Izraeli dhe Shqipëria po thellojnë bashkëpunimin ekonomik, me një investim strategjik prej 100 milionë eurosh në sektorin e teknologjisë. Një kompani izraelite do të ndërtojë në Tiranë një qendër të madhe të të dhënave.
Qendra do të bazohet në procesorë grafikë të teknologjisë Nvidia dhe do të ketë një kapacitet fillestar prej 32 megavatësh, me mundësi zgjerimi deri në 100 megavatë. Investimi po realizohet nga kompania izraelite ADC, në bashkëpronësi të Happy Technologies dhe kompanisë konsulente DIT.
Si projekt qeveritar në një vend anëtar të NATO-s dhe kandidat për Bashkimin Europian, investimi ka përfituar procedura të përshpejtuara. Leja e ndërtimit është dhënë brenda 60 ditësh, ndërsa objekti po ndërtohet në një sipërfaqe prej 4.5 hektarësh tokë shtetërore në zonën e lirë ekonomike TEDA, në perëndim të Tiranës.
Qendra do të furnizohet me energji të gjelbër, ndërsa infrastruktura energjetike dhe e komunikimit është ndërtuar paraprakisht. Në aspektin financiar, ADC ka siguruar një kredi nga Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim, e cila mbulon 75 për qind të kostos totale të projektit.
Edhe pse ndërtimi nuk ka përfunduar ende, qendra ka siguruar tashmë tre klientë të mëdhenj, një kompani shqiptare të teknologjisë, një kompani gjermane të ruajtjes se të dhënave dhe një institucion qeveritar shqiptar, identiteti i të cilit mbetet konfidencial
Investimi vjen pas forcimit të ndjeshëm të marrëdhënieve mes Izraelit dhe Shqipërisë gjatë dy viteve të fundit, veçanërisht pas sulmit kibernetik Iranian ndaj vendit tonë në 2022-shin, pas të cilit Shqipëria nisi të perdorë teknologji izraelite të sigurisë kibernetike per mbrojtjen e institucioneve shteterore dhe subjekteve private. Gjate luftes, raportet mes dy vendeve u ngrohen edhe më tej, ndërsa Shqipëria u dallua si një nga aleatet më të afërta të Izraelit në Europë. Kryeministri shqiptar Edi Rama vizitoi Izraelin në kulmin e luftimeve dhe, në fjalimin e tij në OKB, dënoi Hamasin dhe mbajti simbolin e verdhë në mbështetje të lirimit të pengjeve.
Një fenomen i rrallë optik atmosferik bëri që natën e së dielës në qiellin e Shën Pjetërburgut të dukej sikur ishin shfaqur katër hëna.
Ky fenomen sigurisht edhe ka habitur njerëzit dhe është shpërndarë gjerësisht në mediat sociale.
Ky efekt quhet “paraselene” – një iluzion optik që ndodh kur drita e Hënës thyhet nga kristalet e akullit në lartësitë e atmosferës.
🌑🌕🌑A rare phenomenon — a “paraselene” — was observed overnight over Moscow and the surrounding region
A paraselene, an optical illusion in which multiple Moon disks appear, occurs when light from the real Moon is refracted by flat ice crystals high in the atmosphere above the… pic.twitter.com/mRfzRu1Ilb — NEXTA (@nexta_tv) January 31, 2026
Dritat e ndritshme që u shfaqën rreth hënës krijuan iluzionin e disa “hënave” të tjera, por në të vërtetë nuk ishte asnjë objekt qiellor i ri.
Shkencëtarët shpjegojnë se ky efekt shihet më shpesh në kushte shumë të ftohta.
Ngjarja është vizuale dhe nuk tregon ndonjë ndryshim astronomik real në Hënë apo në hapësirë. /Telegrafi/
Për herë të parë në më shumë se gjysmë shekulli, njerëzit po përgatiten të rikthehen në Hënë.
Misioni Artemis II i NASA-s, i planifikuar për në shkurt të këtij viti, do të dërgojë katër astronautë të guximshëm në një udhëtim rreth Hënës, përpara se të kthehen në atmosferën e Tokës me një shpejtësi rekord prej afërsisht 40,000 km/h.
Edhe pse udhëtimi nuk do të përfshijë një ulje në Hënë, ai përfaqëson një hap kyç në planin e Shteteve të Bashkuara për të vendosur një prani njerëzore afatgjatë përtej orbitës së ulët të Tokës.
Ja një informacion i plotë mbi misionin Artemis II dhe pse duhet ta ndiqni kur të lansohet.
Çfarë është Artemis II?
Artemis II është misioni i dytë në programin Artemis të NASA-s, i nisur në vitin 2017 për të kthyer njerëzit në Hënë dhe përfundimisht për të dërguar astronautët në Mars.
Ai gjithashtu do të ofrojë të dhëna të rëndësishme që do të përdoren për misionet e ardhshme në Hënë.
Kjo vjen pas Artemis I, një fluturim prove pa ekuipazh që orbitoi me sukses Hënën në fund të vitit 2022, shkruan euronews.
Për Artemis II, astronautët do të fluturojnë në anijen e re kozmike Orion të NASA-s, e cila do të lansohet me raketën Space Launch System (SLS).
Do të jetë hera e parë që njerëzit kanë fluturuar me të dyja mjetet dhe hera e parë që ndonjë ekuipazh ka udhëtuar pranë Hënës që nga Apollo 17 në vitin 1972.
Kur do të ndodhë?
NASA ka shtyrë udhëtimin e ardhshëm të astronautëve në hënë për shkak të temperaturave të ftohta në vendin e lëshimit.
Lëshimi i parë i Artemis në Hënë me një ekuipazh tani është planifikuar jo më herët se 8 shkurti, dy ditë më vonë se sa ishte planifikuar.
Pse misioni nuk do të ulet në Hënë?
Ndryshe nga misionet e mëvonshme Artemis, Artemis II nuk është projektuar për të dërguar astronautët në sipërfaqen hënore.
