Nga Fatos Ăoçoli
âShqipĂ«ria ka qenĂ« e fshehur nĂ«n hundĂ«n tonĂ« gjatĂ« gjithĂ« kĂ«saj koheâ, shkruan Tristan Rutherford, gazetari qĂ« bashkĂ«punon me revista e media prestigjioze ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r udhĂ«timet, ushqimin dhe yahtet luksoze. VĂ«zhgimin e ka bĂ«rĂ« nĂ« vitin 2018, kur erdhi nĂ« ShqipĂ«ri pasi dĂ«gjoi ish ambasadorin tonĂ« nĂ« LondĂ«r, Qirjako Qirko, qĂ« kishte mbledhur disa biznesmenĂ« dhe u fliste pĂ«r mundĂ«sitĂ« e investimit nĂ« ShqipĂ«ri.
âNjĂ« vijĂ« bregdetare dredha-dredha, e mbushur me plazhe me rĂ«rĂ« tĂ« bardhĂ«, me gjire tĂ« mbrojtura â dhe asnjĂ« superjaht nĂ« horizontâ, shkruan gazetari pĂ«r tĂ« treguar varfĂ«rinĂ« e turizmit elitar nĂ« vendin tonĂ«. âDuke qenĂ« se kjo Ă«shtĂ« ShqipĂ«ria, shumĂ« gjĂ«ra janĂ« tĂ« pagĂ«rmuara, dhe tĂ« mbytura nĂ«n hardhitĂ«, sheshe lojrash arkeologjike tĂ« denja pĂ«r Indiana Jones. UnĂ« hedh njĂ« guralec nĂ« njĂ« pus ende funksional qĂ« ka njĂ« litar tĂ« djegur nĂ« gura nga dymijĂ« vjeçarĂ« qĂ« janĂ« ende nĂ« pĂ«rdorim. I etur pĂ«r tĂ« vizituar bregdetin e Butrintit, tĂ« spĂ«rkatur nga dielli, marr me qira njĂ« motoskaf.
Ămimi prej 140 eurosh duket i lartĂ« pĂ«r kĂ«to anĂ« derisa kuptoj se kam shtuar njĂ« 0. EshtĂ« vetĂ«m 14 euro, gjysma e çmimit tĂ« njĂ« kokteili nĂ« Hotel de Paris nĂ« Monako, pĂ«r tĂ« marrĂ« me qira, si kapitenin, ashtu edhe varkĂ«n. ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« qartĂ« njĂ« komb aq i lirĂ«, sa Ă«shtĂ« i paeksploruarâ. Tristan Rutherford shkroi gjatĂ« pĂ«r vendin, pĂ«r natyrĂ«n, peizazhin, sitet arkeologjike, plazhet e virgjra, rĂ«rĂ«n e bardhĂ«, e nĂ« horizotin e ujrave tĂ« thella blu tĂ« Jonit, asnjĂ« YAHT.
Pas vitit 2015, qeveria ftoi shumë gazetarë të huaj ndërkombëtarë në Shqipëri për të shkruar për vendin, për të hapur sytë për këtë pjesë të pazbuluar të botës, ku mund të pushohej, mirë, lirë dhe virgjër. Pretendohej boom-i turistik në një vend që nuk kishte akoma infrastrukturë rrugore, sepse për transport publik vështirë të flitet sot e kësaj dite.
Vit pas viti, mediat ndërkombëtare kthyen sytë drejt këtij vendi të vogël. Me shkrime, raportime, reportazhe, vëzhgime, intervista, konstatime të virgjërisë së vendit të paeksploruar. E çfarë ndodhi? Kurioziteti u rrit, dhe investitorët filluan të interesohen e të kthejnë sytë në brigjet përballë Korfuzit. Aty ku dukej më së miri Sazani dhe bregdeti shqiptar.
