Pretendimi: Këto pamje tregojnë shkatërrimin e aeroportit të Tel Avivit pas sulmeve me raketa iraniane
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
Barbara Halla
NdĂ«rsa Izraeli dhe Irani vazhdojnĂ« sulmet e ndĂ«rsjellta me raketa dhe dronĂ«, nĂ« mediat sociale botĂ«rore, duke pĂ«rfshirĂ« ato shqiptare, po shpĂ«rndahen me shpejtĂ«si lajme tĂ« rreme dhe foto tĂ« manipulara ose tĂ« gjeneruara pĂ«rmes inteligjencĂ«s artificiale (AI). I tillĂ« ishte edhe rasti i fundit, ku njĂ« foto pretendon se aeroporti Ben Gurion nĂ« Tel Aviv Ă«shtĂ« shkatĂ«rruar rĂ«ndĂ« nga njĂ« sulm iranian. Fotoja e publikuar nga njĂ« portal nĂ« Facebook me datĂ« 9 mars, nĂ« fakt nuk Ă«shtĂ« reale, por Ă«shtĂ« e gjeneruar me AI.Â
Me datĂ« 28 shkurt 2026, SHBA dhe Izraeli nisĂ«n sulme tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta ndaj Iranit, duke vrarĂ« dhjetra civil si dhe liderin suprem te Iranit, Ali Khamenei. NĂ« shenjĂ« hakmarrjeje, mĂ« datĂ« 5 mars, qeveria iraniane tha se kishte sulmuar aeroportin e Tel Avivit, Ben Gurion, si dhe zona tĂ« ndryshme ushtarake nĂ« zonĂ«. MegjithatĂ« ky lajm nuk Ă«shtĂ« konfirmuar nga ansnjĂ« media perĂ«ndimore apo nga mediat izraelite. Deklarata Ă«shtĂ« shpĂ«rndarĂ« vetĂ«m nga media iraniane dhe me besueshmĂ«ri tĂ« ulĂ«t.Â
Po nĂ« atĂ« periudhĂ«, nĂ« media sociale filluan tĂ« qarkulloni imazhe qĂ« pretendonin se Irani kishte arritur qĂ«llimin e tij duke goditur dhe dĂ«mtuar aeroportin Ben Gurion. KĂ«to imazhe, qĂ« mĂ« pas u pĂ«rdorĂ«n dhe nga portalet shqiptarĂ«, nuk citojnĂ« burime tĂ« sakta (autorin e fotos apo datĂ«n), rrethana qĂ« shtojnĂ« mundĂ«sinĂ« qĂ« imazhi tĂ« jetĂ« gjeneruar nĂ«pĂ«rmjet inteligjencĂ«s artificiale. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, kĂ«to imazhe janĂ« pĂ«rdorur vetĂ«m nga portale online pa kredenciale mediatike, siç e tregon njĂ« kĂ«rkim nĂ« Google Images.Â
PavarĂ«sisht kĂ«tij lajmi tĂ« rremĂ«, Irani vijon tĂ« sulmojĂ« Izraelin me raketa duke goditur dhe qendrĂ«n e Tel Avivit nĂ« 24 mars. Ky sulm erdhi pasi Irani hodhi poshtĂ« pretendimet e presidentit Trump pĂ«r arritjen e njĂ« armĂ«pushimi. MegjithatĂ«, as mediat ndĂ«rkombĂ«tare qĂ« po e ndjekin luftĂ«n me kujdes (si New York Times, apo BBC), as qeveria izraelite, nuk kanĂ« konfirmuar njĂ« sulm ndaj aeroportit nĂ« fjalĂ«. Lajmet nĂ« Izrael tregojnĂ« se aeroporti vazhdon punĂ«n, vetĂ«m se me numĂ«r shumĂ« mĂ« tĂ« limituar fluturimesh pĂ«r shkak tĂ« sulmeve iraniane. Â
Pretendimi: Në këtë video ish-presidenti amerikan Bill Clinton pranon se ka frikë nga reagimi i bashkëshortes së tij pasi të zbulohet përfshirja në skandalin Epstein
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
Barbara Halla
NjĂ« video e shpĂ«rndarĂ« sĂ« fundmi nĂ« Facebook pretendon se ish-presidenti amerikan Bill Clinton po bĂ«n shaka pĂ«rsa i pĂ«rket lidhjes sĂ« tij me financierin e ndjerĂ« Jeffrey Epstein. NĂ« video, Clinton tregohet duke folur me njĂ« gazetare, e cila e pyet nĂ«se ka frikĂ« se do tĂ« pĂ«rfundojĂ« nĂ« burg, por Clinton i pĂ«rgjigjet me shaka: âKam mĂ« shumĂ« frikĂ« nga ajo grua e çmendur qĂ« mĂ« pret nĂ« shtĂ«pi.âÂ
Ashtu si shumĂ«kush do tĂ« dyshojĂ« nga sinqeriteti i tepruar, kjo video nuk Ă«shtĂ« autentike. Ajo Ă«shtĂ« njĂ« produkt i manipuluar pĂ«rmes inteligjencĂ«s artificiale, i njohur si âdeepfakeâ, dhe nuk pĂ«rfaqĂ«son deklarata reale tĂ« Clinton-it.
Normalisht klipe tĂ« tilla do tĂ« pĂ«rfshinin kanalin ku Ă«shtĂ« shfaqur intervista, apo emrin e gazetares, si dhe datĂ«n e intervistĂ«s. Por kĂ«to burime nuk janĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« videon e publikuar nĂ« Facebook. PĂ«rkundrazi, i vetmi âburimâ Ă«shtĂ« postimi i videos nĂ« platform X nga njĂ« llogari, e cila shprĂ«ndan shpesh teori konspiracioni si dhe informacione tĂ« rreme, apo tĂ« gjeneruar pĂ«rmes inteligjencĂ«s artificiale (AI) siç Ă«shtĂ« rasti i kĂ«saj videoje.Â
Raste tĂ« tilla janĂ« bĂ«rĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« shpeshta, pasi teknologjia e AI lejon krijimin e videove qĂ« duken bindĂ«se, ku fytyra dhe zĂ«ri i njĂ« personi publik mund tĂ« riprodhohen me saktĂ«si tĂ« lartĂ«. NĂ« fakt, kjo nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« Clinton ka qĂ«nĂ« viktim i njĂ« video tĂ« tipit âdeep fakeâ ku pretendohet se ai flet apo citon pĂ«rfshirjen e tij nĂ« aktivitetet e Jeffrey Epstein. Por nuk ekziston asnjĂ« burim i besueshĂ«m mediatik qĂ« tĂ« konfirmojĂ« se Bill Clinton ka bĂ«rĂ« deklarata tĂ« tilla publike.
Video lidhet me interesin e madh publik rreth çështjes së Jeffrey Epstein, i cili u akuzua për trafikim seksual dhe abuzim me të mitur. Epstein kishte lidhje me figura të njohura politike dhe ekonomike, përfshirë edhe Clinton-in, i cili ka pranuar se ka udhëtuar disa herë me avionin e Epstein për aktivitete bamirësie. Megjithatë, deri më sot, nuk ka prova që implikojnë drejtpërdrejtë Clintonin në aktivitetet kriminale të Epstein-it, dhe ai vetë ka mohuar çdo përfshirje të paligjshme.
 âShteti si sipĂ«rmarrĂ«sâ, ishte ideja e kryeministrit Edi Rama, kur i dha KorporatĂ«s Shqiptare tĂ« Investimeve (AIC), legjitimitetin tĂ« jepte me qira tokat publike, janarin e shkuar.
Vetë kreu i qeverisë prezantoi atë ditë disa nga pronat publike në kryeqytet që do të zhvilloheshin nga privatët duke shprehur se në këmbim, qeveria do të merrte zyra administrative, pa asnjë kosto.
Kjo nismĂ«, sipas qeverisĂ« do tĂ« garantonte shfrytĂ«zimin âefikas tĂ« aseteve publikeâ.Â
Kjo nuk ndodhi, të paktën sipas një raporti të zgjeruar të Kontrollit të Lartë të Shtetit.
KLSH gjeti se AIC nuk e ka arritur qĂ«llimin e saj pĂ«r tĂ« ngritur njĂ« sistem qĂ« garanton shfrytĂ«zimin e pronĂ«s publike nĂ« interes tĂ« qytetarĂ«ve.Â
Janë të paktën tre projekte, ku KLSH ka gjetur shkelje; nga stadiumi Selman Stërmasi, ish-Kadastra (Hipoteka) dhe ish-ATSH.
KLSH
KLSH argumenton se për këto projekte nuk ka asnjë analizë të thelluar mbi përfitimin dhe kostot e as argumenta për dhënien e hapësirës:
â⊠konstatohet se nuk kanĂ« njĂ« analizĂ« se si janĂ« arritur sipĂ«rfaqet e propozuara dhe qĂ« do tĂ« vihen nĂ« dispozicion nga Institucionet nĂ« bashkĂ«punim. Gjithashtu konstatohet se nĂ« lidhje me kĂ«to prona, janĂ« kryer vetĂ«m analiza tĂ« pĂ«rgjithshme mbi çmimet referencĂ« tĂ« tyre ose tĂ« tregut, por nuk janĂ« tĂ« mirĂ« argumentuara si dhe paraqesin paqartĂ«si mbi pĂ«rfitueshmĂ«rinĂ« qĂ« mund tĂ« gjenerohet pĂ«r AIC-nĂ« dhe Institucionet nĂ« bashkĂ«punimâ
Njëkohësisht, raporti konstaton se nuk ekziston një dokument/rregullore/manual, mbi identifikimin dhe përzgjedhjen e tyre, si dhe nuk ka një analizë mbi përfitueshmërinë, kostove financiare, risqet potenciale, vlerën e shtuar të parasë, rentabilitetin e investimit.
Eksperti
Sipas ekspertit të ekonomisë, Ilir Ciko, mungesa e analizave të plota, studimeve të fizibilitetit dhe krahasimit me alternativa të tjera, përfitimet dhe risqet mbeten të paqarta dhe potencialisht të pabarabarta, duke krijuar rrezik për nënvlerësim të pronës publike.
Ai argumenton se ky keqmenaxhim dëmton në dy forma.
âI pari Ă«shtĂ« dĂ«mi i drejtpĂ«rdrejtĂ«: kur pronat transferohen dhe kontratat nĂ«nshkruhen pa analizĂ« pĂ«rfitueshmĂ«rie dhe mĂ« pas rezulton se privati ka marrĂ« aktive publike me vlerĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« se ajo e ofruar, kjo asimetri pĂ«rfitimesh, sikurse dhe nĂ« rastet e dĂ«shtimit tĂ« projektit, Ă«shtĂ« e pakthyeshme ligjĂ«risht pas nĂ«nshkrimit tĂ« kontratave. DĂ«mi i dytĂ« Ă«shtĂ« institucional: çdo projekt i iniciuar pa studim fizibiliteti Ă«shtĂ« potencialisht i destinuar pĂ«r dĂ«shtim, model ky i dokumentuar tashmĂ« me 8 projektet e viteve 2022â2023, ku shpenzimet pĂ«r ekspertĂ« tĂ« jashtĂ«m arritĂ«n nĂ« 2,342,980 lekĂ« pa asnjĂ« projekt tĂ« vijuar nĂ« fazĂ« tĂ« mĂ«tejshme. Raporti e konsideron kĂ«tĂ« model âefekt negativ financiar nĂ« buxhetin e AIC-sĂ«â.
Më tej, Kontrolli i Lartë i Shtetit, gjen se ligji nr. 71/2019 dhe VKM-ja nr. 137, datë 06.03.2024 që i japin Korporatës, të drejtën e përdorimit dhe qiradhënies/shitjes/leasing të pronës shtetërore, nuk ka mekanizma që garantojnë siguri të pronës publike dhe vjen me risk të lartë.
âKjo pavarĂ«si paraqet njĂ« risk tĂ« lartĂ« operacional dhe institucional mbi menaxhimin e pronave shtetĂ«rore, pasi proceset e saj nuk bazohen nĂ« legjislacionin shqiptar mbi Prokurimet Publike, por mbĂ«shteten ekskluzivisht nĂ« kompetencat dhe procedurat e vetĂ« AIC-sĂ«â, shkruhet nĂ« auditin e KLSH-sĂ«.
âDeri mĂ« 30.06.2024, raporti tregon se AIC nuk kishte hartuar asnjĂ« akt nĂ«nligjor, rregullore apo manual specifik se si kryhet pĂ«rzgjedhja dhe administrimi i pronave shtetĂ«roreâÂ
Referuar raportit, Komisioni i EficiencĂ«s sĂ« PĂ«rdorimit tĂ« PronĂ«s (KEPP) u ngrit mĂ« 08.07.2024, tej periudhĂ«s sĂ« auditimit.Â
âKjo do tĂ« thotĂ« se gjatĂ« tĂ« gjithĂ« periudhĂ«s kur sipas VKM 328/2024 u transferuan 28 prona shtetĂ«rore tek AIC, institucioni nuk kishte asnjĂ« procedurĂ« tĂ« shkruar dhe tĂ« miratuar pĂ«r menaxhimin e tyreâ.
Pasojat
Për ekspertin Ciko, anashkalimi i prokurimit publik do të thotë që asnjë vendim i Korporatës nuk mund të ankimohet në KPP.
âHapĂ«sira pĂ«r mundĂ«si abuzimi buron nga dy probleme ligjore, qĂ« lidhen mes tyre. SĂ« pari dhe mĂ« kryesori, Ă«shtĂ« anashkalimi i prokurimit publik: procedurat konkurruese tĂ« AIC nuk bazohen nĂ« legjislacionin shqiptar mbi Prokurimet Publike, por mbĂ«shteten ekskluzivisht nĂ« kompetencat dhe procedurat e vetĂ« AIC-sĂ«, jo nĂ« Ligjin 162/2020, gjĂ« qĂ« do tĂ« thotĂ« se asnjĂ« vendim i AIC mbi dhĂ«nien e pronave nuk mund tĂ« ankimohet tek Komisioni i Prokurimit Publik.Â
AsnjĂ« operator ekonomik nuk ka rrugĂ« ligjore efektive ankimi. Problemi i dytĂ« Ă«shtĂ« vetĂ«-rregullimi: AIC harton procedurat e veta, drejton proceset e veta, dhe nuk ka juridiksion tĂ« jashtĂ«m i cili verifikon pajtueshmĂ«rinĂ« paraprakisht, pĂ«rjashtuar KLSH pĂ«r auditimet ex-post.Â
Kombinimi i tĂ« dy kĂ«tyre problematikave krijon premisa pĂ«r favorizim selektiv, klientelizĂ«m dhe abuzimâ, sqaron pĂ«r Faktoje, Ciko.
KlientelizmiÂ
Një tjetër rast që sjell KLSH në vëmendje, është ai i një klientelizmi të mundshëm.
âKontrata e konsulencĂ«s me Fondacionin âDurrah City Football Academyâ, themeluar nga Ministria e Arsimit dhe Sporteve, u nĂ«nshkrua pa procedurĂ« tĂ« hapur konkurimi, me çmim 1% tĂ« vlerĂ«s totale tĂ« investimit, dhe AIC arkĂ«toi pĂ«r shĂ«rbimin e konsulencĂ«s njĂ« shumĂ« prej 50.000 euroâ.
Analisti fiskal, Eduart Gjokutaj e quan kĂ«tĂ« rast njĂ« shembull tĂ« âmenaxhimit griâ tĂ« aseteve publike.
âGjetja ilustron njĂ« zgjerim tĂ« paqartĂ« tĂ« kompetencave tĂ« njĂ« korporate publike pa adresuar mĂ« parĂ« dobĂ«sitĂ« themelore tĂ« saj nĂ« menaxhim, kontabilitet dhe parandalim tĂ« konfliktit tĂ« interesit. Po ashtu, shfaqet mungesĂ« transparence dhe vlerĂ« e paqartĂ« e shtuar. Nuk rezulton se shĂ«rbimi i konsulencĂ«s Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« pas njĂ« procedure konkurruese apo se ka sjellĂ« njĂ« diferencĂ« tĂ« matshme krahasuar me njĂ« konsulent privat tĂ« pavarurâ, argumenton pĂ«r Faktoje, Gjokutaj, duke theksuar edhe njĂ« konflikt tĂ« mundshĂ«m interesi.
Në këtë drejtim, edhe eksperti Ciko vëren një model të klientelizmit institucional.
âFakti qĂ« dy entitete shtetĂ«rore lidhin kontratĂ« direkte me pĂ«rfitues tĂ« tretĂ« privat pa garĂ«, Ă«shtĂ« model i klientelizmit institucional: burimet publike ridrejtohen sipas preferencave, jo sipas konkurrencĂ«s nĂ« treg.Â
Precedenti i krijuar Ă«shtĂ« problematik pĂ«r tĂ« ardhmen.Â
Me njĂ« vendim qeverie u transferuan 28 prona pa analizĂ« tĂ« publikuar tĂ« vlerĂ«s, pa debat publik, pa rivlerĂ«sim tĂ« pavarur. Ădo qeveri mund tĂ« pĂ«rdorĂ« tĂ« njĂ«jtin mekanizĂ«m nĂ« tĂ« ardhmen: identifikon prona, propozon VKM transferimi tek AIC, dhe pastaj AIC i jep ato me procedurat e brendshme duke realizuar de facto njĂ« privatizim alternativ ku prona publike ndryshon pronĂ«si nĂ«pĂ«rmjet njĂ« institucioni ndĂ«rmjetĂ«s pa procedura transparente dhe mekanizĂ«m efektiv ankimimiâ, shprehet ai.
Projektet e pakryeraÂ
Një tjetër gjetje e KLSH-së në Korporatën është vlera e lartë e humbjeve financiare, rreth 140 mln lekë, për shkak të moskryerjes së projekteve dhe shpenzimeve të personelit:
âNga viti nĂ« vit humbjet kanĂ« ardhur nĂ« rritje tĂ« konsiderueshme, duke ndikuar nĂ« treguesit e performancĂ«s ekonomike-financiare tĂ« shoqĂ«risĂ«, si dhe nga strukturat drejtuese tĂ« AIC-sĂ«, nuk janĂ« ndĂ«rmarrĂ« masa konkrete mbi analizimin e situatĂ«s ekonomike-financiare me qĂ«llim eliminimin e humbjeve dhe reduktimin e shpenzimeve, veprime nĂ« kundĂ«rshtim me Ligjin nr. 71/2019â, raporton KLSH e cila rekomandon AIC tĂ« hartojĂ« dhe miratojĂ« njĂ« plan strategjik tĂ« detajuar pĂ«r menaxhimin e projekteve, duke pĂ«rcaktuar qartĂ« burimet e tĂ« ardhurave dhe duke synuar rritjen e eficiencĂ«s dhe gjenerimin e tĂ« ardhurave tĂ« qĂ«ndrueshmeâ
Ciko argumenton se nisur nga këto gjetje, struktura e AIC nuk rezulton eficiente.
âNga kĂ«ndvĂ«shtrimi i politikĂ«s publike, pyetja reale nuk Ă«shtĂ« nĂ«se AIC mund tĂ« reformohet, por nĂ«se modeli i saj aktual, si operator i pronave shtetĂ«rore dhe kapital shtetĂ«ror tĂ« garantuar, Ă«shtĂ« i reformueshĂ«m. Treguesit e auditimit dĂ«shmojnĂ« se pa ndryshuar strukturĂ«n e incentivave (lidhje pagash me performancĂ«n, kufij administrativĂ«, mekanizma llogaridhĂ«nie etj) dhe pa integruar procedurat nĂ« kuadrin e prokurimit publik, çdo reformĂ« institucionale, mbetet e pjesshme dhe sipĂ«rfaqĂ«soreâ, shprehet Ciko.
Sipas analistit Gjokutaj, gjetjet e KLSH-sĂ« nĂ«nvizojnĂ« ânevojĂ«n urgjente pĂ«r njĂ« reformĂ« mĂ« tĂ« thellĂ« tĂ« KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« roli i saj si entitet publik tĂ« mos cenojĂ« parimet e menaxhimit tĂ« mirĂ« tĂ« fondeve tĂ« taksapaguesve shqiptarĂ«â
PĂ«rgjigjet e AIC
Faktoje.al i drejtoi disa pyetje zyrës së medias pranë AIC.
Nga ana e saj AIC na referoi tek sqarimet, që i ka dhënë KLSH-së gjatë auditimit.