Në vend të kësaj, ekuipazhi do të orbitojë Hënën, duke kaluar rreth anës së saj të largët përpara se të kthehet në Tokë.
Misioni është menduar si një provë e plotë nga fillimi në fund e sistemeve që përfundimisht do të përdoren për misionet e zbarkimit.
NASA po përdor Artemis II për të vërtetuar se teknologjitë e saj të anijes kozmike, raketave dhe mbështetjes së jetës janë mjaftueshëm të sigurta dhe të besueshme për të transportuar njerëzit në hapësirë .
Artemis II pasqyron Apollo 8, misionin e vitit 1968 që dërgoi për herë të parë astronautët rreth Hënës pa u ulur.
Cila është rëndësia e këtij misioni?
Edhe pse mund të duket modeste në krahasim me një ulje në Hënë, Artemis II mbart peshë të konsiderueshme politike dhe strategjike.
Dërgimi i njerëzve përtej orbitës së ulët të Tokës kërkon angazhime financiare afatgjata, teknologji të besueshme dhe mbështetje të qëndrueshme politike.
Misionet me ekuipazh sinjalizojnë seriozitet në një mënyrë që misionet robotike nuk e bëjnë, duke u dhënë partnerëve ndërkombëtarë dhe kompanive tregtare besimin për të përafruar planet e tyre me afatet kohore të NASA-s.
“Ky është një moment historik për NASA-n dhe programin Artemis sepse do të jetë hera e parë që një ekuipazh njerëzish do të shohë anën e largët të Hënës dhe është një moment kaq i rëndësishëm në qëllimin përfundimtar të NASA-s për të rikthyer dy këmbë, këmbë njerëzore, në sipërfaqen hënore”, tha John Pernet-Fisher, studiues në Universitetin e Manchesterit.
"Është gjithashtu emocionuese sepse është një arritje e madhe teknologjike”, shtoi ai.
Kush do të jetë në bord?
Ekuipazhi i Artemis II do të përbëhet nga katër astronautë, përfshirë tre amerikanë, Reid Wiseman, Victor Glover dhe Christina Koch, dhe një kanadez, Jeremy Hansen.
Pjesëmarrja e Kanadasë thekson natyrën ndërkombëtare të programit Artemis, i cili tani përfshin më shumë se 60 vende të nënshkruara në Marrëveshjet Artemis.
Çfarë do të bëjnë astronautët gjatë misionit?
Menjëherë pas nisjes, ekuipazhi do të fillojë testimin e sistemeve kryesore të mbështetjes së jetës të Orionit, duke përfshirë pajisjet e ajrit, ujit dhe sigurisë.
Kjo do të jetë gjithashtu hera e parë që astronautët testojnë një sistem tualeti në hapësirë të thellë - një përmirësim i dukshëm nga epoka e Apollos, kur ekuipazhet mbështeteshin në të ashtuquajturat "tuba lehtësuese".
“SLS dhe moduli Orion që do të vendoset sipër tij janë në thelb gjenerata e ardhshme e teknologjisë së raketave”, tha Pernet-Fisher.
"Pra, në kohën e Apollos, kishim Saturn V me modulin Apollo sipër. Këto janë ekuivalentët modernë, dhe konkretisht SLS, Sistemi i Lansimit në Hapësirë, është projektuar të jetë një raketë aq e madhe saqë është në fakt e aftë të shkojë edhe pak më tej në të ardhmen", shtoi ai.
Sipas tij, nëse NASA vazhdon në këtë rrugë, "mund të shohë misione në Mars, mund të shohë gjëra që shkojnë më thellë në hapësirë, për shembull, është sugjeruar se është mjaft i fuqishëm për të arritur Jupiterin”.
Sa pritet të zgjasë misioni?
Rreth 10 ditë, nga lëshimi deri në ulje.
Çfarë vjen pas Artemis II?
Nëse misioni është i suksesshëm, ai do të hapë rrugën për Artemis III dhe misionet e ardhshme që synojnë ndërtimin e një pranie njerëzore në dhe përreth Hënës, duke përfshirë stacionin hapësinor Lunar Gateway.
Prodhuar në Evropë
Anija kozmike Orion mbështetet në Modulin e Shërbimit Evropian të prodhuar në Gjermani për ajër, ujë dhe shtytje.
Është një modul cilindrik që siguron energji elektrike, ujë, oksigjen dhe azot, si dhe e mban anijen kozmike në temperaturën dhe kursin e duhur. /Telegrafi/
NASA ka shtyrë udhëtimin e ardhshëm të astronautëve në Hënë për shkak të temperaturave të ftohta që priten në vendin e lëshimit.
Lëshimi i parë i Artemis në Hënë me një ekuipazh tani është planifikuar jo më herët se 8 shkurti, dy ditë më vonë se sa ishte planifikuar.
NASA ishte gati të kryente një provë furnizimi me karburant të raketës hënore 98 metra të gjatë të shtunën, por i anuloi të gjitha të enjten vonë për shkak të të ftohtit të pritur.
Prova kryesore gjenerale është caktuar tani për të hënën e ardhshme, nëse moti e lejon.
Ndryshimi i lë NASA-s vetëm tre ditë në shkurt për të dërguar katër astronautë rreth Hënës dhe kthimin, përpara se të kalojë në Mars.
"Çdo vonesë shtesë do të rezultonte në një ndryshim dite”, tha NASA në një deklaratë të premten.
NASA ka vetëm pak ditë në çdo muaj për të nisur ekuipazhin e saj të parë hënor në më shumë se gjysmë shekulli.
Apollo 17 e mbylli atë program të famshëm të eksplorimit të satelitit në vitin 1972. /Telegrafi/
Hapet mundësia për të rezervuar një dhomë në hotelin e parë në Hënë – pagesa paraprake 1 milion dollarë.