I pari që provoi të vinte në Shqipëri për të investuar, edhe përpara kësaj deklarate të gazetarit të yahteve të shtrenjta, ishte kanadezi me origjinë hungareze Peter Munk, që u nda nga jeta në 2018 në moshën 90 vjeçare. Ai erdhi në Shqipëri në 2006, me idenë për tu paraqitur autoriteteve interesin e tij për të ndërtuar një marine të madhe në portin e Durrësit. Brenda saj, edhe një port për jahte luksoze. Një investim që për kohën ishte sa suprizues, aq edhe i pakuptueshëm sesi njeriu më i madh që kishte një perandori të fuqishme financiare e ekonomike në pasuri të patundshme, industrinë e naftës, farmaceutike e deri tek tregu i aksioneve, të donte të investonte në Shqipëri.
Nuk arriti tĂ« gjente gjuhĂ«n e bashkĂ«punimit me zyrtarĂ«t e kohĂ«s, ndaj âia mbathi me tĂ« katraâ nga ShqipĂ«ria. Por jo nga rajoni. Ndaloi direkt nĂ« Malin e Zi, nĂ« Tivat, ky zyrtarĂ«t fqinjĂ« e pritĂ«n krahĂ« hapur e ndĂ«rtoi marinĂ«n moderne me emrin âPorto Montenegroâ, njĂ« motorr i fuqishĂ«m ekonomik nĂ« vendin fqinjĂ«.
Marina që ndërtoi përfshinte infrastrukturë për jahte luksoze, vila, hotele, resorte, club-e të shtrenjta e superluksoze, ku turistët e pasur nga e gjithë bota vinin e linin aty gjithë paratë e tyre. Marina në Malin e Zi filloi të ndërtohej në 2007, pasi qeveria e Malit të Zi i ofroi miliarderit një bazë të vjetër të ushtrisë jugosllave, të cilën ai e transformoi në një perlë në rajonin e bukur të Mesdheut.
Kryeministri i Malit tĂ« Zi, Gjukanoviç e priti me nderime dhe e shoqĂ«roi me helikopter tĂ« shikonte nga lart ish-Institutin e Remontit Teknik Detar âSava Kovaçeviçâ, i njohur gjerĂ«sisht nga malazezĂ«t si âArsenaliâ. Peter Munk u ndje i respektuar, mori zemĂ«r dhe investoi, sĂ« bashku me njĂ« grup partnerĂ«sh tĂ« huaj.
Porto Montenegro sot, ose ish âArsenaliâ, pranĂ« qytetit tĂ« Tivat-it nĂ« Mal tĂ« Zi, pĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga marinat mĂ« luksoze nĂ« Adriatik. Kompleksi pĂ«rmban njĂ« marinĂ« me 450 shtretĂ«r-vende pĂ«r jahte nga 12 deri nĂ« 250 metra tĂ« gjatĂ«, rezidenca, ambiente biznesi, si dhe hotelin me 5 yje âRegent Porto Montenegroâ. Porto Montenegro vijon tĂ« zgjerohet edhe sot e kĂ«saj dite.
Ai përbën një histori suksesi të ekonomisë së Malit të Zi, pse u bë promotorri i rritjes eksponenciale turistike të këtij vendi në vitet 2007-2019, duke kontribuar me të paktën 5 miliardë euro në ekonominë e vendit dhe duke e shndërruar turizmin në shtetin fqinj në industrinë numër një, duke e kaluar me dhjetë herë industrinë e aluminit, që mbizotëronte në ekonominë malazeze në vitet 1990-2000.
Historia e Peter Munk në Durrës dhe e Porto Montenegro-s në Mal të Zi është një kujtesë se zhvillimi ekonomik shpesh varet nga aftësia e drejtuesve për të njohur dhe për të mbështetur mundësitë në kohën e duhur. Ajo nuk duhet parë thjesht si një histori e një investimi të humbur, por si një mësim I vyer për sot. Marina e Porto Montenegro vazhdon e zgjerohet edhe sot e kësaj dite, 18 vite pas fillimit të punimeve, ndërkohë që fuqia punëtore, nuk përfshin vetëm malazezët. Ka shumë shqiptarë që shkojnë atje punojnë sipas kërkesave specifike.
