimore-kulla përplas qeverinë me pronën private

Deri më sot të gjitha thirrjet janë çuar para nga arkitektë të huaj, por asnjë prej tyre nuk ka thithur investitorë të huaj. Një e metë që qeveria dhe Korporata përpiqen ta mënjanojnë nga diskursi publik.

Në praktikë, mënyra përmes së cilës pronat publike po shndërrohen në marrëveshje ekonomike me ndërtuesit vendas është përmes përqindjeve të sipërfaqes që merr shteti në raport me vlerën e tokës.

Pikërisht ky element, çmimi real i pasurisë publike, është ai që nuk publikohet, madje në disa thirrje ku përqindja e kërkuar ka zbritur në rreth 40% nuk shoqërohet me shpjegime.

Një rast konkret: në thirrjen për Lift Tower, fillimisht Korporata kërkonte minimalisht 45% të sipërfaqes, por me thirrjen e rihapur, këtë muaj, kërkon 40%.

Projektet “gati për leje”

Në prezantimin e janarit u identifikuan 5 projekte që konsiderohen në prag të lejeve: kulla “Tirana Void Tower” (€79 milionë), Kompleksi Governativ (€37 milionë), stadiumi “Selman Stërmasi” (€172 milionë), Pallati i Sportit “Asllan Rusi” (€109 milionë) dhe Biblioteka Kombëtare (€55 milionë).

Vlera e investimeve të tyre arrin €452.5 milionë.

Lexo: Kulla, zyra dhe stadiumi i ri: Qeveria i jep privatëve 8 prona publike

Fituesi fillestar i garës për “Void Tower,” ofroi 46.1% (Aiba Company) të sipërfaqes për shtetin, por u tërhoq. Negociatat kaluan te oferta e dytë, 45% (Progeen). Në këtë thirrje, investitori do të ndërtojë për qeverinë Kompleksin Governativ.

Nga shtatori 2025, në faqen e Korporatës nuk ka pasur asnjë njoftim për nënshkrim kontrate. Megjithatë, sipas qeverisë, projekti rezulton sot ndër ata që konsiderohen si “gati për leje”.

Kjo tregon shumë për procedurat: një zhvillim mbi tokë publike i afrohet miratimit të lejeve, por marrëveshja mbi të cilën mbështetet nuk njoftohet publikisht.

Ngjashëm është vepruar edhe për Pallatin e Sportit “Asllan Rusi”. Asnjë njoftim për lidhje të mundshme kontrate. Investitori (Trema Tech) ofroi për këtë projekt 40.5% të sipërfaqes që do të zhvillohet.

Lexo: Hije konflikti interesi në konkurset e projekteve të tre stadiumeve

I vetmi projekt që ka pasur njoftim paraprak për kontratë të nënshkruar rezulton të jetë ai për Stadiumin “Selman Stërmasi”. Në këtë investim, privati (Albanian Investment Construction) ofroi 46.5% të sipërfaqes që do të zhvillohet mbi pronat publike të zonës.

Megjithatë nuk ka të dhëna për datën e nënshkrimit të kontratës, kushtet e vendosura në negocim dhe afatet e mundshme se kur mund të nisin dhe mbarojnë punimet.

Por, rasti më i paqartë dhe shqetësues është ai i Bibliotekës Kombëtare, një ndërtesë e rëndësishme publike, të cilën KISH e ofroi ta ndërtojë në partneritet me privatin. 

Dy thirrje të hapura, ku jepej si incentivë mundësia për të ndërtuar kulla te ish-Vilat Gjermane, u anuluan për mungesë ofertash.

Por, befas, projekti i Bibliotekës shfaqet në listën e projekteve “në pritje të lejes”. KISH nuk ka njoftuar asnjë procedurë të re konkurruese dhe për rrjedhojë asnjë marrëveshje publike me investitorin (X-One).

Lexo: Qeveria s’gjen dot investitorë për Bibliotekën Kombëtare

Bëhet fjalë për një institucion publik kombëtar, por mënyra se si do të financohet dhe formula se si do ta marrë shteti në dorëzim atë mbetet e panjohur.

Gjashtë thirrje të tjera të KISH me vlerë investimi €538 milionë cilësohen “në proces”: Expo Albania (€50 milionë); Lift Tower (€64 milionë); Godina e Kadastrës (€28 milionë); Stadiumi Skënderbeu (€56 milionë); Stadiumi Flamurtari (€200 milionë), Stadiumi Niko Dovana (€140 milionë).

Paralelisht, “në proces”, cilësohen edhe Durana Tech Park, Parku i Besimit dhe dy rezidencat qeveritare në Vlorë dhe Velipojë, por që nuk shoqërohen me një kosto të përafërt investimi.

Thirrje si “Shtëpia e re e fëmijëve, Korpusi i Inspektorateve, Godina multifunksionale” dhe “Pallati i Kongreseve” janë në proces për përzgjedhjen e partnerëve privatë.

Ndërkohë që për të ardhmen pritet hapja e thirrjeve për zhvillimin e tre korpuseve “Drejtësisë”; “Sigurisë” dhe “Institucioneve të Pavarura” si dhe “Parkimet Publike”. Nga këto thirrje të njoftuara paraprakisht kuptohet se do të ofrohet mundësia e ndërtimit të së paktën një kulle te “Fusha e Aviacionit”.

Mënyra se si qeveria dhe KISH po e trajton këtë proces zhvillimi është më shumë se një çështje transparence.

Në mungesë të kontratave dhe kushteve të negociuara, publiku nuk mund të verifikojë nëse këto projekte përbëjnë investim publik, apo thjesht një “transferim” të pasurive shtetërore te privatët pa procedura të mirëfillta privatizimi dhe konkurrence.Prandaj çështja nuk është thjesht transparenca procedurale, por kontrolli mbi mënyrën se si po vendoset për përdorimin e pronës publike.

Pa llogaridhënie, zhvillimi urban rrezikon të mbetet një vendim i mbyllur që qytetarët e kuptojnë vetëm kur kantieret nisin të hapen, apo ndërtesat janë ngritur tashmë.

The post €450 milionë projekte të Korporatës “gati për leje” pa transparencë appeared first on Citizens.al.

“Çështja është urgjente, sepse gropat e kullave mund të hapen dita-ditës,” kështu paralajmëron grupimi qytetar “Stop Kullave në Pogradec,” i angazhuar online dhe në terren për të kundërshtuar projektin “Pogradec Marina,” i cili parashikon ngritjen e katër kullave deri në 23 kate pranë vijës liqenore.

Ky projekt u bë me dije fillimisht nga një postim në faqen personale të sipërmarrësit Armand Lilo, më 24 dhjetor 2024. Ai shprehej entuziast për faktin se kompania e tij “Arlis Construction” do të zhvillonte një projekt luksoz në qendër të Pogradecit.

“Një projekt që do t’i sjellë një erë të re qytetit. Vjen së shpejti ‘Pogradec Marina’,” shkruante Lilo në Instagram.

Në përshkrimin zyrtar projekti paraqitet si një kompleks turistik me njësi tregtare, restorante, apartamente dhe hotel me pesë yje, me pamje mbi Liqenin e Ohrit.

Banorët thonë se zhvillimi i zonës ishte i pritshëm, por jo në këto përmasa.

Grupimi “Stop Kullave në Pogradec,” i cili i është drejtuar i shqetësuar redaksisë së Citizens, tregon se ish-godinat e Turizmit të vjetër dhe të ashtuquajturit “Oktapod” mund të transformoheshin vetëm duke respektuar identitetin urban dhe historik të qytetit.

Por, shqetësimi nuk është vetëm urbanistik. Ekspertë mjedisorë paralajmërojnë se ritmi i betonizimit, përfshirë edhe zonën e Drilonit, rrezikon statusin e Liqenit të Ohrit si Trashëgimi Botërore të UNESCO-s.

“Në pritje të firmës së Edi Ramës”

Në të njëjtën ditë kur sipërmarrësi Lilo bënte publik projektin në faqet e tij të rrjeteve sociale, ai u paraqit në (Pika 14) rendin e ditës së një mbledhjeje të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit.

Sipas postimeve të vetë investitorit, miratimi në KKTU ishte dhënë dhe pritej vetëm leja për nisjen e punimeve. Por Bashkia Pogradec i tha Citizens.al se nuk kishte informacion nëse leja ishte miratuar apo jo.

Ndërsa Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT) deklaroi se projekti ka marrë leje ndërtimi me kusht, por vendimi nuk është konfirmuar ende nga Kryetari i KKTU-së, ministri i linjës dhe Sekretari i KKTU-së.

Praktikisht, projekti mbetet në pritje të firmës përfundimtare të Kryeministrit, ministrit të Turizmit dhe Drejtueses së AZHT-së.

Citizens.al iu drejtua kompanisë “Arlis Construction” për koment nëse ajo i ka marrë parasysh se projekti zhvillohet në zonën buferike të një zone të mbrojtur, nëse ka zhvilluar takime me banorëve dhe nëse e ka marrë vërtetë lejen e ndërtimit.

Kompania nuk dha koment. Përfaqësuesit e saj këmbëngulën për një takim me gazetarët e Citizens.al, kërkesë e cila nga redaksia u gjykua e paarsyeshme, pasi prej më shumë se një jave është tentuar të merret përgjigje në mënyrë zyrtare.

Ndërkohë, qytetarët pretendojnë mungesë totale konsultimi publik. Ata thonë se projekti cenon aksesin në vijën liqenore dhe hapësirat natyrore.

“Asnjë konsultim zyrtar mbi këtë projekt kolosal që do të transformojë në mënyrë të përbindshme vijën ujore të liqenit, dhe vetë liqenin,” thanë përfaqësues të grupimit “Stop Kullave në Pogradec” për Citizens.al.

“Ky qëndrim është jo vetëm jo-ligjor, por dhe përbuzës për gjithë qytetaret pogradecarë, që po iu vidhet aksesi në liqen dhe natyrë, pa shpjegimin minimal,” vijuan ata.

Ky grupimi qytetar ka hapur edhe një peticion online, të firmosur tashmë nga rreth 1,770 persona.

Më 9 shkurt 2026 u dërgua gjithashtu letër e hapur Bashkisë, Ministrisë së Mjedisit dhe AZHT-së.“Pogradeci nuk është Dubai dhe nuk duhet të bëhet i tillë”, thuhej në dokument.

Liqeni i Ohrit, në rrezik të statusit të mbrojtjes

Prej vitit 2019, pjesa shqiptare e Liqenit të Ohrit është përfshirë në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s. Zona konsiderohet ndër ekosistemet më të vjetra liqenore në Evropë dhe me biodiversitet unik.

Organizata për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Natyrës në Shqipëri (PPNEA) ka dalë publikisht në mbështetje të qytetarëve duke kërkuar ndalimin e ndërtimeve përgjatë vijës liqenore, zbardhjen e dokumentacionit të projekteve, përfshirjen e komunitetit dhe ekspertëve në konsultime dhe respektimin e statusit të mbrojtjes.

Komiteti i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, në sesionin e 47-të (Paris, korrik 2025), paralajmëroi se rajoni i Liqenit të Ohrit rrezikon humbjen e vlerave të jashtëzakonshme dhe kërkoi masa urgjente nga Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut për të parandaluar përshkallëzimin e situatës.

Sipas inxhinierit dhe ambientalistit Arian Merolli, përfaqësues të UNESCO-s janë informuar nga shoqëria civile dhe pritet të vizitojnë Pogradecin për monitorim në muajin mars.

Projekte të ngjashme kanë ngritur shqetësime edhe më parë. Para “Pogradec Marina”, projekti “Pyjet e Drilonit,” – raportuar nga Citizens.al – nisi reklamimin e shitjes së apartamenteve pa pasur ende leje ndërtimi.

Citizens.al ka botuar më herët edhe një koment të zgjeruar nga Christian Défarge, studiues në Francë për të njëjtën problematik të ndërtimeve që cenojnë peizazhin dhe habitatin natyror të liqenit.

Marina e Pogradecit, vijon linjën e urbanizimit të thellë të parë edhe me projektet bregdetare si “Marina di Valona” apo “Durrës Marina”.

Lexoni gjithashtu:

• Darka e Sazanit: Si u vu pasuria publike në tryezë
• Si shmangu qeveria pjesëmarrjen te Marina e Vlorës, i “fali” 23 mln euro investitorit strategjik
• Për kë po ndërtohet? Gjysma e banesave në Durrës dhe Vlorë janë bosh

The post “Pogradeci s’është Dubai,” qytetarët kundër kullave pranë liqenit appeared first on Citizens.al.

Kryeqyteti shqiptar po përjeton (dhe po vuan) një transformim urban jashtëzakonisht të shpejtë, që përfshin aktorë të mëdhenj të arkitekturës bashkëkohore. Kundër çdo logjike, çmimet kanë shpërthyer, ndërsa shumica e ndërtesave mbeten të zbrazëta.

Nga Francesca Barca, Federico Caruso

Qendra e Tiranës është e ngjeshur përplot me njerëz, makina, biçikleta, skuterë, dhe një gamë të gjerë formash arkitekturore.

Gjatë orëve të pikut, zona është aq e mbushur me lëvizje sa është e vështirë të matet gjerësia e bulevardeve. Stilet arkitekturore nga periudha të ndryshme historike bashkohen, por janë qiellgërvishtësit e shumtë që spikasin – të gjithë të rinj, të gjithë imponues, të gjithë më shumë a më pak tërheqës.

Këto janë projektet e të ashtuquajturve “archistars”: emra të tillë si Stefano Boeri (më i njohur në Itali, për Pyllin Vertikal në Milano), Marco Casamonti, studioja holandeze MVRDV, dhe studioja belge 51N4E.

Këta janë emra të mëdhenj dhe prestigjiozë, që ndërtojnë projekte inovative dhe të vetëdijshme për mjedisin, ose të paktën këtë pretendojnë.

Këta emra po përdoren nga Kryeministri Edi Rama për të shtuar një ndjesi legjitimiteti në valën më të fundit të zhvillimeve, thotë Erblin Vukaj, gazetar për median e pavarur Citizens.al, ndërsa qëndrojmë në një kryqëzim që është emblemë e kësaj perspektive.

Jemi në distriktin qendror të Bllokut, ku shëtitja jonë fillon në shoqërinë e Vukajt dhe koleges së tij, gazetares Elira Kadriu, midis Rrugës Brigada e VIII dhe Rrugës Vaso Pasha.

E njëjta zonë përfshin vila të vogla që ndoshta i përkisnin liderëve të partisë gjatë regjimit socialist (1944–1991), ndërtesa të ndërtuara pas rënies së regjimit, dhe struktura më imponuese si “Cube of Blloku” i Stefano Boerit, selia e Banka Credins e dizajnuar nga studioja shqiptare Atelier 4, dhe dy qiellgërvishtës të tjerë në ndërtim, të dizajnuar nga studioja e Marco Casamonti.

Një banderolë e madhe që sulmon politikat e qeverisë për ndërtimet varet nga njëra prej ndërtesave më të vjetra. Pak më tej, Vukaj tregon një ndërtesë që do të shembet për t’i hapur rrugë një kulle tjetër. Nuk ka asnjë shenjë të parqeve apo pistave për biçikleta në zonën përreth.

Prapa kësaj fasade arkitekturore imponuese, megjithatë, ka një boshllëk. Sipas të dhënave të Institutit Shqiptar të Statistikave (INSTAT), në vitin 2023 një në tre apartamente në Shqipëri ishte i pashfrytëzuar.

Në vitin 2024, gazetarja Ola Xama raportoi se në provincën e Tiranës kishte mbi 85,000 shtëpi të zbrazëta, 52,000 prej të cilave në kryeqytet. Me ritmin aktual të rritjes së popullsisë, “do të duheshin 45 vjet” për të mbushur këto apartamente, shpjegon Xama.

Kjo shifër është shumë më e lartë se në regjistrimin e mëparshëm (2011), kur një në pesë (21,6%) apartamente ishte i pashfrytëzuar.

Pas këtyre shifrave fshihet një vend që po zbrazet: midis viteve 2011 dhe 2023, Shqipëria humbi gati 500,000 njerëz.