Një startup me bazë në Kaliforni po sjell një ëndërr të shkencës-fantastikës në realitet: një hotel në Hënë.
Kompania GRU Space, e themeluar nga Skylar Chan, ka nisur të pranojë depozita deri në 1 milion dollarë për ata që duan të jenë ndër udhëtarët e parë që do të qëndrojnë në sipërfaqen hënore.
Hoteli i parë në botë në Hënë pritet të hapë dyert deri në vitin 2032, megjithëse çmimi përfundimtar i dhomave ende nuk është konfirmuar, por pritet të kalojë 10 milionë dollarë.
Pagesa paraprake mund të jetë midis 250 mijë dhe 1 milion dollarë, sipas paketës së zgjedhur, raporton odditycentral.
GRU Space ka një qasje të veçantë ndaj ndërtimit: në vend që të transportojë materiale të rënda nga Toka, kompania planifikon të përdorë robotë dhe blloqe të krijuara nga dheu hënor për të ngritur strukturat e hotelit, të përshtatura për kushtet ekstreme të Hënës.
Nëse gjithçka shkon sipas planit, ndërtimi i hotelit do të fillojë në vitin 2029, duke shënuar një hap historik në turizmin hapësinor dhe duke ofruar mundësinë e rrallë për një eksperiencë unike në një planet tjetër. /Telegrafi/
Do t'ju kushtojë shuma të mëdha parash - një depozitë fillestare midis 250,000 dhe 1 milion dollarësh - vetëm për të siguruar qëndrimin tuaj.
Kjo është ajo që një startup i quajtur GRU Space po u ofron pushuesve të mundshëm pasi kompania hapi faqen e saj të internetit për rezervime online këtë javë.
Nëse gjithçka shkon sipas planit, hoteli i parë me të vërtetë do të fillojë të akomodojë mysafirë në vitet 2030, shkruan Futurism.
E gjitha kjo tingëllon mjaft e pabesueshme, veçanërisht pasi kompania ka vetëm dy punonjës, përfshirë themeluesin Skyler Chan.
“E kuptova që linda në këtë kohë ku ne në fakt mund të bëhemi ndërplanetarë dhe kjo është ndoshta gjëja më me ndikim që një person mund të bëjë me kohën e tij”, tha Chan.
Në një dokument të publikuar në faqen e internetit të GRU Space, Chan paraqet qëllimet ambicioze të kompanisë që shkojnë përtej të qenit një hotel i thjeshtë hënor.
Kompania fillimisht do të ndërtojë një hotel, pastaj do të fillojë ndërtimin e një baze në Hënë dhe infrastrukturës tjetër të rëndësishme për një koloni njerëzore.
Pastaj, në vitin 2031, kompania planifikon të dërgojë një kapsulë më të madhe banimi njerëzor - hotelin - që do të mbronte vizitorët nga rrezatimi kozmik dhe rreziqe të tjera.
Deri në vitin 2032, kompania do ta ketë hotelin e vogël në sipërfaqen hënore në funksion dhe do të jetë në gjendje të akomodojë mysafirë për qëndrime disaditore.
“SpaceX po na dërgon atje, apo jo? Por duhet të ketë një destinacion ku ia vlen të qëndrosh”, tha Chan. /Telegrafi/
NASA filloi të zhvendosë raketën e saj hënore Artemis II dhe anijen kozmike Orion në platformën e lëshimit në Qendrën Hapësinore Kennedy.
Udhëtimi i ngadaltë dhe me orë të tëra nis testet përfundimtare përpara misionit të parë hënor me ekuipazh në më shumë se 50 vjet.
Zbatimi i këtij plani është thelbësor, pasi nis fazën përfundimtare të detyrave praktike që NASA duhet të kryejë në platformë.
Këtu, ekipet e lidhin mjetin me sistemet tokësore dhe kryejnë ushtrime numërimi mbrapsht.
NASA ka vendosur 6 shkurtin si datën më të hershme të lëshimit për Artemis II.
Artemis II do të shënojë lëshimin e parë me ekuipazh të NASA-s duke përdorur raketën e Sistemit të Lëshimit Hapësinor (SLS), duke dërguar astronautët në kapsulën Orion në një udhëtim afërsisht 10-ditor që bën një xhiro rreth Hënës përpara se të kthehet në Tokë.
Misioni synon të vërë në provë sistemet e mbështetjes së jetës, udhëzimit dhe sisteme të tjera kritike përpara një fluturimi të ardhshëm të Artemis që planifikon të ulë astronautët në sipërfaqen hënore.
Raketa dhe kapsula prej 11 milionë paundësh janë montuar në një platformë të lëvizshme lëshimi.
Por, NASA paralajmëron se koha e lëshimit mund të ndryshojë për shkak të motit ose problemeve teknike, dhe ka vendosur kufizime të rrepta në lidhje me vetëtimat, erën dhe temperaturën.
Agjencia hapësinore konfirmoi se ekuipazhi përfshin astronautët e NASA-s Reid Wiseman, Victor Glover dhe Christina Koch, me Hansen që i bashkohet si specialist i misionit.
Hansen pritet të bëhet kanadezja e parë e përfshirë në një mision eksplorimi të Hënës.
Në një konferencë për shtyp, kryetari i menaxhimit të misionit Artemis II, John Honeycutt, theksoi se "siguria e ekuipazhit do të jetë përparësia numër 1".
Ai gjithashtu vuri në dukje se afati kohor varet shumë nga testet e ardhshme në platformë që duhet të shkojnë pa probleme.
Analistët e politikës hapësinore theksuan se fluturimi do të ndjekë një trajektore "kthimi të lirë" - një lak rreth Hënës i projektuar për ta sjellë Orionin përsëri në Tokë edhe nëse motori i tij kryesor dështon.
“Këto janë llojet e ditëve për të cilat jetojmë”, tha Honeycutt ndërsa përgatitjet për lansimin e misionit përfunduan.
