ROMË, 3 janar /ATSH-ANSA/ – Misione të reja në Hënë dhe Mars, së bashku me zbulimin e pritur të planetëve të ngjashëm me Tokën dhe rezultatet e një prove që synon identifikimin e 50 llojeve të kancerit përmes analizës së gjakut dhe një projekt kinez për të shpuar 11 kilometra në koren e Tokës për të arritur mantelin e saj.

Shkenca e vitit 2026 është plot premtime, sipas një analize të publikuar në faqen e internetit të revistës ”Nature”.

Misioni ”Artemis II” është planifikuar jo më herët se shkurti 2026.

Pesëdhjetë vjet pas misioneve ”Apollo”, ai do të transportojë katër astronautë në orbitën hënore për 10 ditë në bordin e anijes kozmike ”Orion”.

Hëna është gjithashtu objektivi i misionit kinez ”Chang’e-7”, i cili synon të arrijë polin jugor hënor në gusht, duke u ulur atje për të kërkuar akull uji dhe për të studiuar tërmetet hënore.

Ndërkohë, Japonia po synon dy hënat e Marsit, ndërsa përgatitet të nisë misionin ”Martian Moons eXploration” (MMX) për të vizituar hënat Phobos dhe Deimos, duke sjellë mostra përsëri në Tokë.

Ende në temën e hapësirës, ​​misioni PLATO i Agjencisë Hapësinore Evropiane mban premtime të mëdha: teleskopi i ri hapësinor, i planifikuar për t’u lëshuar në dhjetor 2026, do të synojë të gjejë planetë të ngjashëm me Tokën jashtë Sistemit Diellor dhe të përcaktojë nëse ata janë të aftë të mbështesin jetën.

Ka gjithashtu pritshmëri të larta për vitin 2026 në biomjekësi.

Rezultatet e një studimi klinik të kryer në Britaninë e Madhe mbi 140 000 njerëz po ndiqen me shumë interes.

Studimi synon të identifikojë, përmes një analize të thjeshtë gjaku, gjurmë të 50 formave të kancerit në fazën e hershme, përpara se të shfaqen simptomat.

Nëse prova jep rezultate pozitive, testet mund të shtrihen në dhjetëra spitale. Pritet gjithashtu autorizimi për dy prova klinike bazuar në teknikën CRISPR, me redaktim të personalizuar të gjeneve që në vitin 2025 lejoi korrigjimin e një sëmundjeje të rrallë metabolike tek një foshnjë e porsalindur.

Inteligjenca artificiale është gjithashtu gati të bëhet një prani e madhe në laboratorët kërkimorë: qëllimi është të shkohet përtej modeleve të mëdha gjuhësore (LLM), të cilat janë të kushtueshme për t’u trajnuar, për të hartuar modele në shkallë të vogël që mësojnë nga grupe të vogla të dhënash dhe mund të specializohen në zgjidhjen e problemeve shumë specifike.

Këto sisteme nuk gjenerojnë tekst, por përpunojnë përfaqësime matematikore të informacionit.

Së fundmi, ka pritje për misionin kinez me anijen ”Meng Xiang”, e cila synon të shpojë në koren e Tokës deri në 11 kilometra thellësi për të arritur në mantel dhe për të mbledhur mostra që mund të na ndihmojnë të kuptojmë se si formohet dyshemeja e oqeanit dhe çfarë nxit aktivitetin tektonik./  a.jor.

The post KOMENT – Hëna, Toka dhe armët kundër kancerit në qendër të shkencës 2026 appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 30 dhjetor/ATSH/ Këshilli i Ministrave miratoi sot krijimin e bazës së të dhënave shtetërore të Sistemit të Menaxhimit të Informacionit të Arsimit të Lartë (SMIAL).

Sipas vendimit të miratuar në mbledhjen e sotme të qeverisë institucioni administrues i bazës së të dhënave shtetërore SMIAL është Qendra e Shërbimeve Arsimore.

Të dhënat e bazës shtetërore ndahen në të dhëna parësore dhe dytësore. Ndërkohë që të dhënat parësore të SMIAL-it konsiderohen të dhënat e mbledhura nga Qendra e Shërbimeve Arsimore.

Të dhënat dytësore të SMIAL-it konsiderohen të dhënat që merren nga Regjistri Kombëtar i Gjendjes Civile, Regjistri Elektronik Kombëtar për të Huajt në Republikën e Shqipërisë, Regjistri Tregtar dhe nga Sistemi i Tatimit Elektronik.

The post Miratohet krijimi i bazës së të dhënave të Sistemit të Menaxhimit të Informacionit të Arsimit të Lartë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

Astronomja kosovare, Pranvera Hyseni, po zhvillon aktualisht punë kërkimore në qendrën e NASA-s në Mauna Kea, Havaji, ku ka akses në teleskopin tri metërsh, një nga instrumentet më të avancuara të observatorit.

Pozicioni i këtij observatori, në një lartësi mbidetare prej rreth 4,000 metrash, ofron kushte ideale për vëzhgimin e universit.

Hyseni ka ndarë pamje të mrekullueshme nga zyra e saj në majë të malit, ku shfaqet ambienti spektakolar natyror që e rrethon.

Entuziazmi i saj për kërkimin shkencor duket qartë, ndërsa ajo merr pjesë në projekte të avancuara që lidhen me studimin e asteroideve dhe objekteve të tjera qiellore, duke kontribuar në përparimin e njohurive mbi hapësirën dhe mekanizmat që rregullojnë lëvizjen e trupave qiellorë.