PĂ«r rekomandimet dhe gjetjet mbi argumentimin e pĂ«rzgjedhjes sĂ« projekt-ideve, AIC thotĂ« se âka marrĂ« masat duke filluar punĂ«n pĂ«r hartimin e njĂ« manuali pĂ«r hartimin e projekt-ideve dhe procedurave qĂ« do tĂ« ndiqen. AIC nuk zhvillon vetĂ«m projektet qĂ« mund tâi pĂ«rzgjedhĂ« me iniciativĂ«n e vet nĂ« funksion tĂ« pĂ«rmbushjes sĂ« funksioneve tĂ« saj, por zhvillon dhe projekte qĂ« vijnĂ« me kĂ«rkesĂ« nga PartnerĂ« Publik/Privat apo me akte tĂ« veçanta tĂ« miratuaraâ
NĂ« pĂ«rgjigje tĂ« kĂ«tij qĂ«ndrimi KLSH sqaron se rekomandimi âi adresohet hartimit tĂ« njĂ« metodologjie mbi pĂ«rzgjedhjen e projekt-ideve, me qĂ«llim pĂ«rzgjedhja e tyre tĂ« jetĂ« e mirĂ« argumentuar dhe me analiza tĂ« detajuara, si njĂ« tregues i sigurimit tĂ« transparencĂ«s gjatĂ« fazĂ«s sĂ« pĂ«rzgjedhjes dhe mirĂ« argumentimit tĂ« secilit projekt-ide tĂ« seleksionuarâ
AIC argumenton pajtimin e ekspertĂ«ve tĂ« jashtĂ«m, nĂ« fazĂ« fillestare, duke thĂ«nĂ« se procesi Ă«shtĂ« kryer me tarifa âmodesteâ pa ndikim negativ financiar.Â
âNĂ« kĂ«tĂ« kontekst, duhet specifikuar se sekuenca e kĂ«shillueshme e veprimeve Ă«shtĂ« qĂ« analiza e projektit tĂ« investimit (ku hyn roli ekspertĂ«ve) duhet tâi paraprijĂ« aktit tĂ« transferimit tĂ« njĂ« aseti, dhe jo anasjelltas, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« minimizohen risqet qĂ« dalin nga marrja nĂ« pronĂ«si apo posedim tĂ« njĂ« aseti, pa patur qartĂ«si mbi detyrimet qĂ« mund tĂ« kenĂ« dhe pĂ«rdorimin fundor tĂ« tyreâ, thotĂ« AIC nĂ« raport.Â
Në kundërshtim, KLSH thotë se, shpenzimi pa shfrytëzuar pronën është me risk të lartë dhe pa dobi dhe rithekson rekomandimin që të mos kontraktohen ekspertë të jashtëm pa u transferuar prona.
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta
Arta Ă«shtĂ« njĂ« grua 45-vjeçare e divorcuar, nĂ«nĂ« e dy fĂ«mijĂ«ve tĂ« mitur, e cila vuan nga kanceri gjinekologjik. Rreth njĂ« vit mĂ« parĂ« ajo u diagnostikua me kancer. âIshte dita mĂ« e zezĂ« e jetĂ«s sime, kur mjeku nga Elbasani mĂ« tregoi se unĂ« po vuaja nga kanceri nĂ« mitĂ«r. NĂ« ato momente nuk doja tĂ« vazhdoja mĂ« jetĂ«n, por forca ime u bĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«t e miâ.Â
Ajo nisi betejĂ«n me kancerin, teksa filloi kimioterapitĂ« dhe rrezet e jashtme (me akselerator).Â
âTĂ« bĂ«je kimioterapitĂ« kĂ«rkonte jo vetĂ«m forcĂ«. Efektet anĂ«sore do tâia tregoj natĂ«s sĂ« varrit. Por pĂ«rtej tĂ« gjithave, kimiot i kam bĂ«rĂ« sa nĂ« karrige, sa nĂ« krevate. Nuk e dija qĂ« nuk lejohej dhe nuk ishte siç e kĂ«rkon protokolli. I bĂ«nim aty dhe kĂ«rkonim tĂ« iknim, pasi shkonim nĂ« 6 tĂ« mĂ«ngjesit dhe mbaronim kimiot nĂ« darkĂ«â.
Pacientja e Onkologjikut tregon se shpesh vonoheshin ilaçet, njĂ«herĂ« mungonin, njĂ«herĂ« nuk punonte sistemi i spitalit. E njĂ«jta situatĂ« ka qenĂ« edhe te radioterapia. âRrezet e 28 ditĂ«ve na shkonin 2 muaj sepse prishej pajisja e akserelatoritâ.
45-vjeçarja rrĂ«fen se pasi mbaroi kimioterapitĂ« dhe rrezet e jashtme, mjekĂ«t i thanĂ« se ajo duhet tĂ« bĂ«nte brakiterapinĂ«, njĂ« trajtim pĂ«r tĂ« cilin i kishin thĂ«nĂ« se Ă«shtĂ« shumĂ« i nevojshĂ«m dhe i pazĂ«vendĂ«sueshĂ«m.Â
BrakiterapiaÂ
Brakiterapia konsiderohet nga mjekĂ«t si arma e fundit kundĂ«r tumorit. Ajo konsiston nĂ« njĂ« trajtim me rrezatim qĂ« kryhet duke vendosur burimin radioaktiv pranĂ« ose brenda tumorit, duke bĂ«rĂ« kĂ«shtu tĂ« goditen drejtpĂ«rdrejt qelizat kancerogjene, dhe duke shpĂ«tuar sa mĂ« shumĂ« indet e shĂ«ndetshme.Â
Arta shpjegon se u trondit kur mjekët i thanë se brakiterapia nuk punon në QSUT dhe se duhet të gjente vetë një zgjidhje për ta bërë këtë trajtim sa më shpejt.
âKur mĂ« thanĂ« qĂ« duhet tĂ« bĂ«j brakiterapi dhe kĂ«tu nuk ka, sikur mâu shemb bota. Nuk kisha tĂ« ardhura pĂ«r tâu trajtuar privatisht. GjithĂ« kjo rrugĂ« qĂ« kam bĂ«rĂ«, tani rrezikon tĂ« shkojĂ« dĂ«m. NĂ«se nuk e bĂ«j brakiterapinĂ«, mĂ« thanĂ« qĂ« rrezikon tĂ« mĂ« rikthehet sĂ«mundjaâ.
Kanceri kushtonÂ
Deri nĂ« ato momente, lufta me kancerin i kishte kushtuar rreth 3 milionĂ« lekĂ« (tĂ« vjetra) ArtĂ«s. Iu desh tâia kĂ«rkonte vĂ«llait dhe motrave kĂ«tĂ« shumĂ« parash pĂ«r tĂ« kryer analizat dhe skanerin, qĂ« nuk sigurohen nga spitali publik apo rradha mund tĂ« shkojĂ« deri nĂ« pesĂ« muaj, si dhe pet-scan nĂ« njĂ« klinikĂ« jashtĂ« vendit pasi sistemi shĂ«ndetĂ«sor publik nĂ« ShqipĂ«ri nuk zotĂ«ron njĂ« pajisje tĂ« tillĂ«.Â
Tani, pasi ka mbaruar kursimet e saj dhe tĂ« familjarĂ«ve e vetmja shpresĂ« qĂ« Arta tĂ« bĂ«jĂ« brakiterapinĂ« Ă«shtĂ« borxhi diku tjetĂ«r. âRrethi mĂ« i largĂ«t familjar nuk mĂ« jep borxh, pasi kanĂ« frikĂ« se mos unĂ« vdes dhe paratĂ« nuk u kthehen mĂ«â.
E vetmja mundësi tashmë sipas Artës është banka, kredia.
âKam shkuar te njĂ« bankĂ« e nivelit tĂ« dytĂ«. Hapa zemrĂ«n aty. U tregova qĂ« jam me kancer dhe se mĂ« duhet kredi tĂ« paguaj pĂ«r trajtimin tim. Zonja aty u ngrit, komunikoi me drejtorin e pastaj tĂ« dy erdhĂ«n, pĂ«r tĂ« mĂ« thĂ«nĂ« qĂ« unĂ« nuk mund tĂ« isha pĂ«rfituese e kredisĂ« nĂ« shumĂ«n 4 milionĂ« lekĂ«, sepse nuk plotĂ«soja kushtetâ.
âDo tĂ« tentoj tĂ« marr kredi nĂ« njĂ« tjetĂ«r bankĂ«, por atje nuk do tĂ« them qĂ« jam me kancer. NĂ«se edhe ajo bankĂ« mĂ«son se jam me kancer, nuk bĂ«het fjalĂ« tĂ« mĂ« japin krediâ.
Elira është një tjetër paciente, e cila vuan nga kanceri gjinekologjik. Ajo është 40 vjeçe dhe është nga Fieri, nënë e një fëmije 5-vjeçar.
âMbarova kimiot e rrezet dhe erdhi koha tĂ« bĂ«ja brakiterapiâ.Â
NĂ« Spitalin Onkologjik mĂ«sova se pajisja nuk punonte. E vetmja rrugĂ« ishte jashtĂ« ShqipĂ«rie. 40-vjeçarja rrĂ«fen se tĂ« kesh kancer nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« tronditĂ«se, pasi halli mĂ« i madh nuk Ă«shtĂ« sĂ«mundja, por mungesa e ilaçeve, analizave dhe pajisjeve si brakiterapia.Â
Mjeku, tregon ajo, ia ka bĂ«rĂ« tĂ« qartĂ«: âNĂ«se nuk e bĂ«n brakiterapinĂ«, rrezikon qĂ« kanceri tĂ« tĂ« rikthehet pĂ«rsĂ«riâ.
Edhe pĂ«r kĂ«tĂ« grua, shpresa Ă«shtĂ« te borxhet. Por ndryshe nga Arta, pacientja nga Fieri thotĂ« se bashkĂ«shorti i saj ka mundur tâi sigurojĂ« paratĂ« te tĂ« afĂ«rmit e tyre.
Dokumenti qe paciantet perdorin per jashte vendit ne mungese te brakiterapise
âMorĂ«m para borxh te tĂ« afĂ«rmit e burrit dhe mĂ« pas shkova nĂ« Turqiâ.
Atje, Elira tregon se ka bĂ«rĂ« tri seanca dhe tĂ« gjitha sĂ« bashku me biletat e avionit dhe hotelin i shkuan 6500 euro. Thekson se tashmĂ« njĂ« tjetĂ«r luftĂ« nis pĂ«r tĂ« dhe familjen e saj. âI lutem Zotit tĂ« mĂ« japĂ« jetĂ« qĂ« tĂ« punoj, qĂ« tĂ« kthej borxhinâ.
Periudha e funksionimit
GjatĂ« vitit 2025, Spitali Onkologjik zhvilloi njĂ« konferencĂ« shkencore, duke trajtuar tema tĂ« ndryshme qĂ« lidhen me kancerin.Â
VetĂ« Shefi i RadioterapisĂ«, Orges Spahiu trajtoi temĂ«n: âRifillimi i brakiterapisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri pas 12 vitesh: PĂ«rvoja 6-mujore nĂ« QSUNTâ.Â
Nga kĂ«rkimet e bĂ«ra (maj 2025) Spahiu ka deklaruar nĂ« konferencĂ«n shkencore, se: Pas mĂ« shumĂ« se 12 vitesh ndĂ«rprerje, brakiterapia u riaktivizua nĂ« ShqipĂ«ri, si pjesĂ« e trajtimit modern tĂ« tumoreve gjinekologjike.Â
âNĂ« 6 muaj punĂ«, sipas referimit tĂ« shefit te RadioterapisĂ« nĂ« Onkologjik, kanĂ« marrĂ« trajtim 50 pacienteâ.Â
Sipas tij, âRiaktivizimi i brakiterapisĂ« shĂ«non nje hap tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« rivendosjen e standardeve tĂ« trajtimit pĂ«r tumoret gjinekologjike nĂ« ShqipĂ«riâ. Â
HistorikuÂ
Por cila është historia e brakiterapisë në QSUT?
Prej vitit 2012 rezulton se kjo pajisje nuk ka funksionuar në Spitalin Onkologjik. Dhe për herë të parë kjo pajisje u vendos në punë në nëntor të vitit 2024.
PĂ«r mĂ« tepĂ«r, njĂ« kronikĂ« e televizionit Abc News, e transmetuar nĂ« datĂ«n 8 nĂ«ntor 2024, njofton fillimin e brakiterapisĂ«.Â
Pas kĂ«saj date ka punuar edhe rreth 8 muaj tĂ« tjerĂ«, deri nĂ« momentin qĂ« doli jashtĂ« funksioni totalisht.Â
NjĂ« mjek i kĂ«tij spitali, nĂ« kushtet e anonimatit tregon se shumĂ« gra tĂ« moshave tĂ« ndryshme janĂ« detyruar ose tĂ« largohen dhe tĂ« bĂ«jnĂ« brakiterapinĂ« jashtĂ« vendit, ose kanĂ« mbetur pa kĂ«tĂ« trajtim, me vendimin pĂ«r tâu pĂ«rballur edhe me pasojat.
 âPasojat e mosbĂ«rjes sĂ« brakiterapisĂ« janĂ« mjaft tĂ« qarta. NĂ«se nuk bĂ«het, rikthehet sĂ«mundja. Kjo ka ndodhur nĂ« disa raste tĂ« grave, tĂ« cilat duhet tĂ« bĂ«nin brakiterapinĂ« dhe nuk e kanĂ« bĂ«rĂ« se kĂ«tu pajisja nuk ka punuar. Aktualisht pajisja nuk punon prej 8 muajshâ
MĂ« tej mjeku tregon se nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« situata me brakiterapinĂ« Ă«shtĂ« mjaft e rĂ«ndĂ« brenda spitalit, me dritĂ«hije pĂ«r mĂ«nyrĂ«n sesi Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« punĂ« pajisja, pra me shumĂ« vonesĂ«. âLĂ«nda radioaktive cobalt, me tĂ« cilĂ«n punon brakiterapia ka ardhur qĂ« nĂ« vitin 2020 nĂ« ShqipĂ«ri, por deri nga fundi i 2024-Ă«s nuk Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« punĂ«, pĂ«r shkak se nuk kishin ende bunkerin gatiâ.
Duke u ndalur te rĂ«ndĂ«sia e brakiterapisĂ«, mjeku thotĂ«, se: âTĂ« mos trajtosh kancerin gjinekologjik Ă«shtĂ« njĂ«soj sikur tĂ« shkosh nĂ« luftĂ« pa armĂ«. Ne po i trajtojmĂ« pacientet, por jo deri nĂ« fund. Kjo Ă«shtĂ« e vĂ«rtetaâ.
Ai hedh edhe njĂ« tjetĂ«r ide. âPse nuk e rimburson shteti shqiptar brakiterapinĂ«?â.
Gratë, shprehet ai, humbin shanse të mira për ta mundur kancerin me bërjen e brakiterapisë dhe për sa kohë shteti ynë nuk e mundëson, pse nuk e rimbursojnë?
DokumentiÂ
Një dokument zyrtar, i siguruar nga ky investigim hedh dritë mbi një tjetër problem të rëndë që lidhet me trajtimin e pacientëve me kancer gjinekologjik në QSUT.
BĂ«het fjalĂ« pĂ«r certifikatĂ«n e burimit radioaktiv, i pĂ«rdorur nĂ« Radioterapi.Â
Sipas dokumentit ekskluziv, burimi Ă«shtĂ« Cobalt-60 (Co-60) i vendosur nĂ« vitin 2020, me cikĂ«l pĂ«rdorimi tĂ« rekomanduar prej 5 vitesh (18 maj 2020-18 maj 2025).Â
Kjo do tĂ« thotĂ« se sot, nĂ« vitin 2026, ky burim ka pĂ«rfunduar ciklin e tij tĂ« pĂ«rdorimit dhe se pĂ«r tĂ« vendosur brakiterapinĂ« nĂ« punĂ« duhet pĂ«rsĂ«ri tĂ« vijĂ« nga jashtĂ« njĂ« tjetĂ«r burim radioaktiv.Â
Duke kĂ«rkuar tĂ« mbetet nĂ« kushtet e anonimatit, nga frika e njĂ« reagimi tĂ« mundshĂ«m, njĂ« tjetĂ«r mjek i Spitalit Onkologjik tregon se edhe nĂ« fund tĂ« ciklit tĂ« burimit radioaktiv, gra me kancer gjinekologjik kanĂ« kryer brakiterapinĂ«.Â
Kjo, sipas ekspertëve të fushës dhe mjekëve nuk është e këshillueshme, pasi nuk jep efektet e pritshme te pacientët.
âPacientĂ«t qĂ« kanĂ« bĂ«rĂ« rrezatim nĂ« fund tĂ« jetĂ«s sĂ« burimit radioaktiv, natyrisht u Ă«shtĂ« dashur tĂ« rrinĂ« mĂ« gjatĂ« tĂ« rrezatuar, gati 30 minuta, ndĂ«rsa nĂ« fillim tĂ« jetĂ«s sĂ« burimit qĂ«ndron gati 10-13 minuta. Plus kĂ«saj, nĂ«se burimi Ă«shtĂ« nĂ« fund tĂ« jetĂ«s, ai bĂ«n rrezatim mĂ« tĂ« dobĂ«t dhe pacienti mund tĂ« mos e marrĂ« tĂ« plotĂ« dozĂ«n, pĂ«r tĂ« luftuar kancerin gjinekologjikâ.
Sipas protokolleve ndĂ«rkombĂ«tare thotĂ« mjeku i Onkologjikut, sugjerohet qĂ« burimi i kobaltit me tĂ« cilin punon brakiterapia tĂ« ndĂ«rrohet kur ai bĂ«n 4 vite cikĂ«l. âKjo qĂ« trajtimi tĂ« jetĂ« sa mĂ« i sigurt pĂ«r pacientĂ«t gra, pasi nĂ« fund tĂ« jetĂ«s Ă«shtĂ« i pasigurtâ.
Sipas tĂ« dhĂ«nave referuar njĂ« burimi brenda Spitalit Onkologjik, rreth 4-6 gra, me kancer gjinekologjik, kanĂ« kryer brakiterapinĂ« pas pĂ«rfundimit tĂ« jetĂ«s sĂ« burimit radiokativ, (5 vite) tĂ« pĂ«rcaktuar nĂ« dokumentin e AgjencisĂ« Atomike tĂ« VjenĂ«s.Â
Pra pas 18 majit 2025, nĂ« NjĂ«sinĂ« e RadioterapisĂ« nĂ« Spitalin Onkologjik, gra, kanĂ« kryer terapinĂ« me cobalt.Â
A Ă«shtĂ« kjo e rrezikshme dhe me pasoja? Mjeku vazhdon tĂ« tregojĂ«, se pacienti nĂ«se do tĂ« ekspozohet mĂ« shumĂ« ndaj cobaltit, i detyruar pĂ«r tĂ« marrĂ« dozĂ«n e pĂ«rcaktuar nga doktori, do tĂ« pĂ«rkthehet nĂ« dhimbje tĂ« konsiderueshme tĂ« pacientit, prekje mĂ« shumĂ« tĂ« indeve tĂ« shĂ«ndetshme, mund tĂ« mos goditet siç duhet tumori.Â
âTĂ« gjitha kĂ«to, thekson ai, mund tĂ« ndikojnĂ« nĂ« rikthimin e tumoritâ.
Udhëzimet
Sipas udhĂ«zimeve ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« International Atomic Energy Agency dhe American Association of Physicists in Medicine, nĂ« trajtimet me brakiterapi, efekti biologjik i rrezatimit nuk varet vetĂ«m nga koha e ekspozimit, por nga doza dhe fuqia e burimit radioaktiv.Â
Me kalimin e kohës, burimi Co-60 humbet gradualisht aktivitetin, duke ulur fuqinë e rrezatimit (dose-rate). Në këto kushte, për të arritur të njëjtën dozë, kërkohet një kohë më e gjatë ekspozimi, çka mund të ndikojë në efektivitetin e trajtimit nëse nuk kompensohet në mënyrë të saktë. Studime mbi përdorimin e Co-60 në radioterapi kanë treguar se ulja e fuqisë së burimit shoqërohet me zgjatje të kohës së trajtimit dhe ndryshim të efektit biologjik të dozës, duke rritur rrezikun që tumori të mos marrë dozën optimale terapeutike.
Trajtimi i grave me një burim radiokativ me jetë të përfunduar sipas dokumenteve zyrtare, do të kishte vijuar, por të mos ishte për një avari që paraqiti pajisja fillimisht në datën 6 qershor.
Nga data 6 deri nĂ« 20 qershor 2025, pajisja nuk punoi, pĂ«r shkak se doli jashtĂ« funksionit, pasi nuk i ishte bĂ«rĂ« procesi i mirĂ«mbajtjes. Pas datĂ«s 20 qershor, pajisja punoi edhe rreth njĂ« muaj, pĂ«r tâu ndalur mĂ« pas pĂ«rfundimisht deri mĂ« sot e kĂ«saj dite.Â
Në një kërkese për informacion dërguar Drejtorisë së QSUT-së, në datën 30 qershor të vititi 2025, ky institucion nuk iu përgjigj pyetjeve.