Julien Renaud Perret, ishte vetëm 38 vjeç kur erdhi në Tiranë në detyrën e zv.presidentit të Club Med për ti treguar kryeministrit të kohës Sali Berisha, në vitin 2006, projektin e Club Med në Kakome. Përpjekjet për të investuar në zonë kishin nisur në qeverinë paraardhëse të Fatos Nanos që në 2003, e ku Club Med e Riviera kishin krijuar shoqërinë e përbashkët për të zhvilluar zonën e Kakomesë. Do të investoheshin gjithsej 38 milionë euro dhe në projekt ishin përfshirë disa banka. Por asnjë nga zyrtarët e kompanisë së huaj private, nuk mund të kishin imagjinuar skenat e fshatarëve të zonës, me sfurqe, lopata, gurë e buldozerë, që morën e hodhën në det çdo lloj fillimi pune e investimi në atë zonë të bukur të bregdetit shqiptar.
Arkitekti spanjoll Patric Genard kishte ide tĂ« qarta. MbĂ«rriti bashkĂ« me investitorĂ«t pĂ«r tĂ« treguar projektin, qĂ« integronte aq mirĂ« pjesĂ«n lokale tĂ« fshatit, me zhvillimin nĂ« zonĂ«n e bregdetit. Club Med kishte ardhur njĂ«herĂ« nĂ« fillim tĂ« vitit 1993, por nuk kishin gjetur as partnerĂ«t e duhur dhe as situatĂ«n pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar tĂ« investonin nĂ« ShqipĂ«ri. Kur erdhĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« dytĂ« njĂ« dekadĂ« mĂ« vonĂ«, menduan se gjithçka do tĂ« ishte mĂ« e lehtĂ«. Por jo. Problemet me pronĂ«sinĂ« e tokĂ«s, me fshatarĂ« qĂ« nxorrĂ«n âfermanĂ«tâ e sulltanit qĂ« nĂ« vitin 1291, duket se ia bĂ«nĂ« tĂ« pamundur investimin.
Club Med, me pronar mazhoritar grupin miliarder Fosun Tourism, pĂ«rfaqĂ«son njĂ« prej markave mĂ« tĂ« njohura botĂ«rore nĂ« turizmin e organizuar tĂ« nivelit mĂ« tĂ« lartĂ« dhe nĂ« resortet turistike luksoze. Club Med, ka ndĂ«rtuar 90 fshatra turistike luksoze kudo nĂ« botĂ« dhe aktualisht operon nĂ« SHBA, MeksikĂ«, Karaibe, AmerikĂ«n e Jugut, EvropĂ«, Azi dhe nĂ« Australi. Sipas projektit tĂ« vitit 2004, firma pĂ«rfaqĂ«suese e Club Med nĂ« ShqipĂ«ri âClub Mediteraneeâ & Riviera sh.p.kâ do tĂ« ngrinte fshatin turistik nĂ« Kakome, i konsideruar si njĂ« nga zhvillimet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r infrastrukturĂ«n e turizmit tĂ« asaj kohe nĂ« vendin tonĂ«.
Zv/Presidenti i Club Med i asaj kohe, Eduardo Silviero, kishte marrĂ« edhe lejen ne 2006 nga kreu i qeverisĂ« shqiptare tĂ« asaj kohe, Sali Berisha, nĂ« njĂ« takim kokĂ« mĂ« kokĂ«, tĂ« zhvilluar nĂ« selinĂ« e kryeministrisĂ« nĂ« TiranĂ«. Rreth 70 ha tokĂ« nĂ« zonĂ«n e KakomesĂ« iu dha firmĂ«s âClub Mediteraneeâ & Riviera sh.p.k.â, ndĂ«rkohĂ« qĂ« sipĂ«rfaqja e ndĂ«rtimit do tĂ« ishte 32,3 ha. Club Med provoi fort nĂ« vitet 2010-2012 tĂ« niste ndĂ«rtimin, por banorĂ«t e fshatit NivicĂ« qĂ« pretendonin njĂ« pjesĂ« tĂ« sipĂ«rfaqes prej 70 ha nuk e lejuan. PĂ«rballĂ« kombinimit tĂ« konflikteve pronĂ«sore, pasigurisĂ« juridike, kundĂ«rshtimeve publike dhe vĂ«shtirĂ«sive administrative, pas tetĂ« vite pĂ«rpjekjesh, Club Med largohet nga ShqipĂ«ria.