Megjithatë, ndërtimi vazhdon pa pushim. Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50,000 m2; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2.071 million m2, dhe kjo tendencë ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.*

Rritja e ofertës, e shoqëruar me një ulje të kërkesës, do të pritej të shkaktonte një ulje të çmimeve. Përkundrazi, çmimet e shtëpive kanë vazhduar të rriten, ndërsa e njëjta gjë nuk mund të thuhet për pagat.

Në Tiranë, sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, çmimet e shtëpive u rritën me 5,1% në gjashtë muajt e parë të vitit 2025, dhe me 32,6 % në bazë vjetore.

Në vitin 2011, një apartament në zonat më qendrore të qytetit mund të kushtonte midis 700 dhe 2,500 euro për metër katror; sot, diapazoni ka ndryshuar në 2,500–4,500 euro për metër katror.

Të ardhurat mesatare mujore bruto në Shqipëri janë rreth 82,000 lekë (850 euro). Në janar 2026, paga minimale mujore u rrit nga 40,000 në 50,000 lekë (518 euro), duke e bërë vendin me pagën minimale më të ulët në Evropë pas Moldavisë dhe Ukrainës.

Në Tiranë, tani është shumë e vështirë, nëse jo e pamundur, të gjesh një apartament me dy dhoma për t’u marrë me qira për më pak se 600 euro.

Euforia e ndërtimit u shkaktua nga një politikë e nisur gjatë mandatit të kryetarit të Bashkisë Edi Rama në periudhën 2000–2011 – i cili u bë kryeministër në 2013 – nga Partia Socialiste, dhe më pas vazhdoi nga pasardhësi dhe kolegu i tij i partisë, Erion Veliaj (tani në burg me akuza për korrupsion dhe pastrim parash).

Në vitin 2017, u miratua plani urban Tirana 2030 – 2030 është viti në të cilin Shqipëria synon të bëhet shtet anëtar i BE-së. I dizajnuar nga Stefano Boeri Architetti, plani prezanton idenë e zhvillimit vertikal për të liruar hapësirë për sheshe dhe zona të gjelbra, dhe për të lehtësuar trafikun përmes zhvillimit të transportit publik dhe pistave për biçikleta.

Fatkeqësisht, realiteti është shumë ndryshe nga vizualizimet arkitekturore.

Planet urbane italiane për Tiranën

“Plani Tirana 2030 ka hapur qytetin ndaj ndërtimit dhe dendësimit,” shpjegon arkitektja dhe studiuesja Dorina Pllumbi, e cila ka reflektuar gjatë mbi këtë çështje. “Më parë, ndërtesat mund të shkonin deri në shtatë kate, nëntë maksimumi.” Sot, ndërtesa më e lartë e përfunduar është Downtown One me 40 kate, por kjo pritet të zbehet nga projektet e miratuara që kalojnë 70 kate.

“Nuk kishte kujdes për ndërtesat historike,” vazhdon Pllumbi, “kishte vila të bukura që u shembën pa asnjë skrupull. Qyteti, duke u ndryshuar me një ritëm shumë të shpejtë dhe njerëzit kanë probleme të njohin lagjen e tyre dhe fqinjët.”

Ndërsa xhentrifikimi është një fenomen tashmë i njohur në shumë qytete evropiane, në Tiranë ka një nuancë tjetër. Jemi mësuar të shohim qytetet të humbasin pjesë të popullsisë për t’i hapur rrugë një klase tjetër shoqërore ose ndoshta edhe turistëve – por rasti i Tiranës është ndryshe. Për kë po ndërtohet qyteti?

“Impresioni im është se Rama dëshiron të ndryshojë fytyrën e këtij qyteti, të ‘lërë gjurmën e tij,” na tha Vukaj ndërsa na tregonte qendrën e qytetit. “Është një problem egoje – asnjë plan urban i vërtetë, asnjë kujdes për balancën estetike, duke shkatërruar kujtesën tonë kolektive. Të gjitha këto ndërkohë që lehtësohet pastrimi i parave.”

Akuzat për pastrim parash dolën në të gjitha bisedat që zhvilluam në Tiranë, por askush nuk dha prova konkrete.

Në shtatorin e kaluar, u publikua një raport nga Friedrich Ebert Foundation me titullin emblematik “Pastrimi i parave në sektorin e pasurive të paluajtshme: ndikimi i tij në jetën socio-ekonomike në Shqipëri.”

Raporti, bazuar në të dhëna që nuk mund të verifikohen gjithmonë, vlerëson se korrupsioni dhe shmangia fiskale në Shqipëri kanë gjeneruar “të paktën 8.168 miliardë euro të ardhura për periudhën 2015–2024”, kryesisht në sektorin e ndërtimit.

“Në vitet e fundit, tregu i pasurive të paluajtshme në Shqipëri ka prodhuar një situatë që nuk mund të shpjegohet nga mekanizmat normalë të një tregu të lirë dhe konkurrues,” thuhet në raport.

“Çmimet e pasurive të paluajtshme janë rritur me një ritëm më të shpejtë gjatë 10 viteve të fundit, veçanërisht midis 2021 dhe 2024. Teoretikisht dhe logjikisht, një rritje e tillë çmimesh, ndërkohë që oferta në treg rritet, ndodh kur tregu është i ndikuar nga faktorë kaq të fuqishëm sa deformojnë marrëdhëniet tipike midis kërkesës, ofertës dhe çmimit.”

Gati një shekull më parë, në vitin 1925, u lançua një plan zhvillimi për qendrën e qytetit të Tiranës, duke përfshirë arkitektë dhe urbanistë italianë të dërguar nga regjimi fashist.

Emrat e Armando Brasini dhe Gherardo Bosio janë të njohur mirë në këtë qytet. Duke ecur në rrugë, nuk është aspak sfidë të njihet stili arkitekturor i asaj periudhe, në zyrën e Kryeministrit, Sheshin Nënë Tereza (më parë Sheshi Vittorio Emanuele III) ose Universitetin Politeknik (më parë Casa del Fascio). Të gjitha janë dizajnuar nga Bosio, dhe ndodhen vetëm disa hapa larg njëra-tjetrës.

Sot, historia po përsëritet, dhe jo pa një ironi të caktuar, siç vë në dukje Vukaj. Për Dorina Pllumbin, kjo është një formë “e një lloj kolonializmi, […] jo në kuptimin klasik, natyrisht, por një ‘kolonialitet i pushtetit’ më i butë, që vepron sot midis vendeve.”

Gjatë bisedës sonë, Pllumbi i referohet një “inferioriteti të internalizuar” që Shqipëria ka zhvilluar ndaj të huajve, veçanërisht “Perëndimorëve.”

Një shembull i këtij fenomeni është pavijoni në Bienalen e Venecias 2025. I dedikuar arkitekturës shqiptare, ai u kurua nga studiuesja zvicerane Anneke Abhelakh dhe përfshinte gjithçka përveç kontributeve nga arkitektët shqiptarë.

Pavijoni kishte titullin “Building Architecture Culture”, “Si të mos ekzistonte arkitekturë në Shqipëri, si të mos kishte asgjë atje, si të ishte gjithçka tabula rasa.”

Në fund të ecjes sonë, Vukaj na tregon disa vizualizime nga festivali i arkitekturës Bukë dhe Zemër (Bread and Heart) për të na dhënë një ide se sa jo-realiste janë këto projekte të pasurive të paluajtshme.

Përvoja e krijon përshtypjen se qyteti, si dhe vendi vetë, janë bërë një “lojë” për kreativitetin (dhe portofolët) e arkitektëve dhe ndërtuesve.

Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se vala e fundit e zhvillimit arkitekturor, me hapjen e tregut dhe hyrjen e investitorëve dhe dizajnerëve të huaj, ka të bëjë me “rikthimin e individualizmit” për shqiptarët. Kjo është një retorikë që Dorina Pllumbi e hedh poshtë fuqishëm:

“Në Shqipëri, ka një rezistencë për të folur për kolektivitetin dhe kolektivizmin sepse është si, ‘oh, ne e provuam atë. Ishte një katastrofë. Dështuam’. Dhe tani nuk ka tjetër rrugë veçse të shkojmë drejt individualizmit. Çfarë përpiqem të bëj me punën time dhe studiues të tjerë dhe aktivistë, përfshirë grupin ATA, për shembull është të sfidojmë këtë narrativë dominante. Ajo që përjetuan prindërit tanë ishte në fakt kolektivizmi shtetëror. Shteti përdori ideologjinë e kolektivizmit për të imponuar fuqinë e tij mbi popullsinë, mbi vendin dhe mbi çdo aspekt të jetës së përditshme. Por mënyrat komunitare dhe më të vërteta të organizimit kolektiv të vetvetes gjithashtu pësuan, pasi u përthithën dhe u kapën brenda kësaj ombrelle ideologjike të madhe të kolektivizmit shtetëror. Për këtë arsye, duhet të praktikojmë këto mënyra më të vërteta për të pretenduar qytetin, jo si një forcë totalizuese që vjen nga lart, por si akte kolektive të përditshme.”

Qasja “muskulare” ndaj zhvillimit urban e imponuar nga Partia Socialiste po ndryshon fytyrën e qytetit, por nuk po zgjidh problemet e tij të rrënjosura thellë.

Pllumbi jep shembullin e depozitave të ujit që duken në fasadat e të gjitha shtëpive, që tregojnë mungesat e shpeshta të ujit në qytet. Për Pllumbin, kjo është një “protestë e përhershme.”

“Nëse një planifikues do të donte vërtet të shihte problemet në qytet, është kaq e dukshme. Nëse nuk adreson trafikun, nëse nuk adreson shërbimet dhe çdo gjë që njerëzit kanë nevojë për të jetuar në një qytet normal, atëherë nuk ke bërë shumë.”

Burimet për ti rezistuar këtij procesi mungojnë: “Protestat kanë qenë shumë të rralla këtu. Sepse kështu na mësojnë: mos shko në protesta. Prandaj ne merreni me të shkuarën.”

Arnen Sula është aktivist me organizatën “Tek Bunkeri”, i cila menaxhon një hapësirë në qendër të Tiranës ku zhvillohen shfaqje filmash, debate, koncerte dhe punëtori teatrore, të gjitha të fokusuara në përpunimin e të kaluarës së përbashkët të vendit dhe reflektimin mbi historinë e diktaturës.

Duhet gjithashtu të theksohet se lëvizje protestash ndodhën në universitetet shqiptare në vitet 2018–19, dhe u realizua një mobilizim i rëndësishëm në përpjekje për të shpëtuar Teatrin Kombëtar në Tiranë, i cili u shemb në vitin 2020.

Shoqata aktualisht ka një kontratë qiraje për një vilë të rrethuar nga ndërtesa më të larta. Aktivistët nuk e dinë sa gjatë do të mund të qëndrojnë. “Kontrata jonë skadon pas dy vitesh,” thotë Sula, “dhe nuk e dimë nëse do të rinovohet, sepse pronari dëshiron të ndërtojë diçka më të lartë. Ne investuam shumë në këtë vend, ishte gjithë baltë kur erdhëm.”

Shpresa e vetme, na tregon ai me ironi të hidhur, është “që kryeministri të shkojë në burg për të paktën pesë vjet, në mënyrë që ndërtimi të ndalet dhe ne të mund të mbijetojmë këtu.”

Evropa në 2030

Në këtë kontekst, për shumë shqiptarë, anëtarësimi në Bashkimin Evropian është “rruga e vetme”, sipas antropologut Nebi Bardhoshi, të cilin e takuam në Kamzë, një qytet shtatë kilometra larg kryeqytetit.

Sigurisht, shqiptarët nuk kanë iluzionin se anëtarësimi në BE zgjidh çdo problem. “Ne njohim dobësitë e Bashkimit Evropian, nuk jemi naivë,” vazhdon Bardhoshi.

“Njerëzit në margjina nuk janë kurrë: ata kanë një perspektivë që u lejon të shohin shoqërinë ndryshe. Në një shikim të parë, konsiderohen inferiorë, por perspektiva e tyre është shumë më reale.”

“Ne duam të bëhemi pjesë e Bashkimit Evropian,” përsërit Sula. “Na është premtuar se do ta bëjmë këtë në 2030. Por nuk mendoj se është e mundur për ne si shoqëri – nuk jemi të përgatitur. Edhe në nivel institucional”.

Sula sheh dy pengesa kryesore: çështjen e pazgjidhur të drejtësisë tranzicionale, që lidhet me mënyrën se si kujtohet dhe trajtohet regjimi socialist dhe korrupsionin, i cili është “shumë masiv.”

Dorina Pllumbi ndan këtë qëndrim:

“BE mund të jetë një tjetër imponim i pushtetit, por mund të jetë edhe e kundërta. Mund të jetë një mundësi për, le të themi, një nivel tjetër të angazhimit politik. Megjithatë, në praktikë, ne shohim që BE shpesh duket se ka humbur kompasin me vetë parimet e saj, kështu që nuk e di nëse mund të vendosësh kaq shumë shpresa tek Bashkimi Evropian. Nëse Shqipëria përfundon si një koloni e këtyre fuqive të mëdha, gjë që shumë shpesh duket se ndodh, siç ishte rasti me ndërtimin e qendrave të paraburgimit për emigrantët në Gjadër, atëherë jemi të dënuar. Por nëse ne, përtej politikanëve, i kushtojmë vëmendje serioze demokracisë dhe zëri dhe pozicioni ynë merren seriozisht, atëherë do të thoja që është një mundësi për Shqipërinë.”

Ky artikull është pjesë e projektit PULSE, dhe bën pjesë në një seri mbi zonat “periferike” në Evropë, në bashkëpunim me Il Sole 24 Ore, Obc Transeuropa, dhe El Confidencial. Ne dëshirojmë të falënderojmë Elira Kadriu nga Citizens Channel për mbështetjen e saj në prodhimin e këtij raporti.

Ky artikull është gjithashtu pjesë e një serie prej tre reportazhe nga Shqipëria:

• Kulla të zbrazëta: brenda bumit të çmendur të ndërtimit në Tiranë
• Ndërtimi i një “dëshire kolektive”: pranë Tiranës, Kamza tregon historinë e Shqipërisë
• 5 Maji

Nga

Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50,000 m2 ; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2.071 million m2 , dhe kjo tendencë ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.*

Në

Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50,000 m2; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2.071 million m2, dhe kjo tendencë ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.

The post Kulla të zbrazëta: Brenda bumit të çmendur të ndërtimit në Tiranë appeared first on Citizens.al.

“Konstruktive” e cilësoi kryeministri Rama bisedën e sotme me 35 përfaqësues të familjeve nga zona historike e Kalasë në Durrës. Ndërkohë banorët qëndrojnë ende me frikën se shembja e shtëpive të tyre mund të nis pas 10 ditëve.

“Nuk kam ardhur të diskutoj projektin, kam ardhur të diskutoj që vlera e dhënë është e padrejtë” – tha kryeministri Rama, gjatë takimit.

Sipas tij vlera e shpronësimeve për disa objekte që priten të shemben nuk është në përputhje me çmimet e referencës dhe priten që këto shuma të përcaktuara paraprakisht të rishikohen.

Gjithashtu disa prej banorëve u janë premtuar shtëpia në periferi nga Fondi i Banesave, por banorët thanë se u hodh në tavolinë edhe ideja e ndërtimit të një pallati “ku Bashkia t’i strehojë të gjithë”.

Arkitektja Entela Spahivogli, njëkohësisht edhe banore e zonës, tha për Citizens se e vetmja anë pozitive e këtij takimi është rifitimi i kohës që IKMT-ja mos të ekzekutojë vendimin e shembjeve, duke qenë se projekti po ridiskutohet.

Rikujtojmë se data 15 – 16 Shkurt është dhënë si afat për lirimin e banesave dhe pritet që shembjet e godinave të nisin 10 ditë më pas. Banorët nuk e fituan dot sigurimin e padisë pasi kërkesa për pezullimin e punimeve u hodh poshtë nga Gjykata Administrative më 12 Shkurt.

“Ishte presioni dhe protestat tona që e ulën kryeministrin në tavolinë” – theksoi Spahivogli.

Ndërkohë ajo shton se premtimi për rishikimin e disa godinave për nga vlera historike dhe arkitekturore, kërkesë që kryeministri e artikuloi sot, duhet të kishte ndodhur që para shkrimit të projektit.

