KOMENT – Deklarata e Shqipërisë për Iranin dhe vlera e të folurit hapur
TIRANË, 10 janar /ATSH/ – Ndërsa protestat përhapen në të gjithë Iranin dhe autoritetet përgjigjen me dhunë vdekjeprurëse dhe një bllokim të internetit në të gjithë vendin, ministrja për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë, Elisa Spiropali lëshoi një deklaratë që arriti të depërtojë në mjegullën e zakonshme diplomatike, shkruan Klea Ukaj për faqen The Kosovo Dispatch, sipas https://www.kosovodispatch.com/.
”Spiropali dënoi “përdorimin brutal dhe joproporcional të forcës”, pohoi solidaritetin me “protestuesit paqësorë” dhe i quajti ndërprerjet e internetit dhe frikësimin atë që janë në të vërtetë: dëshmi të një regjimi që ka frikë nga populli i vet.
Për një shtet të vogël evropian, formulimi ka rëndësi.
Në momente si ky, gjuha nuk është dekorim. Është pozicionim.
Protestat që tani hyjnë në javën e tyre të tretë nuk kufizohen më në një qytet ose në një ankesë të vetme.
Ato që filluan në fund të dhjetorit si trazira ekonomike – e shkaktuar nga rënia e rialit, inflacioni i pakontrolluar dhe avullimi i fuqisë blerëse – është zgjeruar në një sfidë mbarëkombëtare ndaj autoritetit të Republikës Islamike.
Demonstratat janë raportuar në dhjetëra qytete dhe provinca. Thirrjet kanë kaluar nga kërkesat e thjeshta në sulme të drejtpërdrejta ndaj sistemit politik dhe udhëheqjes së tij.
Reagimi i shtetit ka ndjekur një skenar të njohur.
Forcat e sigurisë, përfshirë Gardën Revolucionare dhe milicinë ”Basij”, kanë përdorur municione luftarake, gaz lotsjellës dhe arrestime masive.
Shifrat e viktimave janë të vështira për t’u verifikuar në kushte ndërprerjeje të energjisë, por monitoruesit e pavarur dhe mediat ndërkombëtare raportojnë dhjetëra vdekje dhe qindra arrestime.
Më 8 janar, Irani në mënyrë efektive shkëputi pjesë të mëdha të vendit nga interneti global – një hap që regjimet e rezervojnë për momentet kur kanë frikë nga humbja e kontrollit narrativ, jo nga mospajtimi rutinë.
Ky është realiteti për të cilin flet deklarata e Spiropalit. Nuk është teprim retorik, por është një sinkronizim me faktet.
Ajo që e dallon ndërhyrjen e Shqipërisë nuk është se dënon dhunën – shumë qeveri e dënojnë – por sa drejtpërdrejt e bën këtë.
Nuk ka gjuhë të tipit ”jemi të shqetësuar”, asnjë thirrje për ”përmbajtje nga të gjitha palët”, asnjë përpjekje për të zbehur përgjegjësinë.
Duke pohuar se liria e shprehjes dhe protesta paqësore janë të drejta themelore dhe jo privilegje, deklarata i vendos autoritetet iraniane, jo demonstruesit, në shkelje të normave ndërkombëtare.
Ky formulim është më i mprehtë se ai që ka dalë nga pjesa më e madhe e Evropës.
Bashkimi Evropian ka dënuar dhunën dhe ka shprehur mbështetje për të drejtat e njeriut, por gjuha e tij kolektive mbetet e kujdesshme, e kalibruar për të ruajtur kanalet diplomatike dhe për të shmangur përshkallëzimin. Shtetet anëtare individuale kanë folur më me forcë, por shpesh brenda kufijve të përmbajtjes institucionale. Rezultati është qartësi morale e zbutur nga kujdesi procedural.
Shtetet e Bashkuara kanë shkuar më tej në retorikë, me zyrtarë të lartë që mbështesin publikisht të drejtën e protestuesve për t’u mbledhur dhe e paralajmërojnë Teheranin kundër gjakderdhjes së mëtejshme. Por, zëri i Uashingtonit është i pandashëm nga përballja më e gjerë strategjike – negociatat bërthamore, siguria rajonale, zbatimi i sanksioneve – gjë që në mënyrë të pashmangshme e ndërlikon mënyrën se si priten deklarata të tilla brenda Iranit.