Kompani të tjera investuese që e shihnin me interes Shqipërinë, pas dështimit të gjigandit Club Med, u dekurajuan edhe ato. Skenat e fshatarëve që përplaseshin me policinë dhe me rojat private të kompanisë, u bënë lajm i parë jo vetëm në median shqiptare, por edhe në ato ndërkombëtare, më së shumti Greqia, përballë, ku investimi në Kakome, në përmasa të tilla dhe aq modern, do të krijonte probleme për ishullin grek të Korfuzit.
Duke mos pasur asnjë zgjidhje të qëndrueshme, duke parë refuzimin e banorëve që nuk ishin kompensuar për pronat e tyre, zyrtarët e Club Med dolën me deklaratë publike ku deklaronin tërheqjen nga projekti. Iku një shanc i artë për zhvillimin e turizmit në Shqipëri.
ZVĂRNECI, DHE PROJEKTI I TRETĂ
Sot qĂ« ky artikull po shkruhet janĂ« plot 187 milionĂ« euro qĂ« janĂ« derdhur nĂ« llogaritĂ« bankare tĂ« kompanisĂ« investuese nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r tĂ« blerĂ« tokĂ«n private tĂ« ZvĂ«rnecit nga pronarĂ«t realĂ« tĂ« tyre. NjĂ« ndĂ«r miliarderĂ«t mĂ« nĂ« zĂ« tĂ« Katarit, Moutaz Al Khayyat, bashkĂ«pronar i âUrbanCon Trading and Contractingâ, kompania e 42-ta nĂ« botĂ« nĂ« ndĂ«rtim, nĂ« fillim tĂ« majit depozitoi nĂ« llogaritĂ« shqiptare shumĂ«n e 187 milionĂ« eurove. Fondi i vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion, u dha pĂ«r tĂ« blerĂ« 150 hektarĂ«t ku pretendohet tĂ« ndĂ«rtohet kompleksi turistik nĂ« ZvĂ«rnec.
Me një veprim të çuditshëm, SPAK bllokoi paratë në llogarinë e dy vëllezërve Khayyat, por kjo zgjati veç 24 orë, pasi, prokurorët kuptuan gabimin, që nuk mund tia bllokonin lekët atij që po investonte, por duhet të hetonin se kush ishin përfituesit fundorë të këtij fondi.
Fondi qĂ« Ă«shtĂ« liruar tanimĂ«, pret pĂ«rfituesit reale tĂ« tij, qĂ« duhet tĂ« dalin me vendim gjyqi tĂ« formĂ«s sĂ« prerĂ«, pas tĂ« drejtave âçorapâ tĂ« pronĂ«sisĂ« nĂ« rreth 20 pĂ«rqind tĂ« zonĂ«s sĂ« ZvĂ«rnecit â LagunĂ« e NartĂ«s, ose 150 hektarĂ«ve ku do tĂ« shtrihet investimi.
Invesimi që është propozuar të zhvillohet në zonën e Zvërnecit ka marrë vëmendjen për shifrën marramendëse prej 4 miliardë eurosh, ndaj konsiderohet si një nga projektet më ambicioze turistike dhe infrastrukturore në historinë e Shqipërisë. Ky është një investim shumë i madh në raport me madhësinë e ekonomisë shqiptare.
Për krahasim, kjo shumë përfaqëson një pjesë të konsiderueshme të Prodhimit të Brendshëm Bruto të vendit (rreth 14%), i cili sot kap shifrën e 27 miliardë eurove. Projekti mund të krijojë efekte të shumanshme në ekonomi. Një nga përfitimet më të prekshme pritet të jetë krijimi i vendeve të reja të punës. Gjatë fazës së ndërtimit do të angazhohen mijëra punonjës në sektorë të ndryshëm, ndërsa pas përfundimit të projektit do të nevojiten punonjës për hoteleri, turizëm, transport, mirëmbajtje, siguri dhe shërbime të tjera. Kjo mund të sjellë përfitime të drejtpërdrejta për komunitetin e Vlorës dhe zonave përreth, duke rritur të ardhurat familjare dhe aktivitetin ekonomik lokal. Shqipëria ka shënuar rritje të ndjeshme të numrit të turistëve gjatë viteve të fundit, por ende ka hapësira për zhvillimin e turizmit me vlerë të lartë të shtuar.