“Do ketë prishje, projekti nuk do ndalet, por do bëjmë verifikime për disa shtëpi që janë trashëgimi kulturore të pretenduara, dhe një grip shtëpish që nuk kanë marrë regjistrim në hipotekë pavarësisht se janë aty prej shumë vitesh” – citoi Rama gjatë fjalës së tij pas takimit.

Pasi doli nga Bashkia e Durrësit, kryeministri u prit nga protestues të cilët e cilësuan “hajdut”. Rama u kundërpërgjigj për mediat se nuk ishin ata që kanë hallin, por ishin përfaqësues të opozitës.

Forcat politike të reja si Partia Mundësia, Lëvizja Bashkë dhe Shqipëria Bëhet e kanë mbështetur kauzën e banorëve dhe kanë qenë prezent edhe në protestën e fundit të tyre, të mbajtur përpara Parlamentit.

“Vetëm dy ditë përpara se fadroma të “trokiste” për të shembur shtëpitë, Edi Rama shkoi për të “biseduar” termat e kapitullimit. Për të qetësuar gjakrat, kur banorët në të drejtën e tyre i kapën nga mënga e xhaketës të gjithë ata këshilltarë bashkiakë të padenjë e të pafytyrë për të ecur rrugëve të qytetit antik” – komentoi deputeti Redi Muçi takimin e së shtunës së një status në Faebook.

Projekti “Restaurimi dhe rikualifikimi urban i zonës perspektive TID” po financohet nga qeveria dhe bashkia e Durrësit në bashkëpunim me Fondacionin Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF). Plani për zonën TID është miratuar që në shkurt 2021. Ai lidhet me nismën e qeverisë, pas tërmetit të vitit 2019, me planet e detyruara vendore për rindërtimin dhe zhvillimin urban.

Protestat e banorëve për të kundërshtuar projektin kanë nisur që në Shtator të 2025 dhe janë raportuar në vazhdimësi nga Citizens.

The post Projekti TID Durrës: Kryeministri diskuton, fadromat presin appeared first on Citizens.al.

Edhe pse në skaje të ndryshme gjeografike, banorët e Rrjollit (Shkodër), Durrësit dhe Tiranës, u bënë bashkë sot përpara Parlamentit, me një thirrje të përbashkët: “po na vjedhin pronën”.

Në Durrës dhe Rrjoll, banorët kanë kërkuar sigurimin e padisë, pra ndërprerjen e punimeve, për projektet “TID Durrës” dhe “Blue Borgo”, qe janë planifikuar për zhvillim ne këto zona.

Të enjten në orën 15.00 pritet të mbahet seanca në Gjykatën Administrative, ku banorët e zonës së Kalasë në Durrës, kanë kërkuar për herë të katërt ndërprerjen e projektit TID Durrës, ndërsa seanca për resortin në Rrjoll pritet të mbahet në të njëjtën gjykatë, të premten në orën 10.00.

“Rrjolli dhe Durrësi, Drejtësi”

“Rrjoll, Durrës, Zvërnec, Nartë, Sazan, Pogardec, Zall – Gjocaj, Shushicë, Kombinat” – ishin disa nga zonat që qytetarët kishin listuar në pankarta, ku projekte të ndryshme publike dhe private po ju marrin pronat dhe burimet natyrore në emër të investitorëve strategjik apo “interesit publik”, që në fund i shërben privatëve.

Edmond Çata, qytetar i angazhuar në Grupmin për Kombinatin, një organizim qytetarësh të prekur nga shpronësimet pas tërmetit, u shpreh se kjo qeverisje ka kohë që tregohet arrogante me të drejtën e pronës.

“Ky është shembull që po jepni ju sot, se kur cenohen të drejtat, nuk rrihet në kafene, por dilet dhe i thuhet qeverisë Stop” – tha Çata gjatë fjalës së tij.

Ai rikujtoi se nga çështjet gjyqësore të ndërmarra nga banorët e Kombinatit, kundër Bashkisë Tiranë, me përfaqësim ligjor nga qendra Res Publica janë fituar 18 nga 22 raste duke provuar akte ekspertimi të rreme për nivelin e dëmtimit të pallateve.

Teksa banorët e Kombinatit arritën t’i ndalin shembjet në gjykatë, në Durrës banorët janë paralajmëruar ditët e fundit se do të kenë dhjetë ditë kohë për të liruar banesat e tyre, nga data 16 deri më 26 shkurt.

“Ne shtëpitë i kemi në qendër të Durrësit, kur atje një metër katror, te vija e parë, është tre mijë euro metri katror. E dini sa ma kanë llogaritur mua shtëpinë në qendër? Me 170 mijë lekë të vjetra metri katror” – u shpreh Rita Kazazi, banore e lagjes së Kalasë në Durrës.

Protestat e banorëve të Durrësit kundër projektit TID Durrës kanë nisur që në shtator 2025. Ata kundërshtojnë projektin që në fazën e parë prek rreth 70 familje dhe në një fazë të mëvonshme, mendohet të prekë rreth 100 familje të tjera.

Citizen ka raportuar në vazhdimësi protestat e këtij komuniteti përpara Bashkisë Durrës dhe zyrave të Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), që po zhvillon projektin.

Njëjtë dhe banorët e Rrjollit kërkojnë ndërprerjen e punimeve që kanë nisur tanimë për projektin “Blue Borgo”, i cili do të ndërtohet nga kompania “Gener2”. Prej ditësh ata janë përfshirë në përleshje të dhunshme me policinë, teksa kanë tentuar të ndërpresin gërmimet dhe punimet e makinerive dhe janë shoqëruar me forcë në polici.

Partitë e reja në mbështetje të komuniteteve

Protestën e mbështetën dhe përfaqësuesit e forcave të reja politike. Dorina Prethi nga “Shqipëria Bëhet” kujtoi faktin se kjo parti po proteston prej 68 ditësh përpara kryeministrisë, 24 në 24 orë.

“Kjo është e gjitha ajo që ne po përpiqemi të tregojmë përpara kryeministrisë, se nuk jemi për problemin tonë aty. Ne jemi aty për Shqipërinë!” – tha Prethi gjatë fjalës së saj.

Kryetari i partisë “Mundësia” u shpreh se pavarësisht zhgënjimit që kanë shqiptarët ndër vite nga çështja e pronave, nuk duhet të heqin dorë.

“Kush po ndërton sot jugun? Kush po i ndërton resortet? Ku janë pronarët e atyre tokave? Janë të gjithë jashtë shtetit” – theksoi Agron Shehaj.

Redi Muçi, nga partia “Lëvizja Bashkë” përmbylli se Shqipëria gjithmonë e më shumë po ngjason me vendet e Arabisë apo Katarit, ku ndërtohet vetëm për oligarkët dhe qytetarët më shumë përdoren si skllevër të sistemit.

Lexo gjithashtu:

• Përplasja për bregdetin e Rrjollit në Velipojë, nga zonë e mbrojtur në resort €280 milionësh
• Banorët e Durrësit kundërshtojnë shpronësimet për projektin TID
• Kauza të 2024: Shtohen paditë e fituara, rindërtimi i Kombinatit vonon

The post “Grabitjen po na e shesin për investim”; Qytetarët bashkë kundër shpronësimeve appeared first on Citizens.al.

Harmonia e peizazhit natyror të Rrjollit në Velipojë u thye nga zhurmat e makinerive të rënda që mësynë zonën javën e parë të muajit shkurt. Kamionë, ekskavatorë dhe dhjetëra punonjës nisën të hapnin trasenë e një rruge të re që i bashkohej rrugës kryesore me synim kantierin e resortit turistik “Blue Borgo”.

Rrjolli nuk është një fshat tipik turistik bregdetar. Nuk ka bulevard me palma, resorte dhe ndërtesa elitare. Në fakt në shumicën e horizontit të tij është i paprekur.

Ai shtrihet mes Lagunës së Vilunit në veri dhe Ranës së Hedhun në jug. Një brez toke me shkurre dhe pisha të ulëta, duna rëre dhe parcela toke e banesash të shpërndara që për dekada mbijetuan mes bujqësisë sezonale dhe emigracionit.

Të paktë kanë qenë turistët që thyenin vështirësitë e rrugës për ta frekuentuar këtë zonë. Por këto vështirësi janë tejkaluar së fundmi me rrugën e re Shëngjin-Velipojë, e cila të tregon që nga lart për lagunën e cekët, ku ende shihen gjurmë të gjallesave dhe shpendëve ujorë.

Pikërisht kjo ishte arsyeja pse për vite me radhë zona konsiderohej praktikisht e paprekshme nga ndërtimet masive. Ajo ishte pjesë e një brezi ekologjik që lidhte deltën e Bunës me sistemin e dunave të Shëngjinit, një korridor natyror që mbante në këmbë ekosistemin bregdetar të veriut.

Por ky korridor duket se do të thyhet shumë shpejt. Resorti Blue Borgo, një investim prej rreth 280 milionë eurosh nga kompania Gener 2, premton të ngrejë mbi 30 vila dhe 3 hotele deri në 10 kate me shtrirje deri në 146 hektarë.

Projekti i konceptuar nga Stefano Boeri mori dritën jeshile nga qeveria në vitin 2024, por buzë rrugës në Rrjoll tabela informuese u vu vetëm në shkurt të këtij viti. Tabela nuk shoqërohej me një dokument zyrtar lejeje nga Këshillit Kombëtar i Territorit dhe Ujit, pavarësisht se leja në fakt u zbardh nga Agjencia Kombëtare e Zhvillimit të Territorit vetëm në janar.

Një seri vendimmarrjesh të paqarta kanë lënë vend për përplasje dhe kontestime me banorët e zonës. Gener 2 provoi ta hapte kantierin edhe në fillim të vitit 2025, por u tërhoq pas protestave.

Nga tabela e vendosur këtë vit kuptohet se asokohe Gener 2 nuk kishte licencë zbatimi, teksa AZHT-ja nuk e kishte zbardhur ende lejen duke shtuar më shumë kontradiktat për këtë çështje.

Por, konflikti në Rrjoll nuk është thjesht për një resort. Është një konflikt mbi politikat e zhvillimit, statusin e territorit dhe pronësinë.

Zona ku po ndërtohet ishte pjesë e një brezi të mbrojtur bregdetar. Përfshihej në nënzonën 1b të “Peizazhit të mbrojtur Lumi i Bunës-Velipojë”.

Në këtë nënzonë zbatohej shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synonte ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenonin objektivat e mbrojtjes.

Por, me ndryshimet e Ligjit për Zonat e Mbrojtura, në vitin 2024, u përfshi edhe koncepti i “turizmit të ekselencës”,i cili parashikon struktura akomoduese me standarde të larta arkitektonike dhe mjedisore.

Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.

Por kjo seri ndryshimesh tregon qartë se teksa qeveria punonte për të tjetërsuar këtë kuadër rregullator, paralelisht sipërmarrësit e tregut imobiliar po hartonin planet për ndërtim, të sigurt se do të kishin rrugë të lirë për ta zbatuar projektin.

Kjo ndodhi në të njëjtën kohë me një tjetër faktor: Rruga e re Shëngjin-Velipojë, e cila nuk është thjesht infrastrukturë, por një sinjal për transformim. Në fakt, aktualisht në zonë po punohet edhe për dy resorte të tjera.

Në terma urbanistikë, kjo është hapja e një fronti të ri ndërtimi: një “Riviere të dytë” ose “Riviera e Veriut”. Por, vlen të thuhet se në letra, zyrtarisht, investimi i vetëm strategjik në zonë është “Dukagjini Resort”. Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve ka konfirmuar për Citizens.al se “Blue Borgo” nuk ka një status investimi strategjik aktiv.

Paralelisht, banorët e Rrjollit nuk protestojnë vetëm për mjedisin. Ata protestojnë për pronësinë. Sipas tyre, parcela kryesore ku po ndërtohet “Blue Borgo” përfshin toka që i takojnë të paktën 5 fiseve të zonës. Ata thonë se toka është kaluar tek investitori përmes dokumenteve të falsifikuara dhe se për këtë ka procese gjyqësore që vijojnë.

Në vitin 2025 ata iu drejtuan Prokurorisë së Posaçme, ku kërkuan hetim për mënyrën se si toka përfundoi tek projekti i “Gener 2”. Por pas kësaj, vetëm heshtje.

Një vit më vonë, ata detyrohen sërish të përplasen me kompaninë për të ndaluar fizikisht punimet. Konflikti ka kaluar dukshëm nga një çështje administrative dhe ligjore në një konflikt social: shteti po garanton investimin qindra milionësh teksa banorët kërkojnë veçse njohjen e pronës.

Rasti Blue Borgo ekspozon një problem tipik të zhvillimit bregdetar në Shqipëri: procedurat administrative nuk ecin paralel me realitetin në terren, kantieri hapet para zbardhjes së lejeve, konsultimi publik formalizohet më pas dhe lejet publikohen kur ndërtimi praktikisht ka nisur.

Raste të ngjashme kemi hasur edhe në Tiranë, sidomos kur në lojë janë kompani të mëdha me ndikime të forta ekonomike dhe politike.

Sipas dokumenteve mjedisore, konsultimi publik për “Blue Borgo” ishte zhvilluar në shtator 2024 dhe statusi i investitorit strategjik u dha në dhjetor 2024. Megjithatë banorët thonë se nuk kanë qenë realisht pjesë e procesit dhe e kanë mësuar projektin vetëm kur mbërritën ekskavatorët.

Rrjolli është një rast model për një proces më të madh. Shqipëria nuk po zhvillon vetëm turizëm. Po ndryshon strukturën e pronës dhe përdorimit të bregdetit.

Nëse projekti vazhdon, Rrjolli do të ndryshojë përgjithmonë – nga zonë ekologjike dhe gjysmë-bujqësore në zonë resortesh. Nëse ndalet, do të krijojë precedent për të gjitha investimet strategjike në bregdet. Dhe kjo është arsyeja pse beteja për një fshat të vogël në Velipojë është, në të vërtetë, një debat mbi të ardhmen e gjithë vijës bregdetare shqiptare.

Lexoni gjithashtu:

• Banorët e Rrjollit: “Kërkojmë pronat tona”
• Resorti “Blue Borgo”: Banorët përplasen me policinë, punimet vijojnë
• Banorët e Rrjollit, në SPAK për të drejtën e pronës

The post Përplasja për bregdetin e Rrjollit në Velipojë, nga zonë e mbrojtur në resort €280 milionësh appeared first on Citizens.al.

TIRANË, 9 shkurt/ATSH/ Në të gjithë vendin po vijon puna për lirimin e hapësirave publike të zaptuara nga subjektet private.

Kryeministri Edi Rama publikoi sërish sot pamje nga ndërhyrjet në terren.

“Aksioni për lirimin e hapësirave publike, sot i fokusuar rreth shkollës “Ndre Mjeda” në Shkodër, me qëllim krijimin e një mjedisi më të sigurt e funksional për nxënësit dhe komunitetin”, deklaroi Rama.

Nisma është pjesë e programit “Rilindja Urbane 2.0” dhe synon rritjen e cilësisë së shërbimeve, funksionalitetit urban dhe respektimin e standardeve të mikpritjes në çdo qytet të Shqipërisë.

E nisur në muajin korrik të vitit që lamë pas, kjo nismë është konceptuar si ndërhyrje e përhershme dhe mbetet prioritet i pushtetit vendor dhe qendror.

Qeveria ka forcuar kontrollet mbi territorin dhe ka ashpërsuar masat në Kodin e ri Penal për goditjen e ndërtimeve pa leje.

Përmes portalit “Hapësira ime publike”, qytetarët kanë raportuar deri tani 18 515 raste shkeljesh. Nga këto, 14 416 janë zgjidhur, ndërsa 4099 raste janë në proces shqyrtimi.

/r.e/a.f/

The post Vijon aksioni për lirimin e hapësirave publike, fokus te shkollat dhe siguria e nxënësve appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

Dy ide “zhvillimi” po përplasen në Pogradec: njëra e sheh bregun e Liqenit të Pogradecit si trashëgimi natyrore e kulturore për t’u ruajtur, tjetra e trajton si truall për projekte masive turistike. Ky shkrim është një opinion kritik mbi projektet shumëkatëshe dhe transformimin urban që po i kanoset vijës së bregut liqenor në një zonë të mbrojtur dhe të lidhur me statusin e UNESCO-s së Liqenit të Ohrit.