Pyetjet e dĂ«rguara lidheshin me proçesin e mirĂ«mbajtjes sĂ« pajisjes, nĂ«se ishte kryer apo jo (pas datĂ«s 20 qershor, pajisja filloi pĂ«rsĂ«ri punĂ«n), dhe kur do tĂ« pĂ«rfundonte cikli i burimit.Â
NĂ« pĂ«rgjigjen e kthyer njĂ« muaj pas kĂ«rkesĂ«s pĂ«r informacion, Drejtoria e QSUT-sĂ«, njoftoi sĂ« informacioni i kĂ«rkuar Ă«shtĂ« i âklasifikuarâ.Â
Kontrolli i Lartë i Shtetit
Kontrolli i LartĂ« i Shtetit konfirmon situatĂ«n e rĂ«ndĂ« me tĂ« cilĂ«n pĂ«rballen gratĂ« me kancer gjinekologjik. NĂ« raportin e publikuar nĂ« vitin 2023 tĂ« auditimit tĂ« KLSH pĂ«r brakiterapinĂ« nĂ« QSUT thuhet, se: âShĂ«rbimi i brakiterapisĂ« nuk ofrohet, pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« burimit radioaktiv dhe mosfunksionimit tĂ« pajisjesâ. NĂ« gjetjet qĂ« kanĂ« bĂ«rĂ« audituesit e Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit, âpacientĂ«t nuk marrin trajtimin e plotĂ« sipas protokolleve mjekĂ«sore, duke mbetur nĂ« mes tĂ« procesit tĂ« trajtimitâ.
Ajo çfarë e bën të rëndë situatën janë gjetjet e raportit që konfirmon se në një vit, 200 grave iu mohohet trajtimi me brakiterapi.
NdĂ«rsa pĂ«rgjatĂ« kohĂ«s kur Ă«shtĂ« zhvilluar auditimi (2020-2022), audituesit kanĂ« dalĂ« nĂ« pĂ«rfundimin, se 600 gra me kancer gjinekologjik nuk kanĂ« bĂ«rĂ« brakiterapi.Â
Një tjetër tregues, i cili vërteton situatën e rëndë, është edhe gjetja se gratë, të cilat duhet të bënin brakiterapinë janë detyruar të shkojnë jashtë Shqipërisë, për të kryer trajtimin.
âPacientĂ«t janĂ« detyruar tĂ« drejtohen jashtĂ« vendit, pĂ«r tĂ« kryer kĂ«tĂ« trajtimâ, thuhet nĂ« raportin e KLSH.
Deklarata Â
Aktualisht, gratë me kancer në Shqipëri, nëse vuajnë nga kanceri gjinekologjik dhe duhet të bëjnë brakiterapinë janë përballë dy zgjedhjesh: 1. Të ndërpresin trajtimin, në mungesë të financave për të përballuar shpenzimet 2. Të marrin borxh për të kryer trajtimin jashtë Shqipërisë.
NĂ« konferencĂ«n pĂ«r shtyp tĂ« datĂ«s 5 mars 2026, e pyetur pĂ«r kĂ«tĂ« problematikĂ«, ministrja e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« Evis Sala ka pranuar situatĂ«n e rĂ«ndĂ« dhe Ă«shtĂ« zotuar se deri nĂ« fund tĂ« vitit 2026 brakiterapia do tĂ« jetĂ« funksionale. âI siguroj qytetarĂ«t qĂ« nĂ« do tĂ« kemi njĂ« aparaturĂ« moderne, brenda fundit tĂ« vitit. ShĂ«rbimi i brakiterapisĂ« qĂ« nuk ka ekzistuar prej vitesh, do tĂ« fillojĂ« tĂ« funksionojĂ« me njĂ« aparaturĂ« moderne, brenda vitit 2026â, u pĂ«rgjigj ministrja Sala.Â
Me shpresĂ«n qĂ« ky premtim do tĂ« bĂ«het realitet, pyetja qĂ« ngrihet Ă«shtĂ«: Po gratĂ« si Arta dhe Elira, tĂ« cilat aktualisht janĂ« me kancer, si do e zhvillojnĂ« brakiterapinĂ«? A pret kanceri deri nĂ« fund tĂ« vitit?Â
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta
NjĂ« auditim i Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit pĂ«r Spitalin Rajonal tĂ« DurrĂ«sit (2015â2018), i publikuar nĂ« vitin 2019, (i fundit deri mĂ« tani referuar mbetjeve) evidentoi shkelje serioze nĂ« menaxhimin e mbetjeve spitalore nĂ« atĂ« spital Â
Raporti thekson se mbetjet e rrezikshme nuk janĂ« trajtuar sipas klasifikimit pĂ«rkatĂ«s por si  tĂ« zakonshme, nĂ« kundĂ«rshtim me ligjin, ndĂ«rsa nĂ« njĂ« tjetĂ«r konstatim nĂ«nvizohet se âdokumentacioni i administruar nuk siguron prova tĂ« plota mbi kryerjen e shĂ«rbimitâ.
Referuar raportit, u konstatuan shpenzime tĂ« paargumentuara (pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« dokumentacionit justifikues) ndĂ«rsa nĂ«nvizohet se âgrupi i auditimit nuk mund tĂ« shprehet mbi saktĂ«sinĂ«, plotĂ«sinĂ« dhe vĂ«rtetĂ«sinĂ« e kryerjes sĂ« shĂ«rbimitâ .
Po ashtu, sipas raportit, nuk janë ndjekur procedurat e nevojshme për të siguruar që mbetjet të jenë asgjesuar realisht.
Mbetjet spitalore sot
Por si është sot situata e mbetjeve në Durrës dhe sa janë reflektuar rekomandimet e KLSH?
Referuar përgjigjeve për Faktoje, në Spitalin Rajonal të Durrësit, ka një kontratë me një kompani të licencuar për asgjesimin e mbetjeve spitalore, por transparenca mbetet e kufizuar
Zyrtarisht, spitali deklaron për Faktoje se shërbimi me kompaninë e liçensimit kryhet sipas ligjit.
Për këtë proces, nga viti 2022 deri në 2025 janë paguar mbi 32 milionë lekë.
Por kur kĂ«rkohet tĂ« shihet kontrata, institucioni refuzon, duke e justifikuar me âsekret tregtarâ dhe pĂ«r pasojĂ« ânuk mund tĂ« bĂ«het publikeâ .
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, mbi mĂ«nyrĂ«n e matjes sĂ« mbetjeve, spitali deklaron se âsasia e mbetjeve matet me peshĂ« reale pĂ«rmes peshoreve elektronike nĂ« pĂ«rdorimâ.
Megjithatë, dokumentet tregojnë se peshorja për matjen e mbetjeve është vendosur në përdorim vetëm në vitin 2025, ndërkohë që raportohen të dhëna edhe për vitet më parë
TĂ« dhĂ«nat e vĂ«na nĂ« dispozicion nga Spitali Rajonal DurrĂ«s:Â
2022 â Â 24784.5 kg
2023 â Â 24445.7 kg
2024 â 33019.3 kg
2025 â Â Â 35059 Â Â kg
AKM
Për më tepër, Agjencia Kombëtare e Mjedisit konfirmon se spitali nuk është inspektuar prej pesë vitesh
Sipas autoritetit pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r monitorimin mjedisor, âSpitali DurrĂ«s nuk Ă«shtĂ« inspektuar, por do tĂ« jetĂ« pjesĂ« e subjekteve tĂ« planifikuara nga ana e institucionit tonĂ« pĂ«r kontroll tĂ« kritereve dhe zbatimit tĂ« kushteve tĂ« lejes mjedisoreâ.
Por AKM thotĂ« gjithashtu se Spitali Rajonal DurrĂ«s kryen transportin e mbetjeve sipas kontratave me subjekte tĂ liçensuaraÂ
âSubjektet qĂ« janĂ« tĂ« pajisur me leje mjedisi janĂ« objekt kontrolli nga kjo agjenciâ, thotĂ« AKM
Mekanizmi i monitorimit
Auditimet e mëparshme të Kontrollit të Lartë të Shtetit tregojnë se problematikat në Spitalin Rajonal të Durrësit nuk kufizohen në një proces të vetëm apo në një periudhë të caktuar.
Nga menaxhimi i mbetjeve spitalore, ku mungesa e dokumentimit dhe verifikimit e bën të vështirë vlerësimin e plotë të shërbimit, te funksionimi në situatë emergjence gjatë pandemisë, ku janë evidentuar dobësi në shërbime jetike, burime njerëzore dhe menaxhim financiar, vihet re një element i përbashkët: mungesa e mekanizmave efektivë të kontrollit dhe monitorimit.
Në këtë kontekst, gjetjet e auditimeve sugjerojnë se sfidat nuk lidhen vetëm me raste të veçanta, por me mënyrën se si funksionojnë dhe mbikëqyren proceset në tërësi, duke ngritur pikëpyetje mbi efektivitetin e masave për adresimin e tyre në praktikë.
Në mungesë të transparencës dhe dyshimeve për sistemet e mbikqyrjes së procesit, menaxhimi i mbetjeve në spitalin rajonal të Durrësit nuk ofron garancitë e duhura të funksionimit.
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta
Pas 12 vitesh nĂ« pushtet, kryeministri Edi Rama u kĂ«rkoi shqiptarĂ«ve njĂ« mandat tĂ« katĂ«rt qeverisĂ«s me premtimin-slogan âShqipĂ«ria 2030 nĂ« BEâ.Â
KartĂ«n elektorale tĂ« âĂndrrĂ«s europianeâ deri nĂ« vitin 2030, paraprirĂ« nga âpĂ«rmbyllja me sukses e negociatave deri nĂ« vitin 2027â, Edi Rama e âmonopolizoiâ duke argumentuar se âPartia Socialiste Ă«shtĂ« e vetmja forcĂ« qĂ« mund ta fusĂ« vendin nĂ« Bashkimin Evropianâ.
âMe thjesht njĂ« votĂ« pĂ«r mua dhe PS mĂ« 11 maj, çdo prind ka nĂ« dorĂ« tâu japĂ« fĂ«mijĂ«ve tĂ« vet pasaportĂ«n e qytetarit shqiptar tĂ« Bashkimit Europian, e tĂ« mos i lerĂ« tĂ« rriten si qytetarĂ« tĂ« dorĂ«s sĂ« dytĂ« nĂ« mes tĂ« EuropĂ«sâ,  postonte nĂ« faqen e tij nĂ« âFacebookâ kryeministri Edi Rama mĂ« 20 mars 2025, teksa ende nuk kishte nisur zyrtarisht fushata elektorale pĂ«r 11 majin.
Premtimi pĂ«r integrim evropian qĂ« i dha PartisĂ« Socialiste njĂ« mandat tĂ« katĂ«rt dhe 83 mandate deputetĂ«sh, u pĂ«rfshi nĂ« programin qeverisĂ«s 2025-2029.Â
âDeri nĂ« vitin 2027 pĂ«rmbyllim negociatat, nĂ« vitin 2028 nĂ«nshkruajmĂ« Traktatin e AnĂ«tarĂ«simit dhe nĂ« vitin 2030 ShqipĂ«ria hyn me dinjitet nĂ« familjen europianeâ, thuhet nĂ« dokumentin 55-faqĂ«sh.
Një vit pas premtimit të fushatës, në mars 2026, Shqipëria ka hapur me një hap të kënaqshëm të gjashtë grup-kapitujt e përbërë nga 33 kapituj në negociatat e anëtarësimit me Bashkimin Evropian.
MegjithatĂ«, ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« e ndĂ«rgjegjshme se nuk arrin dot tĂ« pĂ«rmbyllĂ« me sukses tĂ« 33-kapitujt e negociatave me âUnioninâ.Â
Dokumentet qĂ« âFaktojeâ disponon tregojnĂ« se pĂ«r pjesĂ«n dĂ«rrmuese tĂ« kapitujve, (22 tĂ« tillĂ«ve) ShqipĂ«ria ka kĂ«rkuar âkohĂ« shtesĂ«â pĂ«r pĂ«rmbushjen e kushteve.Â
Siguria ushqimoreÂ
NjĂ« prej tyre Ă«shtĂ« siguria ushqimore, pjesĂ« e grup-kapitullit 5 âBurimet, BujqĂ«sia dhe Kohezioniâ.
âShqipĂ«ria kĂ«rkon njĂ« periudhĂ« tranzitore prej 4 vitesh nga data e anĂ«tarĂ«simit nĂ« Bashkimi Evropian ose deri nĂ« vitin 2034, pĂ«r zbatimin gradual tĂ« kĂ«rkesave tĂ« kushtĂ«zimit dhe standardeve pĂ«r âSigurinĂ« ushqimoreâ,  shkruhet nĂ« kĂ«rkesĂ«n qĂ« pala shqiptare i ka dĂ«rguar Komisionit Evropian.
KLSH
Problematikat me sigurinë ushqimore në Shqipëri nuk janë thjesht perceptim. Gjatë vitit të shkuar në një raport auditi në Autoritetin Kombëtar të Ushqimit në Tiranë, por edhe në institucionet e tjera të ndërlidhura me këtë autoritet, KLSH nxjerr në pah problematika në drejtim të aftësive garantuese të sigurisë ushqimore nga institucionet përgjegjëse.
âNga auditimi i veprimtarisĂ« sĂ« AKU lidhur me identifikimin e pesticideve nĂ« produktet ushqimore, u konstatuan mangĂ«si nĂ« marrjen e masave tĂ« nevojshme pĂ«r garantimin e sigurisĂ« ushqimoreâ, thuhet nĂ« raport.
Edhe mĂ« shumĂ« kohĂ« kĂ«rkon ShqipĂ«ria nga âunioniâ nĂ« drejtim tĂ« detyrimeve legjislative dhe atyre zbatuese nĂ« terren pĂ«r garantimin e cilĂ«sisĂ« sĂ« ujit tĂ« pijshĂ«m.
âBE-ja merr nĂ« konsideratĂ« se ShqipĂ«ria ka kĂ«rkuar njĂ« periudhĂ« tranzitore pĂ«r tâu pĂ«rjashtuar nga zbatimi i plotĂ« i Neneve 5, 14 dhe Aneksit I, Pjesa A dhe C tĂ« DirektivĂ«s (BE) 2020/2184 mbi cilĂ«sinĂ« e ujit tĂ« destinuar pĂ«r konsum njerĂ«zor deri nĂ« vitin 2040 ose pĂ«r njĂ« periudhĂ« 10-vjeçare pas datĂ«s sĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« BEâ, thuhet nĂ« kĂ«rkesĂ«n qĂ« pala shqiptare i ka dĂ«rguar Komisionit Evropian.
Uji i pijshëm
I njĂ«jti shqetĂ«sim ngrihet edhe pĂ«r sigurinĂ« e ujit tĂ« pijshĂ«m. Jo vetĂ«m ai nĂ« rubinet⊠as uji i ambalazhuar nuk Ă«shtĂ« i sigurt!Â
NĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rfundim del Kontrolli i LartĂ« i Shtetit nĂ« raportin e auditit âCilĂ«sia dhe çertifikimi i ujit tĂ« pijshĂ«m qĂ« hidhet nĂ« treg pĂ«r qytetarinâ tĂ« publikuar vitin e shkuar.
âAnalizat pĂ«r ujin e pijshĂ«m tĂ« ambalazhuar nuk realizohen plotĂ«sisht sipas kĂ«rkesave ligjore. LaboratorĂ«t nuk janĂ« tĂ« akredituar, kapacitetet janĂ« tĂ« kufizuara dhe nuk pĂ«rfshihen tĂ« gjithĂ« ndotĂ«sit e detyrueshĂ«m. Plani i analizave nuk pĂ«rmbushet, ndĂ«rsa legjislacioni nuk pasqyron standardet mĂ« tĂ« reja tĂ« BE-sĂ«. Si rrjedhojĂ«, mbikĂ«qyrja e produktit ujĂ« i ambalazhuar paraqitet e pa mbuluarâÂ
Mbetjet e PaketimitÂ
Për të përmbushur të gjitha detyrimet për menaxhimin e mbetjeve të paketimit të produkteve vendi ynë kërkon edhe 10 vite të tjera nëse anëtarësimi në familjen evropiane do të realizohet në 2030-n.
âShqipĂ«ria ka kĂ«rkuar njĂ« periudhĂ« tranzitore pĂ«r tâu pĂ«rjashtuar nga zbatimi i plotĂ« i Neneve 50 dhe 52 tĂ« Rregullores pĂ«r Paketimin dhe Mbetjet e Paketimit (BE) 2025/40, deri nĂ« vitin 2040 ose pĂ«r njĂ« periudhĂ« 10-vjeçare pas datĂ«s sĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« BEâ thuhet nĂ« dokumentet ânon paperâ, qĂ« qarkullojnĂ« nĂ« kancelaritĂ« e Komisionit Evropian.
Ujërat e zeza
Trajtimi i ujërave të zeza gjithashtu mbetet një sfidë edhe më e madhe, e cila nuk përmbushet dot nga Shqipëria para vitit 2050.
âBE-ja merr nĂ« konsideratĂ« se ShqipĂ«ria ka kĂ«rkuar njĂ« periudhĂ« tranzitore pĂ«r tâu pĂ«rjashtuar nga zbatimi i plotĂ« i Nenit 3 (1), Nenit 4 (1), Nenit 5 (2), Nenit 6 (1) dhe Nenit 7 tĂ« DirektivĂ«s mbi trajtimin e ujĂ«rave tĂ« zeza urbane nĂ« vitin 2027, deri nĂ« vitin 2050 ose pĂ«r njĂ« periudhĂ« 20-vjeçare pas datĂ«s sĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE,â raporton Komisioni Evropian.
MjedisiÂ
Sipas gjetjeve të Kontrollit të Lartë të Shtetit, që vendi të përparojë në këto drejtime është e nevojshme të rritet financimi.
âFondet e pamjaftueshme tĂ« alokuara dhe mungesa e investimeve kanĂ« kufizuar pĂ«rmbushjen e detyrimeve monitoruese tĂ« mjedisit pĂ«r AgjencinĂ« KombĂ«tare tĂ« Mjedisit, duke pamundĂ«suar monitorimin e tĂ« gjithĂ« stacioneve tĂ« monitorimit, treguesve tĂ« pĂ«rcaktuar nĂ« PKMM, si dhe substancave prioritareâ, thuhet nĂ« raportin e auditit mbi âMasat e ndĂ«rmarra nga institucionet pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r eliminimin e derdhjes sĂ« ujĂ«rave tĂ« pĂ«rdorura nĂ« Lumin e LanĂ«s nĂ« TiranĂ«â.
âFaktojeâ i drejtoi njĂ« kĂ«rkesĂ« pĂ«r informacion Komisionit Evropian lidhur me kĂ«to dhe duzinĂ«n tjetĂ«r tĂ« kĂ«rkesave pĂ«r âperiudha tranzitoreâ qĂ« ShqipĂ«ria i ka dĂ«rguar âUnionitâ.
âBashkimi Evropian rikujton qĂ«ndrimin e tij tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m negociues se masat tranzitore janĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshme, tĂ« kufizuara nĂ« kohĂ« dhe nĂ« fushĂ«veprim, dhe shoqĂ«rohen me njĂ« plan me faza tĂ« pĂ«rcaktuara qartĂ« pĂ«r zbatimin e acquis-it. Ato nuk duhet tĂ« pĂ«rfshijnĂ« ndryshime nĂ« rregullat apo politikat e BE-sĂ«, tĂ« cenojnĂ« funksionimin e duhur tĂ« tyreâ , thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen e komisionit.
Basti i vështirë
Realizimi i premtimit për anëtarësimin e plotë në vitin 2030 mbetet një bast i vështirë për ish-kryenegociatorin e Shqipërisë Zef Mazi.
âĂshtĂ« mirĂ« tĂ« kesh objektiv, por ai ka lĂ«vizur nga viti 2027, fillimisht dhe i lidhur me zgjedhjet, nĂ« vitin 2030, me pasaportĂ« europiane. Ka disa elemente thelbĂ«sore: niveli i pĂ«rgatitjes reale tĂ« vendit nga skaji nĂ« skaj, pasi 70 pĂ«r qind e acquis zbatohet nĂ« pushtetin lokal; niveli i pĂ«rafrimit tĂ« legjislacionit dhe krijimi i mekanizmave tĂ« plotĂ«, pĂ«rfshirĂ« pĂ«rgatitjen e stafeve pĂ«r ta zbatuar atĂ« kudo, uniformisht, harmonishĂ«m. QĂ«ndrim i mençur Ă«shtĂ« tĂ« mos flasĂ«sh pĂ«r objektiva me data, por tĂ« punohet. UnĂ« e dĂ«shiroj, por jam skeptik, duke njohur modestisht edhe situatĂ«n brenda nĂ« BE dhe qĂ«ndrimet e shteteve,â argumenton Mazi. Â
Mendim të ngjashëm ndan edhe Ilda Zhulali, diplomate me karrierë mbi 20-vjeçare, aktualisht drejtuese e Departamentit të Politikës së Jashtme në Partinë Demokratike.