Së fundmi ajo ka ndarë një video në TikTok ku tregon pamjet mahnitëse të Hënës, të kapura përmes një teleskop 1.5 metra.

Videoja ka tërhequr vëmendjen e ndjekësve të saj, duke ofruar një perspektivë të jashtëzakonshme dhe të detajuar të sipërfaqes së Hënës.

Puna e Pranverës nuk ka vetëm rëndësi shkencore, por shërben edhe si frymëzim për astronomët e rinj dhe komunitetin shkencor në Kosovë dhe më gjerë.

Përmes bashkëpunimit me shkencëtarë ndërkombëtarë dhe përdorimit të teknologjisë së avancuar në NASA, ajo po sjell njohuri të reja që mund të ndihmojnë në zbulimin e mistereve të universit. /Telegrafi/

Shtetet e Bashkuara duan të dërgojnë njerëz në Hënë, të dërgojnë reaktorë bërthamorë në hapësirë dhe të zhvillojnë teknologji raketash që mund të lëshohen në hapësirë para fundit të dekadës.

Në një urdhër të ri ekzekutiv gjithëpërfshirës, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, përcaktoi një plan pesëvjeçar për atë që administrata e tij do të arrijë në hapësirë, përcjell Telegrafi.

Më poshtë hedhim një vështrim më të afërt në atë që përfshihet në direktivën e re të politikave:

Kthimi në Hënë

I pari në listë është një kthim në Hënë deri në vitin 2028 me krijimin e një "pike të përhershme hënore" deri në vitin 2030.

Administrata Kombëtare e Aeronautikës dhe Hapësirës (NASA) e SHBA-së dhe partnerë si Agjencia Evropiane e Hapësirës (ESA) po përgatiten për nisjen e misioneve Artemis, të cilat do të shohin njerëzit të kthehen në sipërfaqen e Hënës.

Artemis II, e planifikuar të orbitojë rreth Hënës në shkurt të vitit 2026, ka tre astronautë amerikanë dhe një kanadez në bord.

Ndërkohë, ende nuk ka një listë ekuipazhi për misionin e mëvonshëm Artemis III, ku astronautët do të ecin në sipërfaqen e Hënës.

Ekspertët i thanë më parë Euronews Next se misioni, i planifikuar për vitin 2027, ka të ngjarë të vonohet për shkak të testimit të vazhdueshëm të Starship të SpaceX, pajisjes që supozohet të përdorë misioni.

Urdhri ekzekutiv i Trump tha gjithashtu se administrata e tij do të rrisë "efektivitetin e kostos së arkitekturave të lëshimit dhe eksplorimit", siç është krijimi i shërbimeve komerciale të lëshimit, për të sjellë eksplorimin hënor.

SHBA-të do të jenë "kombi i parë që do të zbresë" në Mars

NASA po punon në një të ashtuquajtur “tubacion misioni nga ‘Hëna-në-Mars’”, ku shkencëtarët do të përdorin mësimet nga sipërfaqja e Hënës, si dhe një bazë atje, për të punuar drejt një misioni përfundimtar në Mars.

Megjithatë, Trump ka thënë në të kaluarën se agjencia duhet të përqendrohet vetëm në arritjen e Planetit të Kuq.

Planeti i Kuq u përmend në urdhrin ekzekutiv se Shtetet e Bashkuara "do të jenë kombi i parë që do të zbarkojë një astronaut në Mars".

Trump citohet nga Washington Post gjatë mandatit të tij të parë në vitin 2017 të ketë thënë se do të donte të shihte amerikanët të shkelnin në Mars gjatë mandatit të tij të dytë, por që atëherë nuk janë ndarë afate kohore të azhurnuara.

Raketa të reja hapësinore deri në vitin 2028

Administrata Trump dëshiron të mbrojë "sigurinë jetësore kombëtare dhe ekonomike të Amerikës" në hapësirë duke ndërtuar teknologji të mbrojtjes nga raketat.

Urdhri thotë se teknologjia e raketave të gjeneratës së ardhshme do të përmirësojë projektin e Kupolës së Artë të Trump: një sistem mbrojtës i shtresuar që do të mbrojë vendin nga lloje të ndryshme raketash, duke përfshirë raketat balistike, hipersonike dhe ato të lundrimit.

Ai gjithashtu do të jetë në gjendje të “pushtojë” dronët dhe kërcënimet ajrore të përparuara.

Në maj, Trump njoftoi se Kupola e Artë do të kushtonte rreth 175 miliardë dollarë (mbi 150 miliardë euro) dhe mund të ndërtohej para përfundimit të mandatit të tij të dytë në vitin 2028.

Sistemi mbrojtës hapësinor që do të krijohet përfundimisht do të jetë në gjendje të "zbulojë, karakterizojë dhe kundërshtojë kërcënimet ndaj Shteteve të Bashkuara" nga orbita shumë e ulët e Tokës, duke përfshirë çdo armë bërthamore të vendosur në hapësirë.

Urdhri ekzekutiv i jep gjithashtu qeverisë amerikane gjashtë muaj për të zbatuar një strategji të sigurisë hapësinore.

Zhvillimi i një ekonomie hapësinore komerciale

Urdhri ekzekutiv i Trump thotë se ai “do të lërë mënjanë” gjithashtu të paktën 50 miliardë dollarë (43.15 miliardë euro) për të krijuar një "ekonomi të gjallë hapësinore komerciale" deri në vitin 2028.