Investime të kësaj natyre e pozicionojnë Shqipërinë në tregun e turizmit luksoz ndërkombëtar, duke tërhequr vizitorë me fuqi të lartë shpenzuese dhe duke rritur të ardhurat për ekonominë kombëtare.
Përfshirja e investitorëve të njohur ndërkombëtarisht, si kompania ndërtuese UrbanCon Trading and Contracting, e investuesit miliarder Moutaz Al Khayyat, me interesimin e Jared Kushner, ka sjellë vëmendje të madhe mediatike globale, si dhe xhelozinë e Greqise fqinje, e cila prodhoi dhe lajm të rremë për gjoja kalimin e investimit të Kushner në ishullin grek Mykonos. Këta janë investues që tërheqin fort investues të tjerë të huaj, si dhe ndihmojnë në përmirësimin e perceptimit të vendit si destinacion investimesh strategjike, si dhe në zgjerimin e lidhjeve me tregjet amerikane dhe ndërkombëtare.
Për të siguruar mbështetje të gjerë publike, është e rëndësishme që procedurat qeveritare për miratimin e projektit në Zvërnec të jenë transparente, si dhe të realizohen vlerësime të plota të ndikimit në mjedis. Po ashtu, është thelbësore që komunitetet lokale të konsultohen. Dhuna mbi protestuesit më 30 maj 2026, edhe pse u ndëshkua rreptë nga qeveria, nuk i bën mirë imazhit të projektit.
Nëse realizohet sipas standardeve më të mira ndërkombëtare, investimi prej 4 miliardë eurosh në zonën e Zvërnecit mund të përfaqësojë një nga projektet më transformuese për ekonominë tonë. Por duhet të sigurohemi se do të kemi vërtet një strukturë turistike që do të funksionojë gjatë gjithë vitit, do të krijojë vende pune dhe do të tërheqë vizitorë të rinj. Nuk duhet më të shohim komplekse rezidenciale luksoze, ku pjesa më e madhe e njësive do të shiten si prona private dhe ndikimi turistik do të mbetet minimal. Zverneci është një nga zonat më të veçanta natyrore të Shqipërisë. Laguna e Nartës, pylli bregdetar, ishulli dhe manastiri përbëjnë një pasuri që nuk mund të zëvendësohet. Pikërisht për këtë arsye, çdo zhvillim duhet të justifikohet me përfitime të qarta dhe të matshme për turizmin.
ZvĂ«rneci duhet tĂ« jetĂ« dashuria e mirĂ«filltĂ« turistike e kombit tonĂ«, vĂ«rtet njĂ« âmon amourâ. Sikurse, pĂ«r fat tĂ« keq, ende nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« DurrĂ«si, apo Kakomeja. Turizmi nuk matet me metra katrorĂ« tĂ« ndĂ«rtuar, por me netĂ« qĂ«ndrimi, me shpenzimet e turistĂ«ve nĂ« ekonomi, me punĂ«simin lokal dhe me ndikimin afatgjatĂ« nĂ« destinacion. NjĂ« hotel me qindra dhoma qĂ« operon gjatĂ« sezonit dhe jashtĂ« tij, krijon njĂ« efekt shumĂ« mĂ« tĂ« madh ekonomik, sesa qindra vila private qĂ« pĂ«rdoren vetĂ«m disa javĂ« nĂ« vit nga pronarĂ«t e tyre.
Përfshirja e investitorëve të njohur si Jared Kushner apo vëllezërit Al Khayyat, i jep projektit të Zvërnecit një profil të lartë ndërkombëtar. Suksesi afatgjatë do të varet nga transparenca, respektimi i ligjit, mbrojtja e mjedisit dhe përfitimet reale për qytetarët shqiptarë.
Login