âHapja e shpejtĂ« e tĂ« gjithĂ« grupeve dhe kapitujve brenda vetĂ«m 13 muajve nga nisja e negociatave pĂ«r anĂ«tarĂ«simin e ShqipĂ«risĂ« pĂ«rbĂ«n njĂ« rekord nĂ« historikun e zgjerimit tĂ« BE-sĂ« dhe sigurisht meriton tĂ« vlerĂ«sohet dhe pĂ«rcon entuziazĂ«m nĂ« ecurinĂ« e procesit. Por hapja e kapitujve dhe mbyllja e tyre janĂ« dy procese thelbĂ«sisht tĂ« ndryshme nĂ« kompleksitet: hapja kĂ«rkon harmonizim fillestar, ndĂ«rsa mbyllja kĂ«rkon zbatim tĂ« plotĂ« tĂ« reformave dhe miratim nga tĂ« gjitha vendet anĂ«tareâÂ
âFaktojeâ analizoi ndĂ«rkohĂ« tĂ« dhĂ«nat e njĂ« dekade tĂ« Raporteve tĂ« Progresit, raportet qĂ« pĂ«rgatiten nga ekspertĂ«t e Brukselit dhe qĂ« vlerĂ«sojnĂ« progresin e vendeve anĂ«tare vit pas viti, duke u pĂ«rqendruar te grup-kapitulli i parĂ«, âthemeloretâ. TĂ« dhĂ«nat tregojnĂ« se interesi i TiranĂ«s zyrtare nuk ka qenĂ« fort i lartĂ« pĂ«r tĂ« realizuar shumĂ« nga kushtet e progresit drejt anĂ«tarĂ«simit.
âTĂ« mbyllĂ«sh njĂ« kapitull Ă«shtĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme se tĂ« hapĂ«sh shumĂ« njĂ«herĂ«sh. Kjo punĂ« nuk bĂ«het mirĂ« kur nuk ka njĂ« institucion tĂ« plotĂ«, tĂ« dedikuar, tĂ« specializuar, me staf tĂ« pĂ«rhershĂ«m, tĂ« pĂ«rgatitur mirĂ«, tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m, diplomatiko-teknik, etj. Entuziazmi deklarativ politik me fjalĂ« tĂ« ngjyrosura nuk i bĂ«n drejtĂ«si reale objektivit. Kryeministri ndoshta pĂ«rsĂ«ri e lidh vitin 2030 me zgjedhjet e vitit 2029â, argumenton Mazi.
NdĂ«rsa pĂ«r Ilda Zhulalin: âPuna duhet tĂ« vijojĂ« nĂ« kapitujt themelorĂ« â nĂ« fushĂ«n e gjyqĂ«sorit me vettingun nĂ« apel, pozicionet vakante nĂ« gjykata, SPAK-u duhet tĂ« shtojĂ« ritmin e punĂ«s pĂ«r ndjekjen e zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ«, nĂ« administratĂ«n publike duhet miratuar ligji i ri i shĂ«rbimit civil, etj. Sigurisht puna duhet tĂ« ecĂ« shpejt dhe nĂ« ndryshimet legjislative: harmonizimi me acquis-in e tregut tĂ« brendshĂ«m, miratimi i Planit KombĂ«tar tĂ« EnergjisĂ« dhe KlimĂ«s, transpozimi i direktivave mjedisore, plotĂ«simi i parakushteve pĂ«r programin IPARD III nĂ« bujqĂ«siâÂ
Për pedagogun Ilir Aliaj, kjo mund të konstatohet edhe në raportin e progresit të vitit të shkuar të Komisionit Europian për Shqipërinë.
âShikoni raportin e fundit tĂ« Komisionit Europian pĂ«r progresin e ShqipĂ«risĂ« dhe togfjalĂ«shi mĂ« i pĂ«rhapur Ă«shtĂ« âkorrupsion i madhâ. Nga ana tjetĂ«r mungon lufta ndaj krimit te organizuarâ, thotĂ« ai.
Edhe në drejtim të kushtit tjetër, atij për uljen e numrit të azilkërkuesve në vendet e Bashkimit Europian, Shqipëria ka ende punë për të bërë
âPo tâi referohemi statistikave, ShqipĂ«ria mbetet vendi me numrin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« azilkĂ«rkuesve nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor. Gjithashtu, vendi ka nivele shumĂ« tĂ« larta tĂ« tĂ« riatdhesuarve nga Gjermania, Britania e Madhe apo edhe vendet e tjera tĂ« Bashkimit Europianâ, argumenton politologu Bledar Milaqi.
NjohĂ«si i çështjeve ndĂ«rkombĂ«tare Alban Dafa, nga Instituti pĂ«r Media dhe NdĂ«rmjetĂ«sim thotĂ« se rruga pĂ«r nĂ« BE Ă«shtĂ« e dy anshme.Â
âQe prej 2016, âdetyrat e shtĂ«pisĂ«â, pra kriteret qĂ« duhet tĂ« plotĂ«sohen pĂ«rpara se tĂ« kapĂ«rcehen pengesat e shumta nĂ« rrugĂ«n e anĂ«tarĂ«simit, kanĂ« qenĂ« gjithnjĂ« nĂ« ndryshim e sipĂ«r. KĂ«to ndryshime kanĂ« ndodhur pjesĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« tendencĂ«s sĂ« vendeve anĂ«tare tĂ« BE-sĂ« pĂ«r tĂ« ngadalĂ«suar procesin e zgjerimit tĂ« âunionitâ dhe pjesĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« lojĂ«rave politike e mungesĂ«s sĂ« vullnetit tĂ« qartĂ« tĂ« udhĂ«heqĂ«sve politikĂ« shqiptarĂ« pĂ«r tĂ« realizuar reformat pĂ«r tĂ« cilat zotohenâ, thotĂ« Dafa.
Vonesa me raportin IBAR
Ndërkohë Shqipëria ka ngecur në Bruksel, mes Komisionit dhe Këshillit të Bashkimit Europian. Edhe pse qeveria e unionit thotë që vendi ynë i ka plotësuar kushtet për të marrë një raport pozitiv të vlerësimit të standardeve të funksionimit të shtetit të së drejtës, luftës anti-korrupsion dhe krimit të organizuar, si dhe funksionimit të demokracisë, disa vende anëtarë të BE janë skeptike, duke mos i dhënë ende dritën jeshil e Shqipërisë për të vijuar me mbylljen e kapitujve.
âRaporti i vlerĂ«simit tĂ« ndĂ«rmjetĂ«m IBAR Ă«shtĂ« diskutuar nĂ« Bruksel. Disa shtete mendonin se nuk duhej tĂ« ishte paraqitur, por u pranua pasi Rama bĂ«ri vetĂ«m hapin e parĂ« pĂ«r tĂ« mbyllur çështjen âBallukuâ, qĂ« ka rĂ«ndĂ«si tĂ« madhe politike. Raporti IBAR ka rĂ«ndĂ«si thelbĂ«sore pĂ«r tĂ« ecur drejt mbylljes sĂ« kapitujve, sĂ« paku tĂ« fillohet me njĂ«. Ai po vlerĂ«sohet nga shtetet e BE-sĂ« dhe vendimi politik do merret nĂ« KĂ«shill.
NĂ« diskutimin e parĂ«, gjashtĂ« shtete kanĂ« mbajtur qĂ«ndrimin e mĂ«parshĂ«m kritik ndaj vendit tonĂ«, e kanĂ« quajtur largimin e Ballukut vetĂ«m hapin e parĂ«, paraqitjen e raportit IBAR tĂ« parakohshĂ«m, ndĂ«rsa tre shtete e kanĂ« mirĂ«pritur paraqitjen e raportitâ, sqaron ish-kryenegociatori Mazi.
âMarrja e IBAR-it kushtĂ«zon mbylljen e çdo kapitulli dhe pĂ«rbĂ«n sfidĂ«n mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme sot pĂ«r sotâ, argumenton nĂ« anĂ«n tjetĂ«r diplomatja Zhulali.
KĂ«shilli EuropianÂ
Në dy takimet e fundit të 6 dhe 13 marsit grupi i punës në Këshillin e Bashkimit Europian nuk ka gjetur dakordësinë e vendeve anëtare për të lejuar Tiranën zyrtare që të kalojë në një stad tjetër të negociatave.
âShtetet anĂ«tare i drejtuan disa pyetje Komisionit Europian nĂ« lidhje me IBAR dhe morĂ«n pĂ«rgjigjet e nevojshme. Pra, ishte thjesht njĂ« shkĂ«mbim pikĂ«pamjesh, pa pĂ«rfundime operative nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ«â,  konfirmoi pĂ«r âFaktojeâ KĂ«shilli Europian pas njĂ« kĂ«rkese pĂ«r informacion.
Për shkak të kësaj situate, Brukseli konfirmon se takimet e COELA-s për piketat e ndërmjetme të Shqipërisë do të vijojnë në javët në vijim.
 âIBAR shĂ«rben si bazĂ« pĂ«r tĂ« ashtuquajturin draft-pozicionin e pĂ«rbashkĂ«t tĂ« pĂ«rkohshĂ«m tĂ« BE, tĂ« cilin Komisioni tashmĂ« ua ka paraqitur shteteve anĂ«tare dhe pĂ«r tĂ« cilin diskutimet nĂ« COELA do tĂ« vazhdojnĂ« nĂ« javĂ«t dhe muajt nĂ« vijimâ, njofton KĂ«shilli Europian.
Por para se tĂ« trokasĂ« nĂ« dyert e Bashkimit Europian, ShqipĂ«ria duhet tĂ« jetĂ« gati. PĂ«r njĂ« âpoâ nĂ« vend tĂ« njĂ« âjo-jeâ, vendi duhet fillimisht tĂ« integrohet institucionalisht dhe ekonomikisht.
KriteretÂ
âKriteret e KopenhagĂ«s rĂ«ndom paraqiten si dy kolona tĂ« veçanta â politike dhe ekonomike â por nĂ« realitet ato janĂ« tĂ« ndĂ«rthurura nĂ« mĂ«nyrĂ« organike, ku secili dimension Ă«shtĂ« njĂ«kohĂ«sisht parakusht dhe produkt i tjetrit.
NjĂ« gjyqĂ«sor i pavarur nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m kĂ«rkesĂ« e sundimit tĂ« ligjit, Ă«shtĂ« kushti themelor pĂ«r njĂ« ekonomi tregu funksionale, sepse pa zbatim kontratash, pa mbrojtje prone dhe pa garanci pĂ«r zgjidhje tĂ« drejtĂ« tĂ« mosmarrĂ«veshjeve, investimet serioze nuk ndodhin; ndĂ«rsa korrupsioni nĂ« prokurimin publik ose tatime shton kosto tĂ« padukshme qĂ« ulin konkurrueshmĂ«rinĂ« e ekonomisĂ«â , argumenton ekonomisti Ilir Ciko.
Faktoje i dërgoi një kërkesë për informacion mbi këto pikëpyetje Ministrit të Shtetit dhe Kryenegociatores, znj.Majlinda Dhuka si dhe Kryeministrisë, por nuk mori një përgjigje deri në momentin e publikimit të artikullit.
StandardetÂ
ShqiptarĂ«t duhet tĂ« presin edhe 70 vite tĂ« tjera pĂ«r tĂ« arritur cilĂ«sinĂ« e jetesĂ«s sĂ« popujve europianĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rfundim ka arritur Banka Europiane pĂ«r RindĂ«rtim dhe Zhvillim, pasi ka analizuar ritmet e rritjes ekonomike, reformat e ndĂ«rmarra dhe nivelin e tĂ« ardhurave pĂ«r frymĂ«.Â
âKur flasim pĂ«r konvergjencĂ«n ekonomike midis ShqipĂ«risĂ« dhe Bashkimit Evropian, duhet tĂ« jemi realistĂ«: ekziston njĂ« hendek i madh qĂ« ndan ekonominĂ« tonĂ« nga standardet e BE-sĂ«. PĂ«r ta mbushur kĂ«tĂ« hendek, nevojiten reforma tĂ« thella, investime strategjike dhe harmonizim gradual me rregullat dhe politikat e BE-sĂ«â, argumenton akademiku Selami Xhepa.
Nga gati 46 mijĂ« euro nĂ« vendet europiane, nĂ« ShqipĂ«ri tĂ« ardhurat mesatare pĂ«r frymĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, pra raporti mes Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto dhe popullsisĂ«, Ă«shtĂ« aktualisht nĂ« nivelin e 8.800 eurove. Kjo nĂ« njĂ« kohĂ« qĂ« rritja ekonomike e vendit ka qenĂ« nĂ« nivele tĂ« kĂ«naqshme.Â
âNga ana tjetĂ«r, tregues pozitivĂ« makroekonomikĂ« si rritja ekonomike 3.7%, papunĂ«sia nĂ« 8.7%, inflacioni 2.3%) marrin kuptim vetĂ«m nĂ«se qytetarĂ«t ndjejnĂ« pĂ«rmirĂ«sime konkrete nĂ« mirĂ«qenien e familjeve tĂ« tyre, nĂ« tĂ« kundĂ«rt mbĂ«shtetja pĂ«r integrimin brehet, sikurse ndodhi nĂ« Kroaci ku vetĂ«m 43% e votuesve dolĂ«n nĂ« referendumin pĂ«r anĂ«tarĂ«simin.
PĂ«rvoja rajonale tregon njĂ« rrezik tĂ« dyfishtĂ« qĂ« ShqipĂ«ria duhet tĂ« shmangĂ«: reforma politike pa efekte reale ekonomike pĂ«r familjet shqiptare, ose rritje ekonomike pa reforma institucionale qĂ« akumulojnĂ« pĂ«rfitimet ekonomike nĂ« pak duar tĂ« zgjedhuraâ, shton Ilir Ciko
Hendeku mes Shqipërisë dhe vendeve të Bashkimit Europian shtrihet edhe në të tjera drejtime. Nga 3.9 euro/orë që mesatarisht merr një i punësuar në vend, në BE paga mesatare në euro është plotë 16.8 euro apo 4.4 herë më e lartë.
âFatkeqĂ«sisht tregu shqiptar vijon tĂ« jetĂ« i deformuar pĂ«r tĂ« qenĂ« si duhet pjesĂ« e tregut tĂ« Bashkimit Europian, pikĂ«risht pĂ«r faktorin e dytĂ«. PĂ«rqĂ«ndrimi i aktivitetit ekonomik nĂ« pak kompani dominuese qĂ« kontrollojnĂ« dhe abuzojnĂ« me pozitĂ«n e tyre nĂ« treg Ă«shtĂ« tashmĂ« i provuar prej kohĂ«sh, dhe mjerisht, ende dhe sot i pandryshuar.
Sundimi i ligjit krijon premisat pĂ«r ekonomi tĂ« shĂ«ndetshme, ekonomia e shĂ«ndetshme krijon bazĂ«n pĂ«r institucione tĂ« forta, institucionet e forta garantojnĂ« tĂ« drejtat, dhe tĂ« drejtat e garantuara legjitimojnĂ« procesin dhe janĂ« çelĂ«si âmagjikâ pĂ«r derĂ«n me mbishkrim EuropĂ«â, argumenton ekonomisti Selami Xhepa.
NĂ« fund tĂ« ditĂ«s, Ă«ndrra e ShqipĂ«risĂ« pĂ«r njĂ« âpasaportĂ« europianeâ nĂ« dorĂ«n e çdo qytetari nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m çështje datash apo premtimesh elektorale. Ajo Ă«shtĂ« njĂ« garĂ« me kohĂ«n, ku reformat e thella, investimet strategjike dhe harmonizimi gradual me standardet e BE-sĂ« duhet tĂ« ecin paralelisht me pritshmĂ«ritĂ« e qytetarĂ«ve.
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta
NĂ« moshĂ«n 29 vjeçare, Lionel Elezaj, administratori i njĂ«sisĂ« Otllak, u largua nga puna nĂ« mbledhjen e konstituimit tĂ« KĂ«shillit tĂ« ri Bashkiak tĂ« dalĂ« nga zgjedhjet vendore tĂ« vitit 2019.Â
Motivacioni i largimit u bazua nĂ« arsyetimin: âSipas ligjit, pozicioni i Administratorit Ă«shtĂ« kompetencĂ« e Kryetarit tĂ« BashkisĂ«â
QĂ« nga ai moment gjithçka ndryshoi pĂ«r familjen e tij me pesĂ« anĂ«tarĂ«, e cila mbahej me tĂ« ardhurat nga puna e kryefamiljarit.Â
âLargimi nga puna u pĂ«rjetua shumĂ« keq nga familja ime, pasi unĂ« isha i vetmi i punĂ«suar. Madje bashkĂ«shortja shtatzĂ«nĂ« pati probleme pĂ«r shkak tĂ« largimit tim nga puna. NjĂ« situatĂ« shumĂ« e keqeâ, thotĂ« ai.
Elezaj vendosi tĂ« nisĂ« njĂ« proces gjyqĂ«sor pĂ«r largim tĂ« padrejtĂ« nga puna nĂ« 5 gusht 2019 dhe qĂ« prej atij momenti vijon tĂ« presĂ« vendimin e formĂ«s sĂ« prerĂ«. âNĂ« GjykatĂ«n e Rrethit gjyqĂ«sor Berat kemi fituar 12,5 paga. Tani çështja Ă«shtĂ« nĂ« GjykatĂ«n e Apelitâ, tha ai pĂ«r âFaktojeâ.Â
Elezaj nuk u rikthye nĂ« punĂ«. Teksa vijon procesin gjyqĂ«sor deri nĂ« marrjen e vendimit pĂ«rfundimtar ka pasur nga ata qĂ« kanĂ« tentuar qĂ« ta ndalojnĂ«. âGjatĂ« procesit mĂ« thoshin mos e vazhdo, nuk fiton. GjĂ«ra tĂ« tilla, por mâi thoshin jashtĂ« sallĂ«s sĂ« gjyqitâ.
Deri më tani vlera monetare për ndjekjen e procesit gjyqësor ka shkuar rreth 100.000 lekë të reja vetëm në Gjykatën e Rrethit Gjyqësore Berat.
Avokati i tij, Erjon Ismailaj, sqaron se mbrojtja është mbështetur në faktin se vendimi për shkarkimin e tij ishte marrë në kundërshtim me ligjin dhe me procedurat që parashikon Kodi i Punës.
Ne foto: Lionel Elezaj (ne te majte) dhe Erjon Ismailaj avokat (ne te djathte)
âU provua se nuk ishin respektuar afatet ligjore tĂ« njoftimit pĂ«r ndĂ«rprerjen e marrĂ«dhĂ«nies sĂ« punĂ«s dhe nuk ishte ndjekur procedura qĂ« i jep punĂ«marrĂ«sit tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« shpjegimet e tij pĂ«rpara se tĂ« merret njĂ« vendim i tillĂ«. Vendimi ishte marrĂ« pa njĂ« arsyetim tĂ« mjaftueshĂ«m ligjor dhe pa respektuar garancitĂ« procedurale qĂ« ligji u jep punĂ«marrĂ«sveâ, tha avokati.
VendimiÂ
Procesi gjyqĂ«sor nĂ« kĂ«tĂ« rast zgjati rreth njĂ« vit deri nĂ« marrjen e vendimit nga gjykata.Â
NĂ« pĂ«rfundim tĂ« gjykimit, gjykata vendosi detyrimin e palĂ«s sĂ« paditur qĂ« tâi paguajĂ« paditĂ«sit dĂ«mshpĂ«rblim pĂ«r shkeljet e konstatuara gjatĂ« ndĂ«rprerjes sĂ« marrĂ«dhĂ«nies sĂ« punĂ«s.Â
âNĂ« raste tĂ« tilla dĂ«mi qĂ« i shkaktohet punĂ«marrĂ«sit nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m material, pasi pĂ«rveç humbjes sĂ« tĂ« ardhurave shpesh ka edhe pasoja tĂ« tjera qĂ« lidhen me dĂ«mtimin e reputacionit profesional dhe pasigurinĂ« ekonomike qĂ« njĂ« vendim i tillĂ« mund tĂ« sjellĂ« pĂ«r jetĂ«n e tij dhe tĂ« familjesâ, tha Erjon Ismailaj.