Fokusi i administratës do të jetë në krijimin e vendeve të punës me paga të larta në “prodhimin hapësinor, duke rritur numrin e testimeve të lëshimit dhe rihyrjes dhe reformat e politikave”.

Kjo vjen pas një urdhri tjetër ekzekutiv në gusht, ku ai udhëzoi agjenci të shumta federale të thjeshtonin rregulloret, të përshpejtonin lëshimet dhe të mbështesnin infrastrukturën hapësinore për një ekonomi të re në orbitë.

Urdhri ekzekutiv i gushtit eliminoi gjithashtu rishikimet mjedisore për lëshimet dhe rihyrjet në hapësirë.

Një ekonomi komerciale hapësinore siguron që "Shtetet e Bashkuara të ruajnë rolin e tyre udhëheqës në përdorimin komercial të hapësirës", thuhet në urdhrin e gushtit.

Një pjesë tjetër e urdhrit ekzekutiv të dhjetorit është gjithashtu një thirrje për veprim për kompanitë private për të përmirësuar infrastrukturën e tyre të lëshimit, në mënyrë që Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor (ISS) të mund të zëvendësohet deri në vitin 2030. /Telegrafi/

Presidenti amerikan Donald Trump përcaktoi qëllimin e SHBA-së për të dërguar njerëzit përsëri në Hënë deri në vitin 2028 dhe për të mbrojtur hapësirën nga kërcënimet me armë në një urdhër ekzekutiv gjithëpërfshirës, lëvizja e parë e madhe e politikës hapësinore të mandatit të dytë të administratës së tij.

Urdhri, i lëshuar disa orë pasi astronauti miliarder privat dhe ish-klient i SpaceX, Jared Isaacman, u betua si administratori i 15-të i NASA-s, riorganizoi gjithashtu koordinimin e politikave kombëtare hapësinore nën drejtimin e këshilltarit kryesor të shkencës të Trumpit, Michael Kratsios.

I titulluar "SIGURIMI I SUPERIORITETI HAPËSINOR AMERIKAN", urdhri i bën thirrje Pentagonit dhe agjencive të inteligjencës amerikane të krijojnë një strategji të sigurisë hapësinore, nxit efikasitetin midis kontraktorëve privatë dhe kërkon demonstrime të teknologjive të mbrojtjes nga raketat në kuadër të programit Golden Dome të Trump.

Duket se anuloi organin më të lartë koordinues të politikave hapësinore të Shtëpisë së Bardhë, Këshillin Kombëtar të Hapësirës, një panel anëtarësh të kabinetit që presidenti e ringjalli gjatë mandatit të tij të parë dhe që ka menduar ta shkarkojë këtë vit.

Por një zyrtar i administratës tha se nuk do të anulohej dhe sugjeroi që do të vazhdonte të ishte nën varësinë e Zyrës së Politikave Teknologjike të Shtëpisë së Bardhë me një strukturë të ndryshme në të cilën presidenti, në vend të zëvendëspresidentit, do të ishte kryetar.

Qëllimi për të ulur njerëzit në Hënë deri në fund të mandatit të dytë të Trumpit në vitin 2028 ka ngjashmëri me direktivën e presidentit në mandatin e tij të parë për të bërë një kthim në Hënë deri në vitin 2024, duke e vendosur satelitin në qendër të politikës amerikane të eksplorimit të hapësirës. /Telegrafi/

NASA po fton njerëz në mbarë botën të dërgojnë emrat e tyre në Hënë në bordin e misionit Artemis II, i cili është planifikuar të niset jo më vonë se prilli 2026.

Ky mision historik do të shënojë fluturimin e parë me ekuipazh të programit Artemis, që synon të kthejë njerëzit në Hënë dhe përfundimisht të dërgojë njerëz në Mars.

Ja si ta dërgoni emrin tuaj në hapësirë:

Vizitoni faqen e regjistrimit të NASA-s: https://www3.nasa.gov/send-your-name-with-artemis/

Shkruani emrin tuaj dhe një kod PIN me 4 deri në 7 shifra;

Shkarkoni kartën tuaj të personalizuar të imbarkimit.

"Mbani gjurmët e kodit tuaj PIN. NASA nuk është në gjendje të rikuperojë një kod PIN të humbur, kështu që do t'ju duhet të mbani gjurmët nëse doni të kërkoni kartën tuaj të imbarkimit në të ardhmen", tha NASA.

Ekuipazhi i Artemis II përfshin katër astronautë - astronautët e NASA-s Reid Wiseman, Victor Glover dhe Christina Koch, si dhe astronautin e CSA-së (Agjencia Hapësinore Kanadeze) Jeremy Hansen.

Ata do të fluturojnë rreth Hënës dhe do të kthehen me Artemis II, fluturimi i parë me ekuipazh në kuadër të fushatës Artemis të NASA-s.

Agjencia hapësinore tha se disa ngarkesa do të fluturojnë në bordin e Artemis II për të zgjeruar njohuritë mbi rrezatimin hapësinor, shëndetin dhe sjelljen e njeriut, si dhe komunikimet hapësinore. /Telegrafi/

Qielli i sotëm mbart një spektakël të rrallë qiellor. Hëna e plotë e nëntorit, e njohur tradicionalisht si “Hëna e Kastorit”, ndriçon sonte të mërkurën, duke u shfaqur në një formë më të madhe dhe më të shndritshme se shumicën e hënave të vitit. Kjo nuk është një hënë e plotë e zakonshme por një superhënë, dhe madje e fundit e stinës së vjeshtës.