David Parker, ish-kreu i Agjencisë Hapësinore të Mbretërisë së Bashkuar, e përshkroi misionin si “një gjë të madhe”, duke shënuar përparim drejt eksplorimit të qëndrueshëm të Hënës dhe përfundimisht të Marsit.
Ndryshe, SHBA-të nuk kanë dërguar astronautë në Hënë që nga Apollo 17 në vitin 1972.
Misioni Artemis I i NASA-s, i cili fluturoi Orionin rreth Hënës pa ekuipazh në vitin 2022, përgatiti terrenin për Artemis II. Ky mision i ardhshëm synon t'i afrohet uljeve me ekuipazh dhe përfundimisht të krijojë një post të qëndrueshëm hënor. /Telegrafi/
ROMË, 3 janar /ATSH-ANSA/ – Misione të reja në Hënë dhe Mars, së bashku me zbulimin e pritur të planetëve të ngjashëm me Tokën dhe rezultatet e një prove që synon identifikimin e 50 llojeve të kancerit përmes analizës së gjakut dhe një projekt kinez për të shpuar 11 kilometra në koren e Tokës për të arritur mantelin e saj.
Shkenca e vitit 2026 është plot premtime, sipas një analize të publikuar në faqen e internetit të revistës ”Nature”.
Misioni ”Artemis II” është planifikuar jo më herët se shkurti 2026.
Pesëdhjetë vjet pas misioneve ”Apollo”, ai do të transportojë katër astronautë në orbitën hënore për 10 ditë në bordin e anijes kozmike ”Orion”.
Hëna është gjithashtu objektivi i misionit kinez ”Chang’e-7”, i cili synon të arrijë polin jugor hënor në gusht, duke u ulur atje për të kërkuar akull uji dhe për të studiuar tërmetet hënore.
Ndërkohë, Japonia po synon dy hënat e Marsit, ndërsa përgatitet të nisë misionin ”Martian Moons eXploration” (MMX) për të vizituar hënat Phobos dhe Deimos, duke sjellë mostra përsëri në Tokë.
Ende në temën e hapësirës, misioni PLATO i Agjencisë Hapësinore Evropiane mban premtime të mëdha: teleskopi i ri hapësinor, i planifikuar për t’u lëshuar në dhjetor 2026, do të synojë të gjejë planetë të ngjashëm me Tokën jashtë Sistemit Diellor dhe të përcaktojë nëse ata janë të aftë të mbështesin jetën.
Ka gjithashtu pritshmëri të larta për vitin 2026 në biomjekësi.
Rezultatet e një studimi klinik të kryer në Britaninë e Madhe mbi 140 000 njerëz po ndiqen me shumë interes.
Studimi synon të identifikojë, përmes një analize të thjeshtë gjaku, gjurmë të 50 formave të kancerit në fazën e hershme, përpara se të shfaqen simptomat.
Nëse prova jep rezultate pozitive, testet mund të shtrihen në dhjetëra spitale. Pritet gjithashtu autorizimi për dy prova klinike bazuar në teknikën CRISPR, me redaktim të personalizuar të gjeneve që në vitin 2025 lejoi korrigjimin e një sëmundjeje të rrallë metabolike tek një foshnjë e porsalindur.
Inteligjenca artificiale është gjithashtu gati të bëhet një prani e madhe në laboratorët kërkimorë: qëllimi është të shkohet përtej modeleve të mëdha gjuhësore (LLM), të cilat janë të kushtueshme për t’u trajnuar, për të hartuar modele në shkallë të vogël që mësojnë nga grupe të vogla të dhënash dhe mund të specializohen në zgjidhjen e problemeve shumë specifike.
Këto sisteme nuk gjenerojnë tekst, por përpunojnë përfaqësime matematikore të informacionit.
Së fundmi, ka pritje për misionin kinez me anijen ”Meng Xiang”, e cila synon të shpojë në koren e Tokës deri në 11 kilometra thellësi për të arritur në mantel dhe për të mbledhur mostra që mund të na ndihmojnë të kuptojmë se si formohet dyshemeja e oqeanit dhe çfarë nxit aktivitetin tektonik./ a.jor.
TIRANË, 30 dhjetor/ATSH/ Këshilli i Ministrave miratoi sot krijimin e bazës së të dhënave shtetërore të Sistemit të Menaxhimit të Informacionit të Arsimit të Lartë (SMIAL).
Sipas vendimit të miratuar në mbledhjen e sotme të qeverisë institucioni administrues i bazës së të dhënave shtetërore SMIAL është Qendra e Shërbimeve Arsimore.
Të dhënat e bazës shtetërore ndahen në të dhëna parësore dhe dytësore. Ndërkohë që të dhënat parësore të SMIAL-it konsiderohen të dhënat e mbledhura nga Qendra e Shërbimeve Arsimore.
Të dhënat dytësore të SMIAL-it konsiderohen të dhënat që merren nga Regjistri Kombëtar i Gjendjes Civile, Regjistri Elektronik Kombëtar për të Huajt në Republikën e Shqipërisë, Regjistri Tregtar dhe nga Sistemi i Tatimit Elektronik.
Sistemi SMIAL ndërvepron me bazën e të dhënave shtetërore të Regjistrit Kombëtar të Gjendjes Civile; Sistemin e Provimit të Shtetit dhe provimeve të tjera të digjitalizuara; Regjistrin Elektronik Kombëtar për të Huajt në Republikën e Shqipërisë; Regjistrin Tregtar dhe Sistemin e Tatimit Elektronik.
Institucioni administrues siguron që përpunimi i të dhënave personale në SMIAL të kryhet në përputhje me parimet dhe kërkesat e legjislacionit për mbrojtjen e të dhënave personale, duke garantuar ligjshmërinë, drejtësinë, transparencën, minimizimin e të dhënave, saktësinë dhe ruajtjen e tyre, vetëm për periudhën e nevojshme për të përmbushur qëllimin e grumbullimit.