Ky nuk Ă«shtĂ« rast i vetĂ«m apo i izoluar, pasi buxheti i shtetit vijon tĂ« mbajĂ« njĂ« barrĂ« tĂ« rĂ«ndĂ« financiare nga largimet e padrejta nga puna.Â
KLSHÂ
Sipas raportit të zbatimit të buxhetit të Kontrollit të Lartë të Shtetit të vitit 2024, kostoja e vendimeve gjyqësore për largim nga puna arriti në shumën 1.367 mln lekë ose mbi 1.3 miliardë lekë.
screenshot nga raporti i KLSH
Efektivi i larguar i policisë
TĂ« njĂ«jtĂ«n pĂ«rballje gjyqĂ«sore pĂ«r largimin nga puna ka ndjekur edhe efektivi i policisĂ« me iniciale M.R. nĂ« DrejtorinĂ« Vendore tĂ« PolicisĂ« Berat. Argumenti ishte pĂ«r shkelje tĂ« rĂ«ndĂ« tĂ« rregullores sĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit pasi nuk u konstatua lĂ«nda narkotike gjatĂ« njĂ« operacioni policor. Â
Hetimi filloi nĂ« datĂ«n 10.11.2022 dhe njĂ« muaj mĂ« vonĂ« u firmos raporti pĂ«rfundimtar i DrejtorisĂ« sĂ« Standarteve Profesionale pranĂ« policisĂ«.Â
Ai vendosi tâi drejtohet gjykatĂ«s dhe arriti tĂ« fitojĂ« nĂ« shkallĂ«n e parĂ« nĂ« gjykatĂ«n administrative, konkretisht rikthimin nĂ« punĂ« dhe pagesat nga momenti i pĂ«rjashtimit deri nĂ« rikthim.Â
Procesi gjyqĂ«sor zgjati dy vjet, por gjykata Administrative e Apelit ende nuk ka pĂ«rcaktuar njĂ« datĂ« pĂ«r gjyqin.Â
Gjatë kësaj kohe, ai filloi një punë tjetër për të mbajtur familjen si dhe për të mbuluar shpenzimet jo vetëm të procesit, por edhe të jetesës në tërësi.
âE gjithĂ« familja ishte nĂ« stres. PrindĂ«rit ende marrin ilaçe anti-stres qĂ« nga ajo kohĂ«. Financiarisht ndikoi shumĂ« sepse isha i vetmi burim i tĂ« ardhurave dhe u detyrova tĂ« ikja nĂ« emigrim pĂ«r rreth 1 vitâ, thotĂ« ai pĂ«r âFaktojeâ.Â
Efektivi i policisĂ« synon qĂ« tĂ« rikthehet nĂ« detyrĂ«.Â
âNuk Ă«shtĂ« marrĂ« vendim i formĂ«s sĂ« prerĂ« pĂ«r rikthim. Normalisht qĂ« kam synim tĂ« rikthehem sepse ju pĂ«rkushtova atij profesioni dhe sapo kisha mbaruar akademinĂ«. Rreth 5 muaj punova pasi mbarova akademinĂ« 3-viteâ, rrĂ«fen ai.
Thuasje nĂ« çdo raport auditimi qĂ« KLSH zhvillon nĂ« institucione rezulton njĂ« zĂ« qĂ« shkakton dĂ«m financiar, largimet e padrejta nga puna, tĂ« cilat pas vendimit tĂ« gjykatĂ«s detyrojnĂ« institucionin tĂ« dĂ«mshpĂ«rblejnĂ« punonjĂ«sin.Â
âFaktojeâ iu drejtua me kĂ«rkesĂ« pĂ«r informacion disa institucioneve tĂ« pushtetit vendor dhe qĂ«ndror, por nuk mori pĂ«rgjigje deri nĂ« publikimin e kĂ«tij artikulli, pĂ«rveç MinistrisĂ« sĂ« Brendshme qĂ« çoi njĂ« informacion tĂ« thatĂ«Â
U pushua me një telefonatë
Para se tĂ« pushohej nga puna, Denis Hyka ishte inspektor shĂ«rbimesh, arkĂ«tar nĂ« NjĂ«sinĂ« Administrative Kutalli nĂ« BashkinĂ« Dimal.Â
Ai i tha âFaktojeâ se u pushua fillimisht me njĂ« telefonatĂ«, mĂ« tej u ngrit njĂ« komision disiplinor dhe nĂ« fund iu dorĂ«zua vendimi i largimit nga puna.
I zhgĂ«njyer, Hyka u konsultua me njĂ« avokat dhe nisi menjĂ«herĂ« procesin gjyqĂ«sor.Â
PĂ«r tĂ« pĂ«rgatitur dosjen iu deshĂ«n 30 ditĂ«, por sapo çështja shkoi pĂ«r gjykim gjyqtari u transferua nĂ« TiranĂ« duke e vonuar procesin.Â
Ai ka kërkuar në gjykatë dëmshpërblim për periudhën e largimit, rikthim në pozicionin e mëparshëm të punës dhe dhënien e vendimit me ekzekutim të përkohshëm.
Kjo periudhĂ« ka qenĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tĂ« pasi largimi me masĂ« disiplinore i mbylli edhe shumĂ« dyer tĂ« tjera ku mund tĂ« punonte. âKam pasur vĂ«shtirĂ«si tĂ« gjej njĂ« punĂ« tjetĂ«r pasi mĂ« kanĂ« larguar me masĂ« disiplinore, vĂ«shtirĂ«si tĂ« paguaja kredinĂ« dhe mbuloja shpenzimet mjekĂ«sore tĂ« familjarĂ«veâ, tha ai pĂ«r âFaktojeâ.
Pas kĂ«saj eksperience, ai shprehet skeptik pĂ«r kushtet e punĂ«s dhe mbrojtjen e tĂ« drejtave tĂ« punonjĂ«sve nĂ« institucionet shtetĂ«rore.Â
âNĂ« vendin tonĂ« punonjĂ«sit nuk kanĂ« fare siguri sado tĂ« ketĂ« kontrata pune. Ădo gjĂ« varet nga vullneti i titullarit, i cili e trajton institucionin si pronĂ« private, pasojat financiare, sociale tĂ« vendimeve nuk e prekin pasi ato i ngarkohen institucionit. Do ishte mĂ« mirĂ« tĂ« rishikohej mĂ«nyra e zgjidhjes sĂ« kĂ«tyre çështjeve administrative, jashtĂ« gjykatĂ«s pasi koha e zgjidhjes sĂ« njĂ« çështje Ă«shtĂ« disa vite çâka ngarkon si individin e larguar nga puna ashtu dhe buxhetin e shtetitâ, tha ai.
Kur marrëdhënia e punës është e bazuar në kontratë pune sipas Kodit të Punës, zakonisht gjykata vendos dëmshpërblim financiar dhe jo rikthim në vendin e punës. Ndërsa në rastet kur punëmarrësit kanë statusin e nëpunësit civil, ligji parashikon mundësinë e rikthimit në detyrë në rast se largimi nga puna konstatohet i paligjshëm.
Avokati Erjon Ismailaj thotĂ« se ka pasur shumĂ« raste tĂ« largimeve nga puna nĂ« sektorin publik dhe atĂ« privat. âNga pĂ«rvoja profesionale rezulton se nĂ« shumĂ« prej kĂ«tyre rasteve problemi kryesor lidhet me mosrespektimin e procedurave ligjore qĂ« parashikon Kodi i PunĂ«s. Shpesh ndodh qĂ« vendimi pĂ«r largimin nga puna tĂ« merret nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« menjĂ«hershme, pa respektuar afatet e njoftimit dhe pa i dhĂ«nĂ« punĂ«marrĂ«sit mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« shpjegimet e tij, sikur ndĂ«rprerja e marrĂ«dhĂ«nies sĂ« punĂ«s tĂ« ishte vetĂ«m njĂ« vendim i njĂ«anshĂ«m i punĂ«dhĂ«nĂ«sitâ, tha ai.
Sa i pĂ«rket kohĂ«zgjatjes sĂ« kĂ«tyre proceseve, nĂ« praktikĂ« ato mund tĂ« zgjasin disa muaj deri dy vite nĂ« shkallĂ«n e parĂ« tĂ« gjykimit, nĂ« varĂ«si tĂ« kompleksitetit tĂ« çështjes dhe ngarkesĂ«s sĂ« gjykatave.Â
Megjithatë, në rastet kur vendimi ankimohet dhe çështja kalon në shkallët më të larta të gjyqësorit, procesi mund të zgjasë shumë më gjatë dhe në praktikë ndodh shpesh që një çështje e tillë të zgjasë edhe mbi 5-6 vite deri në marrjen e një vendimi përfundimtar.
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta
Milidija, nĂ«nĂ« e tre fĂ«mijĂ«ve tĂ« mitur nĂ« Gostil tĂ« KukĂ«sit, nuk ka punuar asnjĂ« ditĂ«. Sapo ka lĂ«nĂ« pas tĂ« 30-at, por angazhimi i saj lidhet vetĂ«m me mirĂ«rritjen e fĂ«mijĂ«ve dhe mbarĂ«vajtjen e shtĂ«pisĂ«. Â
âEdhe sikur tĂ« dua, Ă«shtĂ« e pamundur. Nuk kam ku e lĂ« vajzĂ«n e vogĂ«l, sepse kĂ«tu nuk ka çerdheâ, rrĂ«fen ajo.
Dy fĂ«mijĂ«t mĂ« tĂ« rritur i ka njĂ«rin nĂ« shkollĂ« dhe tjetrin nĂ« kopĂ«sht, por edhe ky institucion ofron pĂ«rkujdes deri nĂ« orĂ«n 13:00, pasi Ă«shtĂ« pa drekĂ«.Â
Ne foto: Milidija, nena e tre femijeve
âJemi nĂ« vĂ«shtirĂ«si ekonomike dhe dua tĂ« punoj, por kĂ«tu punĂ« nuk ka. NĂ«se do punĂ« duhet tĂ« shkosh nĂ« KukĂ«s. Po me çfarĂ« tĂ« shkoj? Autobus nuk ka, duhet tĂ« paguash furgonin⊠nuk ia vlenâ, thotĂ« ajo e demoralizuar edhe nga pĂ«rpjekjet e dĂ«shtuara tĂ« bashkĂ«shortit pĂ«r tĂ« siguruar njĂ« punĂ« stabĂ«l.Â
Familja jeton me ato pak tĂ« ardhura nga bujqĂ«sia dhe punĂ«t sezonale tĂ« bashkĂ«shortit, qĂ« shkon e punon nĂ« Prizren.Â
Tregu i punës
Gostili, njĂ« lagje periferike dhe vetĂ«m 3 km larg qytetit tĂ« KukĂ«sit, nuk ofron asnjĂ« mundĂ«si punĂ«simi pĂ«r gratĂ« e kĂ«saj zone.Â
âAsnjĂ« grua nĂ« lagjen tonĂ« nuk punon jashtĂ« shtĂ«pisĂ«, se nuk kanĂ« ku i lĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«t. Merren vetĂ«m me bujqĂ«si dhe punĂ« shtĂ«pieâ, thotĂ« Milidija, qĂ« ka arsimin e mesĂ«m.
NjĂ«jtĂ« si ajo, gratĂ« nĂ« zonat rurale tĂ« vendit, mbeten larg tregut tĂ« punĂ«s, pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« shĂ«rbimeve publike mĂ« bazike siç janĂ« çerdhet dhe transporti publik.Â
KLSH
âMungesa e shĂ«rbimeve tĂ« kujdesit pĂ«r fĂ«mijĂ«t nĂ« zonat rurale kufizon ndjeshĂ«m mundĂ«sinĂ« e grave pĂ«r tâu pĂ«rfshirĂ« nĂ« tregun e punĂ«sâ, citon raporti i KLSH-sĂ«Â
âProgramet e punĂ«simit apo trajnimet profesionale mbeten tĂ« paarritshme pĂ«r gratĂ«â â KLSH
âBarazia gjinore dhe fuqizimi i grave nga zonat rurale, pĂ«rmes pĂ«rfshirjes nĂ« tregun e punĂ«sâ qĂ« auditoi performancĂ«n e shĂ«rbimeve publike pĂ«rgjatĂ« periudhĂ«s 2019-2023 nĂ« 13 bashki tĂ« vendit (ShkodĂ«r, KukĂ«s, DibĂ«r, LezhĂ«, KrujĂ«, Elbasan, KavajĂ«, DivjakĂ«, LushnjĂ«, Berat, Pogradec, VlorĂ« dhe GjirokastĂ«r) si dhe AgjencinĂ« KombĂ«tare tĂ« PunĂ«simit dhe AftĂ«simit.
Foto e nje shtepie ne Kukes
Raporti citon se situata rëndohet edhe më tej nga distancat e mëdha dhe mungesa e transportit publik, që e bëjnë të pamundur lëvizjen drejt qendrave ku ka mundësi punësimi.
âNĂ« kĂ«to kushte, edhe programet e punĂ«simit apo trajnimet profesionale mbeten tĂ« paarritshme pĂ«r gratĂ«â, thotĂ« KLSH.
Dokumentet zyrtareÂ
Kjo situatĂ« pranohet edhe nga njĂ« sĂ«rĂ« dokumentash zyrtarĂ«.Â
Strategjia kombĂ«tare pĂ«r barazinĂ« gjinore 2021-2030 pranon se pavarĂ«sisht disa pĂ«rparimeve âgratĂ« dhe burrat nuk gĂ«zojnĂ« tĂ« drejta tĂ« njĂ«jta nĂ« praktikĂ«â dhe gratĂ« pĂ«rballen me nivele mĂ« tĂ« larta papunĂ«sie dhe janĂ« tĂ« pĂ«rqendruara nĂ« sektorĂ« me paga mĂ« tĂ« ulĂ«ta.Â
âEnde vazhdojnĂ« tĂ« ekzistojnĂ« pabarazitĂ« shoqĂ«rore, politike, ekonomike dhe kulturoreâ, thuhet nĂ« kĂ«tĂ« strategji.Â
 Në të gjithë dokumentin strategjik dhe planin e veprimit, theksohet rëndësia e mbështetjes, trajtimit dhe fuqizimit të grave dhe vajzave në tërësi, përfshirë edhe nga grupe të cënueshme e që pësojnë diskriminim të shumëfishtë si: gra dhe vajza nga zonat rurale, nëna të vetme, të dhunuara, të moshuara, azilkërkuese, etj.
Mungesa e çerdheve âpenalizonâ gratĂ«
KohĂ«n kur dy fĂ«mijĂ«t e saj mĂ« tĂ« rritur janĂ« nĂ« shkollĂ« dhe nĂ« kopĂ«sht Milidija e shfrytĂ«zon pĂ«r tâu marrĂ« me punĂ«t e shtĂ«pisĂ«, por edhe ndonjĂ« vizitĂ« tek tĂ« afĂ«rmit.Â
âEdhe pse Ă«shtĂ« deri nĂ« drekĂ« kopshti mĂ« ndihmon shumĂ«. KĂ«tĂ« kohĂ« e shfrytĂ«zoj pĂ«r tâu marrĂ« me punĂ« tĂ« ndryshme shtĂ«pie se fshati ka shumĂ« punĂ«, por edhe pĂ«r tĂ« shkuar pĂ«r ndonjĂ« vizitĂ« tek tĂ« afĂ«rm e familjarĂ«â, tregon ajo.Â
Bashkia   Â
Bashkia e KukĂ«sit i tha âFaktojeâ se ka vetĂ«m 3 çerdhe, por qĂ« tĂ« treja ndodhen nĂ« qytetin e KukĂ«sit dhe asnjĂ« nĂ« zonat rurale, duke u mohuar mijĂ«rave familjeve qĂ« jetojnĂ« nĂ« kĂ«to zona qĂ« tĂ« mund ta pĂ«rfitojnĂ« kĂ«tĂ« shĂ«rbim. Po ashtu bashkia e KukĂ«sit tha se ka 84 kopshte, por vetĂ«m 3 prej tyre janĂ« me drekĂ« dhe qĂ« tĂ« tre janĂ« nĂ« qytetin e KukĂ«sit.
TĂ« dhĂ«nat e mbledhura nga Faktoje nĂ«pĂ«rmjet tĂ« drejtĂ«s pĂ«r informim tregojnĂ« se thuajse nĂ« shumicĂ«n e bashkive tĂ« audituara nga KLSH (13 tĂ« tilla) raporti i çerdheve dhe kopshteve nuk Ă«shtĂ« i balancuar mes zonave urbane dhe rurale, duke krijuar mungesĂ« tĂ« theksuar shĂ«rbimesh nĂ« fshatra.Â
Por kjo situatĂ« haset edhe nĂ« kryeqytet. Nga tĂ« dhĂ«nat e vĂ«na nĂ« dispozicion pĂ«r Faktoje nga bashkia e TiranĂ«s, konfirmohet se ka çerdhe vetĂ«m brenda qytetit, konkretisht 60 kopshte dhe 45 çerdhe.Â
NdĂ«rkohĂ« pa kĂ«tĂ« shĂ«rbim bazik janĂ« edhe zonat e mbipopulluara si Yzberishti, Kashari, Vaqarri apo Petrela.  Â
SituataÂ
Bashkia e TepelenĂ«s tha se kishte 15 kopshte, por vetĂ«m njĂ« çerdhe qĂ« ndodhet nĂ« qytetin e TepelenĂ«s. Bashkia e VlorĂ«s po ashtu thotĂ« se ka nĂ«n administrim 42 kopshte, por vetĂ«m 3 çerdhe, qĂ« tĂ« treja nĂ« qytetin e VlorĂ«s. Edhe Dibra deklaron se ka vetĂ«m 3 çerdhe nĂ« qytet, ndĂ«rsa numĂ«ron 865 kopshte tĂ« shpĂ«rndarĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« territorin.Â
Sipas KLSH, asnjĂ« prej 13 bashkive tĂ« audituara nuk ka transport publik, qĂ« lidh zonat rurale me qytetin, duke e bĂ«rĂ« edhe mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« integrimin e grave nĂ« tregun e punĂ«s. Â
Rifat Demalia, aktivist dhe drejtor i QendrĂ«s pĂ«r Progres Rinor nĂ« qytetin e KukĂ«sit, thotĂ« se pĂ«rveç mungesĂ«s sĂ« shĂ«rbimeve publike edhe mentaliteti Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r faktor qĂ« i mban gratĂ« jashtĂ« tregut tĂ« punĂ«s nĂ« kĂ«tĂ« rajon.Â
âĂshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« nĂ« fshatra nuk ka çerdhe, por problemin mĂ« tĂ« madh unĂ« e shoh tek mentaliteti: askush nuk i çon gratĂ« tĂ« punojĂ« nĂ« sektorin privatâ, thotĂ« Demalia.
Harta e mungesës së shërbimeve publike shtrihet në të gjithë vendin duke krijuar një zinxhir përjashtimi për gratë. Si pasojë numri i atyre që mbeten jashtë tregut të punës është i madh duke i bërë ato të varura ekonomikisht.
NĂ« kĂ«to kushte, edhe programet ekzistuese tĂ« punĂ«simit rezultojnĂ« joefektive. âMasat mbĂ«shtetĂ«se nuk arrijnĂ« tĂ« kenĂ« ndikim pĂ«r sa kohĂ« nuk adresohen kushtet bazĂ« infrastrukturoreâ, thotĂ« raporti i KLSH.
ProblematikaÂ
Problemi, sipas ekspertĂ«ve lidhet edhe me mĂ«nyrĂ«n si planifikohen investimet. âInvestimet publike nuk janĂ« tĂ« orientuara nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« mjaftueshme drejt nevojave specifike tĂ« grave nĂ« zonat rurale si hapja e çerdheve apo transporti publikâ, thotĂ« ekspertja e ekonomisĂ« Suzana Guxholli.
Sipas saj, edhe nĂ«se do tĂ« duan tĂ« fillojĂ«Â punĂ« gratĂ« e kanĂ« tĂ« pamundur pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« kualifikimeve.Â
âĂshtĂ« njĂ« rreth vicioz, gratĂ« kontribuojnĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« bujqĂ«si, dhe ky sektor Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« tĂ« vdesĂ«, kĂ«shtu qĂ« edhe gratĂ« penalizohenâ, thotĂ« ajo.
TransportiÂ
Mungesa e transportit publik shihet si njĂ« tjetĂ«r barrierĂ« qĂ« i mban gratĂ« dhe vajzat larg tregut tĂ« punĂ«s. NĂ« shumicĂ«n e bashkive tĂ« pyetura nga Faktoje nuk ekziston transport publik nga zonat rurale drejt qendrave administrative. Kjo Ă«shtĂ« identifikuar si pengesĂ« edhe nga raporti i KLSH-sĂ«.Â
âPĂ«r rrjedhojĂ«, nuk sigurohen kushte lehtĂ«simi, pĂ«r tĂ« afruar gratĂ« dhe vajzat sa mĂ« afĂ«r tregut tĂ« punĂ«s, duke penguar forcimin e pozitĂ«s sĂ« gruas nĂ« shoqĂ«riâ, evidenton KLSH.
TĂ« papaguaraÂ
As Blerta nuk ka punuar asnjĂ«herĂ« deri mĂ« tani. Ajo e kalon ditĂ«n duke u marrĂ« me kujdesin pĂ«r shtĂ«pinĂ«, rritjen e fĂ«mijĂ«ve dhe punĂ« nĂ« bujqĂ«si. TĂ« gjitha punĂ« tĂ« papaguara, por Blerta as nuk e mendon kĂ«tĂ«.Â
Ne foto: Blerta qe merret me rritjen e femijeve
âBurri Ă«shtĂ« nĂ« punĂ« dhe unĂ« merrem me gjĂ«rat e shtĂ«pisĂ«, pĂ«r familjen time po punojâ, thotĂ« ajo.Â
PĂ«r ekspertĂ«t mungesa e shĂ«rbimeve publike bazike ka pasoja tĂ« drejtĂ«pĂ«rdrejta, kryesisht tek gratĂ«.Â
âEnde fĂ«mijĂ«t dhe mirĂ«mbajtja e shtĂ«pisĂ« shihen si njĂ« gjĂ« qĂ« u takon vetĂ«m grave. Si pasojĂ« ato mbeten tĂ« angazhuara kryesisht nĂ« punĂ« tĂ« papaguar familjare dhe pa mundĂ«si pĂ«r pavarĂ«si ekonomikeâ, thotĂ« Suzana Guxholli.