Emërtimi “Hëna e Kastorit” vjen nga tradita e amerikanëve vendas, të cilët e kanë lidhur këtë fazë të hënës me periudhën kur kastorët janë tepër aktivë në ndërtimin e foletëve të tyre dhe kur gjuetarët vendosin kurthe, para se temperaturat të zbresin dhe ujërat të ngrijnë. Ky emërtim i vjetër është një shenjë e lidhjes së njeriut me ritmet natyrore dhe përgatitjet për dimrin.

Kjo hënë simbolizon përgatitjen, kujdesin dhe durimin një fazë reflektimi dhe rikthimi tek gjërat thelbësore, para fillimit të stinës së ftohtë.

Por ajo që e bën edhe më të veçantë këtë hënë është pozicioni i saj në orbitë. Hëna ndodhet në perige, pika më e afërt me Tokën, rreth 356,980 kilometra larg. Kjo afërsi bën që hëna të duket deri në 30% më e ndritshme dhe dukshëm më e madhe në horizont, duke krijuar ndjesinë e një sfere pothuajse të artë dhe të plotë që mbush qiellin.

Spektakli mund të vëzhgohet me sy të lirë, pa pajisje astronomike, dhe pritet që pamja të jetë më e qartë në zonat ku qielli është i pastër dhe pa drita të shumta artificiale.

The post Hëna Castor ndriçon qiellin, superhëna më e madhe e vitit 2025 appeared first on iconstyle.al.

Më 4 nëntor, hëna do të ofrojë spektaklin e saj më të ndritshëm dhe të madh të vitit. Ajo do të jetë hëna e dytë nga tri superhënat që mbyllin vitin 2025. E quajtur ndonjëherë “hëna e kastorit”, ajo shënon stinën kur kastorët ndërtojnë trarët e tyre të drurit dhe kur nis lundrimi para ngrirjes […]

The post Më e madhja dhe e ndritshmja, pse nuk duhet ta humbisni hënën e artë të nëntorit appeared first on BoldNews.al.

Superhëna e tetorit 2025, e njohur edhe si Hëna e Korrjes, do të jetë një spektakël qiellor që nuk duhet humbur. Ky fenomen ndodh kur hëna e plotë përkon me pikën e saj më të afërt me Tokën, duke e bërë atë të duket më e madhe dhe më e ndritshme se zakonisht.

Data dhe ora

-Data: E hënë, 6 tetor 2025
-Ora maksimale e ndriçimit: 23:47

Kjo ngjarje shënon të parën nga tre superhëna të njëpasnjëshme në vitin 2025, e ndjekur nga Hëna e Kastorit në nëntor dhe Hëna e Ftohtë në dhjetor.

Si ta shikoni?

Vendndodhja: Kërkoni një vend të errët dhe të kthjellët, larg ndotjes nga drita e qyteteve.
Koha : Hëna do të jetë më e dukshme nga muzgu dhe do të arrijë ndriçimin e saj maksimal rreth orës 23:47
Pajisjet: Nuk kërkohen pajisje të posaçme; megjithatë, dylbitë ose një teleskop mund ta përmirësojnë përvojën e shikimit.

Pse quhet Hëna e Korrjes?

Ky emër vjen nga tradita bujqësore, pasi hëna e plotë në tetor i ndihmonte fermerët të korrnin të korrat e tyre natën, falë dritës së saj të ndritshme. Superhëna e tetorit 2025 premton një spektakël të paharrueshëm, me Hënën që shkëlqen më të madhe dhe më të ndritshme në qiellin e natës. Edhe pse energjia e saj ndihet në të gjithë planetin, gjetja e një vendi të pastër dhe shijimi i momentit do ta bëjë përvojën edhe më magjike.

Mos harroni të shikoni lart në qiell dhe të lidheni me madhështinë e kozmosit ndërsa kjo Hënë e Korrjes ndriçon natën.

The post Kur është superhëna e tetorit 2025? appeared first on iconstyle.al.

TIRANË, 17 shtator/ATSH/ Zëvendëskryeministrja njëherësh ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku, prezantoi sot drejtorin e ri të Agjencisë Shtetërore për Shpronësimin (ASHSH), Ermal Shenën, duke theksuar se ekspertiza e tij është garanci shtesë për përshpejtimin e arritjes së objektivave.

Këshilli i Ministrave e emëroi Ermal Shenën drejtor të përgjithshëm të Agjencisë Shtetërore për Shpronësimin më 10 shtator, duke zëvendësuar në këtë detyrë Kastriot Gurrën.

Balluku theksoi rolin kyç që luan ASHSH-ja në realizimin dhe avancimin e projekteve infrastrukturore në të gjithë vendin.

“Ermal Shena është njohës i mirë i sektorit, me një eksperiencë të gjatë dhe të konsoliduar, që përbën një garanci shtesë për përshpejtimin e arritjes së objektivave tona. Agjencia Shtetërore për Shpronësimin mbetet një nga institucionet më të rëndësishme, me një rol thelbësor në zbatimin dhe zhvillimin e projekteve infrastrukturore në të gjithë vendin”, tha ajo.

1 nga 3

/r.e//a.f/

The post Balluku: Shena në krye të ASHSH-së, garanci për arritjen e objektivave appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

Një eklips i plotë hënor, i njohur ndryshe edhe si “Hëna e gjakut” për shkak të ngjyrës së kuqe të hijes që e mbulon, ndodhi natën e së dielës dhe në orët e para të mëngjesit të së hënës, sipas orës lokale.