Pas përfundimit të afatit të përcaktuar të ruajtjes, të dhënat personale fshihen ose anonimizohen, sipas procedurave të miratuara nga institucioni administrues, në përputhje me legjislacionin në fuqi.
Organizimi e funksionimi i brendshëm i sistemit dhe i bazës së të dhënave të SMIAL-it përcaktohen e miratohen me rregullore të brendshme të institucionit administrues, në përputhje me parashikimet e ligjit “Për bazën e të dhënave shtetërore”.
Palët zbatojnë masat e duhura teknike dhe organizative për të siguruar një nivel sigurie të përshtatshëm ndaj rrezikut, për çdo veprim në regjistër lidhur me aksesin, ndryshimin, korrigjimin, përhapjen e të dhënave personale, me qëllim garantimin e gjurmueshmërisë, konfidencialitetit, integritetit, disponueshmërinë dhe qëndrueshmërinë e sistemeve e të shërbimeve të përpunimit.
Për zbatimin e vendimit ngarkohen Ministria e Arsimit, Qendra e Shërbimeve Arsimore, Agjencia e Sigurimit të Cilësisë në Arsimin e Lartë, Agjencia Kombëtare e Financimit të Arsimit të Lartë dhe institucionet e arsimit të lartë për zbatimin e këtij vendimi.
Ky vendim hyn në fuqi pas botimit në “Fletoren zyrtare”.
Astronomja kosovare, Pranvera Hyseni, po zhvillon aktualisht punë kërkimore në qendrën e NASA-s në Mauna Kea, Havaji, ku ka akses në teleskopin tri metërsh, një nga instrumentet më të avancuara të observatorit.
Pozicioni i këtij observatori, në një lartësi mbidetare prej rreth 4,000 metrash, ofron kushte ideale për vëzhgimin e universit.
Hyseni ka ndarë pamje të mrekullueshme nga zyra e saj në majë të malit, ku shfaqet ambienti spektakolar natyror që e rrethon.
Entuziazmi i saj për kërkimin shkencor duket qartë, ndërsa ajo merr pjesë në projekte të avancuara që lidhen me studimin e asteroideve dhe objekteve të tjera qiellore, duke kontribuar në përparimin e njohurive mbi hapësirën dhe mekanizmat që rregullojnë lëvizjen e trupave qiellorë.
Së fundmi ajo ka ndarë një video në TikTok ku tregon pamjet mahnitëse të Hënës, të kapura përmes një teleskop 1.5 metra.
Videoja ka tërhequr vëmendjen e ndjekësve të saj, duke ofruar një perspektivë të jashtëzakonshme dhe të detajuar të sipërfaqes së Hënës.
Puna e Pranverës nuk ka vetëm rëndësi shkencore, por shërben edhe si frymëzim për astronomët e rinj dhe komunitetin shkencor në Kosovë dhe më gjerë.
Përmes bashkëpunimit me shkencëtarë ndërkombëtarë dhe përdorimit të teknologjisë së avancuar në NASA, ajo po sjell njohuri të reja që mund të ndihmojnë në zbulimin e mistereve të universit. /Telegrafi/
Shtetet e Bashkuara duan të dërgojnë njerëz në Hënë, të dërgojnë reaktorë bërthamorë në hapësirë dhe të zhvillojnë teknologji raketash që mund të lëshohen në hapësirë para fundit të dekadës.
Në një urdhër të ri ekzekutiv gjithëpërfshirës, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, përcaktoi një plan pesëvjeçar për atë që administrata e tij do të arrijë në hapësirë, përcjell Telegrafi.
Më poshtë hedhim një vështrim më të afërt në atë që përfshihet në direktivën e re të politikave:
Kthimi në Hënë
I pari në listë është një kthim në Hënë deri në vitin 2028 me krijimin e një "pike të përhershme hënore" deri në vitin 2030.
Administrata Kombëtare e Aeronautikës dhe Hapësirës (NASA) e SHBA-së dhe partnerë si Agjencia Evropiane e Hapësirës (ESA) po përgatiten për nisjen e misioneve Artemis, të cilat do të shohin njerëzit të kthehen në sipërfaqen e Hënës.
Artemis II, e planifikuar të orbitojë rreth Hënës në shkurt të vitit 2026, ka tre astronautë amerikanë dhe një kanadez në bord.
Ndërkohë, ende nuk ka një listë ekuipazhi për misionin e mëvonshëm Artemis III, ku astronautët do të ecin në sipërfaqen e Hënës.
Ekspertët i thanë më parë Euronews Next se misioni, i planifikuar për vitin 2027, ka të ngjarë të vonohet për shkak të testimit të vazhdueshëm të Starship të SpaceX, pajisjes që supozohet të përdorë misioni.
Urdhri ekzekutiv i Trump tha gjithashtu se administrata e tij do të rrisë "efektivitetin e kostos së arkitekturave të lëshimit dhe eksplorimit", siç është krijimi i shërbimeve komerciale të lëshimit, për të sjellë eksplorimin hënor.
SHBA-të do të jenë "kombi i parë që do të zbresë" në Mars
NASA po punon në një të ashtuquajtur “tubacion misioni nga ‘Hëna-në-Mars’”, ku shkencëtarët do të përdorin mësimet nga sipërfaqja e Hënës, si dhe një bazë atje, për të punuar drejt një misioni përfundimtar në Mars.
Megjithatë, Trump ka thënë në të kaluarën se agjencia duhet të përqendrohet vetëm në arritjen e Planetit të Kuq.
Planeti i Kuq u përmend në urdhrin ekzekutiv se Shtetet e Bashkuara "do të jenë kombi i parë që do të zbarkojë një astronaut në Mars".
Trump citohet nga Washington Post gjatë mandatit të tij të parë në vitin 2017 të ketë thënë se do të donte të shihte amerikanët të shkelnin në Mars gjatë mandatit të tij të dytë, por që atëherë nuk janë ndarë afate kohore të azhurnuara.