Duke iu referuar strategjisĂ« kombĂ«tare tĂ« punĂ«simit dhe aftĂ«sive 2020-2030 vajzat dhe gratĂ« rezultojnĂ« nĂ« njĂ« pozitĂ« mĂ« tĂ« pafavorshme se meshkujt nĂ« tĂ« gjithĂ« treguesit e punĂ«simit nĂ« vend duke krijuar njĂ« hendek gjinor.Â
âPavarĂ«sisht pĂ«rpjekjeve tĂ« viteve tĂ« fundit pĂ«r aktivizimin e grave, ende mbetet shumĂ« pĂ«r tâu bĂ«rĂ« drejt barazisĂ« gjinore nĂ« punĂ«sim. MeqenĂ«se punĂ«simi Ă«shtĂ« i lidhur ngushtĂ« edhe me faktorĂ« tĂ« tjerĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m si: hendeku gjinor, puna e papaguar, kontributi nĂ« familje, balancimi i jetĂ«s personale me atĂ« profesionale, ofrimi i shĂ«rbimeve tĂ« pĂ«rkujdesit nga gratĂ« pĂ«r fĂ«mijĂ«t, tĂ« moshuarit apo familjarĂ« nĂ« nevojĂ«, kushtet pĂ«r punĂ«sim tĂ« denjĂ«, mbrojtja nga ngacmimi seksual nĂ« vendin e punĂ«s etj., Ă«shtĂ« e nevojshme qĂ« kjo problematikĂ« tĂ« vazhdojĂ« tĂ« adresohet nĂ« tĂ« ardhmenâ, thuhet nĂ« kĂ«tĂ« strategji.Â
INSTAT
NjĂ« realitet jo optimist refletojnĂ« edhe tĂ« dhĂ«nat e INSTAT, âGratĂ« dhe Burrat nĂ« ShqipĂ«riâ, ku shihet njĂ« diferencĂ« nĂ« pjesĂ«marrjen mes gjinive nĂ« tregun e punĂ«s, ku burrat pĂ«rfaqĂ«sohen me 82,3 % ndĂ«rsa gratĂ«Â me 69,3 %.Â
NjĂ« pjesĂ« e madhe e tyre janĂ« tĂ« punĂ«suara pa pagesĂ« nĂ« biznesin e familjes, konkretisht 28,5 %.Â
HendekuÂ
Hendekun gjinor e tregojë edhe shifrat e papunësisë mes burrave dhe grave që janë respektivisht 8,9 %, dhe 10,0 %, por 14,0 % e grave deklarojnë se janë inaktive në tregun e punës, duke përmbushur detyrat shtëpiake. Përkundër kësaj shifre të lartë të grave vetëm 0,4 % e burrave e deklarojnë këtë si shkak inaktiviteti.
Aktivisti Demalia shpjegon se nĂ« KukĂ«s gratĂ« janĂ« kryesisht tĂ« punĂ«suara nĂ« sektorin publik, mĂ« sĂ« shumti nĂ« mĂ«suesi dhe shĂ«ndetĂ«si, por kur vjen puna tek sektori privat ai dominohet nga burrat.Â
âDuhet tĂ« marrin nĂ« konsideratĂ« se oferta e sektorit privat Ă«shtĂ« shumĂ« minimale, nĂ« KukĂ«s nuk sheh kamariere apo banakiere graâ, thotĂ« Demalia.Â
Guxholli Ă«shtĂ« skeptike. Sipas saj, politikat dhe strategjitĂ« do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« mbeten dokumente tĂ« bukura nĂ« letĂ«r, nĂ«se nuk ka ndĂ«rhyrje konkrete.Â
âProblemi duhet parĂ« nĂ« qelizĂ«, duhen ndĂ«rhyrje nĂ« çdo qelizĂ«. Duhen mĂ« shumĂ« investime nĂ« infrastrukturĂ« sociale dhe politika tĂ« targetuara, nĂ« tĂ« kundĂ«rt, barazia gjinore, qoftĂ« nĂ« tregun e punĂ«s qoftĂ« nĂ« sektorĂ« tĂ« tjerĂ« do tĂ« mbetet vetĂ«m nĂ« letĂ«râ, thotĂ« ajo.
Blerta nuk e sheh veten vetĂ«m brenda shtĂ«pisĂ«. Ajo shpreson qĂ« me rritjen e fĂ«mijĂ«ve tĂ« ketĂ« mundĂ«si qĂ« tĂ« gjejĂ« njĂ« punĂ«.Â
âPas disa vitesh, kur tĂ« mĂ« rriten fĂ«mijĂ«t, dua tĂ« kem njĂ« punĂ«. Nuk ka si lekĂ«t qĂ« fiton vetĂ«â, pĂ«rfundon ajo.Â
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta
ShpĂ«tim Krasta, njĂ« fermer i fshatit Gurras nĂ« Pogradec nuk do ta kishte menduar ndonjĂ«herĂ« se pemĂ«t e tij tĂ« qershive do tĂ« priteshin âditĂ«n pĂ«r diellâ me njĂ« vendim tĂ« bashkisĂ«.
NĂ« janar 2026, ai u njoftua nga familjarĂ«t se dikush qĂ« iu paraqit si qiramarrĂ«s i zyrtarizuar nga bashkia i 4.5 hektarĂ«ve tokĂ« nĂ« fshatin e tij nisi tĂ« priste pemĂ«t frutore tĂ« mbjella nga fermerĂ«t nĂ« tokat e njohura si prona tĂ« tyre e pĂ«rfituar sipas ligjit nr. 7501 âPĂ«r TokĂ«nâ
âNe, qĂ« nĂ« vitin 1991, me ligjin pĂ«r tokĂ«n, disponojmĂ« nĂ« gjendje faktike dokumentacionin origjinal tĂ« pronĂ«s. Aktualisht, si familje kemi nĂ« pronĂ«si 850 mÂČ tokĂ«, e cila njĂ«kohĂ«sisht ka qenĂ« nĂ« pĂ«rdorim tĂ« pĂ«rhershĂ«m qĂ« nga ndarja nga familja ime.
Akti i Marrjes sĂ« TokĂ«s BujqĂ«sore nĂ« PronĂ«si (AMTP-ja) ka njĂ« shĂ«nim nĂ« tĂ«, por pavarĂ«sisht kĂ«tij fakti, pĂ«rveç posedimit tĂ« pandĂ«rprerĂ«, ne kemi paguar detyrimet pĂ«r tokĂ«n dhe vijojmĂ« tâi paguajmĂ«, gjĂ« qĂ« dokumentohet edhe me njĂ« vĂ«rtetim tĂ« vitit 2026â, thotĂ« pĂ«r FAKTOJE, ShpĂ«tim Krasta
Problematika
Ky Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ«ri prej konflikteve tĂ« krijuara nga zbatimi i nismave tĂ« promovuara si ringjallje e zonave rurale si âPaketa e Maleveâ dhe dhĂ«nia me qira e tokave publike pĂ«r palĂ« tĂ« treta, kryesisht investitorĂ« strategjikĂ«.
Në jo pak raste, banorët në disa fshatra kanë ngritur pretendime pronësie mbi sipërfaqe që institucionet i konsiderojnë si prona shtetërore dhe i ofrojnë ato për zhvillim turistik.
Në thelb të këtyre përplasjeve duket se qëndron një problem më i thellë institucional, mungesa e një inventari të plotë dhe të qartë mbi pronat publike dhe mbivendosjet e tyre. Kjo paqartësi mbi statusin e pronësisë ka bërë që vendimmarrjet për dhënien me qira të tokave të krijojnë konflikte të reja, tashmë midis pronarëve të vërtetë dhe qirramarësve të shtetit.
Paketa Maleve
NdĂ«rkohĂ«, siç raportohet nga Bashkia e Pogradecit, 253 aplikantĂ« mbeten nĂ« pritje pĂ«r âPaketĂ«n e Maleveâ, nĂ« njĂ« kohĂ« kur vetĂ« bashkia mbetet e paqartĂ« mbi pronat e saj dhe administrata nuk ka reflektuar ende ndryshimet e kĂ«rkuara nga KLSH nĂ« vitin 2025, duke thelluar kĂ«shtu konfliktet pĂ«r pronĂ«si mes pronarĂ«ve faktikĂ« dhe qiramarrĂ«sve tĂ« pushtetit vendor.
Procesi
Bashkia e Pogradecit ka theksuar në përgjigjen zyrtare për këtë çështje se, përpara miratimit në Këshillin Bashkiak të dhënies me qira, zhvillohet konsultim publik dhe mblidhen informacione nga strukturat e njësive administrative dhe kryetarët e fshatrave për problematikat e mundshme të pronave.
Më pas kryhet regjistrimi i tyre në emër të bashkisë dhe vijon lidhja e kontratës së qirasë, ndërsa në rastet kur dokumentacioni është i plotë, kontrata lidhet në formë noteriale.
Megjithatë, banorët e fshatit Gurras (Zagorçanit) mohojnë të kenë pasur konsultime apo njoftime paraprake për këto procedura.
Reagimi
âNuk jemi thirrur asnjĂ«herĂ« nga institucionet pĂ«r tĂ« kryer verifikime mbi pronat dhe sinorĂ«t, apo pĂ«r konsultim, qoftĂ« edhe si banorĂ« tĂ« zonĂ«s, lidhur me sipĂ«rfaqet publike tĂ« fshatit tonĂ«. Familjes sonĂ« i Ă«shtĂ« shkaktuar njĂ« dĂ«m i konsiderueshĂ«m, pasi janĂ« prerĂ« rreth 30 pemĂ« qershie. Duke qenĂ« se aktiviteti ynĂ« familjar nĂ« zonĂ«n rurale lidhet kryesisht me bujqĂ«sinĂ«, zĂ«nia e tokĂ«s sonĂ« nga qiramarrĂ«si i bashkisĂ« dhe prerja e drunjve frutorĂ« na ka lĂ«nĂ« pa alternativa tĂ« tjera,â  shtoi ShpĂ«tim Krasta.
KLSH
âKĂ«rkohet njĂ« person nga ASHK-ja nĂ« krijimin e komisionit e qĂ«llim inventarizimin dhe regjistrimin dhe pĂ«rditĂ«simin e inventarĂ«veâŠâ- KLSH
âNga auditimi rezultoi se Pogradec ka nĂ« total 3,775 pasuri sipas VKM-ve pĂ«rkatĂ«se, nga ku rezulton se nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pasqyrimin nĂ« inventar dhe kontabilitet, nuk Ă«shtĂ« ngritur grup pune pĂ«r pĂ«rgatitjen e dokumentacionit teknik tĂ« aseteve nĂ« pronĂ«si dhe nĂ« pĂ«rdorim, pĂ«r tĂ« realizuar regjistrimin e pronave pranĂ« ZVRPP (ASHK) Pogradec, nuk ka rakordim me ZVRPP (ASHK) Pogradec si dhe nuk ka krijuar komisionin e pĂ«rbashkĂ«t nĂ« zbatim tĂ« VKM sĂ« nr.28 datĂ«,27.01.2023 âPĂ«r pĂ«rcaktimin e procedurave tĂ« hollĂ«sishme tĂ« pĂ«rditĂ«simit tĂ« listave tĂ« pronave shtetĂ«rore dhe rregullave pĂ«r bashkĂ«punimin ndĂ«rmjet institucioneve â ASHK ku kĂ«rkohet njĂ« person nga ASHK-ja nĂ« krijimin e komisionit me qĂ«llim inventarizimin dhe regjistrimin dhe pĂ«rditĂ«simin e inventarve,â citohet nĂ« raportin e KLSH 2025.
Bashkia Pogradec në përgjigjen për FAKTOJE pranon se është ngritur dhe funksionon Sektori i Aseteve, por nuk jep të dhëna për numrin e pronave ende të painventarizuara apo për progresin e këtij procesi, duke lënë të paqartë nivelin e zbatimit të detyrimeve ligjore dhe rekomandimeve të KLSH-së.
Gjetjet
Në gjetjet e Kontrollit të Lartë të Shtetit evidentohet gjithashtu se nuk ka një vlerësim të detajuar për secilën pronë, ndërsa në pasqyrat financiare paraqitet vetëm vlera bruto totale. Ky element mund të sjellë pasoja ekonomike, veçanërisht në dhënien me qira të pronave, pasi nuk dihet vlera reale apo kostot që mbart secila pronë.
âNuk ka njĂ« regjistĂ«r kontabĂ«l ku tĂ« specifikohen analitikĂ«t e kĂ«tyre zĂ«rave si dhe nuk ka informacion pĂ«r secilin aktiv nĂ« lidhje me datĂ«n e hyrjes ose marrjes nĂ« dorĂ«zim, pĂ«rshkrimin e aktivit, vlerĂ«n e blerjes, datĂ«n e daljes nĂ« pĂ«rdorim, datĂ« e skadencĂ«s, vlerĂ«n e shpenzimeve kapitale tĂ« mĂ«passhme qĂ« sjellin rritje tĂ« vlerĂ«s sĂ« aktivit, vendndodhjen, personin pĂ«rgjegjĂ«s, vlerĂ«n e akumuluar tĂ« amortizimit, kohĂ«n e shĂ«rbimeve tĂ« mirĂ«mbajtjes, vlerĂ«n e akumuluar tĂ« shpenzimeve tĂ« mirĂ«mbajtjes, datĂ«n e daljes nga pronĂ«sia,â  shkruhet nĂ« raportin e KLSH
Edhe pse Kontrolli i Lartë i Shtetit ka lënë disa rekomandime kryesore në këtë raport, zbatimi i tyre duket i kufizuar, ndërkohë që bashkia ka vijuar me procedurat për dhënien me qira të tokave, edhe pse inventarizimi nuk është përfunduar ende.
Ndër rekomandimet kryesore të KLSH-së ishte që:
âTitullari i BashkisĂ« Pogradec tĂ« merrte tĂ« gjitha masat e menjĂ«hershme duke i kĂ«rkuar ASHK-sĂ« Korçë caktimin e njĂ« personi ekspert tĂ« fushĂ«s, qĂ« merret me Menaxhimin e Aseteve, me qĂ«llim ngritjen e grupit tĂ« pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r verifikimin dhe pĂ«rditĂ«simin e tĂ« gjitha pronave qĂ« ka Bashkia dhe NJA tĂ« transferuara nĂ« favor tĂ« tyre me VKMâ
Megjithatë, siç pranohet nga vetë Bashkia, një komision i tillë nuk është ngritur, edhe pse KLSH e konsideron një ndër detyrimet kryesore.
Në përgjigjen zyrtare, institucioni thekson se ka bashkëpunim me ASHK Pogradec, por pa ngritur një strukturë të përbashkët, ku duhet të ishte i përfshirë edhe një ekspert i fushës.
Faktoje tentoi të kërkonte informacion zyrtar edhe nga ASHK Pogradec, por kjo e fundit nuk iu përgjigj detyrimit për dhënien e informacionit lidhur me procedurat e inventarizimit dhe regjistrimit të pronave, si dhe rolin e saj në komisionin ndërinstitucional që duhet të ngrihet.
Problematika
Mungesa e qartĂ«sisĂ« institucionale dhe mosinventarizimi i plotĂ« i pronave nuk e kanĂ« ndaluar bashkinĂ« tĂ« vijojĂ« dhĂ«nien e tyre me qira. Edhe pse jo ende nĂ« kuadĂ«r tĂ« âPaketĂ«s sĂ« Maleveâ, pĂ«rmes vendimeve tĂ« KĂ«shillit Bashkiak, sipĂ«rfaqe tĂ« konsiderueshme, kryesisht kullota dhe pyje, u janĂ« dhĂ«nĂ« me qira palĂ«ve tĂ« treta, duke sjellĂ« pĂ«rplasje mes banorĂ«ve dhe investitorĂ«ve qiramarrĂ«s.
Rrëfimet
Në të njëjtën situatë si Shpëtim Krasta ndodhet edhe Qazim Topalli, i cili ka tokën në të njëjtën parcelë me të.
Pamje nga fshati Gurras Pamje nga fshati Gurras Pamje nga fshati Gurras
Ai tregon se rreth 30 familjeve u janë cenuar pronat nga vendimmarrja e bashkisë Pogradec.
âNe disponojmĂ« 500 mÂČ tokĂ« me AMTP. Kur u bĂ« ndarja e tokĂ«s, ishim 5 anĂ«tarĂ« pĂ«rfitues. Toka ka qenĂ« e mbjellĂ« me pemĂ« frutore, kryesisht qershi. GjatĂ« gjithĂ« kĂ«saj kohe ne e kemi pasur nĂ« pĂ«rdorim faktik si familje dhe e kemi shfrytĂ«zuar rregullisht.
VetĂ«m nĂ« muajin janar kuptuam se toka jonĂ« i ishte dhĂ«nĂ« me qira njĂ« personi tjetĂ«r nga bashkia. Ne disponojmĂ« dokumentacionin e AMTP-sĂ«, si edhe vĂ«rtetim pĂ«r pagesĂ«n e taksave. Mbi 30 familje janĂ« prekur nga dhĂ«nia e tokave me qira, pasi sipĂ«rfaqet qĂ« ata kanĂ« pĂ«rdorur prej vitesh tani administrohen nga njĂ« sipĂ«rmarrĂ«s i panjohur pĂ«r komunitetin, ndĂ«rkohĂ« qĂ« shumica prej tyre disponojnĂ« dokumentacion AMTP,â  tha pĂ«r Faktoje, Qazim Topalli.
NĂ« rast se pĂ«r tokĂ«n e dhĂ«nĂ« me qira nga Bashkia gjatĂ« procesit paraqitet pronari i ligjshĂ«m, sipas pĂ«rgjigjes sĂ« BashkisĂ« Pogradec, sipĂ«rfaqja e dhĂ«nĂ« me qira dhe pagesa pĂ«rkatĂ«se do tâi zbriten proporcionalisht investitorit qiramarrĂ«s.
Bashkia pranon se ka pasur edhe raste të tilla, ku është vepruar në këtë mënyrë.
âNĂ« pĂ«rgjigje tĂ« pyetjes sqarojmĂ« se pavarĂ«sisht nĂ«se banorĂ«t mund tĂ« kenĂ« AMTP dhe nuk kanĂ« regjistruar ato pranĂ« ASHK-sĂ«, nĂ« tĂ« gjitha kontratat e qirasĂ« qĂ« lidhen ka klauzolĂ« qĂ« nĂ«se gjatĂ« kohĂ«s sĂ« kontratĂ«s dalin pronarĂ« tĂ« ligjshĂ«m tĂ« pasurisĂ« objekt qiradhĂ«nieje, atĂ«herĂ« me anĂ« tĂ« anekseve tĂ« kontratĂ«s kjo pasuri do tĂ« zbritet nga sipĂ«rfaqja totale e saj, duke zbritur proporcionalisht edhe pagesĂ«n vjetore tĂ« qirasĂ« pĂ«r pjesĂ«n e zbritur tĂ« sipĂ«rfaqes,â shpjegon Bashkia Pogradec
Boshllëku ligjor
Përplasjet mbi pronën po krijohen edhe si pasojë e boshllëkut ligjor dhe administrativ që ekziston mes realitetit në terren dhe regjistrimeve zyrtare.
Në shumë raste, toka të ndara me ligjin për tokën rezultojnë të paregjistruara në kadastër, çka bën që ato të figurojnë ende si pronë shtetërore në dokumentacionin zyrtar.
Kjo situatë krijon hapësirë për vendimmarrje të diskutueshme nga institucionet vendore.
âKa shumĂ« raste kur njĂ« pasuri e paluajtshme e llojit arĂ« Ă«shtĂ« ndarĂ« me ligjin nr. 7501 âPĂ«r TokĂ«nâ, nĂ«pĂ«rmjet njĂ« Akti tĂ« Marrjes sĂ« TokĂ«s nĂ« PronĂ«si (AMTP), por mund tĂ« figurojĂ« nĂ« inventarin e bashkisĂ«, pasi AMTP-ja pĂ«rkatĂ«se mund tĂ« mos jetĂ« regjistruar nĂ« AgjencinĂ« ShtetĂ«rore tĂ« KadastrĂ«s dhe pĂ«r kĂ«tĂ« pasuri mund tĂ« mos jetĂ« lĂ«shuar certifikatĂ« pronĂ«sie.
