Nga Ilir Beqaj
Në 10-vjetorin jubilar te miratimit të Reformës në Drejtësi nuk më takon të bëj një bilanc politik dhe as nuk ka sesi te përfshihem në një debat teorik. Dua të ndaj disa episode procedurale nga përvoja ime personale.
Prej më shumë se 25 muajsh ndodhem në paraburgim, në kuadër të një procedimi penal të regjistruar rreth 35 muaj më parë.
1. Seanca paraprake: filtri i ligjshmërisë apo zgjatje e hetimit?
Një nga risitë më të rëndësishme të Reformës në Drejtësi ishte krijimi i institutit të seancës paraprake. Qëllimi i saj është të verifikojë ligjshmërinë e veprimeve hetimore, respektimin e të drejtave procedurale dhe mjaftueshmërinë e provave përpara se çështja të kalojë për gjykimin në themel.
KPrP e koncepton këtë fazë si një kontroll paraprak, të përqendruar dhe me afate të kufizuara, jo si një zgjatje të hetimit paraprak.
Në rastin tim, seanca paraprake vazhdon prej 16 muajsh dhe janë zhvilluar rreth 40 seanca. Gjatë kësaj faze, vetë Gjyqtari i Seancës Paraprake urdhëroi organin e akuzës të kryejë hetime shtesë për një periudhë të re tre mujore.
Veçanërisht domethënës është fakti se këto hetime shtesë përfshijnë veprime hetimore që mbrojtja i kishte kërkuar prej kohësh dhe që, në disa raste, ishin urdhëruar edhe nga gjykatat gjatë fazës së hetimeve paraprake, por nuk ishin zbatuar nga organi i akuzës.
Kjo situatë ngre disa pyetje që lidhen jo vetëm me këtë procedim penal, por edhe me funksionimin e mekanizmave të krijuar nga Reforma në Drejtësi.
1.1 Nëse urdhërimet e gjykatës gjatë fazës së hetimeve nuk zbatohen nga organi i akuzës dhe zbatimi i tyre bëhet i domosdoshëm vetëm pas 16 muajsh seancë paraprake, a po funksionon seanca paraprake sipas qëllimit për të cilin u krijua, apo po shndërrohet në një mekanizëm për korrigjimin e mangësive të hetimit?!
1.2 Përpara Reformës në Drejtësi, ligjshmëria dhe ecuria e veprimeve hetimore të prokurorit i nënshtroheshin edhe kontrollit hierarkik të drejtuesit të prokurorisë. Pas reformës, ky kontroll u kufizua në emër të forcimit të pavarësisë së prokurorit.
Nëse në praktikë urdhërimet gjyqësore mbeten të pazbatuara dhe mangësitë e hetimit evidentohen vetëm pas një procesi 16-mujor në seancë paraprake, a kanë rezultuar të mjaftueshëm mekanizmat e rinj të llogaridhënies që parashikoi Reforma në Drejtësi, apo është krijuar një hendek ndërmjet pavarësisë së prokurorit dhe përgjegjësisë së tij për cilësinë dhe ligjshmërinë e hetimit?!
2. E drejta për të qenë në sallën e gjyqit
Në të 40 seancat e Seancës Paraprake kam qëndruar në kafazin e sigurise dhe jo pranë mbrojtësit tim.
Kjo ka ndodhur pa një vendim individual të gjykatës që të arsyetojë një kufizim të tillë, megjithëse Kushtetuta (neni 33) dhe KPrP (neni 344, pika 1) parashikojnë se i pandehuri merr pjesë në gjykim si person i lire. Kur kërkova të ulesha në sallë pranë avokatit tim, GJKKO e Apelit arsyetoi se në atë gjykatë të gjithë të paraburgosurit qëndrojnë në ambientin e ndarë me xham.
2.1 Një praktikë administrative, apo një rregullore e brendshme gjykate nuk mund të zëvendësojë një vendim individual të gjykatës dhe as të kufizojë të drejta të garantuara nga Kushtetuta dhe ligji procedural. A ishte ky standardi procedural që synonte Reforma në Drejtësi?!
3. Prezumimi i pafajësisë
Vazhdoj të mbahem në paraburgim sepse gjykata ka vlerësuar se ekziston rreziku që të kryej një krim të rëndë. Edhe nëse jam më arrest shtepie!