Raketa të reja hapësinore deri në vitin 2028
Administrata Trump dëshiron të mbrojë "sigurinë jetësore kombëtare dhe ekonomike të Amerikës" në hapësirë duke ndërtuar teknologji të mbrojtjes nga raketat.
Urdhri thotë se teknologjia e raketave të gjeneratës së ardhshme do të përmirësojë projektin e Kupolës së Artë të Trump: një sistem mbrojtës i shtresuar që do të mbrojë vendin nga lloje të ndryshme raketash, duke përfshirë raketat balistike, hipersonike dhe ato të lundrimit.
Ai gjithashtu do të jetë në gjendje të “pushtojë” dronët dhe kërcënimet ajrore të përparuara.
Në maj, Trump njoftoi se Kupola e Artë do të kushtonte rreth 175 miliardë dollarë (mbi 150 miliardë euro) dhe mund të ndërtohej para përfundimit të mandatit të tij të dytë në vitin 2028.
Sistemi mbrojtës hapësinor që do të krijohet përfundimisht do të jetë në gjendje të "zbulojë, karakterizojë dhe kundërshtojë kërcënimet ndaj Shteteve të Bashkuara" nga orbita shumë e ulët e Tokës, duke përfshirë çdo armë bërthamore të vendosur në hapësirë.
Urdhri ekzekutiv i jep gjithashtu qeverisë amerikane gjashtë muaj për të zbatuar një strategji të sigurisë hapësinore.
Zhvillimi i një ekonomie hapësinore komerciale
Urdhri ekzekutiv i Trump thotë se ai “do të lërë mënjanë” gjithashtu të paktën 50 miliardë dollarë (43.15 miliardë euro) për të krijuar një "ekonomi të gjallë hapësinore komerciale" deri në vitin 2028.
Fokusi i administratës do të jetë në krijimin e vendeve të punës me paga të larta në “prodhimin hapësinor, duke rritur numrin e testimeve të lëshimit dhe rihyrjes dhe reformat e politikave”.
Kjo vjen pas një urdhri tjetër ekzekutiv në gusht, ku ai udhëzoi agjenci të shumta federale të thjeshtonin rregulloret, të përshpejtonin lëshimet dhe të mbështesnin infrastrukturën hapësinore për një ekonomi të re në orbitë.
Urdhri ekzekutiv i gushtit eliminoi gjithashtu rishikimet mjedisore për lëshimet dhe rihyrjet në hapësirë.
Një ekonomi komerciale hapësinore siguron që "Shtetet e Bashkuara të ruajnë rolin e tyre udhëheqës në përdorimin komercial të hapësirës", thuhet në urdhrin e gushtit.
Një pjesë tjetër e urdhrit ekzekutiv të dhjetorit është gjithashtu një thirrje për veprim për kompanitë private për të përmirësuar infrastrukturën e tyre të lëshimit, në mënyrë që Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor (ISS) të mund të zëvendësohet deri në vitin 2030. /Telegrafi/
Presidenti amerikan Donald Trump përcaktoi qëllimin e SHBA-së për të dërguar njerëzit përsëri në Hënë deri në vitin 2028 dhe për të mbrojtur hapësirën nga kërcënimet me armë në një urdhër ekzekutiv gjithëpërfshirës, lëvizja e parë e madhe e politikës hapësinore të mandatit të dytë të administratës së tij.
Urdhri, i lëshuar disa orë pasi astronauti miliarder privat dhe ish-klient i SpaceX, Jared Isaacman, u betua si administratori i 15-të i NASA-s, riorganizoi gjithashtu koordinimin e politikave kombëtare hapësinore nën drejtimin e këshilltarit kryesor të shkencës të Trumpit, Michael Kratsios.
I titulluar "SIGURIMI I SUPERIORITETI HAPËSINOR AMERIKAN", urdhri i bën thirrje Pentagonit dhe agjencive të inteligjencës amerikane të krijojnë një strategji të sigurisë hapësinore, nxit efikasitetin midis kontraktorëve privatë dhe kërkon demonstrime të teknologjive të mbrojtjes nga raketat në kuadër të programit Golden Dome të Trump.
Duket se anuloi organin më të lartë koordinues të politikave hapësinore të Shtëpisë së Bardhë, Këshillin Kombëtar të Hapësirës, një panel anëtarësh të kabinetit që presidenti e ringjalli gjatë mandatit të tij të parë dhe që ka menduar ta shkarkojë këtë vit.
Por një zyrtar i administratës tha se nuk do të anulohej dhe sugjeroi që do të vazhdonte të ishte nën varësinë e Zyrës së Politikave Teknologjike të Shtëpisë së Bardhë me një strukturë të ndryshme në të cilën presidenti, në vend të zëvendëspresidentit, do të ishte kryetar.
Qëllimi për të ulur njerëzit në Hënë deri në fund të mandatit të dytë të Trumpit në vitin 2028 ka ngjashmëri me direktivën e presidentit në mandatin e tij të parë për të bërë një kthim në Hënë deri në vitin 2024, duke e vendosur satelitin në qendër të politikës amerikane të eksplorimit të hapësirës. /Telegrafi/
NASA po fton njerëz në mbarë botën të dërgojnë emrat e tyre në Hënë në bordin e misionit Artemis II, i cili është planifikuar të niset jo më vonë se prilli 2026.
Ky mision historik do të shënojë fluturimin e parë me ekuipazh të programit Artemis, që synon të kthejë njerëzit në Hënë dhe përfundimisht të dërgojë njerëz në Mars.
Shkruani emrin tuaj dhe një kod PIN me 4 deri në 7 shifra;
Shkarkoni kartën tuaj të personalizuar të imbarkimit.
"Mbani gjurmët e kodit tuaj PIN. NASA nuk është në gjendje të rikuperojë një kod PIN të humbur, kështu që do t'ju duhet të mbani gjurmët nëse doni të kërkoni kartën tuaj të imbarkimit në të ardhmen", tha NASA.