Ky ishte eklipsi i dytë i plotë hënor për këtë vit, dhe kësaj here, Azia pati pamjen më të mirë të këtij spektakli qiellor. Banorët e qyteteve të Lindjes së Mesme si Dubai, Jerusalemi dhe Bagdadi përjetuan një pamje mbresëlënëse, ndërsa hija e Tokës mbuloi hënën e plotë, në një linjë të përsosur mes Diellit dhe Hënës.

Spektakli zgjati një orë e 22 minuta, ndërsa gjithë procesi – nga kafshimi i parë i hënës deri në rikthimin e saj të plotë – zgjati mbi pesë orë.

Në muajin mars, një tjetër eklips hënor, por më i shkurtër, ishte i dukshëm kryesisht në kontinentin Amerikan.

Këtë herë, i gjithë eklipsi ishte i dukshëm në një zonë të gjerë të Azisë – nga Arabia Saudite deri në Filipine, nga Oqeani Arktik deri në Antarktidë – si dhe në disa pjesë të Afrikës Lindore dhe në gjysmën perëndimore të Australisë.

Pjesë të tjera të Afrikës, Australisë dhe Evropës patën mundësinë të shohin vetëm faza të pjesshme të këtij fenomeni. Disa momente të eklipsit ishin të dukshme edhe nga bregdeti i Brazilit dhe një pjesë e Alaskës. Ndërkohë, dy javë pas këtij eklipsi, një eklips diellor i pjesshëm pritet të jetë i dukshëm nga Zelanda e Re, një pjesë e vogël e Australisë dhe Antarktida./abcnews.al

Adhuruesit e qiellit do të kenë mundësinë të shohin nesër një nga fenomenet më të rralla dhe më mbresëlënëse natyrore – Hënën e Përgjakshme, ose eklipsin total hënor.

Sipas “Space”, eklipsi i plotë do të zgjasë 82 minuta, ndërsa i gjithë procesi do të marrë rreth pesë orë e gjysmë, nga ora 17:28 deri në 22:55 sipas orës lokale. Faza më e bukur e njohur si totaliteti do të ndodhë mes orës 19:30 – 20:52, kur Hëna do të marrë një nuancë të kuqërremtë.

Pamjet më të mira do të jenë nga Azia dhe Australia Perëndimore, por fenomeni do të jetë i dukshëm edhe në Evropë, Afrikë, Australi Lindore dhe Zelandë të Re. Në total, rreth 6.2 miliardë njerëz do të mund ta shohin fazën e plotë të eklipsit, ndërsa gati 7.1 miliardë do të shohin të paktën një pjesë të tij.

Ngjyra e Hënës do të varet nga kushtet atmosferike – pluhuri, ndotja dhe moti mund të ndryshojnë intensitetin e të kuqes, duke krijuar pamje të ndryshme nga vendi në vend. Në Evropë, Hëna do të lindë pjesërisht e eklipsuar, ndaj një horizont i hapur lindor do të jetë kyç për ta parë më qartë.

Për ata që nuk do të mund ta ndjekin fenomenin nga afër, transmetime live falas do të ofrohen nga The Virtual Telescope Project dhe Time & Date, ku astronomë dhe gazetarë do të sjellin pamjet më të bukura të këtij spektakli qiellor.

Eklipsi i fundit total hënor, i cili ndodhi në nëntor 2022, zgjati 1 orë e 25 minuta./KultPlus.com

Mbrëmjen e së shtunës, më 7 shtator, qielli do të ndriçohet nga një spektakël unik: Hëna e plotë e shtatorit , e njohur si “Hëna e Misrit”, do të përkojë me një eklips total hënor, duke krijuar fenomenin mbresëlënës të “Hënës së Përgjakshme”.

Për vëzhgimin më të mirë të “Hënës së Përgjakshme”, shkencëtarët thonë se ia vlen të shikohet qielli rreth 75 minuta para eklipsit total, në mënyrë që të shohim hyrjen graduale të Hënës në hije. Një spektakël mbresëlënës do të ofrohet edhe kur ajo të kthehet në dritë të plotë.

Eklipsi total hënor do ta “pikturojë” satelitin e Tokës me një ngjyrë të kuqe të ndezur, duke krijuar fenomenin mbresëlënës. Fillimisht, eklipsi do të zgjasë nga ora 15:28 deri në 20:55 GMT (18:28 deri në 23:55 sipas kohës greke). Faza e eklipsit total – kur Hëna është zhytur plotësisht në hijen e Tokës – do të zgjasë 82 minuta, nga ora 17:30 deri në 18:52 GMT.

Si shpjegohet imazhi “i përgjakshëm” i hënës?

Eklipsi ndodh vetëm 2.7 ditë para perigjeut – afrimi më i afërt i Hënës me Tokën – duke e bërë atë të duket pak më e madhe. Karakteristika më e habitshme do të jetë hija intensive: rreth 36 përqind e diametrit të saj do të kalojë nëpër pjesën më të errët të hijes së Tokës, duke i dhënë asaj një ngjyrë të kuqe të pasur dhe të thellë.

Kjo ngjyrë krijohet kur rrezet e diellit kalojnë nëpër atmosferën e Tokës, duke e thyer dhe “pikturuar” Hënën në nuanca të kuqes dhe portokallit.