Ky arsyetim mbĂ«shtetet nĂ« faktin se nĂ« njĂ« procedim tjetĂ«r penal jam dĂ«rguar pĂ«r gjykim pĂ«r njĂ« akuzĂ« me dĂ«nim maksimal te larte. PĂ«r atĂ« procedim nuk ekziston ende as vendim i shkallĂ«s sĂ« parĂ«, aq mĂ« pak njĂ« vendim i formĂ«s sĂ« prerĂ«. NĂ« atĂ« procedim jam nĂ«n masĂ«n e sigurisĂ« âdetyrim paraqitjeâ.
NĂ« tĂ« drejtĂ«n penale, prezumimi i pafajĂ«sisĂ« nuk Ă«shtĂ« njĂ« slogan. ĂshtĂ« njĂ« garanci kushtetuese qĂ« vepron pikĂ«risht derisa fajĂ«sia tĂ« provohet me vendim tĂ« formĂ«s sĂ« prerĂ«.
3.1 Nëse një akuzë e pakonfirmuar përdoret si bazë për të justifikuar kufizimin e lirisë në një procedim tjetër, si harmonizohet kjo me parimin e prezumimit të pafajësisë?! Edhe ky arsyetim, risi e Reformës në Drejtësi është.
4. Kur grupi mbetet me një anëtar
NĂ« procedimin tjetĂ«r penal jam akuzuar edhe pĂ«r pjesĂ«marrje nĂ« grup tĂ« strukturuar kriminal. Te akuzohesh pĂ«r âgrup te strukturuar kriminalâ do te thote qe te akuzohesh te pakten vetĂ« i trete.
Me vendimin nr.21 të GJKKO, më datë 3 mars 2026, për dy të akuzuarit e tjerë, akuza për Grup të Strukturuar Kriminal është pushuar. Domethënë kam mbetur i vetmi anëtar i Grupit.
Si pasojë, vazhdojnë të prodhojnë pasoja procedurale ndaj meje arsyetime të ndërtuara mbi një akuzë që gjykata e themelit nuk e ka pranuar për personat e tjerë që pretendohej se formonin grupin.
4.1 Si është e mundur që, në praktikë, arsyetimi i një vendimi të seancës paraprake të vazhdojë të ketë pasoja më të forta procedurale sesa një vendim i mëvonshëm i gjykimit në themel?!
5. ĂfarĂ« Ă«shtĂ« njĂ« âkrim i rĂ«ndĂ«â?
ĂfarĂ« kuptohet me termin âkrim i rĂ«ndĂ«â nĂ« ShqipĂ«ri?
Ja si arsyeton njĂ« vendim i GJKKO tĂ« Apelit: âPĂ«r konceptin e âkrimit tĂ« rĂ«ndĂ«â, nĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« pĂ«rkufizimi nĂ« K.Pr.Penale, i referohemi KonventĂ«s sĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara KundĂ«r Krimit tĂ« Organizuar NdĂ«rkombĂ«tar (pjesĂ« e legjislacionit tĂ« brendshĂ«m, ratifikuar me ligjin nr.8920, datĂ« 11.07.2002)âŠâ. VĂ«rtet nĂ« ShqipĂ«ri nuk ka njĂ« pĂ«rkufizim teorik tĂ« âkrimit tĂ« rĂ«ndĂ«â. Por prej 23 vitesh ka njĂ« klasifikim funksional te pĂ«rcaktuar nĂ« ligjin nr.9110 âPĂ«r organizimin dhe fumksionimin e gjykatave pĂ«r krime te rendaâ. Neni 5 i kĂ«ti ligji parashikon se kompetenca lĂ«ndore e kĂ«saj gjykate Ă«shtĂ« neni 75/a i KPrP. KĂ«shtu prej vitit 2003, krime tĂ« rĂ«nda nĂ« ShqipĂ«ri janĂ« 40 veprat penale tĂ« nenit 75/a sipas pĂ«rmbajtjes sĂ« nenit nĂ« fuqi nĂ« vitin 2003. Me shndĂ«rrimin e GjykatĂ«s pĂ«r Krimin e Organizuar ne GJKKO, gĂ«rma âaâ e nenit 75/a citon 18 vepra penale si kompetencĂ« lĂ«ndore, pra âkrime tĂ« rĂ«ndaâ.
5.1 A ishte e nevojshme qĂ« GJKKO e Apelit tâi referohej KonventĂ«s sĂ« OKB-sĂ«, kur legjislacioni shqiptar prej vitit 2003 ka ndĂ«rtuar njĂ« klasifikim funksional tĂ« krimeve tĂ« rĂ«nda pĂ«rmes nenit 75/a tĂ« Kodit tĂ« ProcedurĂ«s Penale?â KĂ«tĂ« âharreseâ profesionale GJKKO e Apelit, nĂ« vitin e shtatĂ« tĂ« funksionimit, prej ReformĂ«s nĂ« DrejtĂ«si e ka?!