âPĂ«r aq kohĂ« sa kjo pasuri ka njĂ« AMTP tĂ« vlefshme, pronar mbetet personi (familja bujqĂ«sore) qĂ« ka pĂ«rfituar AMTP-nĂ«â â Endri Ăela, avokat
Në këtë rast, në ASHK prona figuron e regjistruar në emër të shtetit dhe bashkia mund ta japë me qira këtë pronë.
MegjithatĂ«, Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« theksohet se, pavarĂ«sisht nĂ«se AMTP-ja Ă«shtĂ« regjistruar ose jo nĂ« ASHK dhe pavarĂ«sisht nĂ«se pĂ«r pasurinĂ« pĂ«rkatĂ«se Ă«shtĂ« lĂ«shuar certifikatĂ« pronĂ«sie, pĂ«r aq kohĂ« sa kjo pasuri ka njĂ« AMTP tĂ« vlefshme, pronar mbetet personi (familja bujqĂ«sore) qĂ« ka pĂ«rfituar AMTP-nĂ« dhe mosregjistrimi i saj nuk i cenon apo heq tĂ« drejtĂ«n e pronĂ«sisĂ« kĂ«tij pĂ«rfituesi,â  thotĂ« pĂ«r Faktoje avokati Endri Ăela
Kush është pronari?
E rrethuar siperfaqja e tokes se dhene me qira ne fshatin Gurras
Në thelb të konfliktit për tokat e dhëna me qira qëndron një pyetje e thjeshtë, por thelbësore, kush është pronari i ligjshëm i pasurisë? Përtej procedurave administrative dhe praktikave të ndjekura nga institucionet, vlefshmëria e çdo kontrate qiraje lidhet drejtpërdrejt me këtë përcaktim.
âNĂ«se kemi njĂ« pĂ«rfitues tĂ« ligjshĂ«m me AMTP, pavarĂ«sisht nĂ«se kjo AMTP Ă«shtĂ« regjistruar ose jo nĂ« ASHK, vetĂ«m ai ka tĂ« drejtĂ« ta japĂ« me qira kĂ«tĂ« pasuri. NĂ«se kjo pasuri Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« me qira nga bashkia ose nga çdo subjekt tjetĂ«r, atĂ«herĂ« kontrata Ă«shtĂ« e paligjshme. Si rregull, nĂ« kontratat e qirasĂ« tĂ« bashkisĂ« parashikohet qĂ«, nĂ«se prona rezulton e pĂ«rfituar me AMTP nga njĂ« person i tretĂ«, ajo pĂ«rjashtohet nga qiraja. MegjithatĂ«, nĂ« praktikĂ« ky nen jo gjithmonĂ« zbatohet nga bashkia, duke mos i dhĂ«nĂ« zgjidhje situatave konkrete,â  shton avokat Endri Ăela.
Sipas avokatit Ăela, kjo do tĂ« thotĂ« se barra pĂ«r tĂ« mbrojtur pronĂ«n i mbetet vetĂ« qytetarit, i cili detyrohet fillimisht tâi drejtohet bashkisĂ« dhe, nĂ« rast refuzimi, tĂ« ndjekĂ« rrugĂ«n gjyqĂ«sore pĂ«r tĂ« rimarrĂ« njĂ« tĂ« drejtĂ« qĂ« ligjĂ«risht i takon.
Si është procedura
Procedura për dhënien e pronave me qira fillon nga Këshilli Bashkiak, i cili është organi që shqyrton dhe miraton vendimmarrjen mbi pronat publike, duke i hapur rrugë ekzekutivit (kryetarit të bashkisë) për të proceduar me palët e treta.
Megjithatë, edhe në Këshillin Bashkiak vendimmarrja shpesh shoqërohet me paqartësi dokumentare dhe mungesë të dokumentacionit të plotë për dhënien me qira të pronave. Këshilltari i pavarur Arbër Male thekson se mungojnë sqarimet teknike për aktet që paraqiten për miratim në këshill, ndërsa pranon se nuk ka një koordinim të plotë mes bashkisë dhe ASHK-së, çka po krijon konflikte të reja pronësore.
âNĂ« relacionet e paraqitura nga Bashkia pĂ«r dhĂ«nien e tokave me qira konstatohet mungesĂ« e sqarimeve tĂ« plota mbi statusin juridik dhe teknik tĂ« parcelave, çka nĂ« disa raste ka sjellĂ« konflikte mes banorĂ«ve dhe investitorĂ«ve.
âNĂ« rastet kur konstatohen konflikte pronĂ«sore pas lidhjes sĂ« kontratave, bashkia duhet tĂ« rishikojĂ« vendimmarrjen pĂ«rmes njĂ« akti tĂ« ri, duke pĂ«rjashtuar sipĂ«rfaqet nĂ« konflikt nga kontratat ekzistueseâ â ArbĂ«r Male, KĂ«shilltar nĂ« Keshillin Bashkiak
Evidentohet gjithashtu një moskoordinim ndërinstitucional mes Bashkisë dhe ASHK-së për sqarimin e statusit kadastral të pronave, ndërkohë që një pjesë e banorëve, edhe pse disponojnë AMTP, nuk kanë mundur të përfundojnë regjistrimin e pronës për vite me radhë.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, disa toka janĂ« marrĂ« nĂ« administrim nga Bashkia, ndĂ«rsa vijojnĂ« tĂ« shfrytĂ«zohen nga pĂ«rdorues qĂ« paguajnĂ« taksat prej dekadash, duke ngritur pikĂ«pyetje mbi drejtĂ«sinĂ« e kĂ«tyre vendimmarrjeve. KĂ«to problematika do tĂ« mund tĂ« ishin shmangur pĂ«rmes njĂ« procesi tĂ« mirĂ«filltĂ« konsultimi publik, i cili nuk rezulton tĂ« jetĂ« zhvilluar, si nĂ« rastin e fshatit Gurras,â  thotĂ« kĂ«shilltari Male.
PĂ«rgjigja e munguar Â
Mes dokumenteve dhe vendimeve që kalojnë për miratim, shpesh mbeten pa përgjigje elementë thelbësorë mbi statusin e pronave dhe procedurat e ndjekura. Pikërisht mbi këto paqartësi ndalet edhe këshilltari i pavarur Arbër Male, i cili sjell në vëmendje disa nga problematikat më të dukshme që shoqërojnë këtë proces, të cilat përsëriten shpesh në procedura të ngjashme.
âNuk Ă«shtĂ« garantuar transparencĂ« e mjaftueshme mbi ekzistencĂ«n e AMTP-ve apo proceseve gjyqĂ«sore pĂ«r parcelat, duke sjellĂ« shqetĂ«sime dhe konflikte nĂ« disa zona tĂ« Pogradecit.
Edhe rasti i fshatit ĂĂ«rravĂ« evidenton mungesĂ« tĂ« reflektimit tĂ« interesit tĂ« komunitetit, ku dhĂ«nia e fondit kullosor pĂ«r park fotovoltaik Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« kundĂ«rshtim me banorĂ«t dhe nĂ« njĂ« afat shumĂ« tĂ« shkurtĂ«r kohor, rreth tre ditĂ« nga konsultimi publik deri nĂ« miratimin e projekt-vendimit, duke ngritur pikĂ«pyetje serioze mbi transparencĂ«n, informimin dhe gjithĂ«pĂ«rfshirjen.
NĂ« rastet kur konstatohen konflikte pronĂ«sore pas lidhjes sĂ« kontratave, bashkia duhet tĂ« rishikojĂ« vendimmarrjen pĂ«rmes njĂ« akti tĂ« ri, duke pĂ«rjashtuar sipĂ«rfaqet nĂ« konflikt nga kontratat ekzistuese,â  mbyll argumentin ArbĂ«r Male.
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta.
Hyrja e qytetit âStudentiâ tĂ« ofron shpresĂ«. Godinat e rikonstruktuara dallojnĂ« me fasada tĂ« lyera rishtazi, dritare tĂ« reja dhe tabela, qĂ« shpĂ«rfaqin logot e financuesve ndĂ«rkombĂ«tarĂ«. Â
Por mjafton tĂ« ecĂ«sh disa hapa mĂ« tej dhe kontrasti bĂ«het i dukshĂ«m. Ngjyrat zbehen, muret gri me suva tĂ« plasaritur dhe shkallĂ«t e konsumuara nga vitet tregojnĂ« njĂ« histori tjetĂ«r, atĂ« tĂ« konvikteve qĂ« nuk kanĂ« parĂ« dorĂ« rikonstruksioni.Â
DĂ«shmitarĂ«t e âdy kohĂ«veâ masin pllakat, si relike tĂ« sistemit komunist, por qĂ« vijojnĂ« tĂ« shkelen nga tĂ« rinjtĂ« e sotĂ«m qĂ« quhen âgjenerata Zâ.Â
Qyteti Studenti ka ndryshuar, por jo i gjithi.Â
NjĂ« pjesĂ« e konvikteve janĂ« rikonstruktuar dhe ofrojnĂ« kushte dukshĂ«m mĂ« tĂ« mira, ndĂ«rsa pjesa tjetĂ«r vijon tĂ« funksionojĂ« me problematika infrastrukturore, ashtu si para protestave tĂ« studentĂ«ve tĂ« vitit 2018.Â
ĂfarĂ« u premtua
Konviktet u kthyen nĂ« simbol tĂ« degradimit gjatĂ« protestave studentore tĂ« dhjetorit 2018. NĂ« pĂ«rgjigje, qeveria prezantoi âPaktin pĂ«r Universitetinâ, ku transformimi i konvikteve ishte njĂ« nga shtyllat kryesore.
âBrenda kĂ«tij mandati tĂ« gjitha konviktet do tĂ« jenĂ« nĂ« situatĂ« katĂ«rcipĂ«risht ndryshe dhe ndĂ«rkohĂ«, bashkĂ« me BashkinĂ« e TiranĂ«s do tĂ« fillojmĂ« ndĂ«rtimin e kĂ«tij kampusi dhe brenda mandatit tjetĂ«r tĂ« kryetarit tĂ« bashkisĂ« ne do tĂ« pĂ«rfundojmĂ« kampusin universitarâ, deklaronte Kryeministri Edi Rama nĂ« vitin 2019Â
Ndërkohë, asokohe, Kryebashkiaku Erion Veliaj premtoi nisjen e Kampusit Universitar pas përfundimit të rikonstruksioneve.
Pakti për Universitetin
Pakti për Universitetin parashikonte rehabilitimin maksimal të 13 godinave në Tiranë brenda periudhës 2019-2021, me financim nga KfW dhe buxheti i shtetit.
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« realizuar
Sipas përgjigjes zyrtare të Rezidencës Studentore Universitare Nr.1, në Qytetin Studenti janë 28 rezidenca aktive.
Pagesa kryhet çdo muaj nga data 1-5. StudentĂ«t me ndihmĂ« ekonomike kanĂ« mundĂ«si ta paguajnĂ« me pĂ«rgjysmim.Â
Sipas dëshmive nga studentët, këtë vit iu është kërkuar pagesa për gjithë vitin akademik të plotë, duke i vënë në vështirësi ekonomike.
RrĂ«fimetÂ
Një studente që banon prej 5 vitesh në godinën 9-10, e cila kërkoi të mbetet anonime për shkak të frikës nga reagimi i administratorit, tregon se godina ku ajo jeton është përmendur disa herë si pjesë e listës për rikonstruksion, por deri tani nuk ka pasur ndërhyrje.
âNa Ă«shtĂ« thĂ«nĂ« disa herĂ« qĂ« godina do mbyllet dhe do rikonstruktohet. Ădo vit dĂ«gjojmĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ«. Por çdo vit jemi kĂ«tu,â thotĂ« ajo.
Sipas saj, kushtet brenda godinĂ«s nuk kanĂ« ndryshuar prej vitesh. âDushet hapen me orar, sidomos fundjavave nga ora 12:00 deri nĂ« 18:00. NĂ«se humbet orarin, nuk ke ku tĂ« lahesh, vajzat e lajnĂ« kokĂ«n shpesh me ibrik. Ngrohja nuk mjafton nĂ« dimĂ«r. Tualetet bllokohen shpesh. NĂ« dhomĂ« kemi vetĂ«m njĂ« prizĂ« dhe nĂ«se pĂ«rdor pajisje elektrike, na tĂ«rheqin vĂ«mendjen pĂ«r konsum energjie. UnĂ« edhe pĂ«r riparime hidraulike/elektrike kam paguar vetĂ« se administratorĂ«t sâmĂ« janĂ« pĂ«rgjigjurâ.Â
Ajo tregon se ka probleme me instalimet dhe rrjedhje uji nĂ« disa ambiente, ndĂ«rsa disa kate, sipas saj, nuk janĂ« funksionale plotĂ«sisht. âKa kate qĂ« nuk pĂ«rdoren sepse janĂ« nĂ« gjendje tĂ« keqe. Ne jemi tĂ« sistemuara vetĂ«m nĂ« disa pjesĂ« tĂ« godinĂ«sâ
Godina 9-10 figuron zyrtarisht ndër 13 rezidencat e parikonstruktuara.
Studentja thekson edhe njĂ« tjetĂ«r element qĂ« ndikon drejtpĂ«rdrejt nĂ« zgjedhjen e godinĂ«s: diferencĂ«n nĂ« tarifa dhe konkurrencĂ«n pĂ«r vendet. âGodinat e reja zihen tĂ« parat. Edhe nĂ«se dikush nuk do tĂ« kursejĂ« dhe Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« paguajĂ« mĂ« shumĂ« pĂ«r kushte mĂ« tĂ« mira, vendet mbarojnĂ« shumĂ« shpejt. NĂ« fund mbetemi pa alternativĂ«â
Tarifat
Sipas tarifave zyrtare, godinat e rikonstruktuara si 3, 4, 16 dhe 17 kanĂ« tarifĂ« mujore 6,500 lekĂ«, ndĂ«rsa godinat si 9-10 kanĂ« tarifĂ« 4,500 lekĂ« nĂ« muaj.Â
Diferenca është 2,000 lekë, por sipas studentes, zgjedhja nuk është me dëshirë për shumicën.
âNuk Ă«shtĂ« se zgjedhim kĂ«to sepse janĂ« mĂ« tĂ« lira. Thjesht kĂ«to mbeten. Apartamentet me qira janĂ« shumĂ« tĂ« shtrenjta pĂ«r neâ
Sipas saj, kĂ«tĂ« vit pagesa Ă«shtĂ« kĂ«rkuar pĂ«r gjithĂ« vitin akademik, çâka e ka bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«rballimin financiar.
PĂ«rfundimi
Premtimi i vitit 2019 ishte pĂ«r transformim tĂ« plotĂ« tĂ« konvikteve âbrenda mandatitâ.
NĂ« vitin 2026:
13 nga 28 rezidenca mbeten të parikonstruktuara;
Nuk ka afat publik për përfundimin total;
Kampusi Universitar i premtuar nuk ka marrë formë konkrete.
Ndërsa një pjesë e konvikteve plotësojnë standarde të përmirësuara, transformimi nuk është i plotë dhe nuk është i barabartë për të gjithë studentët.
NjĂ« auditim i realizuar nga Kontrolli i LartĂ« i Shtetit (KLSH) pĂ«r njĂ« vit kalendarik nĂ« bashkinĂ« Elbasan ka evidentuar mangĂ«si nĂ« procedurat e prokurimit publik dhe dĂ«m ekonomik nĂ« disa kontrata tĂ« investimeve publike tĂ« realizuara nga bashkia nĂ«Â vitin 2023.Â
Raporti i auditimit nxjerr në pah probleme në dokumentacionin e tenderave, kontrollin e zbatimit të kontratave dhe mbikëqyrjen jo efektiveve të punimeve në terren.
Sipas të dhënave të auditimit, dëmi ekonomik i identifikuar arrin në rreth 990 mijë lekë ndërsa audituesit paralajmërojnë se dobësitë sistemike në kontrollin e projekteve publike mund të krijojnë humbje edhe më të mëdha në të ardhmen.
Mangësitë
Auditimi evidenton se nĂ« disa procedura prokurimi, dosjet e tenderave nuk pĂ«rmbanin tĂ« gjithĂ« dokumentacionin e kĂ«rkuar nga ligji.Â
NĂ« disa raste mungonin procesverbalet e plota tĂ« komisioneve tĂ« vlerĂ«simit, analizat e kostos sĂ« projektit dhe justifikimi i vlerĂ«s sĂ« fondit limit.Â
Gjithashtu në disa kontrata nuk ishte dokumentuar qartë metoda e përzgjedhjes së operatorit ekonomik.
Auditimi analizoi disa projekte publike dhe konstatoi raste kur bashkia ka kryer pagesa pĂ«r punime, qĂ« nuk rezultojnĂ« tĂ« realizuara sic janĂ« projektuar nĂ« terren.Â
Sipas auditimit, nĂ« projektin pĂ«r rikonstruksionin e shkollĂ«s artistike âOnufriâ janĂ« raportuar punime qĂ« nuk janĂ« realizuar nĂ« terren.
Projekti pĂ«rfshinte rikonstruksion tĂ« godinĂ«s ekzistuese, shtesĂ« 4 kate dhe ndĂ«rtimin e njĂ« palestre.Â
Audituesit konstatuan diferenca nĂ« volumet e materialeve dhe punimeve tĂ« raportuara.Â
Sipas auditit, dĂ«mi ekonomik i krijuar si pasojĂ« Ă«shtĂ« 364,495 lekĂ« pa TVSH tĂ« pĂ«rfshirĂ«.Â
Raporti ka evidentuar edhe volume tĂ« tjera punimesh tĂ« pa realizuara nĂ« terren.Â
KĂ«shtu, nĂ« njĂ« projekt rikonstruksioni tĂ« disa rrugĂ«ve nĂ« lagjen â11 NĂ«ntoriâ auditimi konstatoi mospĂ«rputhje mes volumit tĂ« punimeve tĂ« projektit dhe atyre tĂ« faturuara nga kontraktori, pasi nĂ« disa raste matjet nĂ« terren nuk pĂ«rputheshin me situacionet e pagesave dhe dĂ«mi sipas raportit rezulton nĂ« 156,075 lekĂ« pa TVSH.
Lagja â5 Majiâ
Auditimi analizoi edhe ndĂ«rtimin e linjĂ«s sĂ« kanalizimeve tĂ« ujĂ«rave tĂ« zeza nĂ« rrugĂ«t: âArif Dardhaâ dhe âXhaferr Beleguâ ku sipas raportit janĂ« faturuar volume punimesh mĂ« tĂ« larta se punimet reale me njĂ« dĂ«m ekonomik prej 232,307 lekĂ« pa TVSH.
Në një tjetër projekt për ndërtimin e rrjetit të kanalizimeve në zonat informale u konstatuan punime të raportuara, por të parealizuara me dëm ekonomik prej 237,564 lekë pa TVSH.
Edhe pse totali i dĂ«mit ekonomik Ă«shtĂ« 990,441 lekĂ« dĂ«m ekonomik (pa TVSH), raporti identifikon edhe disa probleme strukturore nĂ« menaxhimin e investimeve publike qĂ« vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje kapacitetet teknike dhe menaxhuese tĂ« bashkisĂ« Elbasan.Â
Auditimi konstaton mungesë të mbikëqyrjes teknike dhe verifikimit të punimeve para kryerjes së pagesave, në disa raste pagesat janë bërë bazuar vetëm në raportimet e kontraktorit, pa verifikime të plota në terren edhe mungesë koordinimi mes drejtorisë së investimeve, mbikëqyrjes së punimeve dhe strukturave financiare.
Sipas auditimit, edhe pse dëmi financiar i identifikuar është relativisht i kufizuar, problemi kryesor mbetet sistemi i dobët i kontrollit të investimeve publike.
FAKTOJE i dĂ«rgoi njĂ« kĂ«rkesĂ« pĂ«r informacion bashkisĂ« Elbasan lidhur me masat e marra si pĂ«rgjigje e raportit tĂ« fundit tĂ« KLSH, por deri nĂ« publikimin e kĂ«tij artikulli, nuk ka pĂ«rgjigje zyrtare.Â
Interpelanca
Raporti i KLSH i publikuar në vitin 2025, u kthye në një interpelancë në Këshillin Bashkiak të Elbasanit.
Si kryesuese e grupit tĂ« kĂ«shilltarĂ«ve tĂ« PartisĂ« Demokratike, Bjanka Ăopja, kĂ«rkoi reagim nga bashkia Elbasan, por mbeti pa pĂ«rgjigje.
âRaporti i Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit konfirmon atĂ« qĂ« ne kemi ngritur prej kohĂ«sh nĂ« KĂ«shillin Bashkiak Elbasan: Bashkia Elbasan vuan nga njĂ« keqmenaxhim serioz i fondeve publike. Ajo qĂ« kryetari i bashkisĂ« i quajti âvĂ«rejtje tĂ« miraâ, nĂ« fakt nĂ« raport rezulton tĂ« jenĂ« shkelje tĂ« rĂ«nda ligjore dhe procedurale,â u shpreh kĂ«shilltarja Ăopja.