Opinionin e mëposhtëm e ka shkruar Christian Défarge, lektor i lartë i geobiologjisë mjedisore në Universitetin e Orléans (Francë), i cili drejton një program studimi për inxhinieri gjeo-mjedisi dhe “qytetin e qëndrueshëm”, si dhe është kërkues shkencor në fushën e hidrogeologjisë dhe mjedisit.

Shën Marina: Një kult i ri po perhapet përgjatë bregut jugor të Liqenit të Ohrit

Autor: Christian Défarge | Lektor, studiues, Francë.

1. Jo projektit të marinës me “rrokaqiej” në Giverny!

Imagjinoni një projekt kompleksi turistik, me dhjetëra kulla deri në 27 kate, të ngulitura diku midis lumit Seine në Paris, shtratin e të cilit do ta grryenin për të ndërtuar një port të madh për motoskafë dhe “jet-ski”, ose diçka të ngjashme në kopshtin e zambakëve të ujit të Monet-it, pothuajse i paprekur për më shumë se një shekull, në fshatin Giverny (Francë). Udhëtarë nga mbarë bota do të indinjoheshin dhe do të protestonin me forcë, që nga Amerika deri në Japoni e Kinë, sigurisht nëse zoti Xi nuk do të kishte kundërshtim.

E pra, kjo është ajo që po kërcënon në heshtje qytetin e vogël të Pogradecit në Shqipëri, në bregun jugor të Liqenit të Ohrit, në kufi me Maqedoninë e Veriut, i listuar në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s për vlerat e tij të jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore.

Pikërisht në këtë qytet, zgjohet çdo mëngjes, ashtu si Monet-i me dritën e mëngjesit, një nga piktorët më të mëdhenj të Shqipërisë, artisti më i madh i gjallë sipas kolegëve të tij, Anastas Kostandini, i njohur me emrin artistik Taso.

Pogradecar i lindur (29 Korrik 1954), në kopshtin e tij artistik, Taso e ka kthyer këtë “vend të vogël”, me peizazhet, rrugët dhe banorët e tij, në një xhevahir universal.

Sipas Miguel Torgës, universali është “vendaliu pa mure”. Për ta thënë ndryshe, kolegu i Tasos, Salvador Dalí, përdori moton e Michel de Montaigne: “Njeriu mund të arrijë universalën vetëm duke u nisur nga ultra-vendorja”.

Mirëpo “lokales pa mure” duan t’i kundërvihen disa biznesmenë pa kulturë dhe arsim nëpërmjet një projekti që nuk ka asgjë të përbashkët me jetën vendore, duke krijuar përkundrazi mure të larta që shkatërrojnë peizazhin dhe çdo aset lokal, dhe duke transformuar atë çka ishte fillimisht një fshat modest peshkatarësh në një mini-Dubai.

Më e keqja është se këtë e bëjnë me mbështetjen e politikanëve pa vizion, gjoja nën pretekstin dhe premtimin, si kudo tjetër, të përfitimeve ekonomike – në fakt, kur nuk mund t’u sigurosh pjesës më të madhe të njerëzve një jetë të denjë, u premton “telebingon” e turizmit.

2. Kundër trans-peizazhimit global dhe uniform

Siç dihet, liqeni që rrethon Pogradecin është i regjistruar si Trashëgimi Botërore e UNESCO-s për vlerat e tij natyrore dhe kulturore. Por përtej kësaj njohjeje zyrtare, ai është edhe shembulli i përsosur i një socio-ekosistemi virtuoz me dy karakteristika të tjera të jashtëzakonshme që do t’ia vlente t’i përmendim.

Gati 300 metra i thellë, ky liqen është më i thelli në Ballkan dhe një nga më të vjetrit në botë, madje më i vjetër edhe se vetë njerëzimi. I konsideruar edhe si një nga më të pasurit me specie endemike, liqeni është para së gjithash një fenomen i rrallë gjeologjik: ushqimin kryesor ujor e merr nga një tjetër liqen, 150 metra më lart se ai, Prespa e Madhe (e përbashkët mes Shqipërisë, Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut) nëpërmjet korridoreve nëntokësore karstike. Ndërsa Prespa e Madhe furnizohet vetë, përmes një shiriti të ngushtë toke (Koula) nga Prespa e Vogël, e ndodhur vetëm 3 metra më lart, mes Shqipërisë dhe Greqisë.

Urë lidhëse midis tre vendeve ballkanike, Liqeni i Ohrit vazhdon rrjedhjen e tij nëpërmjet Drinit të Zi, duke përshkuar Maqedoninë e Veriut dhe më pas Shqipërinë, për t’u derdhur së fundi në Detin Adriatik pranë kufirit midis Shqipërisë dhe Malit të Zi (njësoj si – në mënyrë simbolike – “Emigrimi i ngjalave”, kaq domethënëse për shkrimtarin e madh shqiptaro-maqedonas Luan Starova, me origjinë nga Pogradeci).

Kjo mënyrë qarkullimi ujërash në formë kaskade, e ushqyer nga burime nëntokësore ujërash të ëmbla, i jep liqenit një pastërti dhe qartësi të kulluar. Fatkeqësisht, kjo kthjelltësi do të errësohej përgjithmonë nga reflektimi monstruoz dhe i zymtë i mureve gjigante prej xhami dhe betoni.

Por ky vend nuk është i jashtëzakonshëm vetëm për veçoritë e tij natyrore dhe faktin që ka mbetur pothuajse i paprekur. Ai është i jashtëzakonshëm edhe për autenticitetin e ruajtur të fshatrave përreth, mentalitetin e banorëve, të cilët ndajnë me njëri-tjetrin të njëjtin stil jetese apo zakone kulinare, në të gjitha brigjet e liqenit.

Dhe askush deri më sot, as në bregun maqedonas në Ohër apo Strugë, shumë herë më të frekuentuar nga turistët pasi bregu i liqenit ka shërbyer dhe shërben si rivierë për një vend pa akses në det, nuk e kishte deformuar kësisoj peizazhin unik socio-kulturor, me të tillë shkatërrim, si projekti i ri i Pogradecit.

Ky projekt i ashtuquajtur zhvillim, i njohur dhe i aplikuar prej vitesh në bregun e Mesdheut, mund të përshkruhet si “trans-peizazhim”. Ashtu si trans-humanizmi, qëllimi i tij është që, nën petkun e gjoja perspektivave marramendëse dhe garës për konkurrencë globale në turizëm, të maskojë mungesën e vullnetit politik për të ndërmarrë aksione konkrete për të ruajtur karakterin lokal, për të mbrojtur mjedisin dhe përmirësuar jetesën e banorëve rreth e qark.

Në fakt, trans-peizazhizmi promovon një lloj uniformiteti global që prodhon vetëm varfëri.

Ky projekt është jo vetëm i papranueshëm dhe përbuzës ndaj banorëve të Pogradecit dhe rajonit përreth, por duket edhe krejtësisht i marrë, pasi ndërtesa e vetme disi e lartë në qytet (10 kate), e ndodhur jo larg perimetrit të ndërtimit, ka maksimumi një deri në tre apartamente të banuara. Por ndoshta qëllimi i tij i vërtetë nuk është t’i shesë ose t’i japë me qira këto banesa dhe vende parkimi, por vetëm thjesht t’i ndërtojë?

3. Këtu rreh zemra e Evropës

Si qytetarë të kësaj bote kemi jo vetëm të drejta, por edhe detyrime ndaj objekteve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe më gjerë në mbrojtje të njerëzimit, vlerave të tij dhe planetit nga politikat “zhvilluese” që po kërcënojnë seriozisht integritetin e tyre dhe të ardhmen e brezave që vijnë.

Si qytetarë evropianë, detyrimet janë më të mëdha ndaj kësaj pjese të panjohur, të nënvlerësuar dhe të neglizhuar të Evropës, siç është rajoni i Liqenit të Ohrit.

Sepse, së pari, rajoni ka qenë etapë thelbësore e Via Egnatia-s, e cila lidhte Romën me Bizantin, nga bregu i Adriatikut dhe përmes bregut verior të liqenit, duke kontribuar në përhapjen e krishterimit në të gjithë rajonin. Pikërisht në brigjet e këtij liqeni, dy dishepujt e Kirilit dhe Metodit, Klementi dhe Naumi, thuhet se kanë qenë kontribues të rëndësishëm në krijimin e alfabetit cirilik, i përdorur ende sot nga gjysma lindore e Evropës (ky alfabet u bazua në një tjetër alfabet më të hershëm, glagolitik, i hartuar nga Kirili dhe Metodi, me qëllim ungjillëzimin e popujve sllavë duke filluar nga Kostandinopoja).

Në vitin 886, Klementi themeloi shkollën e tij letrare në Ohër, e konsideruar jo vetëm si universiteti i parë në Ballkan dhe universiteti i parë sllav, por edhe më i lashti në Evropë, duke i paraprirë me gati 1 apo 2 shekuj universiteteve të Parmës, Bolonjës, Oksfordit apo Sorbonës, të cituara si më të vjetrat në Evropë).

Naumit i njohim manastirin e famshëm që mban emrin e tij në bregun jugor të liqenit, aty ku ndodhet dhe varri i tij, i kthyer në një nga vendet më të njohura të pelegrinazhit ortodoks. Vetë Ohri konsiderohet si Jeruzalemi i sllavëve.

Në Ohrin e mrekullueshëm, në fund të shekullit të XIII, në kupolat dhe muret e Kishës së Shën Nënës së Zotit Perivleptos, dy vëllezërit grekë, Michalis Astrapas dhe Eutychios, të formuar si piktorë në Malin e Athosit, thyen traditën e afreskeve bizantine duke sjellë elemente novatore në planin e perspektivës, realizmit, anës emocionale dhe sensibilitetit, të cilat do të revolucionarizonin pikturën evropiane, pasi do të përvetësoheshin dhjetë vjet më vonë në fresket e Kapelës Scrovegni në Padovë nga vetë Giotto, paraardhësi i Rilindjes Italiane.

Ishte përsëri këtu, në pjesën anësore të kësaj kishe, që në vitin 1516 u konceptua pinakoteka e parë, e konsideruar si galeria më e vjetër e artit në botë.

Nuk mbaron me kaq! Në anën tjetër të kreshtave malore që rrethojnë liqenin është Manastiri (Bitola), në Maqedoninë e Veriut, vendi ku ndodhen varrezat më të mëdha ushtarake franceze jashtë territorit të Francës (një tjetër është në Korçë, Shqipëri), dëshmi të kobshme dhe të heshtura të rëndësisë së Frontit Lindor gjatë Luftës së Parë Botërore, i cili luajti një rol jo të vogël në fitoren përfundimtare të Aleatëve, krejt i neglizhuar sot nga kujtesa perëndimore (ashtu si qindra luftëtarët afrikanë që prehen atje, larg vendlindjes së tyre).

Ndërsa në Florinë, Greqi, dhe rrethinat e saj, peizazhet u bënë sfondi dhe burimi i frymëzimit për shumë nga kryeveprat e Theo Angelopoulos, më evropiani i regjisorëve rajonalë.

E pra, në këtë “tjetër Evropë” që edhe Milan Kundera e la padrejtësisht në harresë, ashtu si të gjithë në Perëndim, pikërisht për faktin se është tepër ortodokse dhe myslimane, zemra e tërë Evropës rreh këtu më fort se kudo.

Dhe këtë zemër, të ardhur nga lashtësia por që është ende gjallë, të vendosur gjeografikisht majtas-poshtë, sepse më afër rrënjëve latine-kristiane dhe greke të qytetërimit evropian, duan ta zëvendësojnë me një zemër artificiale dhe pa shpirt, të shkëputur nga realiteti, për të projektuar nga kompjuteri një uniformitet peizazhesh ku gjithçka në botë të ngjasojë me një ekskavator gjigant global, për të shërbyer si sfond unik për video reklamuese turistike.

Në vend që të ruajmë territorin, ta bëjmë të jetojë më mirë apo ta ringjallim, barbarët përgatiten të shkaktojnë vdekjen e saj përfundimtare përmes një transplanti të kotë dhe pa asnjë perspektivë.

Atë çfarë nuk arritën të zhdukin konfliktet e shumta që kanë përfshirë rajonin, nga luftërat ballkanike në fillim të shekullit të XX, me eksperimentet e artilerisë së rëndë apo deportimet dhe masakrat masive e deri te dy luftërat botërore, atë çka kanë dështuar të shkatërrojnë fashizmi, komunizmi, maoizmi dhe, më në fund, stalinizmi, në aspektin e jetës autentike dhe natyrës në brigjet e këtij liqeni, një grusht barbarësh të etur për para ka të ngjarë ta arrijë brenda pak muajsh.

4. Për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm: turizmit stacionar

Shqipëria gati po asfiksohet nga invazionet turistike, që në një farë mënyre i ka provokuar vetvetes: aeroporti i kryeqytetit, edhe pse i zgjeruar së fundmi, është i mbipopulluar gjatë gjithë stinës së verës.

Për të akomoduar turmat në rritje të pushuesve në plazh, një aeroport i dytë është duke marrë formë në jugperëndim të vendit, pranë Vlorës, midis estuarit të Vjosës dhe lagunës së Nartës, dy zona të mbrojtura natyrore, duke shpërfillur rrezikun e ndërprerjes së migracionit të zogjve, për të cilin zona shërben si ndalesë thelbësore.

Kufijtë e saj tokësorë po bëhen gati të pakalueshëm, rrugët janë të mbipopulluara, plazhet të tejngopura…

Çka është për të ardhur keq është fakti se ky fluks turistik nuk vjen nga dëshira për të zbuluar veçoritë unike të këtij vendi – më ka ndodhur shpesh të dëgjoj dialogje turistësh në kthim, teksa presin në sallonet e aeroportit, të cilët pyesin njëri-tjetrin se ç’do këtu ky flamur me dy koka shqiponjash, ose pse ka kaq shumë xhami në këtë vend evropian…

Jo, arsyeja kryesore është se kostoja e jetesës është ende e ulët në krahasim me diku tjetër në bregun verior të Mesdheut. Dhe kur, ashtu si në Kroaci dhe Mal të Zi, çmimet edhe këtu do të rriten ndjeshëm, rrjedhat turistike do të zhvendosen akoma më në jug, po qe nevoja deri në Mozambik apo Bangladesh.

Ndaj, ky model zhvillimi turistik është pa të ardhme të vërtetë.

Nga ana tjetër, restoranti më i njohur në Shqipëri, “Mrizi i Zanave”, pranë Lezhës, në veriperëndim të vendit, shërben si pikë referimi për lëvizjen globale “Slow Food”, ashtu si “Fustanella” në Petrelë, një nga më të mirët në Tiranë dhe rrethinat e saj, të dy shembuj të agroturizmit që po përhapet në të gjithë vendin.

“Hani i Gështenjave”, në lartësitë e Pogradecit, i konceptuar mbi një fermë dhe me një pamje mahnitëse mbi liqen, është një shembull tjetër i kohëve të fundit.

Nuk mund të lëmë pa përmendur zonën e Përmetit, pranë kufirit jugor me Greqinë, e cila prej kohësh i është përkushtuar ekoturizmit. Këto iniciativa dëshmojnë se një lloj tjetër turizmi është i mundur në Shqipëri.

Shembull i përkryer është qasja tradicionale ndaj turizmit që lëvrohet ende përreth Liqenit të Ohrit, dhe kjo, pavarësisht frekuentimit të madh gjatë stinës së verës.

Ky model turizmi respekton jetën e banorëve dhe natyrën përreth, autenticitetin e zonës, ku secili ruan karakterin dhe veçoritë e veta specifike. Kjo lloj mënyre e të bërit turizëm përputhet në mënyrë të përkryer me idenë e “gjendjes statike”, të teorizuar nga ekonomisti anglez John Stuart Mill: zhvillim pa prishur ekuilibrin natyror dhe kulturor, përmirësim pa turbulluar gjithçka, progres pa shkatërrim – i vetmi progres i vërtetë.

Ka shumë për të bërë në zonën e Pogradecit për të arritur këtë “model statik”: përmirësimi i cilësisë së ujit të lumit që derdhet në liqen; rregullimi i trotuareve dhe zonave për këmbësorë; pistat e biçikletave; sinjalizimi i shtigjeve për shëtitje dhe i thesarëve natyrorë dhe kulturorë; zgjerimi i gamës së akomodimit tradicional, etj.