Edhe nëse nuk mund ta shihni eklipsin nga vendi ku jeni, Space.com do ta transmetojë atë drejtpërdrejt, duke ju lejuar të shikoni fenomenin e “hënës së përgjakur” në kohë reale.

The post Hëna e plotë e shtatorit: Hëna e misrit bëhet… Hëna e përgjakshme appeared first on iconstyle.al.

Rivaliteti i superfuqive në hapësirë po hyn në një fazë të re, në të cilën pavarësia energjetike përtej Tokës luan një rol kyç.

Shtetet e Bashkuara po përshpejtojnë planet për të ndërtuar një reaktor bërthamor në Hënë në përgjigje të aktivitetit në rritje të Kinës dhe Rusisë në hapësirë.

Mediat amerikane raportuan javën e kaluar se Sean Duffy, administratori i përkohshëm i NASA-s dhe sekretari i transportit të SHBA-së, tha se vendi mund ta përfundonte projektin që në vitin 2030.

Ai gjithashtu do të jetë shumë më i fortë se sa pritej; ndërsa projektet e mëparshme supozonin se reaktori bërthamor do të kishte rreth 40 kilovat energji, tani pritet të jetë 100 kW.

Kjo rritje dramatike e energjisë pritet të sigurojë energji të qëndrueshme për bazat e ardhshme në Hënë.

Bëhet e ditur se objekti do të ndërtohet si pjesë e programit ndërkombëtar Artemis, të mbikëqyrur nga NASA, i cili synon të dërgojë njerëz në Hënë dhe të përgatitet për ekspedita të ardhshme në Mars.

Përveç vetë reaktorit bërthamor, një infrastrukturë e plotë mbështetëse – nga rrjetet e transmetimit deri te ruajtja e energjisë – do të jetë jashtëzakonisht e rëndësishme.

Përshpejtimi i projektit paralajmëron një epokë të re të konkurrencës globale përtej Tokës.

A është i mundur afati i vitit 2030?

Sipas ekspertëve, afati i vitit 2030 është ambicioz, por teknikisht i mundur.

NASA dhe Departamenti Amerikan i Energjisë po punojnë tani për të zhvilluar një sistem energjie sipërfaqësore të ndarjes për të siguruar të paktën 40 kW energji, të cilën NASA tha se do të ishte e mjaftueshme për të furnizuar 30 familje për 10 vjet.

Reaktorët duhet të funksionojnë në mënyrë të besueshme në kushte ekstreme: luhatjet e temperaturës nga nxehtësia e ditës në ngricat e natës deri në -200 gradë Celsius, pa atmosferë dhe ftohje të kufizuar.

Reaktorët duhet të jenë të mbyllur, të sigurt dhe të aftë të menaxhojnë nxehtësinë në kushte presioni të ulët dhe graviteti më të ulët.

Për më tepër, lëshimet e raketave mbartin rrezikun e dështimit.

Reaktori do të dërgohej në një gjendje “të paaktivizuar” për të minimizuar rrezikun e kontaminimit në rast të një katastrofe.

Konkurrencë për të vendosur në Hënë

Sipas Traktatit të Hapësirës së Jashtme të vitit 1967, askush nuk mund të pretendojë territor në Hënë, shkruan euronews.

Por për arsye teknike, zonat e sigurisë rreth reaktorit mund të bllokojnë në mënyrë efektive aksesin e vendeve të tjera në zonat strategjike.

“Vendi i parë që [vendos një reaktor në Hënë] mund të deklarojë potencialisht një zonë ndalimi, e cila do t’i pengonte ndjeshëm Shtetet e Bashkuara të vendosin një prani të planifikuar të Artemis nëse nuk është atje më parë”, tha Duffy.

Kina tashmë po teston anijen e saj hënore Lanyue, e cila pret të transportojë njerëz në Hënë deri në vitin 2030.

Duke punuar me Rusinë, Kina planifikon të ndërtojë një Stacion Ndërkombëtar Kërkimor Hënor deri në vitin 2035, ndoshta me centralin e saj bërthamor në Hënë.

Partneritet teknologjik me Evropën

Aktiviteti evropian në eksplorimin hënor nuk kufizohet vetëm në mbështetjen për programin Artemis.

Vendet evropiane po ndjekin projektet e tyre të përparuara që jo vetëm mund të frymëzojnë sipërmarrjet amerikane, por shpesh ushqejnë drejtpërdrejt ato.

Projekti italian SELENE (Sistemet e Energjisë Hënore me Energji Bërthamore) përfshin ndërtimin e një “Qendre të Energjisë Hënore”, një burim i qëndrueshëm energjie në Hënë bazuar në burime të vogla energjie të njohura si reaktorë bërthamorë sipërfaqësorë.

Agjencia Hapësinore Italiane (ASI) po punon gjithashtu me NASA-n për të zhvilluar një modul që mund të shërbejë si një vend strehimi për astronautët në Hënë.

Agjencia Hapësinore Evropiane (ESA) po zbaton programin Moonlight për të krijuar një konstelacion prej pesë satelitësh që orbitojnë Hënën, katër për navigim dhe një për komunikim.

Iniciativa, e mbështetur nga Italia dhe Mbretëria e Bashkuar, pret të mbështesë më shumë se 400 misione hënore gjatë 20 viteve të ardhshme.