Have you signed up yet to send your name around the Moon?
Ekuipazhi i Artemis II përfshin katër astronautë - astronautët e NASA-s Reid Wiseman, Victor Glover dhe Christina Koch, si dhe astronautin e CSA-së (Agjencia Hapësinore Kanadeze) Jeremy Hansen.
Ata do të fluturojnë rreth Hënës dhe do të kthehen me Artemis II, fluturimi i parë me ekuipazh në kuadër të fushatës Artemis të NASA-s.
Agjencia hapësinore tha se disa ngarkesa do të fluturojnë në bordin e Artemis II për të zgjeruar njohuritë mbi rrezatimin hapësinor, shëndetin dhe sjelljen e njeriut, si dhe komunikimet hapësinore. /Telegrafi/
Qielli i sotëm mbart një spektakël të rrallë qiellor. Hëna e plotë e nëntorit, e njohur tradicionalisht si “Hëna e Kastorit”, ndriçon sonte të mërkurën, duke u shfaqur në një formë më të madhe dhe më të shndritshme se shumicën e hënave të vitit. Kjo nuk është një hënë e plotë e zakonshme por një superhënë, dhe madje e fundit e stinës së vjeshtës.
Emërtimi “Hëna e Kastorit” vjen nga tradita e amerikanëve vendas, të cilët e kanë lidhur këtë fazë të hënës me periudhën kur kastorët janë tepër aktivë në ndërtimin e foletëve të tyre dhe kur gjuetarët vendosin kurthe, para se temperaturat të zbresin dhe ujërat të ngrijnë. Ky emërtim i vjetër është një shenjë e lidhjes së njeriut me ritmet natyrore dhe përgatitjet për dimrin.
Kjo hënë simbolizon përgatitjen, kujdesin dhe durimin një fazë reflektimi dhe rikthimi tek gjërat thelbësore, para fillimit të stinës së ftohtë.
Por ajo që e bën edhe më të veçantë këtë hënë është pozicioni i saj në orbitë. Hëna ndodhet në perige, pika më e afërt me Tokën, rreth 356,980 kilometra larg. Kjo afërsi bën që hëna të duket deri në 30% më e ndritshme dhe dukshëm më e madhe në horizont, duke krijuar ndjesinë e një sfere pothuajse të artë dhe të plotë që mbush qiellin.
Spektakli mund të vëzhgohet me sy të lirë, pa pajisje astronomike, dhe pritet që pamja të jetë më e qartë në zonat ku qielli është i pastër dhe pa drita të shumta artificiale.
Më 4 nëntor, hëna do të ofrojë spektaklin e saj më të ndritshëm dhe të madh të vitit. Ajo do të jetë hëna e dytë nga tri superhënat që mbyllin vitin 2025. E quajtur ndonjëherë “hëna e kastorit”, ajo shënon stinën kur kastorët ndërtojnë trarët e tyre të drurit dhe kur nis lundrimi para ngrirjes […]
Superhëna e tetorit 2025, e njohur edhe si Hëna e Korrjes, do të jetë një spektakël qiellor që nuk duhet humbur. Ky fenomen ndodh kur hëna e plotë përkon me pikën e saj më të afërt me Tokën, duke e bërë atë të duket më e madhe dhe më e ndritshme se zakonisht.
Data dhe ora
-Data: E hënë, 6 tetor 2025
-Ora maksimale e ndriçimit: 23:47
Kjo ngjarje shënon të parën nga tre superhëna të njëpasnjëshme në vitin 2025, e ndjekur nga Hëna e Kastorit në nëntor dhe Hëna e Ftohtë në dhjetor.
Si ta shikoni?
Vendndodhja: Kërkoni një vend të errët dhe të kthjellët, larg ndotjes nga drita e qyteteve.
Koha : Hëna do të jetë më e dukshme nga muzgu dhe do të arrijë ndriçimin e saj maksimal rreth orës 23:47
Pajisjet: Nuk kërkohen pajisje të posaçme; megjithatë, dylbitë ose një teleskop mund ta përmirësojnë përvojën e shikimit.
Pse quhet Hëna e Korrjes?
Ky emër vjen nga tradita bujqësore, pasi hëna e plotë në tetor i ndihmonte fermerët të korrnin të korrat e tyre natën, falë dritës së saj të ndritshme. Superhëna e tetorit 2025 premton një spektakël të paharrueshëm, me Hënën që shkëlqen më të madhe dhe më të ndritshme në qiellin e natës. Edhe pse energjia e saj ndihet në të gjithë planetin, gjetja e një vendi të pastër dhe shijimi i momentit do ta bëjë përvojën edhe më magjike.
Mos harroni të shikoni lart në qiell dhe të lidheni me madhështinë e kozmosit ndërsa kjo Hënë e Korrjes ndriçon natën.
TIRANË, 17 shtator/ATSH/ Zëvendëskryeministrja njëherësh ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku, prezantoi sot drejtorin e ri të Agjencisë Shtetërore për Shpronësimin (ASHSH), Ermal Shenën, duke theksuar se ekspertiza e tij është garanci shtesë për përshpejtimin e arritjes së objektivave.
Këshilli i Ministrave e emëroi Ermal Shenën drejtor të përgjithshëm të Agjencisë Shtetërore për Shpronësimin më 10 shtator, duke zëvendësuar në këtë detyrë Kastriot Gurrën.
Balluku theksoi rolin kyç që luan ASHSH-ja në realizimin dhe avancimin e projekteve infrastrukturore në të gjithë vendin.
“Ermal Shena është njohës i mirë i sektorit, me një eksperiencë të gjatë dhe të konsoliduar, që përbën një garanci shtesë për përshpejtimin e arritjes së objektivave tona. Agjencia Shtetërore për Shpronësimin mbetet një nga institucionet më të rëndësishme, me një rol thelbësor në zbatimin dhe zhvillimin e projekteve infrastrukturore në të gjithë vendin”, tha ajo.