Sa do të na pëlqente të gjithëve, p.sh., ideja e krijimit të një muzeu të madh modern dedikuar liqenit, në vendin e projektit famëkeq.

Muze të tillë limnologjikë njihen gjithsej vetëm tre në botë, ndryshe nga muzetë oqeanografikë, të cilët janë të shumtë. Dhe njëri prej të treve ndodhet pikërisht në brigjet e Liqenit Baikal, shumë i ngjashëm me Liqenin e Ohrit, për nga vjetërsia me miliona vjet, biodiversiteti i jashtëzakonshëm, përfshirë speciet endemike, si edhe statusi i Trashëgimisë Botërore.

Pse jo pra një muze që përshkruan dhe ilustron historinë natyrore dhe kulturore të liqenit, duke filluar nga gjeologjia dhe biologjia e tij unike (origjina tektonike dhe karstike, mënyra e furnizimit me ujë, korani, sfungjerët, algat mikroskopike, kërmijtë, etj.), duke vazhduar më tej me vendbanimet e ndryshme në brigjet e liqenit, siç është banesa qindravjeçare e sapozbuluar pranë Linit, në veriperëndim të bregut shqiptar, e njohur si vendbanimi më i vjetër i këtij lloji në Evropë, për të përfunduar me figurat artistike dhe letrare që ka nxjerrë ky vend, si fotografi Misto Çiçi apo piktori Anastas Kostandini, me salla të dedikuara promovimit të shkrimtarëve të tij të mëdhenj por pak të njohur në botë, si Lasgush Pogradeci dhe Mitrush Kuteli (letërsia shqiptare nuk fillon dhe mbaron me Ismail Kadarenë).

Një muze që mund të sponsorizohej nga vetë UNESCO.

Aktualisht, muzeu i vetëm që prezanton trashëgiminë natyrore dhe kulturore të zonës së Liqenit të Ohrit ndodhet në Strugë, në bregun verior maqedonas.

Ky muze, i themeluar në vitin 1928 nga Nikola Nezlobinski, një mjek rus i internuar pas Revolucionit të vitit 1917, ndodhet sot në gjendje jo të mirë megjithë pozicionin e tij të jashtëzakonshëm gjeografik, në Gjirin e Kockave, në Peštan. Gjithashtu, koleksionet arkeologjike të muzeut të vogël në Pogradec meritojnë një ambient më mbresëlënës.

Po ashtu, ai i dedikuar Misto Çiçit, i vendosur aktualisht në banesën e tij familjare, për të mos folur për shtëpinë e Lasgush Pogradecit, pothuajse e mbyllur shumicën e kohës.

Ky lloj muzeu mund të tërhiqte një shtresë tjetër turistësh, përfshirë ata përtej kufirit dhe gjithë vendeve sllave, për të cilët ndalesa e fundit është zakonisht manastiri i Shën Naumit.

Ky muze do të favorizonte për rrjedhojë edhe dialogun midis dy brigjeve, duke nderuar kështu edhe Luan Starovën, shkrimtar i ushqyer pikërisht nga gjithë këto identitete lokale, të cilave u kushtoi pjesën më të madhe të veprës së tij, mendimtar largpamës i cili druhej se “Ballkani do të mbetet i mallkuar për sa kohë që kufijtë e tij nuk do të harrohen”.

Muzeu mund të konceptohet në formën e një hapësire të vetme, të ajrosur dhe të hapur, me fasada transparente si vetë ujërat e liqenit, në mënyrë që të mos pengojë perspektivën dhe pamjen e liqenit nga qyteti apo të qytetit nga bregu i liqenit.

Hapësira duhet të jetë në gjendje të presë ekspozita të përkohshme dhe të promovojë figura artistike, letrare dhe shkencore të anës tjetër të liqenit (Vangel Kodžoman, vëllezërit Miladinov, Nikola Nezlobinski…).

Me një fjalë, krejt e kundërta e projektit aktual, i cili është opak, mbytës, si ndonjë Perde e Hekurt në breg të liqenit, apo si port-avion funebër i një flote që përgatitet ta gllabërojë liqenin, para të cilit flota franceze aktive gjatë Luftës së Parë Botërore e Ohrit dhe Prespës do të dukej në retrospektivë jo më kërcënuese se ajo e anijeve tradicionale të peshkimit.

Së fundi, një muze që do të nxirrte në dritë sfidat e ruajtjes së kësaj trashëgimie, rrezikun nga peshkimi i tepruar, nga ndotjet minerale, ndërtimet e pakontrolluara, ulja e niveleve të liqeneve, tashmë të dukshme në të dy liqenet e Prespës.

Ndërsa vijat bregdetare kudo po tërhiqen për shkak të ngritjes së niveleve të detit si rezultat i ngrohjes globale, në liqene po ndodh e kundërta: ato tërhiqen, siç është shembulli konkret në liqenet e Prespës, të cilat rrezikojnë tharjen, ashtu siç ndodhi me Detin Aral…

Një peticion i qytetarëve, i nisur nga banorët e Pogradecit, mund të shihet dhe të nënshkruhet në adresën e mëposhtme: www.change.org/p/stop-ndërtimeve-shumëkatëshe-në-breg-të-liqenit-të-ohrit-në-pogradec

(Ky tekst u përshtat nga frëngjishtja me ndihmën e DeepL dhe Nevila Jozja.)

The post Një projekt turistik në UNESCO: Sa rrezikon Pogradeci trashëgiminë natyrore? appeared first on Citizens.al.

Pas tre ditësh përplasje të dhunshme me policinë kundër zhvillimit të resortit “Blue Borgo” në zonën mes Shëngjinit dhe Velipojës, banorët e Rrjollit u mblodhën sot para Prokurorisë së Posaçme (SPAK) ku kërkuan ndërhyrjen e drejtësisë për të zgjidhur konfliktin e pronësisë së tokave ku po zhvillohet projekti.

Njësoj si rreth një vit më parë ata protestuan me pankarta para së njëjtës godinë, me të njëjtën kërkesë: Pezullimin e punimeve dhe hetimin e dokumentacionit që i kaloi pronësinë kompanisë “Gener 2”, të cilin ata e konsiderojnë të bërë me falsifikime.

Një vit më pas, sipas banorëve dhe avokatëve të tyre, nuk ka asnjë informacion nëse janë kryer veprime konkrete hetimore. Pas protestës së sotme, avokati Ndue Pjetra tha se SPAK ia ka deleguar çështjen Gjykatës dhe Prokurorisë së Shkodrës.

“Proces i zvarritur qëllimisht”

Avokati i banorëve, Ndue Pjetra, i tha Citizens.al se zvarritja e deritanishme e procesit ka qenë e qëllimshme. Sipas tij, kjo i jep kohë Fatmir Shpellzës, të dyshuar për falsifikim dokumentesh pronësie, “të rregullojë aktet”.

Pjetra kërkoi përfshirjen e Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT), për të verifikuar nëse kompania “Gener 2”, që po punon në terren, po vepron në përputhje me ligjin.

“Nëse rezulton se gjithçka është në rregull, banorët do të tërhiqen nga kauza,” tha ai teksa shtoi se ata kanë depozituar një padi civile në Gjykatën e Shkodrës për prishje të pronësisë dhe njohje të saj në favor të banorëve, të cilët pretendojnë se e zotërojnë prej rreth 100 vitesh.

Prek Molla, banor i zonës, tha se të hënën, më 9 shkurt, ata do të paraqiten në institucionet e drejtësisë në Shkodër me qëllim që të kërkohet pezullimi i punimeve deri në një vendimmarrje përfundimtare.

Avokati Klodian Reçi ngriti shqetësimin për mungesën e kontrolleve institucionale. Ai paralelizoi reagimin e shpejtë të IKMT-së ndaj ndërtimeve të vogla dhe private me mungesën e verifikimeve për një projekt që shtrihet në rreth 146 hektarë nga një investitor strategjik “nuk shkon as për verifikime”.

Protesta u mbështet edhe nga përfaqësues të partive opozitare, përfshirë “Lëvizja Bashkë” dhe “Mundësia”. Ata ishin të pranishëm edhe në protestën e zhvilluar një ditë më parë në Rrjoll, ku pati edhe një person të lënduar.

“Me firmën e saj, Belinda Balluku po u shkatërron jetën njerëzve,” deklaroi Redi Muçi para SPAK-ut duke e cilësuar konfliktin si pjesë të një problemi të zgjatur 35-vjeçar të pronësisë në Shqipëri.

Barbara Doda nga partia “Mundësia”, shprehu mbështetjen për banorët.

Projekti i “Gener 2” parashikon një investim prej 280 milionë eurosh për ngritjen e 33 strukturave akomoduese dhe shërbimi, me objekte nga 3 deri në 10 kate mbi tokë dhe një kat nëntokë, përfshirë struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.

Zona e zhvillimit parashikohet në rreth 146 hektarë me distancë rreth 2 kilometra larg monumentit natyror “Rana e Hedhun”. Ajo bën pjesë në nënzonën 1b të “Peizazhit të mbrojtur Lumi i Bunës-Velipojë”.

Në këtë nënzonë zbatohet shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synon ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenojnë objektivat e mbrojtjes.

Me ndryshimet e Ligjit për Zonat e Mbrojtura, në vitin 2024, u përfshi edhe koncepti i “turizmit të ekselencës” i cili parashikon struktura akomoduese me standarde të larta arkitektonike dhe mjedisore.

Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.

Në këtë kontekst, një vlerësim i bërë nga AKM ka dalë në përfundimin se projekti “Blue Borgo” nuk bie në kundërshtim me legjislacionin për zonat e mbrojtura.

Në një reagim publik më 5 shkurt, kompania “Gener 2” deklaroi se projekti “Blue Borgo”, i zhvilluar nga kompania tjetër pjesë e grupit “Aba Blue Borgo” (Aba Holding), është në përputhje të plotë me të gjitha aktet ligjore dhe nënligjore në fuqi.

Sipas kompanisë, nga faza e konceptimit deri në marrjen e lejes përfundimtare të ndërtimit në dhjetor 2025, janë ndjekur të gjitha procedurat ligjore. “Gener 2” thotë se janë zhvilluar dëgjesa publike dhe se nuk është cenuar asnjë e drejtë pronësie.

Kompania i cilëson të pabazuara dhe dezinformuese pretendimet për paligjshmëri. Ajo shprehet e vendosur ta vijojë projektin brenda afateve, duke e konsideruar projektin një stacion të rëndësishëm turistik për zonën.

Prej më shumë se një viti, konflikti mes banorëve që pretendojnë pronësinë e tokave dhe kompanisë që ka marrë lejen e ndërtimit mbetet pezull. Asnjë institucion i drejtësisë nuk ka dhënë ende një vendim përfundimtar.

“Kur do t’u vijë radha këtyre çështjeve?” pyeti avokati Reçi, “Kur të kenë vdekur dhe ato që kanë qenë para tyre, apo vetëm pasi resortet të jenë ndërtuar dhe të mos zhbëhen më?”

Lexoni gjithashtu:

• Resorti “Blue Borgo”: Banorët përplasen me policinë, punimet vijojnë
• Banorët e Rrjollit, në SPAK për të drejtën e pronës

The post Banorët e Rrjollit përpara SPAK: “Kërkojmë pronat tona” appeared first on Citizens.al.

Në zonën e “21 Dhjetorit,” në Rrugën e Kavajës, ngjitur me “Çerdhen Nr. 24”, “Kopshtin Nr.43” dhe “Qendrën Komunitare të Shëndetit Mendor Nr.2” po ndërtohet një kullë 20-katëshe me katër kate nëntokë.

Punimet në kantier vijojnë, pavarësisht se rreth tij shërbehet kujdes institucional për fëmijët dhe personat me shqetësime të shëndetit mendor. Hapësira mes institucioneve dhe kantierit është “mur më mur”.

Gazetarët e Citizens.al u interesuan për të marrë informacion nëse për projektin në fjalë ka pasur konsultime me institucionet. Nga çerdhja na u tha se informacionet vijnë përmes Drejtorisë së Kopshteve dhe Çerdheve të Tiranës.

Punonjësit pohuan se nuk mund të komentojnë publikisht projektin pa autorizim të drejtorisë, e cila nuk ishte e arritshme për koment.

Shqetësimi për ndikimin social

Kulla quhet “Nomad Building”, ajo është projektuar nga studioja “Dalmat Architecture” dhe po zhvillohet nga kompania “Artech Group”.

Projekti mori lejen e zhvillimit nga qeveria më 2 prill 2024 dhe lejen e ndërtimit rreth një muaj më vonë. Leja theu rregullin e caktuar nga Plani i Përgjithshëm Vendor (PPV), që parashikonte një intensitet ndërtimi 2.8 për zonën dhe lartësi maksimale prej 8 katesh.

Sikurse e kemi analizuar dhe më parë në Citizens.al, norma e kritereve të PPV-së dhe PDV-ve mund të tejkalohet përmes vendimeve të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), organ që drejtohet nga Kryeministri.

Me vendimet e saj KKTU-ja mund të vendosë përjashtime nga rregulloret. Mirëpo shpeshtësia e këtyre “përjashtimeve” ka bërë që tashmë normë të jenë vetë tejkalimet e planit të përgjithshëm dhe ngritja në intensitet dhe lartësi më të larta.

Lexo: Përjashtimi u bë normë, kullat në ish-bllok thyejnë kriteret e Planit Urbanistik

Në projektin e kullës intensiteti i ndërtimit është 8.8 dhe lartësia ka shkuar në 20 kate.

Zhvilluesit thonë se po i japin zgjidhje zonës që deri në vitin 2024 kishte një strukturim kaotik urban me ndërtesa kryesisht 1-katëshe dhe se në përfundim të projektit rreth 60% e sipërfaqes së truallit do të jepet për shfrytëzim si hapësirë publike.

Megjithatë shqetësues është fakti se projekti po zhvillohet krah tre institucioneve që ofrojnë shërbime shëndetësore dhe edukimi. Punimet zhvillohen me orare deri në 00:00 dhe në fazat e mëvonshme mund të ndikojë edhe më shumë me zhurmat apo nivelin e pluhurave.

Një model që po përsëritet

Ndërtimi i kullave pranë institucioneve arsimore apo shërbimeve publike nuk është më rast i izoluar në Tiranë.

Në ish-Bllok, banorë të tre pallateve pranë shkollës 9-vjeçare “Emin Duraku” protestuan kundër një kulle 16-katëshe që nisi të ndërtohej aty. Çështja po ndiqet aktualisht në gjykatë, ndërsa punimet në terren kanë vijuar.

Në Bulevardin “Bajram Curri” është bërë publik gjithashtu plani për një kullë 19-katëshe pranë shkollës 9-vjeçare “1 Maji”. Një skenar i ngjashëm planifikohet të vijojë edhe pranë Kopshtit Nr.41 te “Rruga Pjetër Budi”, ku një pallat 9-katësh pritet të ngrihet pranë murit të kopshtit.

Në raste të tjera, zhvillimet kanë parashikuar edhe zhvendosjen e institucioneve ekzistuese. Një prej tyre është jetimorja “Zyber Hallulli”, e cila pritet të zhvendoset nga trualli aktual dhe të riorganizohet te zona e ish-vilave gjermane.

Në vend të saj planifikohet ndërtimi i tre kullave deri në 35 kate. Kështu, zhvillimet “mur më mur” me institucionet publike po kthehen në normë teksa transparenca, konsultimi me komunitetin mbeten ende të paqarta.

Lexoni gjithashtu:

• Shpallet fituesi, tre kulla deri 35 kate te “Zyber Hallulli”
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

The post “Mur më mur” me çerdhen dhe kopshtin: Kulla 20 kate te “21 Dhjetori” appeared first on Citizens.al.

Konkursi për zhvillimin e truallit të jetimores “Zyber Hallulli” u mbyll sot me shpalljen e dy fituesve të ndarë: grupi i udhëhequr nga studio Rojkind Arquitectos do të zhvillojë 3 kulla deri 35 kate, ndërsa grupi i udhëhequr nga Hector Barroso do të zhvillojë kampusin e ri të jetimores dhe zyrave të inspektorateve te ish-vilat gjermane.