Kompania spanjolle e teknologjisë GMV zhvilloi sistemin LUPIN, i cili lejon navigim të saktë në Hënë duke përdorur sinjale satelitore – të ngjashme me GPS-in, por të përshtatura për kushtet hënore.

Raportohet se testet u kryen në Fuerteventura, një ishull pranë brigjeve të Afrikës së Veriut që ka një peizazh që i ngjan sipërfaqes hënore.

Kompania Airbus po punon me ESA-n në një automjet transporti të aftë për të transportuar ngarkesa në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor.

Paralelisht, shkencëtarët po zhvillojnë EL3 (European Large Logistic Lander), një pajisje modulare për të dërguar ngarkesa dhe mostra në sipërfaqen hënore në mbështetje të autonomisë evropiane të eksplorimit.

Ndryshe, qendra LUNA, një iniciativë e përbashkët midis ESA-s dhe qendrës hapësinore të Gjermanisë, është në ndërtim e sipër në Këln.

Është një sallë 700 metrash që kopjon sipërfaqen e Hënës, me një shtresë shkëmbinjsh dhe sisteme ndriçimi që imitojnë ciklin e ditës dhe të natës.

Përdoret për të trajnuar astronautët dhe për të testuar robotët, ndërveprimin njeri-makinë, sistemet e energjisë dhe për të simuluar operacionet në sipërfaqe.

Kthimi në Hënë

Gara hapësinore po hyn në një fazë të re në të cilën pavarësia energjetike përtej Tokës luan një rol kyç.

Reaktori hënor po bëhet jo vetëm një projekt inxhinierik, por edhe një mjet i konkurrencës strategjike, duke përcaktuar epërsinë teknologjike dhe politike.

Deri në vitin 2030, mund të dëshmojmë jo vetëm kthimin e njerëzve në Hënë, por edhe krijimin e instalimeve të para të përhershme të energjisë, të cilat do të bëhen themeli për një prani njerëzore afatgjatë në hapësirë.

Në të njëjtën kohë, lindin çështje ligjore, sigurie dhe bashkëpunimi ndërkombëtar.

Edhe pse Traktati i Hapësirës së Jashtme ndalon “përvetësimin” e këtij sateliti natyror të Tokës, praktika e zonave të sigurisë mund të prezantojë një formë të re të gjeopolitikës hapësinore.

Evropa, me gamën e saj të gjerë të projekteve, mund të bëhet jo vetëm një partnere, por edhe një lojtare e pavarur në këtë proces, duke kombinuar inovacionin teknologjik me një rol aktiv në formësimin e standardeve të eksplorimit hënor.

Nëse këto plane realizohen, peizazhi i ardhshëm i Hënës mund të duket më shumë si një park teknologjik industrial sesa si një shkretëtirë hapësinore e qetë dhe e paprekur.

Ky është fillimi i një epoke në të cilën pyetja nuk është nëse do të vendosen baza në Hënë, por sipas çfarë rregullash dhe kush do t’i vendosë ato. /Telegrafi/

The post Në garë për Hënën, superfuqitë botërore synojnë dominimin në hapësirë appeared first on Telegrafi.

Një nga fenomenet më të veçanta astronomike, i njohur si “Hëna e zezë”, do të ndodhë këtë fundjavë, duke shënuar një rast që përsëritet mesatarisht vetëm një herë në 33 vjet.

Ky fenomen ndodh gjatë fazës së hënës së re, kur sateliti ynë natyror vendoset midis Tokës dhe Diellit. Për shkak se ana e ndriçuar është e kthyer nga Dielli, ndërsa ajo që shohim nga Toka mbetet në errësirë, hëna bëhet praktikisht e padukshme në qiellin e natës.

Termi “hënë e zezë” nuk është zyrtar në astronomi, por përdoret për dy skenarë të rrallë:

kur ka dy hëna të reja në një muaj kalendarik, ose

kur në një stinë shfaqen katër hëna të reja, në vend të treve të zakonshme. Në këtë rast, e treta quhet “e zezë”.

“Hëna e zezë” e këtij gushti është pikërisht hëna e tretë e re e verës, ndërsa e katërta pritet më 21 shtator, një ditë para ekuinoksit vjeshtor në Hemisferën Veriore.

Edhe pse fenomeni nuk do të jetë i dukshëm, kjo periudhë është shumë e favorshme për vëzhgimin e yjeve dhe sidomos të shiut të meteorëve Perseid, i cili këtë muaj arrin kulmin e tij deri më 24 gusht.

Sipas astronomëve, “Hëna e zezë” e radhës do të ndodhë më 31 gusht 2027, kur dy hëna të reja do të përkojnë brenda të njëjtit muaj./KultPlus.com

Hëna e re në Virgjëreshë, më 23 gusht, do të sjellë me vete energji intensive, trazira dhe mundësi për fillime të reja për tre shenja të zodiakut. Luani Për shenjën e Luanit, Hëna e Re sjell zhvillime të reja në fushën profesionale. Luanët mund të marrin lajme për një rritje në detyrë, apo një ofertë […]

The post Hëna e re në Virgjëreshë, ja tre shenjat që do të preken më shumë appeared first on BoldNews.al.

Sot, më 5 gusht, kujtojmë lindjen e një prej figurave më frymëzuese të shekullit XX, Neil Armstrong, astronauti amerikan që hyri në histori si njeriu i parë që hodhi këmbën në Hënë.