5.2 Konventa e sipĂ«rcituar, nĂ« nenin 1 tĂ« saj shprehet âpĂ«r nevoja tĂ« kĂ«saj konvente âŠ. â. NĂ«se pĂ«rkufizimi i KonventĂ«s Ă«shtĂ« shprehimisht i kufizuar âpĂ«r nevojat e kĂ«saj Konventeâ, a Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje me parimin e ligjshmĂ«risĂ« pĂ«rdorimi i tij pĂ«r tĂ« zgjeruar interpretimin e njĂ« koncepti penal nĂ« tĂ« drejtĂ«n e brendshme shqiptare veçanĂ«risht kur kjo mund tĂ« ketĂ« pasoja nĂ« dĂ«m tĂ« tĂ« akuzuarit? VallĂ« Reforma nĂ« DrejtĂ«si i dha kompetencĂ« gjykatĂ«s tĂ« bĂ«jĂ« interpretim tĂ« zgjeruar nĂ« dĂ«m tĂ« tĂ« akuzuarit?!
6. Kush është funksionar i lartë?
Gjatë hetimeve kam qëndruar në paraburgim për 8 muaj e 27 ditë. Statusi im procedural është ndërtuar mbi pretendimin se kam qenë funksionar i lartë.
Ndërkohë, dy gjykata kanë arsyetuar se Drejtori i Përgjithshëm i SASPAC nuk përfshihet në listën shteruese të subjekteve të posaçme të përcaktuara në nenin 135, pika 2 të Kushtetutës dhe në nenin 75/a të Kodit të Procedurës Penale.
Megjithatë, në prapësimet e fundit organi i akuzës ka argumentuar se statusi i funksionarit të lartë deduktohet nga ligjet e administratës dhe, për SASPAC-in, nga një vendim i Këshillit të Ministrave.
Kushtetuta, KPrP dhe vendimet gjyqësore flasin për një listë shteruese. Një vendim i Këshillit të Ministrave nuk mund ta zgjerojë atë listë.
6.1 Si mund të pajtohet një interpretim i tillë me parimin e ligjshmërisë? Reforma e Drejtësisë e lejon organin e akuzës të shpërfillë Kushtetuten, KPrP, Gjykatat ?!
âž»
Ădo reformĂ« mund tĂ« jetĂ« e konceptuar mirĂ« nĂ« letĂ«r. Por vlera e saj matet nga mĂ«nyra se si zbatohet nĂ« praktikĂ«.
Për këtë arsye, një reformë nuk duhet vetëm të përcaktojë norma të reja, institucione të reja dhe procedura të reja. Ajo duhet të ndërtojë edhe mekanizma të transparencës, përgjegjshmërisë, llogaridhënies, monitorimit dhe korrigjimit.
Në gjuhën e menaxhimit modern, çdo reformë duhet të ketë objektiva të matshëm, tregues performance (KPI), standarde referimi (benchmarks) dhe afate të qarta për përmbushjen e tyre.
Nga raportimet vjetore të ditëve të fundit të institucioneve të sistemit të drejtësisë në Kuvend nuk rezultoi një vlerësim i tillë.
Ădo institucion raportoi treguesit qĂ« zgjodhi vetĂ« dhe i krahasoi me vitin paraardhĂ«s.
Por pas dhjetë vitesh, pyetja nuk është nëse sistemi është pak më mirë se një vit më parë.
Pyetja është sa pranë objektivave që vetë Reforma në Drejtësi kishte premtuar ndodhet sot sistemi ynë i drejtësisë.
Pa objektiva të matshëm dhe pa standarde të qarta vlerësimi, çdo institucion mund të shpallë sukses sipas treguesve që zgjedh vetë.
Dhe kështu, në perceptimin publik, i vetmi tregues që duket se ka mbetur për të matur suksesin e Reformës në Drejtësi është numri i funksionarëve të lartë dhe ish-funksionarëve të lartë të paraburgosur.
Login
AGORA: Homens que estavam trabalhando sob um andaime foram pegos de surpresa com a chegada da forte ventania no CondomĂnio Barra Bali, na Barra da Tijuca, na Zona Sudoeste do Rio de Janeiro.