Vendimi u mor pas rreth katër orësh diskutime, ku juria arriti në përfundimin se asnjë projekt-propozim nga 5 grupet finaliste nuk i trajtonte në mënyrë plotësisht të suksesshme kërkesat duke bërë kështu që fituesit të ishin të ndarë sipas funksioneve.

Pesë finalistë, e njëjta qasje vertikale

Pavarësisht ndarjes së çmimeve, prezantimet e pesë projekteve finaliste treguan një uniformitet të qartë në qasje: të gjitha studiot propozuan tre deri në katër kulla me lartësi deri në 45 kate.

Trualli i ish-jetimores u trajtua nga të gjitha ekipet si një nyje intensive zhvillimi imobiliar, ku dominoi vertikalizimi, densiteti i lartë dhe funksionet rezidenciale elitare, ndërsa hapësirat publike mbetën të kufizuara dhe kryesisht dekorative.

Ndryshimet mes projekteve u kufizuan në fasada, volumetri dhe gjuhë simbolike, por asnjë prej tyre nuk doli nga paradigma e zhvillimit intensiv vertikal, duke e kthyer konkursin më shumë në një garë estetike sesa në një debat real mbi alternativat e përdorimit të truallit publik.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, nga Sazani te Zyber Hallulli

Juria përbëhej nga Kryeministri Edi Rama, drejtueset e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH), Agjencisë së Zhvillimit të Territorit dhe Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit, si dhe arkitektë ndërkombëtarë.

Në këtë përbërje ra në sy mungesa e përfaqësimit të Bashkisë Tiranë, e cila në konkurse të mëparshme ishte e përfshirë drejtpërdrejt në vendimmarrje përmes kryetarit Erion Veliaj, aktualisht në paraburgim si i pandehur për akuzat e korrupsionit dhe pastrimit të parave.

Mungesa e pushtetit lokal në një projekt me ndikim të drejtpërdrejtë urban për kryeqytetin ngre pikëpyetje mbi formulën e vendimmarrjes dhe rolin e bashkisë në zhvillimet madhore të Tiranës.

Çfarë parashikonte thirrja e KISH?

Thirrja “duo për projekt-propozim dhe investim”, e hapur më 15 shtator 2025, parashikonte shpërnguljen e jetimores dhe zyrave të shërbimeve të punës nga trualli aktual, si dhe ndërtimin e një kampusi të ri te rruga “Gramoz Pashko”, në ish-kompleksin rezidencial të diplomatëve të Gjermanisë Lindore.

Sipas kushteve, ndërtimi i godinave të reja për jetimoren dhe zyrat do të mbulohet nga investitori privat, ndërsa një pjesë e sipërfaqes së ndërtimit në kullat e reja do të jepet për përdorim publik.

Gara për zhvillimin e truallit u fitua nga grupi i kryesuar prej studios Rojkind Arquitectos S.C (me bashkëpunëtorë Asab, Son Engineering & Construction, dhe Julian Kasharaj). Ky grup qe angazhuar nga kompania Motus (e zotëruar nga sipërmarrësi Idajet Ismailaj, aksionere në kompaninë Alb-Star e njohur për ndërtimin e stadiumit “Arena Kombëtare”).

“Quhet Kor, si zëri i shumë njerëzve” tha gjatë prezantimit arkitekti meksikan të projektit që parashikon tre kulla 20-25-35 katëshe të lidhura me ura (korridore të përbashkëta) dhe shfrytëzim maksimal të truallit për parking (rreth 3,500 m²). Dy prej kullave parashikohen për rezidenca teksa fasada propozohet të jetë e varur me forma unike të çrregullta.

Ndërsa pjesa e kampusit të ri të jetimores iu dha grupit të kryesuar nga studio Taller Hector Barroso (me bashkëpunëtorë Studio B&L, Doriana Bleta, Agim Seranaj dhe Ardian Paci). Ky grup qe angazhuar nga PROGEEN (e zotëruar nga sipërmarrësi Genc Kuçuku, i cili mbetet në diskutime me KISH për të zhvilluar projektin e Void Tower në këmbim të ndërtimit të zyrave qeveritare te Komuna e Parisit).

Lexo: Darka e Sazanit, si u vu pasuria publike në tryezë

Pritet që mes dy investitorëve të paraqitet ofertë ndaj KISH për t’u vendosur më pas se cili do të jetë sipërmarrësi që do të përfitojë të drejtën për ta zhvilluar këtë thirrje.

Ndër grupet e tjera propozuese ishin:

• BE-IS (e sipërmarrësit Hamz Islamaj) dhe CEBRA Arkitekter A/S, me LOFT Architects dhe Superflex Studio
• Gruppo Koni SRL (e sipërmarrësve Nik dhe Sandër Nikolli), që përfshin Stefano Boeri Architetti, Gross.Max, AEI Progetti dhe artistin Patrick Tuttofuoco, së bashku me kontraktorë lokalë
• DIAGONAL Projektim & Zbatim (e sipërmarrësit Nikolin Jaka), + ASL shpk me Carrilho da Graca Arquitectos.

Diskurs optimist, bilanc problematik

Në fjalën e tij para konkursit, Kryeministri Edi Rama e paraqiti thirrjen si një mundësi për krijimin e kushteve më të mira për fëmijët jetimë dhe si pjesë të një serie veprash madhore arkitekturore që, sipas tij, e kthejnë Shqipërinë në pikë referimi për arkitektët ndërkombëtarë dhe në një “universitet të hapur” për brezat e rinj.

Por përtej këtij diskursi, bilanci i KISH në konkurset për pronat publike mbetet problematik. Në më shumë se 16 thirrje të hapura prej vitit 2024, nuk është njoftuar asnjë kontratë finale e përfunduar, ndërsa në të paktën një rast investitori i shpallur fitues është tërhequr (AIBA Company te thirrja për Void Tower).

Edhe thirrja për Bibliotekën Kombëtare, e lidhur me ndërtimin e një kulle në të njëjtën zonë, u anulua për mungesë interesimi dhe aktualisht nuk ka një proces të ri të hapur.

Në praktikë, puna e Korporatës dhe agjencive partnere ka prodhuar kryesisht konkurse dhe projekte në formë vizualizimesh, me një faturë prej të paktën 1.4 milionë euro shpërblime për finalistët, por pa rezultate konkrete në terren.

Ndërkohë, fakti që pesë studio të ndryshme përfundojnë në të njëjtën zgjidhje urbane (3 kulla!) sugjeron se korniza e konkursit ishte e orientuar që në fillim drejt ndërtimeve shumëkatëshe (paralajmëruar nga Citizens.al që në fillim), duke lënë pak ose aspak hapësirë për modele alternative zhvillimi.

Në këtë kuptim, konkursi për “Zyber Hallullin” nuk hap një debat mbi interesin publik, por e konsolidon më tej praktikën ku trualli publik shihet kryesisht si potencial ndërtimi maksimal, ndërsa funksioni social dhe ndikimi urban mbeten çështje dytësore dhe madje shpërngulen sa më larg rrugëve kryesore të kryeqytetit.

Lexoni gjithashtu:

• Stadiumi “Selman Stërmasi” me dy kulla
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

The post Shpallet fituesi, tre kulla deri 35 kate te “Zyber Hallulli” appeared first on Citizens.al.

Qytetarë dhe aktivistë të Lëvizjes Bashkë protestuan të premten para Bashkisë së Durrësit, duke kërkuar përgjegjësi për përmbytjet masive që goditën qytetin këtë javë.

Me pankarta dhe thirrje si “Oligarkë mbi ujë, qytetarë nën ujë!” protestuesit akuzuan institucionet për neglizhencë, dështim dhe afera korruptive.

Përmbytjet e fundit e gjetën Durrësin të papërgatitur. Lagje të tëra u mbuluan nga uji, ndërsa qindra familje u detyruan të largohen nga banesat duke u vendosur përkohësisht në hotele private, një zgjidhje e ndërmarrë nga qeveria edhe në periudhën e tërmetit të 26 nëntorit 2019 apo dhe gjatë pandemisë.

Banorët e zonave të prekura thonë se kjo është hera e dytë brenda një sezoni dimëror që përmbyten. Sipas tyre, reshjet nuk ishin të pazakonta për qytetin, por përmbytjet ndodhën kryesisht prej abuzimeve me tenderët e pastrimeve dhe rregullimit të kanaleve kulluese.

“Kemi parë shira shumë më të mëdha se kaq,” tha Vladimir Agalliu, banor i lagjes 15 në Spitallë. “Por nuk kemi pasur kurrë këto përmbytje,” shtoi ai.

Aktivistët theksuan se problemi nuk lidhet me motin, por me infrastrukturën dhe keq-qeverisjen. Sipas tyre, sistemi i kullimit është i amortizuar, i mbingarkuar dhe devijuar qëllimisht për të përkrahur koncesionin e portit në Porto Romano.

Në këtë kontekst, Lëvizja Bashkë akuzoi sërish Bashkinë e Durrësit dhe kompaninë koncesionare të portit të ri – e zotëruar nga grupi Kastrati – për mbylljen e kanaleve të kullimit.

Sipas tyre, kanalet e kodrës së Durrësit janë bllokuar për t’i lehtësuar punën koncesionit. 

Ky proces, sipas protestuesve, ka rritur presionin mbi hidrovorin dhe ka përkeqësuar përmbytjet. Ata kërkuan për këtë hetim të plotë për projektin e portit, kanaleve të devijuara dhe ndikimin e tyre në qytet.

Autoritetet nuk kanë reaguar publikisht ndaj këtyre akuzave, teksa grupi Kastrati ka mohuar për Citizens.al të ketë lidhje me përmbytjen.

As Bashkia dhe as institucionet qendrore nuk kanë dhënë shpjegime zyrtare.

Banorët e lagjeve të përmbytura përshkruan një situatë kaotike. Disa prej tyre mundën të marrin ndihma vetëm pas mesnatës të së hënës.

Sadete Ymeri, banore e lagjes Iliria në zonën e plazhit, tregoi se u shpërngul nga banesa rreth orës 02:30. Ajo u dërgua në një hotel vetëm me rrobat e trupit pasi gjatë ditës nuk kishte mundur të merrte asnjë ndihmë.

“Ne nuk dimë çfarë do të bëhet,” tha ajo teksa tregoi me telefon përmbytjen e shtëpisë së saj dhe tramuën e zgjimit me ujin nën këmbë dhe frikën se mos i ndodhte ndonjë gjë fëmijëve.

Aktivistët e Lëvizjes Bashkë theksuan se përmbytjet nuk mund të justifikohen si fatkeqësi natyrore. Sipas tyre, dëmi është institucional dhe i parandalueshëm.

Për këtë ata bënë thirrje për shpalljen e emergjencës kombëtare. Sipas tyre, situata kërkon vendime formale dhe jo deklarata politike. 

“Emergjenca nuk shpallet me fjalë,” theksoi urbanisti Artan Kacani nga Lëvizja Bashkë. “Ajo shpallet me firmë, me vulë dhe me përgjegjësi penale,” shtoi ai.

Protestuesit kërkuan gjithashtu dëmshpërblim real për familjet e prekura. Ata thanë se qytetarët nuk mund të përballojnë të vetëm pasojat e krizës.

Një viktimë nga përmbytjet

Protesta u shoqërua edhe me kërkesa për hetim të vdekjes së një punonjësi të ndërmarrjes komunale. Sipas aktivistëve, ai humbi jetën gjatë ditëve të përmbytjeve. Rasti është nën hetim nga Prokuroria e Durrësit.

Hetimi përfshin shkaqet e vdekjes dhe përgjegjësitë institucionale për situatën e krijuar.

Prokuroria njoftoi të enjten se ka nisur gjithashtu verifikimet për shkaqet dhe pasojat e përmbytjeve.

Fokusi është te infrastruktura, mirëmbajtja dhe veprimet e institucioneve vendore. Deri tani, Bashkia e Durrësit nuk ka dhënë një përgjigje të detajuar për akuzat e ngritura nga qytetarët, aktivistët e shoqërisë civile por edhe partitë e opozitës.

Banorët dhe aktivistët thonë se mungesa e transparencës po rrit mosbesimin. Për ta, përmbytjet janë simptomë e një modeli zhvillimi që favorizon ndërtimin mbi sigurinë.

Një model që, sipas tyre, po e kthen krizën në normalitet. Ndërsa hetimet vijojnë, banorët kërkojnë përgjigje dhe garanci.

Pyetja mbetet nëse përmbytjet e Durrësit, një qytet që nuk ka harruar ende plagët e lëna pas nga tërmeti i 2019, do të trajtohen si alarm serioz apo si një tjetër episod i harrueshëm sezonal.

Kjo ishte protesta e tretë pas të paktën dy të tjerave që u zhvilluan pasditen e së enjtes para bashkisë. Ndërkohë dy protesta të tjera janë thirrur gjithashtu edhe të premten.

Lexoni gjithashtu:

• Përmbytjet nxjerrin në pah krizën me emergjencat dhe zhvillimin urban
• As Veliera, as tenderët publikë, s’e shpëtuan Durrësin nga përmbytjet
• Shqipëria përballë krizave klimatike pa sistem të besueshëm monitorimi

The post Përmbytjet në Durrës nxisin protesta, kërkohet shpallja e emergjencës appeared first on Citizens.al.

Durrësi u përball sërish me përmbytje të mëdha, pavarësisht investimeve të shumta në emër të “modernizimit urban”. “Kryevepra” e këtij transformimi, projekti “Veliera”, u zhyt për të disatën herë nën ujë bashkë me qendrën e qytetit.

Reshjet e dendura bllokuan qarkullimin dhe ekspozuan dobësitë strukturore të menaxhimit të ujërave dhe planifikimit urban. Pjesa e poshtme e monumentit, e promovuar si atraksion arkitektonik, u kthye në një pishinë.

Ndryshe nga përmbytjet e 10-11 shtatorit 2025, ajo e datave 5-6 janar 2026, nuk pa ndonjë fatkeq që mbeti me makinë i zhytur nën ujë, megjithatë skenat e njerëzve që lundronin me kanoe bënë xhiron e rrjetit.

Përmbytjet e Durrësit prekën ish-Kënetën, Shkozetin dhe Currilat, duke dëmtuar qindra shtëpi, biznese dhe tokë bujqësore. Qytetarët raportuan dëme të përsëritura, duke vënë në pikëpyetje funksionimin e rrjetit kullues.

Bashkia deklaroi se po punonte për stabilizimin e situatës. Por urbanistë dhe ekspertë paralajmëruan se sistemi i menaxhimit të ujërave ka dështuar në mënyrë strukturore.

Një dekadë beton, “Veliera” mbeti një pishinë

“Veliera” nisi të ndërtohej në vitin 2016. Zyrtarisht nuk ka pasur kurrë një ceremoni përurimi pavarësisht se tashmë bëhen rreth 10 vite nga punimet.

Fillimisht projekti u financua me 4.7 milionë euro dhe u zbatua nga bashkëpunimi i kompanive Fusha-Everest. Por kostot u shtuan dhe vlera mendohet të jetë rritur pasi janë kryer vazhdimisht investime të tjera.

Në një raportim të mëparshëm, në janar 2024, Bashkia Durrës konfirmoi për Citizens.al se kostoja kishte arritur 8.5 milionë euro.

Qytetarë, aktivistë dhe ekspertët të trashëgimisë  kulturore e kundërshtuan projektin me protesta dhe padi gjyqësore duke theksuar se punimet dëmtonin zonën historike dhe shtresat arkeologjike.

Por pas 13 seancash gjyqësore, Gjykata Administrative pezulloi çështjen dhe në shkurt 2019, Gjykata e Apelit e mbylli përfundimisht atë duke i hapur rrugën përfundimit të projektit.

Më 22 prill 2021, çështja u kthye për hetim në Prokurorinë e Durrësit, por edhe pse parashikohej përfundimi i hetimeve brenda tre muajsh, ende nuk ka vendim përfundimtar për dëmet.

“Bllokimi i kanaleve shkarkuese”

Urbanisti Artan Kacani argumentoi me disa denoncime në rrjet se përmbytjet në Durrës shkaktohen kryesisht nga keqmenaxhimi i kanaleve kulluese. Ai u përqendrua kryesisht në zonën veriore të qytetit duke pretenduar për bllokimin e kanalit shkarkues në Porto-Romano.