I lindur në Wapakoneta të Ohajos në vitin 1930, Armstrong mishëroi ëndrrën njerëzore për të kapërcyer kufijtë tokësorë dhe për të prekur të panjohurën. Fjalët e tij të famshme, të shqiptuara më 21 korrik 1969 gjatë misionit historik Apollo 11 – “Ky është një hap i vogël për njeriun, një hap gjigant për njerëzimin” – jehuan përtej të gjithë kufijve dhe u bënë një simbol i përparimit shkencor, guximit dhe bashkimit global përtej dallimeve, transmeton KultPlus.

Para se të bëhej astronaut, Armstrong ishte një pilot testimi dhe inxhinier aeronautik i përkushtuar, me mbi 2,400 orë fluturimi në avionë eksperimentalë. Ai mbeti gjithmonë i përulur, duke shmangur famën dhe duke e lënë veprën e tij të flasë në vend të fjalëve.

Neil Armstrong nuk ishte thjesht një astronaut, ai ishte një simbol i kurajës për të sfiduar të panjohurën, i përkushtimit për shkencën dhe edukimin, dhe i mundësisë që ka njerëzimi për të arritur të pamundurën kur punon së bashku. Në këtë përvjetor të lindjes së tij, e kujtojmë me nderim dhe mirënjohje, si një pionier të hapësirës, si një figurë të përjetshme të historisë moderne, dhe si një frymëzim që vazhdon të jetojë në zemrat e atyre që ëndërrojnë përtej yjeve./KultPlus.com

TURQI-  Një pamje mahnitëse e gjysmëhënës mbi qiellin e Stambollit ka tërhequr vëmendjen e banorëve dhe vizitorëve mbrëmjen e djeshme.

Gjysmëhëna u fotografua nga “Anadolu Agency” teksa përkonte në mënyrë të përsosur me Kullën e Gallatës dhe Xhaminë e Cihangirit, duke krijuar një skenë të rrallë dhe simbolike në qytetin historik.

Stambolli ofron imazhe unike për fotografët, falë ndërtesave të tij historike, peizazhit të larmishëm dhe atmosferës magjepsëse që krijohet nga ndërthurja e dritës natyrore me arkitekturën e lashtë/abcnews.al

Toka në Hënë mund të jetë në gjendje të mbështesë jetën, sipas një studimi të ri.

Studiues nga Universiteti Kinez i Hong Kongut zhvilluan një teknologji për të nxjerrë ujë nga toka hënore dhe e përdorën atë për të shndërruar dioksidin e karbonit në oksigjen dhe karburant kimik.

Teknologjia e bën këtë duke shndërruar dritën nga Dielli në nxehtësi, shkruan euronews.

Sipas studimit, të botuar në revistën Cell Press Joule, hulumtimi mund të “hapë potencialisht dyer të reja për eksplorimin e hapësirës së thellë në të ardhmen”, sepse mund të zbusë kostot e shtrenjta të nevojshme për të sjellë burime thelbësore si uji në Hënë.

Një galon i vetëm (3.78 litra) ujë kushton 83,000 dollarë (71,230 euro) për t’u transportuar me raketë, vazhdoi studimi, me një astronaut që pi afërsisht katër gallonë (15.14 litra) në ditë.

“Ne kurrë nuk e imagjinuam plotësisht ‘magjinë’ që zotëronte toka hënore”, tha studiuesi kryesor Lu Wang.

Megjithatë, studimi vëren se çdo strategji që është tashmë në vend për të nxjerrë ujë nga sipërfaqja e Hënës përfshin hapa të shumtë “që kërkojnë shumë energji” dhe nuk analizon se sa CO2 përdoret nga karburanti.

Mjedisi ekstrem hënor i Hënës do ta bëjë ende të vështirë mbledhjen e më shumë oksigjenit dhe ujit nga toka, vazhdoi studimi, sepse ka “luhatje drastike të temperaturës”, rrezatim dhe gravitet të ulët për t’u përballur.

CO2 i emetuar nga frymëmarrja e astronautëve nuk do të jetë i mjaftueshëm për të furnizuar të gjithë ujin, karburantin dhe oksigjenin që mund t’i nevojitet ekipit të astronautëve. /Telegrafi/

The post Toka në Hënë mund të mbështesë jetën e njeriut, zbulon studimi appeared first on Telegrafi.

Si sot 56 vite më parë njeriu zbriti në Hënë për herë të parë.

Ishte një kohë kur ende kishte ëndrra ku pothuajse çdo gjë dukej e mundur, shkruan gazeta gjermane ”Rheinpfalz” në një artikull kushtuar zbritjes së parë të njeriut në Hënë.

Besimi në përparimin teknologjik ishte pothuajse i patundur në vitet ‘60 të shekullit të kaluar. Por, një ëndërr u bë e vërtetë kur Neil Armstrong vendosi këmbë në sipërfaqen e Hënës më 20 korrik 1969.

Ky ishte më shumë se kulmi i përpjekjeve të pabesueshme të inxhinierëve dhe shkencëtarëve, që u arrit me një teknologji që sot duket e vjetërsuar.

Njerëzimi në fakt dukej i aftë për të kapërcyer barrierat e hapësirës dhe kohës.

Misioni “Apollo 11” është shndërruar sot në simbolin e një epoke të re drejt hapësirës, ku protagonistë të rinj po sfidojnë njëri-tjetrin në një garë që synon kthimin në Hënë në një rutinë duke e shndërruar këtë satelit të vogël në një bazë kërkimore dhe në një plasdarm për eksplorimin e sistemit diellor duke filluar nga planeti Mars./KultPlus.com