Një eklips i plotë hënor, i njohur ndryshe edhe si “Hëna e gjakut” për shkak të ngjyrës së kuqe të hijes që e mbulon, ndodhi natën e së dielës dhe në orët e para të mëngjesit të së hënës, sipas orës lokale.
Ky ishte eklipsi i dytë i plotë hënor për këtë vit, dhe kësaj here, Azia pati pamjen më të mirë të këtij spektakli qiellor. Banorët e qyteteve të Lindjes së Mesme si Dubai, Jerusalemi dhe Bagdadi përjetuan një pamje mbresëlënëse, ndërsa hija e Tokës mbuloi hënën e plotë, në një linjë të përsosur mes Diellit dhe Hënës.
Spektakli zgjati një orë e 22 minuta, ndërsa gjithë procesi – nga kafshimi i parë i hënës deri në rikthimin e saj të plotë – zgjati mbi pesë orë.
Në muajin mars, një tjetër eklips hënor, por më i shkurtër, ishte i dukshëm kryesisht në kontinentin Amerikan.
Këtë herë, i gjithë eklipsi ishte i dukshëm në një zonë të gjerë të Azisë – nga Arabia Saudite deri në Filipine, nga Oqeani Arktik deri në Antarktidë – si dhe në disa pjesë të Afrikës Lindore dhe në gjysmën perëndimore të Australisë.
Pjesë të tjera të Afrikës, Australisë dhe Evropës patën mundësinë të shohin vetëm faza të pjesshme të këtij fenomeni. Disa momente të eklipsit ishin të dukshme edhe nga bregdeti i Brazilit dhe një pjesë e Alaskës. Ndërkohë, dy javë pas këtij eklipsi, një eklips diellor i pjesshëm pritet të jetë i dukshëm nga Zelanda e Re, një pjesë e vogël e Australisë dhe Antarktida./abcnews.al
Adhuruesit e qiellit do të kenë mundësinë të shohin nesër një nga fenomenet më të rralla dhe më mbresëlënëse natyrore – Hënën e Përgjakshme, ose eklipsin total hënor.
Sipas “Space”, eklipsi i plotë do të zgjasë 82 minuta, ndërsa i gjithë procesi do të marrë rreth pesë orë e gjysmë, nga ora 17:28 deri në 22:55 sipas orës lokale. Faza më e bukur e njohur si totaliteti do të ndodhë mes orës 19:30 – 20:52, kur Hëna do të marrë një nuancë të kuqërremtë.
Pamjet më të mira do të jenë nga Azia dhe Australia Perëndimore, por fenomeni do të jetë i dukshëm edhe në Evropë, Afrikë, Australi Lindore dhe Zelandë të Re. Në total, rreth 6.2 miliardë njerëz do të mund ta shohin fazën e plotë të eklipsit, ndërsa gati 7.1 miliardë do të shohin të paktën një pjesë të tij.
Ngjyra e Hënës do të varet nga kushtet atmosferike – pluhuri, ndotja dhe moti mund të ndryshojnë intensitetin e të kuqes, duke krijuar pamje të ndryshme nga vendi në vend. Në Evropë, Hëna do të lindë pjesërisht e eklipsuar, ndaj një horizont i hapur lindor do të jetë kyç për ta parë më qartë.
Për ata që nuk do të mund ta ndjekin fenomenin nga afër, transmetime live falas do të ofrohen nga The Virtual Telescope Project dhe Time & Date, ku astronomë dhe gazetarë do të sjellin pamjet më të bukura të këtij spektakli qiellor.
Eklipsi i fundit total hënor, i cili ndodhi në nëntor 2022, zgjati 1 orë e 25 minuta./KultPlus.com
Mbrëmjen e së shtunës, më 7 shtator, qielli do të ndriçohet nga një spektakël unik: Hëna e plotë e shtatorit , e njohur si “Hëna e Misrit”, do të përkojë me një eklips total hënor, duke krijuar fenomenin mbresëlënës të “Hënës së Përgjakshme”.
Për vëzhgimin më të mirë të “Hënës së Përgjakshme”, shkencëtarët thonë se ia vlen të shikohet qielli rreth 75 minuta para eklipsit total, në mënyrë që të shohim hyrjen graduale të Hënës në hije. Një spektakël mbresëlënës do të ofrohet edhe kur ajo të kthehet në dritë të plotë.
Eklipsi total hënor do ta “pikturojë” satelitin e Tokës me një ngjyrë të kuqe të ndezur, duke krijuar fenomenin mbresëlënës. Fillimisht, eklipsi do të zgjasë nga ora 15:28 deri në 20:55 GMT (18:28 deri në 23:55 sipas kohës greke). Faza e eklipsit total – kur Hëna është zhytur plotësisht në hijen e Tokës – do të zgjasë 82 minuta, nga ora 17:30 deri në 18:52 GMT.
Si shpjegohet imazhi “i përgjakshëm” i hënës?
Eklipsi ndodh vetëm 2.7 ditë para perigjeut – afrimi më i afërt i Hënës me Tokën – duke e bërë atë të duket pak më e madhe. Karakteristika më e habitshme do të jetë hija intensive: rreth 36 përqind e diametrit të saj do të kalojë nëpër pjesën më të errët të hijes së Tokës, duke i dhënë asaj një ngjyrë të kuqe të pasur dhe të thellë.
Kjo ngjyrë krijohet kur rrezet e diellit kalojnë nëpër atmosferën e Tokës, duke e thyer dhe “pikturuar” Hënën në nuanca të kuqes dhe portokallit.
Edhe nëse nuk mund ta shihni eklipsin nga vendi ku jeni, Space.com do ta transmetojë atë drejtpërdrejt, duke ju lejuar të shikoni fenomenin e “hënës së përgjakur” në kohë reale.
Login