Kacani analizon se duhet të jetë më vete kanali i kullimit të kodrës,  më vete hidrovori dhe njëjtë kanali i Shën Vlashit, e të trija duhet të kishin dalje në grykën e Porto – Romanos. Por sipas tij , koncesionari i portit MBM, që zotërohet në aksione shumice nga grupi Kastrati, ka devijuar kanalin kullues të kodrës.

“Nuk mund të futet kanali i kullimit të kodrës nëpër tuba privatë,” tha Kacani për Citizens.al

Banorët, sipas tij, kanë improvizuar rrugë alternative për ta çuar ujin aty ku shkonte gjithmonë, pasi bashkia i ka mbyllur kalimet e vjetra të ujit. Nga ana tjetër është ndërtuar një kanal betoni, i cili sipas Kacanit quhet “hidrovor i dytë”. Por ai thekson se ky nuk funksionon si i tillë.

“Kanali betonit është zgjidhja qe ka dhëne bashkia për devijimin e ujit dhe institucionet përkatëse, e cilësojnë si hidrovor të dytë, që është e pavërtetë, sepse ka vetëm një hidrovor funksional,” përmbylli urbanisti.

Qëndrimi i Kacanit u mbështet nga Lëvizja Bashkë, e cila më vonë shpërndau në rrjet edhe një paraqitje grafike të hartës së supozuar nga ku shkaktohet përmbytja.

Grupi Kastrati mohoi të ketë pasur ndikim në situatën e përmbytjeve. Znj. Ornela Bego, Drejtore e Marketingut dhe Komunimit theksoi se nuk ka asnjë bllokim kanalesh dhe se porti nuk ka ndikuar asnjëherë te funksioni i tyre apo i hidrovorit.

“Hidrovori ekzistues, dhe ai i vjetër, funksionojnë krejtësisht në mënyrë të pavarur nga porti MBM. Funksioni i tyre nuk është cenuar në asnjë moment nga aktiviteti portual,” u shpreh Bego duke theksuar se kjo është “lehtësisht e vërtetueshme në terren”.

Tenderi 20 milionë euro nuk i zgjidhi problemet

Në nëntor 2021, Bashkia hapi tenderin “Rehabilitimi i infrastrukturës së rrjetit në zonën Porto Romano-Kënetë”. Projekti, pjesë e programit të rindërtimit, kishte vlerë rreth 20 milionë euro dhe përfshinte edhe sistemimin e rrjetit të ujërave të shiut.

Fitues u shpall një konsorcium me tre kompani: 2T-Vëllezërit Hysa-Adriatik. Megjithatë, përmbytjet e fundit tregojnë se rrjeti i ujërave të shiut duket të ketë mbetur i paplotë.

Citizens.al kërkoi koment nga Bashkia Durrës në lidhje me situatën dhe nëse ka pasur efekt nga investimet e fundit. Institucioni tha se përgjegjëse për situatën ishte struktura e Shtabit të Emergjencave, e cila ishte e paarritshme nga Citizens.al deri në botimin e artikullit.

Prof. Dr. Zydi Teqja, profesor i “Arkitekturës së Peizazhit” në Universitetin Bujqësor të Tiranës, kujtoi përmes një postimi në rrjetet sociale se strategjitë moderne të BE-së synojnë të mbajnë ujin në terren, ta ngadalësojnë dhe ta shpërndajnë. Në Durrës, tha ai, uji tentohet të shtyhet me forcë jashtë qytetit.

Sipas tij, përmbytja është rikthim i natyrshëm i një realiteti hidrologjik që planifikimi urban ka zgjedhur ta injorojë. Në një postim tjetër ai theksoi se kishte vite që shkruante për përmbytjet në Shqipëri dhe se kishte bërë propozime në nivele të ndryshme të qeverisë, por që “si duket askush nuk do t’ia dijë”.

Ndërsa intensiteti i reshjeve ra të mërkurën, shumë qytetarë kërkuan ndihmë dhe dëmshpërblim. Të njëjtat kërkesa u dëgjuan edhe në qytete të tjera, ku banorët akuzojnë mungesën e reagimit shtetëror.

Lexoni gjithashtu:

• Përmbytjet nxjerrin në pah krizën me emergjencat dhe zhvillimin urban
• Shqipëria përballë krizave klimatike pa sistem të besueshëm monitorimi
• Shqipëria e pambrojtur mes flakëve

The post As Veliera, as tenderët publikë, s’e shpëtuan Durrësin nga përmbytjet appeared first on Citizens.al.

Qeveria dhe Bashkia Tiranë synojnë të “rehabilitojnë” pishinat te diga e Liqenit Artificial, njohur si Akuadromi (Aquadrome) apo dhe Akuaparku (Aquapark).

Konkursi i projektimit, i hapur për herë të dytë, po kalon pa informacione nëse ka ngjallur interes. Ndërkohë zona është e rrethuar nga projekte kullash, të cilat kushtëzojnë tejmase zhvillimin e së vetmes hapësirë publike të mbetur aty.

Konkursi për Akuadromin favorizon kullat

Më 15 shtator 2025, qeveria dhe Bashkia e Tiranës hapën konkurs arkitekture për riprojektimin e zonës së Akuadromit – një prej hapësirave më të lakmuara për ndërtim pranë digës së Liqenit Artificial. Një konkurs i mëparshëm – hapur në mars 2025 – dështoi.

Sipas njoftimeve zyrtare, gara – e cila sipas kalendarit, më 6 janar përmbylli fazën e dytë të dorëzimit të propozimeve – synon “rehabilitimin e Akuaparkut të Tiranës” dhe integrimin e tij me mjedisin përreth, përmes “një qasjeje bashkëkohore të peizazhit, sportit dhe rekreacionit”.

Në letër kërkohen zhvillime me parametra të larta për 6 pishinat, kompleksin sportiv dhe mjediset përreth, të cilave u shtohen edhe sauna.

Por pas kësaj nisme“kulturore dhe ekologjike” fshihet një tjetër betejë urbane për kontrollin e zonës më të vlefshme poshtë digës së Liqenit Artificial – aty ku tashmë kanë mbirë projekte të reja kullash.

Sipas kushteve të konkursit, studiot e përzgjedhura duhet të propozojnë një qendër multifunksionale me pishina të brendshme e të jashtme, zona sportive, hapësira publike të gjelbra, si dhe shërbime komerciale. 

Por, projekti duhet të lidhet me Parkun e Liqenit, Kopshtin Zoologjik e atë Botanik dhe Parkun Olimpik, duke krijuar një “rrjet të vazhdueshëm të gjelbër” rreth perimetrit të digës.

Në letër, ideja duket frymëzuese. Por ky është versioni institucional i një procesi të njohur tashmë në Tiranë, që fillon me “rehabilitim” dhe përfundon ose me “ndërtime vertikale” ose hapësira që u jepen apo favorizojnë privatët.

Lexo: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter

Akuadromi u ndërtua në fund të viteve 80-të si pjesë e kompleksit multi-sportiv Dinamo, i cili zinte një sipërfaqe prej rreth 80,000 m² poshtë digës. Zona degradoi gjatë tranzicionit dhe dhënies në përdorim të privatëve.

Pasi u nda nga klubi Dinamo, në 1999, gjatë luftës në Kosovë, Akuadromi u kthye në qendrën kryesore pritëse për shqiptarët që i iknin përndjekjes së paramilitarëve serbë. 

Në fillim-vitet 2000, kompleksi u rikonstruktua dhe për rreth 20 vite u dha me qira.

Sot, Akuadromi është pjesa që ka mbetur nga ish-kompleksi sportiv. Më shumë se gjysma e sipërfaqes së truallit u është dhënë privatëve për komplekse kullash, të cilat e shtrijnë kantierin deri në hyrjen e tij.

Rrethimi i kullave: Projektet kryesore

Vetëm pak metra larg zonës së konkursit po zhvillohet projekti “Tirana Lake”, i propozuar nga arkitekti italian Marco Casamonti për grupin Armaar (zotëruar nga sipërmarrësi Armand Lilo), që parashikon pesë kulla 17-katëshe me funksione banimi dhe komerciale.

Lilo njihet si investitor në projekte madhore kullash si “Eyes of Tirana”, “United Towers“,  “Corner” dhe një sërë kompleksesh rezidenciale në Tiranë, Durrës, Himarë dhe së fundmi në Pogradec.

Faza e II-të e projektit “Tirana Lake” mori edhe truallin e bashkisë që shërbente për parking publik.

Në dy skajet e tjera, janë ngritur tashmë 7 kullat 17-katëshe në formë spiraleje “Lake View” të grupit Gener 2 (zotëruar nga sipërmarrësit Bashkim, Astrit dhe Ahmet Ulaj).

Pikërisht “Gener 2” ishte kompania që sponsorizoi konkursin për masterplanin e vitit 2008 të zonës poshtë digës, i cili nga studioja fituese – holandezët e MVRDV – u quajt “Tirana Rocks“.

Një masterplan që parashikonte rreth çerek milioni metra katrorë ndërtim gati për të nisur brenda vitit 2010 me një kosto rreth 600 milionë euro, dhe që u pëlqye dhe prezantua me pompozitet nga asokohe Kryetari i Bashkisë Tiranë, Edi Rama.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli

Dy dekada më vonë ai koncept kubash i MVRDV-së rrëzuar rrëmujshëm poshtë digës së liqenit është ndryshuar, por volumi masiv i ndërtimeve në zonë jo, madje pritet të shtohet më tej.

Në cep, në truallin e korpusit të Universitetit Marin Barleti, pritet të ngrihen dy kulla të tjera 30 dhe 35 katëshe të njohura me emrat “Vistas Lake” nga grupi Vistas (zotëruar nga sipërmarrësi Adriatik Dudaj) dhe “Lake Diamond Tower” reklamuar nga “Texas Development” (zotëruar nga arkitektët sipërmarrës Andi dhe Olsi Efthimi).

Ky zhvillim është shembull tipik i mënyrës sesi planifikimi urban i Tiranës po orientohet nga kërkesat e ndërtuesve dhe jo më nga nevoja publike.

Toka poshtë digës, dikur e paprekshme për ndërtim, sot është e rrethuar nga leje të miratuara për ndërtime të larta.

Në këtë prespektivë, zinxhiri i investimeve në zonë e ka zhdukur kufirin me “hapësirën publike”.

Sipas dokumenteve të konkursit për Akuadromin, zona konsiderohet “e ndjeshme ekologjikisht”. Por në asnjë pjesë nuk sqarohet si do të garantohet që projekti fitues i konkursit të mos shndërrohet në një tjetër zhvillim ndërtimor, i justifikuar me togfjalëshit “rekreacion”, “hapësirë sportive” apo “inovacion”.

Projektet e fundit të shpallura fituese në zona dhe hapësira sportive si për shembull Pallati i Sportit “Asllan Rusi”, kanë treguar se për qeverinë dhe Bashkinë Tiranë, një pallat sporti mund të jetë dhe pallat rezidencial prej 20 katesh.

Transparenca, pyetja që mungon në çdo konkurs

Konkursi i Akuadromit është prezantuar si garë ndërkombëtare. Ajo thuhet se do të ketë një jurí profesionale – edhe pse nuk është bërë me dije ende se kush do të jenë pjesë e saj – dhe me 100,000 euro shpërblim për 5-shen finaliste.

Por përtej termave estetikë, mbeten pa përgjigje disa pyetje kyçe: Kush do të jetë autoriteti përfundimtar që do ta zhvillojë projektin fitues: Bashkia e Tiranës apo qeveria përmes Korporatës së Investimeve Shqiptare?

Lexo: Projekti fitues i MVRDV-së për “Asllan Rusin”: Një “top betoni” 20-katësh

Në rastin e Korporatës, përvoja ka treguar se qeveria nuk investon në ndërtim, përkundrazi. Në të gjitha thirrjet e saj qeveria ka ofruar hapësirat publike si incentivë për të ndërtuar kulla ose për të marrë pjesë nga ndërtimet e reja.

Në këtë pikë nuk dihet se kush do ta financojë zbatimin e projektit dhe çfarë forme do marrë investimi, do të jetë një partneritet me privatin, apo koncesion.

Vlen të theksohet se në periudhën kur Akuadromi iu rikthye bashkisë, në vitin 2020, Kryetari Erion Veliaj, tha se “do ta zhvillonte më mirë se privati”. Por, më 19 prill 2023 bashkia e nxorri sërish me qira për 20 vite – edhe pse vetëm një pjesë të kompleksit 1,284 m².

Çmimi dysheme për qiranë mujore ishte 180 mijë lekë (1,800 euro), çka ngjalli reagime nga opozita për aferë korruptive.

Sipas një auditimi të Kontrollit të Lartë të Shtetit, llogaritja e nivelit minimal të qirasë“ishte bërë me vlerën e objekteve të banimit dhe jo të objekteve tregtare”.

Kështu, Akuadromi po shitet si rikualifikimi urban. Por realiteti përreth tregon logjikën e një qyteti që humb hapësirat e fundit publike nën retorikën e “gjelbërimit” dhe “sportit”.

Pyetja që mbetet është nëse do të jetë ky rehabilitim në interes të qytetarëve, apo një tjetër stacion në lartësimin e kullave drejt digës së Liqenit Artificial.

Lexoni gjithashtu:

• Shpallet projekti fitues, stadiumi “Selman Stërmasi” me dy kulla
• Bjarke Ingels në Petrelë: “Parku i Besimit” mbi zonën antike të Përsqopit
• Thirrjet “pa garë” dhe “pa llogari” të Korporatës së Investimeve

The post Akuadromi nën presionin e kullave: Tjetër “konkurs rehabilitimi” poshtë digës së liqenit appeared first on Citizens.al.

Në vitin 2025, çështjet e mjedisit u kthyen në temën kryesore të përplasjes mes komuniteteve, biznesit dhe shtetit. Projektet energjetike dhe ndërhyrjet në territor vijuan të shtyhen përpara me transparencë të kufizuar, duke nxitur dyshimet mbi ligjshmërinë dhe interesat reale pas tyre.

Përballë këtij modeli dhe trajtimi të mjedisit, banorët u organizuan, protestuan dhe iu drejtuan gjykatave, duke e shndërruar mbrojtjen e ujit, pyjeve dhe hapësirës publike në një kauzë kolektive.

Citizens.al sjell në këtë përmbledhje këto beteja lokale, të cilat po formësojnë një debat më të gjerë për zhvillimin hidroenergjitik dhe drejtësinë mjedisore në vend.

Kaçinari: “Uji në tuba” dhe një komunitet në revoltë

Në Kaçinar të Mirditës, tensioni i mbledhur ndër vite shpërtheu në fundin e muajit mars në një protestë të mirëfilltë. Qindra banorë nga fshatrat përreth, por dhe diaspora u mblodhën për të kundërshtuar ndërtimin e katër hidrocentraleve të koncesionarit “Shpërdhaza-Energji”.

Banorët e konsiderojnë cenim kryesor për jetën e tyre futjen në tuba e disa prej përrenjve malorë, të cilët historikisht janë përdorur nga fshatrat.

Rruga e vështirë drejt Qafës së Vorres, rreth 40 minuta larg nga Rrësheni, ku u zhvillua protesta, tregonte njëkohësisht degradimin e territorit dhe tensionin e autoriteteve: postblloqe policore, kontrolle makinash dhe prezencë e pajustifikuar efektivësh.

“Këtu këtë popull e kanë grabitur,” përshkroi revoltën Arben Gega, një prej protestuesve, “por kur s’na ka bërë turku të ikim, këta jo se jo, nuk do t’ia arrijnë!”.

Gjok Beqiri, nga fshati Simon, tregoi se projekti prek shtatë fshatra me mbi 3,000 familje.

Kabina e rojeve dhe kamerat e sigurisë të vendosura përreth kantierit kishin krijuar një ambient të denjë për zonë ushtarake, ndërsa banorët, në mungesë informacioni dhe të vënë përballë faktit të kryer, ngritën dyshimet se dokumentacioni i kompanisë nuk është i rregullt.

Këtë shqetësim ndanë për Citizens.al disa prej tyre, të cilët thanë se nuk ishin njoftuar kurrë për dëgjesa publike, pavarësisht pretendimeve të kompanisë.