Në të kundërt, Shqipëria nuk ka asnjë ndikim mbi Teheranin, asnjë ekspozim ekonomik për të menaxhuar dhe asnjë marrëveshje strategjike për të mbrojtur. Pikërisht për këtë arsye fjalët e saj kanë një peshë të ndryshme. Ato nuk janë instrumentale. Ato janë deklarative.
Kontrasti me aktorët e tjerë globalë është mësimor. Rusia ka mbetur kryesisht e heshtur, duke shmangur si miratimin e masave të ashpra ashtu edhe kritikat e qarta – një qëndrim në përputhje me marrëdhënien e saj transaksionale me Teheranin dhe ndjeshmërinë e saj ndaj trazirave të brendshme.
Kina ka qenë më e qartë, duke theksuar “stabilitetin” dhe duke kundërshtuar “ndërhyrjen e jashtme”, një gjuhë që në mënyrë implicite përputhet me narrativën e regjimit dhe pasqyron ankthin më të gjerë të Pekinit për përhapjen e protestave.
Heshtja dhe stabiliteti, në këtë kontekst, janë zgjedhje.
Zgjedhja e Shqipërisë përputhet me një model.
Gjatë dekadës së fundit, Tirana është përafruar vazhdimisht me qëndrimet perëndimore mbi Ukrainën, regjimet e sanksioneve dhe normat demokratike. Ajo e ka hartuar politikën e saj të jashtme rreth një pretendimi të thjeshtë: legjitimiteti rrjedh nga qytetarët, jo nga shtrëngimi. Ky qëndrim nuk ka qenë gjithmonë pa kosto, por ka qenë koherent.
Koherenca është monedha e shteteve të vogla.
Shqipëria nuk mund të formësojë rezultate në Iran. As shumica e atyre që lëshojnë deklarata nuk munden. Por, mund të vendosë nëse zëri i saj përputhet me parimet që kërkohen diku tjetër – duke përfshirë edhe më afër vendit, në debatet mbi sovranitetin e Kosovës, të drejtat e pakicave dhe përdorimin e forcës nga shteti.
Kjo qëndrueshmëri është ajo që i jep besueshmëri deklaratës së Spiropalit.
Nuk i kërkon Iranit të përmbushë një standard që vetë Shqipëria e shmang. Nuk bën përjashtime për gjeopolitikën. E trajton shtypjen si shtypje, pavarësisht se ku ndodh.
Asgjë nga këto nuk duhet ekzagjeruar. Deklaratat nuk i rrëzojnë regjimet.
Autoritetet iraniane nuk do ta rikalibrojnë përgjigjen e tyre pse një ministër i Jashtëm ballkanik i dënoi ato.
Por, deklaratat formësojnë të dhënat diplomatike.
Ato përcaktojnë se kush foli qartë dhe kush zgjodhi paqartësinë kur kostot e qartësisë dukeshin të ulëta, por implikimet ishin të larta.
Protestat e Iranit janë ende duke u zhvilluar. Rezultati është i pasigurt. Ajo që është tashmë e qartë është se regjimi është i gatshëm të përdorë dhunë dhe izolim për të ruajtur kontrollin. Në atë mjedis, vija e vërtetë ndarëse ndërkombëtare nuk është midis atyre që mund të ndikojnë në ngjarje dhe atyre që nuk munden.
Është midis atyre që e përshkruajnë realitetin qartë dhe atyre që shikojnë diku tjetër.
Shqipëria zgjodhi rrugën e parë.
Në momente si ky, kjo zgjedhje nuk është simbolike. Është vetë thelbi”, përfundon Klea Ukaj për faqen The Kosovo Dispatch, sipas https://www.kosovodispatch.com/./ a.jor.
The post KOMENT – Deklarata e Shqipërisë për Iranin dhe vlera e të folurit hapur appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.