Në muajin prill, makineritë e kompanisë “Shpërdhaza-Energji” hynë në pyllin aty pranë, një zonë me një peizazh të larmishëm buzë rrugës, për të cilën banorët druajnë se mund të vuajë pasoja nga hidrocentralet.

Pasi konstatuan pemët e para të rrëzuara nga punimet ata organizuan protesta të tjera, një prej së cilës edhe në Tiranë, para ministrisë së Infrastrukturës.

Kryetari i fshatit Simon, Gjergj Deda, ngriti dyshimet se punimet po kryheshin pa lejet e nevojshme “sepse kërkonin dhe shoqëroheshin nga policia çdo ditë”.

Për komunitetin, uji është thelbi i jetesës: mullinjtë, tokat dhe historinë e tyre. “Vllaut s’ia fal, jo më të huajit,” kanë theksuar disa prej tyre.

Ndaj ata i janë drejtuar drejtësisë. Në shtator, Gjykata e Lezhës vendosi t’ia kalojë çështjen Strukturës së Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK) duke shpallur moskompetencë.

Ndërsa në 16 dhjetor, Gjykata e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) vendosi t’ia delegojë çështjen Gjykatës së Lartë, e cila do të përcaktojë gjykatën kompetente për shqyrtimin e kallëzimit të bërë nga 13 banorë të Kaçinarit, kallëzim i kryer prej 25 nëntor-it 2019.

Kurdaria: Një verë e nxehtë kundër HEC-it “Doma”

Në Kurdari të Matit, vera shënoi nisjen e punimeve për HEC-in “Doma”, një projekt i “Global Interprise Group” që pritet të shfrytëzojë lumin e Lusës dhe të hapë një trase të re rruge prej 4.4 km.

Për banorët, ky projekt vjen në një kohë kur ata vuajnë për ujë, pavarësisht investimeve në ujësjellës.

Erind Saliaj, administrator i Njësisë Administrative Suç, shpjegoi për Citizens.al se pesë fshatrat e zonës – Kurdari, Skënderaj, Kurqelaj, Suç dhe Kujtim – nuk kanë furnizim të rregullt dhe se ndërtimi i një hidrocentrali është “absurd” në këto kushte.

Tregues për situatën ishte gjendja në kafenenë më popullore të fshatit, e cila shërbente vetëm ujë të ambalazhuar, teksa çezma e oborrit të saj ishte tharë.

Procesi i dëgjesave publike ka qenë pika kryesore e tensioneve në këtë çështje, e cila është shoqëruar me protesta dhe përplasje me kompaninë.

Një ekskavator dhe furgon me gomë të çarë qëndronin të braktisur në fund të trasesë së hapur si dëshmi e përplasjeve. Ato ruheshin nga një kamerë, e cila për ironi furnizohej me panel diellor.

Sipas banorëve, dëgjesa e parë, e vitit 2018, tregoi se shumica ishin kundër hidrocentraleve, por ndryshe, në procesverbal u paraqit si shprehje dakordësie.

Rexhep Kuleni, një nga zërat më të fortë të komunitetit, tha se ky veprim përbën shkelje penale, për të cilën duhet gjetur përgjegjësia.

Ai kujton dëgjesën e dytë të mbajtur në vitin 2020, kur rreth 500 banorë u mblodhën dhe kërkuan që përfaqësuesi i kompanisë që interesohej për hidrocentralin të largohej.

Por pavarësisht kundërshtive dhe premtimeve se nuk do të rikthehej në zonë, koncesionari u shfaq sërish, duke marrë firma në mënyrë të veçuar, pa pjesëmarrje lajmëruar të komunitetit apo autoriteteve.

“Marrin ca firma në mënyrë abuzive, ku një pjesë e madhe nuk e dinë çfarë kanë firmosur,” tha Kuleni, sipas së cilit në këto dëgjesa nuk ka pasur përfaqësues të bashkisë.

Banorët thonë se mungon transparenca, të dhënat, dhe mbi të gjitha mungon uji. Për ta, hidrocentrali është kërcënim ekzistencial dhe social, jo një projekt energjetik.

Zona, e njohur dhe si “hambari i Matit” për prodhimet bujqësore është zotuar se nuk do ta lërë projektin e hidrocentralit që të zbatohet duke vijuar ndalimin e makinerive t’i bashkohen kantierit.

“Nuk do ta lëmë, me firma të vjedhura, me firma të blera, populli nuk pranon,” theksoi Enver Dava, tokat e të cilit bien krah trasesë së hidrocentralit.

Më 22 tetor 2025, duke marrë parasysh tensionin mes banorëve dhe përfaqësuesve të firmës ndërtuese të hidrocentralit një grup pune nga AKBN-ja mbërriti në terren.

Në procesverbalin e mbajtur u konstatua hapje e trasesë për të pasur akses për punimet për hidrocentralin.

“Në momentin e monitorimit shoqëria nuk po arrinte dot të kryente punimet ndërtimore”, thuhet në procesverbalin e mbajtur nga grupi i punës së AKBN-së.

Paralelisht, banorët e kanë adresuar kundërshtinë e tyre edhe në rrugë gjyqësore. Në tetor, Gjykata Administrative e Shkallës së Parë nuk i ndali punimet, ndërsa deri në një vendim në themel të çështjes, por pavarësisht kësaj banorët mbeten me shpresë për një vendim të drejtë.

Zall-Gjoçaj: HEC-et u ndërtuan, por beteja kundër tyre vazhdon

Në Zall-Gjoçaj, hidrocentralet “Sekë” dhe “Zais” morën formë mes polemikave, por qëndresa e komunitetit atje vijon prej më shumë se shtatë vitesh.

Reportazhet e emisionit “Opinion” nga Blendi Fevziu dhe portali Lexo.al nga Flogert Muça, promovuan me kërshëri gjatë muajve shtator-tetor investimet në hidrocentralet e Zall-Gjoçajt.

Materialet u përpoqën t’i jepnin një dimension tjetër investimit privat të sipërmarrësit italian Fabio Scuero. Sipas tyre tre HEC-et e ngritura në basenin e Urakës me kapacitet 30 MË, janë shoqëruar me investime për një rrjet ujësjellësi për 17 fshatra dhe rreth 90 km rrugë.

Por reportazhet ngjallën zemëratën e banorëve të Zall-Gjoçajt, të cilët prej vitit 2018 kanë protestuar kundër HEC-eve.

Në një deklaratë të përbashkët aktivistët e cilësuan atë reklamë duke kujtuar se Zall-Gjoçaj është bërë simbol rezistence pikërisht sepse HEC-et u ndërtuan brenda Parkut Kombëtar “Lurë-Mali i Dejës”, një zonë e mbrojtur që u tkurr me një vendim të qeverisë në vitin 2022 për t’i hapur rrugë projektit të HEC-it “Zais”.

Prej vitesh, banorë si Abdi Toçi, Dhimitër Koleci dhe Adem Gjokolaj kanë protestuar, kallëzuar zyrtarë publikë dhe kanë çuar çështjen e Zall-Gjoçajt në disa procese gjyqësore.

Në tetor, Gjykata Administrative e Apelit la në fuqi vendimin që legjitimonte ndërtimin e HEC-eve, duke rrëzuar padinë për shfuqizimin e kontratave dhe akteve administrative.

Avokati i tyre, Franc Terihati, tha për Citizens.al se çështja do të shkojë në Gjykatën e Lartë, ndërsa Koleci tha se një padi tjetër po hetohet nga SPAK, dhe një padi penale mbetet e hapur për dëmet e shkaktuara gjatë punimeve, nga prishja e kanalit të ujit e deri te hedhja e inertëve në varreza.

Ndërkohë, kompania ka paditur vetë aktivistë e banorë për shpifje, gjë që komuniteti e sheh si formë presioni për të heshtur rezistencën.

Në terren, pasojat sipas banorëve janë të prekshme: uji është i gjithi në tuba, burimet e fshatit janë shteruar dhe lumi nuk ka më prurjen e mëparshme. Banorët thonë se gjatë verës nuk kishin ujë as për të fikur zjarret, ndërsa bagëtia dhe bletët kanë pësuar dëme të pakthyeshme.

Për Zall-Gjoçajn, beteja nuk ka të bëjë vetëm me një projekt energjetik, por me të drejtën për të ekzistuar brenda peizazhit të tyre.

Edhe pse hidrocentralet u ndërtuan, çështjet ligjore, pasojat mjedisore dhe mosbesimi ndaj institucioneve vazhdojnë ta mbajnë fshatin në një konflikt të hapur me modelin kombëtar të zhvillimit hidroenergjetik.

Lufaj njësoj si Zall-Gjoçajt përballë thatësirës

Në Lufaj të Mirditës, banorët përballen me të njëjtin model të ndërtimit të hidrocentraleve – devijim burimesh ujore pa transparencë dhe pa dëgjesa me komunitetin.

Në korrik ata protestuan kundër kompanisë “Seka Hydropoëer”, me pretendimin se ajo nuk respektonte kontratën e shfrytëzimit të burimeve ujore të zonës duke mos lëshuar rrjedhë për nevojat e tyre.

Zona me një peizazh të mrekullueshëm, nuk ndihmohej aspak nga rruga, e cila ishte në gjendje të amortizuar. Devijimi i prurjeve kishte ulur ndjeshëm burimet duke detyruar disa familje të merrnin ujë gjetkë me mjete të improvizuara.

Banorët thanë për Citizens.al se ata kishin qenë kundër ndërtimit të HEC-ve që para vitit 2017, por që zëri i tyre nuk ishte dëgjuar.

“As nuk na ka pyetur njeri, as nuk kemi qenë dakord,” tha Agron Kaçarri, banor.

Lufaj e lidh drejtpërdrejt fatin e saj me Zall-Gjoçajt, ku hidrocentralet u ndërtuan brenda Parkut Kombëtar të Lurës dhe Malit të Dejës, duke sjellë konflikt të gjatë me komunitetin, ndërhyrje policore dhe pasoja të pakthyera në ekosistem.

The post Uji, pyjet dhe mjedisi: Betejat lokale të vitit 2025 appeared first on Citizens.al.

Transformimi urban në Shqipëri vijoi të prodhojë konflikte përgjatë vitit 2025. Zakonisht, debati ndahet mes atyre që e shohin këtë zhvillim si modernizim estetik dhe atyre që e kritikojnë atë kryesisht nën dyshimin për interesa të errëta ekonomike.

Por përtej këtij polarizimi, një fakt mbetet i padiskutueshëm, ndikimi i thellë që ky transformim urban ka dhënë dhe po jep te komunitetet lokale. Citizens.al është munduar t’u japë gjithmonë vëmendje zërave qytetarë dhe të përcjellë të parin shqetësimet e tyre.

Projektet e ndërtimeve masive, rikualifikimeve urbane dhe infrastrukturore në Shqipëri zhvillohen shpesh pa konsultime me banorët që preken prej tyre. Objektet nuk vlerësohen si duhet për shpronësim, nuk respektohet trashëgimia, hapësirat, distancat me godinat ekzistuese, shpesh ndërtohet në tejkalim të lejeve etj.

Për rrjedhojë, ky zhvillim ka nxitur pasiguri mbi pronën dhe strehimin duke ngjallur rezistencë qytetare në zona të ndryshme të vendit në rastet kur projektet trokasin dyerve të shtëpive apo institucioneve.

Të tilla ishin rastet e banorëve pranë qendrës kulturore “Ten”, shkollës “Emin Duraku” dhe ata të një pallati te Astiri në Tiranë, banorët e lagjes historike dhe zonës së ish-kabinave të plazhit në Durrës, apo dhe banorët e zonës së Rrjollit në Velipojë.

Mes dëbimit dhe pasigurisë së strehimit

Dy komunitete në Durrës u përballën me largim nga shtëpitë e tyre, për arsye të ndryshme. Në “lagjen 13”, 32 familje u gjetën në rrugë në prag të festave, pasi godinat ku banonin që nga vitet ’90 iu kalua pronarit me një proces të cilin ata e kontestojnë.

Banorët, të cilët u vendosën te ish-kabinat e plazhit rreth 30 vite më parë si përfitues nga statusi pastrehë, thonë se morën vesh vonë vendimin e bashkisë për t’ia kaluar objektin “me banorë brenda”. Vetëm një person, me aftësi të kufizuara, mori mbështetje për qira. Të tjerët mbetën pa ndihmë.

Ndryshe është situata në lagjen e Kalasë. Mbi 70 familje mund të shpërngulen për shkak të projektit të rikualifikimit urban të zonës, njohur ndryshe dhe si “TID Durrës”.

Parashikohet dëmshpërblim, por shumica e banorëve e konsiderojnë si të pamjaftueshëm për një zonë kaq strategjike, për më tepër vlera e përllogaritur i referohet çmimeve të 10-15 viteve më parë.

Projekti zbatohet nga Ministria e Kulturës, Bashkia Durrës dhe Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF). Banorët i kanë paditur në Gjykatën Administrative. Paralelisht, kanë bërë kallëzim edhe në SPAK.

Ndërtimet “fasadë më fasadë”

Rindërtimi i qendrës kulturore “Ten” në rrugën Myslym Shyri në Tiranë, parashikoi rritjen e godinës nga dy në katër kate. Banorët përreth u alarmuan. Ata u ankuan për mungesën e konsultimit dhe rrezikun që ndërtesat e tyre të dëmtoheshin nga ana strukturore ose të mbeteshin pa dritë dhe ajrim.

Ata iu drejtuan Citizens.al. Bashkia Tiranë deklaroi se projekti përputhej me Planin e Përgjithshëm Vendor dhe nuk dëmtonte ndërtesat afër. Megjithatë, punimet u ndërprenë në mars, për arsye të paqarta. Sot, banorët janë në proces gjyqësor me bashkinë dhe kompaninë zbatuese.

Një tjetër konflikt shpërtheu pranë shkollës “Emin Duraku”, në ish-Bllok. Këtë herë bëhej fjalë për një kullë 16-katëshe, me katër kate nën tokë dhe rreth 10 mijë metra katrorë sipërfaqe ndërtimi.

Banorët protestuan, duke nxjerrë si shqetësim kryesor jo vetëm humbjen e hapësirave të përbashkëta, por edhe rrezikun e një ndërtimi të tillë pranë një shkolle që frekuentohet nga fëmijë të shumtë. Megjithatë, me kalimin e kohës, rezistenca u zbeh.

“Pjesa më e madhe e banorëve është tërhequr, edhe pse çështja është në Gjykatën e Tiranës”, tha avokati Redon Meksi për Citizens.al.

Ky grup banorësh duket se e ka pasur të vështirë të gjejë një inxhinier të gatshëm të angazhohet si ekspert për të analizuar parregullsitë e projektit e që përmes saj më pas të kërkohej sigurimi i padisë.

Megjithatë ky vit pati edhe raste ku komunitetet arritën fitore, qoftë dhe të pjesshme. I tillë ishte rasti i një grupi prej 24 familjesh, të cilët me mbështetjen e organizatës “Drejtësi Sociale”, siguroi legalizimin e banesave pas protestave para Agjencisë Shtetërore të Kadastrës.

Përmes avokatit Gentian Serjani, grupi i zonës së Astirit, ia ka dalë që të ndërhyjë dhe përshpejtojë procedurat duke i dhënë fund një anashkalimi prej rreth 20-vitesh.

Ndërkohë, në Rrjoll të Velipojës, banorët panë pezullimin e projektit të resortit turistik “Blue Borgo”. Ata protestuan, madje dhe u përplasën me policinë duke iu drejtuar më pas dhe SPAK-ut për çështjen e pronësisë.

Prek Molla, banor i zonës, tregoi se prej marsit nuk ka pasur tentativa për rikthim të punimeve.

“Pati një tentativë për marrëveshje, por pas skandalit [të korrupsionit] me [ministren Belinda] Ballukun, investitori u tërhoq”, tha ai.

Këto raste të hasura këtë vit, tregojnë edhe njëherë se konfliktet e përsëritura urbane fshehin pas modelin e projekteve të mëdha që aplikohen me përgjegjësi dhe kosto sociale të paqarta dhe pa konsultim publik.

Rezistenca qytetare mbetet një nga pak mekanizmat që duket se i vë frenë proceseve të tilla.

The post Zërat qytetarë kundër betonit frymëzuan komunitetet appeared first on Citizens.al.