Ekspertët
PĂ«rfaqĂ«sues tĂ« shoqĂ«risĂ« civile thonĂ« se shifrat e dĂ«mit janĂ« vetĂ«m njĂ« pjesĂ« e problemit real.Â
Gentjan Sejrani, avokat dhe aktivist thotë për FAKTOJE se, problemi që nxjerrin në pah raportet e auditimit nuk lidhet vetëm me dëmin ekonomik të konstatuar, por mbi të gjitha me cilësinë e punimeve dhe procedurat e ndjekura në prokurime.
âProblemi kryesor Ă«shtĂ« cilĂ«sia e punimeve dhe garancia qĂ« kompanitĂ« fituese kanĂ« kapacitetet dhe eksperiencĂ«n pĂ«r tĂ« realizuar projekte tĂ« tilla. Kur anashkalohen dokumente qĂ« vĂ«rtetojnĂ« kĂ«to kapacitete, rrezikohet jo vetĂ«m investimi publik, por nĂ« raste tĂ« caktuara edhe siguria e qytetarĂ«ve,â thotĂ« Sejrani.
Ai nĂ«nvizon se, raportet e auditimit tĂ« Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit nuk marrin vĂ«mendjen e duhur dhe nuk shoqĂ«rohen me masa konkrete.Â
Sipas tij, nevojiten ndryshime ligjore, që shkeljet e konstatuara të bëhen publike dhe të rritet llogaridhënia e institucioneve ndaj qytetarëve.
Kontrolli
âKontrolli i zbatimit tĂ« kontratĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« nga çështjet mĂ« tĂ« errĂ«ta tĂ« prokurimit publik. TĂ« gjitha parregullsitĂ« apo shkeljet e njĂ« procedure sjellin pasoja pikĂ«risht nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ«, tek zbatimi dhe monitorimi. Kjo nuk lidhet vetĂ«m me mbikĂ«qyrjen e kontratĂ«s dhe objektit tĂ« saj, por edhe me sjelljen e mĂ«tejshme tĂ« institucionit prokuruesâ thotĂ« pĂ«r FAKTOJE Aranita Brahaj, drejtuese e organizatĂ«s qĂ« administron tĂ« dhĂ«nat e hapura âOpen Dataâ nĂ« ShqipĂ«ri.
âNĂ«se tenderi Ă«shtĂ« fituar nga njĂ« kompani e favorizuar apo klienteliste, nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ« favorizimi konvertohet nĂ« dĂ«m publik. Nga ana tjetĂ«r, ky moment i procedurĂ«s Ă«shtĂ« edhe mĂ« pak i ndriçuar. Edhe nĂ« rast se njoftimet e tenderit dhe vlerĂ«simi publikohen online, monitorimi shpesh mbetet pa transparencĂ«. KĂ«tu dy aktorĂ« kanĂ« rĂ«ndĂ«si kryesore nĂ« monitorim: Institucioni i Auditimit dhe Monitoruesit CivilĂ«, qĂ« jetojnĂ« nĂ« zonĂ«n ose bashkinĂ« ku zbatohet kontrata. Raportet e KLSH jo vetĂ«m qĂ« duhet tĂ« diskutohen nĂ« KĂ«shilla tĂ« NjĂ«sive tĂ« Qeverisjes Vendore, por ato duhet tĂ« bĂ«hen tĂ« qarta si pjesĂ« e monitorimit dhe llogaridhĂ«niesâ, vĂ«ren ajo.
Brahaj thekson se, duhet mĂ« shumĂ« vĂ«mendje nga ana e institucioneve vendore.Â
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta.
Auditimi i KLSH pĂ«r GjirokastrĂ«n, Beratin dhe Ohrin zbulon mungesĂ«n e akteve ligjore, mungesĂ«n e fondeve dhe ndĂ«rhyrje jashtĂ« kritereve nĂ« qendrat historike Â
Nga Rajmond Kola
Një auditim i thelluar nga Kontrolli i Lartë i Shtetit evidenton mangësi serioze në mënyrën se si institucionet shqiptare po mbrojnë dhe menaxhojnë pasuritë kulturore e natyrore të Shqipërisë që janë pjesë e Listës së Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.
Mes gjetjeve kryesore të raportit të KLSH-së janë: mosmiratimi i rreth gjysmës së akteve nënligjore që parashikon ligji për Trashëgiminë Kulturore, mungesa e një strukture koordinuese për pasuritë shqiptare në UNESCO, krijimi me vonesë i fondit për mirëmbajtjen e monumenteve, probleme në zbatimin e rekomandimeve të UNESCO-s për Liqenin e Ohrit dhe Qendrat Historike të Beratit e Gjirokastrës si dhe mungesë progresi në përfshirjen e pasurive të reja shqiptare në listat e UNESCO-s.
Disa institucione pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r trashĂ«giminĂ« kulturore, dhe disa bashki nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« interesimit pĂ«r âFaktojeâ, deklarojnĂ« se njĂ« pjesĂ« e rekomandimeve tĂ« KLSH-sĂ«Â janĂ« nĂ« proces adresimi dhe se po ndĂ«rmerren masa pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e situatĂ«s.
Ndërkohë, bashkia e Beratit nuk iu përgjigj kërkesës për informacion deri në momentin e publikimit të këtij artikulli
2020-2024
ShqipĂ«ria ka disa pasuri tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« njohura nga UNESCO. NĂ« ListĂ«n e TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore bĂ«jnĂ« pjesĂ« Butrinti, qendrat historike tĂ« GjirokastrĂ«s dhe Beratit, si dhe pjesĂ« tĂ« Pyjeve tĂ« Lashta tĂ« Ahut, konkretisht zonat e RrajcĂ«s dhe Lumit tĂ« Gashit.Â
NĂ« ListĂ«n e TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Jomateriale janĂ« regjistruar Iso-polifonia shqiptare dhe KodikĂ«t e Purpurt tĂ« Beratit, pjesĂ« e programit âKujtesa e BotĂ«sâ.Â
ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« gjithashtu pjesĂ« e rezervĂ«s ndĂ«rkufitare tĂ« biosferĂ«s Prespa â Pellgu i Ohrit, sĂ« bashku me MaqedoninĂ« e Veriut, dhe nĂ« vitin 2019 u regjistrua edhe pjesa shqiptare e Liqenit tĂ« Ohrit nĂ« ListĂ«n e TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore.
Pjese nga raporti i KLSH per trashegimine kulturore
TrashĂ«gimia kulturore jomateriale shqiptare pĂ«rfshin mjeshtĂ«rinĂ« e XhubletĂ«s, e cila nĂ« vitin 2022 u pĂ«rfshi nĂ« ListĂ«n e Mbrojtjes Urgjente, dhe artin e lahutĂ«s, qĂ« nĂ« vitin 2025 u shpall pjesĂ« zyrtare e trashĂ«gimisĂ« kulturore jomateriale tĂ« UNESCO-s, duke kĂ«rkuar mbrojtje tĂ« menjĂ«hershme.Â
Po ashtu, tradita e transhumancës, (shtegëtimi sezonal i bagëtive) është përfshirë në Listën Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale duke vlerësuar traditat shekullore të barinjve shqiptarë dhe duke nxitur ruajtjen e kulturës rurale dhe turizmin e qëndrueshëm.
Auditimi me temĂ« âMbrojtja e vlerave dhe pasurisĂ« sĂ« vendit tonĂ« nĂ« UNESCOâ pĂ«rfshiu periudhĂ«n 2020-2024 dhe analizoi veprimtarinĂ« e institucioneve qendrore dhe vendore qĂ« kanĂ« pĂ«rgjegjĂ«si nĂ« administrimin e pasurive shqipatre nĂ« TrashĂ«giminĂ« BotĂ«rore tĂ« UNESCO-s.
Në fokus të auditimit ishin Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme, Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore, si dhe bashkitë Durrës, Berat, Gjirokastër dhe Pogradec.
âAuditimi u fokusua nĂ« rolin dhe pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e kĂ«tyre institucioneve pĂ«r masat e marra pĂ«r ruajtjen e pasurive dhe vlerave kombĂ«tare me rĂ«ndĂ«si universale tĂ« regjistruara nĂ« ListĂ«n e TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«roreâ, thuhet nĂ« raportin e KLSH-sĂ«.Â
Ministria e Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit (MTKS) tha pĂ«r FAKTOJE se âĂ«shtĂ« nĂ« proces tĂ« zbatimit tĂ« rekomandimeve tĂ« lĂ«na nga KLSHâ, duke sugjeruar se problematikat janĂ« tĂ« njohura dhe po adresohen gradualisht.
Raporti auditues i Kontrollit të Shtetit nuk prek zhvillimet në Parkun Kombëtar të Butrintit, i cili prej dy vitesh, pas polemikave të forta në vend dhe kritikave të ashpra të UNESCOS ka kaluar në administrimin e një Fondacioni.
KLSH, deri nĂ« momentin e kĂ«tij shkrimi, nuk u pĂ«rgjigj mbi arsyet se pse nuk Ă«shtĂ« pĂ«rfshirĂ« ButrintiÂ
KLSH
Një nga problemet kryesore të evidentuara në raportin e KLSH-së lidhet me zbatimin e ligjit për Trashëgiminë Kulturore të miratuar në vitin 2018. Sipas auditimit, një pjesë e konsiderueshme e akteve nënligjore të parashikuara nga ky ligj nuk janë miratuar ende.
âMinistria e EkonomisĂ«, KulturĂ«s dhe Inovacionit nuk ka hartuar apo propozuar pĂ«r miratim rreth 46% tĂ« akteve nĂ«nligjore, edhe pse afatet kanĂ« kaluar prej 3-4 viteshâ, thotĂ« KLSH.
Sipas raportit të KLSH-së nga 109 akte të parashikuara në ligj, vetëm 59 rezultojnë të miratuara.
Sipas audituesve tĂ« KLSH, ânuk evidentohet asnjĂ« angazhim serioz nga kjo ministri pĂ«r tĂ« nxitur edhe hallkat apo strukturat e tjera qendrore apo vendore pĂ«r tĂ« pĂ«rmbushur tĂ« gjitha kĂ«rkesat ligjore nĂ« zbatim tĂ« ligjit pĂ«r trashĂ«giminĂ« kulturoreâ.
âMosmiratimi i akteve nĂ«nligjore ka sjellĂ« paqartĂ«si dhe pengesa nĂ« realizimin e detyrave pĂ«r mbrojtjen e vlerave tĂ« trashĂ«gimisĂ« kombĂ«tare me rĂ«ndĂ«si universale nga institucionet pĂ«rgjegjĂ«seâ, thotĂ« raporti i KLSH.
NĂ« mars 2026, nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r âFAKTOJEâ Ministria e Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit tha se gjatĂ«Â periudhĂ«s 2024â2025 rekomandimet janĂ« nĂ« proces zbatimi, ka progres nĂ« akte nĂ«nligjore dhe janĂ« ndĂ«rmarrĂ« hapa pĂ«r plane menaxhimi dhe raportim ndĂ«rkombĂ«tar.
Sipas saj, në 2024 u miratuan 10 akte ( 9 VKM + 1 udhëzim) dhe në 2025 8 akte (6 VKM + 2 udhëzime)
Mungesa e koordinimit
Raporti i KLSH evidenton edhe mungesën e një strukture përgjegjëse që të koordinojë politikat dhe veprimet për pasuritë shqiptare në UNESCO.
Sipas auditimit, ânuk ekziston njĂ« njĂ«si e specializuar qĂ« tĂ« ndjekĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« integruar proceset qĂ« lidhen me kandidimet, menaxhimin e siteve dhe zbatimin e rekomandimeve ndĂ«rkombĂ«tareâ.
âNuk ka njĂ« njĂ«si pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r koordinimin e punĂ«s mes institucioneve qendrore dhe vendore, qĂ« nga hartimi i dosjeve tĂ« kandidimit deri te zbatimi i rekomandimeve dhe arkivimi i dokumentacionitâ, thuhet nĂ« raportin e KLSH-sĂ«.
âKjo situatĂ« ka sjellĂ« shpesh konfuzion institucional dhe shpĂ«rndarje pĂ«rgjegjĂ«sish mes institucioneveâ, vijon raporti KLSH-sĂ«.
Audituesit theksojnĂ« se âinstitucionet shpesh ia kalojnĂ« pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«s pĂ«r mos pĂ«rmbushjen e detyrimeve qĂ« rrjedhin nga konventat dhe pĂ«r raportimin pranĂ« Komitetit tĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«roreâ.
Gjithashtu nga audituesit janë konstatuar edhe mangësi në raportim, si dërgimi i materialeve në gjuhën shqipe, ndërkohë që dokumentet duhet të jenë në anglisht ose frëngjisht, gjuhët zyrtare të UNESCO-s.
MTKS nĂ« pĂ«rgjigjen pĂ«r âFAKTOJEâ pranon nevojĂ«n pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e koordinimit ndĂ«rinstitucional dhe deklaron se âĂ«shtĂ« ânĂ« proces tĂ« rishikimit tĂ« kuadrit ligjor, qĂ« do tĂ« pĂ«rfshijĂ« edhe struktura tĂ« posaçme pĂ«r çështjet e UNESCO-sâ.
Masat
Auditimi vëren se rekomandimet e misioneve të UNESCO-s nuk ndiqen gjithmonë në mënyrë sistematike nga institucionet shqiptare.
Sipas KLSH-sĂ«, Ministria e EkonomisĂ«, KulturĂ«s dhe Inovacionit (aktualisht Ministria e Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit) ânuk ka marrĂ« masa konkrete pĂ«r zbatimin e kĂ«tyre rekomandimeve dhe mungon njĂ« ndarje e qartĂ« e pĂ«rgjegjĂ«sive mes strukturave pĂ«rkatĂ«seâ.
Po ashtu, sipas raportit, bashkitĂ« e audituara âshpesh nuk kanĂ« informacion pĂ«r rekomandimet apo pĂ«r çështje qĂ« lidhen me pasuritĂ« kulturore dhe natyrore nĂ« territorin e tyreâ.
NĂ« raportet pĂ«r periudhĂ«n 2019â2024, misionet e UNESCO-s kanĂ« theksuar se çdo projekt nĂ« sitet e trashĂ«gimisĂ« kulturore duhet tĂ« realizohet vetĂ«m pasi tĂ« kryhet VlerĂ«simi i Ndikimit nĂ« TrashĂ«gimi (HIA).
MegjithatĂ«, sipas KLSH-sĂ«, âky rekomandim Ă«shtĂ« anashkaluar nĂ« projektin e bypass-it tĂ« GjirokastĂ«r, i cili ka vijuar pa kĂ«tĂ« vlerĂ«simâ.
âEdhe pse ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« nĂ«nshkruese e KonventĂ«s pĂ«r Mbrojtjen e Pasurive Kulturore dhe Natyrore, legjislacioni nĂ« fuqi nuk e pĂ«rcakton qartĂ« detyrimin qĂ« çdo projekt nĂ« sitet e trashĂ«gimisĂ« tĂ« kryejĂ« mĂ« parĂ« VlerĂ«simin e Ndikimit nĂ« TrashĂ«gimi, siç rekomandon UNESCOâ , thotĂ« KLSH.
KLSH ka kërkuar që Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit dhe Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore të marrin masa për ta përfshirë këtë detyrim në kuadrin ligjor.
NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r âFaktojeâ, Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore sqaroi se,â edhe nĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« akti tĂ« posaçëm nĂ«nligjor, projektet qĂ« ndĂ«rhyjnĂ« nĂ« sitet e trashĂ«gimisĂ« shqyrtohen rast pas rasti nga KĂ«shilli KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Materiale, i cili vendos nĂ«se njĂ« projekt duhet tâi nĂ«nshtrohet kĂ«tij vlerĂ«simiâ.
Bashkia e GjirokastrĂ«s tha pĂ«r âFaktojeâ se tĂ« gjitha projektet nĂ« QendrĂ«n Historike aprovohen nĂ« institucionet pĂ«rkatĂ«se tĂ« TrashĂ«gimisĂ« Kulturore (Ministria e KulturĂ«s dhe Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore â IKTK).
Pasuritë
Sipas raportit tĂ« KLSH-sĂ«, âShqipĂ«ria nĂ« vijimĂ«si ka shpĂ«rfillur rekomandimet e Komitetit tĂ« UNESCO-s, ku qĂ« nga viti 2019 theksohet se ekzistojnĂ« njĂ« sĂ«rĂ« rreziqesh qĂ« duhet tĂ« adresohen pĂ«r tĂ« ruajtur Vlerat e JashtĂ«zakonshme Universale tĂ« Liqenit tĂ« Ohritâ.
Raporti i KLSH-sĂ« thekson se projekti i Parkut Ujor DrilonâTushemisht Ă«shtĂ« konsideruar i papĂ«rshtatshĂ«m nga Komiteti, por megjithatĂ« Ă«shtĂ« miratuar pas disa ndryshimeve tĂ« vogla, tĂ« cilat janĂ« vlerĂ«suar si tĂ« pamjaftueshme dhe qĂ« nuk marrin nĂ« konsideratĂ« kĂ«to vlera.
Tushemisht
NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r rrjetin âFAKTOJEâ Ministria e KulturĂ«s thotĂ«Â se, ShqipĂ«ria ka raportuar rregullisht pranĂ« UNESCO-s dhe se âraporti i pĂ«rbashkĂ«t 2025 dhe ai i janarit 2026 pĂ«rfshijnĂ« progresin dhe njĂ« plan masash korrigjueseâ.
NdĂ«rsa Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r âFAKTOJEâ, thekson se âShqipĂ«ria, si shtet palĂ«, ka njĂ« kuadĂ«r tĂ« qartĂ« veprimi pĂ«r adresimin e rekomandimeve tĂ« UNESCO-s pĂ«r pasurinĂ« âTrashĂ«gimia Natyrore dhe Kulturore e Rajonit tĂ« Ohritâ.
Sipas institucionit, ky kuadër përfshin vendimet e Komitetit të Trashëgimisë Botërore, Raportin e Misionit të Monitorimit Reaktiv të vitit 2024, si dhe Planin Strategjik të Rimëkëmbjes për pjesën shqiptare të pasurisë.
IKTK shton se ânĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r pĂ«rfshihen edhe instrumente kombĂ«tare, si procesi pĂ«r shpalljen e fshatit Lin âAnsambĂ«l Arkitektonik Urbanâ dhe hartimi i planit pĂ«r ruajtjen dhe administrimin e tij, i nisur nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« rekomandimeve tĂ« UNESCO-sâ.
Instituti thekson gjithashtu se, âpĂ«r shkak se kjo pasuri botĂ«rore Ă«shtĂ« mikse dhe e pĂ«rbashkĂ«t mes ShqipĂ«risĂ« dhe MaqedonisĂ« sĂ« Veriut, zbatimi i rekomandimeve kĂ«rkon bashkĂ«rendim ndĂ«rinstitucional dhe ndĂ«rkufitarâ.Â
NdĂ«rsa Bashkia e Pogradecit tha pĂ«r âFAKTOJEâ se ka miratuar urdhĂ«rin âPĂ«r zbatimin e rekomandimeve tĂ« lĂ«na nga Kontrolli i LartĂ« i Shtetit (KLSH)â.
NĂ« pĂ«rgjigjen e saj, Bashkia shtoi se âdokumentacioni i projektit tĂ« Parkut Ujor DrilonâTushemisht Ă«shtĂ« pĂ«rcjellĂ« pranĂ« QendrĂ«s sĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore (QTB) dhe organeve kĂ«shillimore ICOMOS dhe IUCN nga Fondacioni Shqiptaro-Amerikan i Zhvillimit (AADF)â.
Lidhur me fondin e veçantĂ« pĂ«r trashĂ«giminĂ« kulturore, Bashkia Pogradec deklaroi pĂ«r âFAKTOJEâ se nuk ka miratuar fonde buxhetore tĂ« dedikuara pĂ«r pasuritĂ« e trashĂ«gimisĂ« kulturore tĂ« UNESCO-s, konkretisht pĂ«r zonĂ«n e Liqenit tĂ« Ohrit.
UNESCO për Ohrin
Organizata Botërore e Monumenteve, UNESCO, paralajmëroi në verën e vitit 2024 autoritetet shqiptare dhe ato të Maqedonisë së Veriut për mundësinë e përfshirjes së rajonit të Ohrit në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik.
UNESCO vlerĂ«sonte se ânevojat urgjente pĂ«r ruajtjen e Ohrit kĂ«rkojnĂ« njĂ« mobilizim tĂ« gjerĂ« pĂ«r tĂ« mbrojtur vlerat e tij universale, duke pĂ«rfshirĂ« edhe mundĂ«sinĂ« e pĂ«rfshirjes nĂ« ListĂ«n e TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore nĂ« Rrezikâ.
Sipas organizatës, gjendja e ruajtjes së kësaj pasurie nuk po përmirësohet dhe nuk ka ende një prirje pozitive për rikthimin e integritetit të saj.
Pjesa maqedonase e Liqenit të Ohrit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore në vitin 1979, fillimisht si pasuri natyrore dhe një vit më vonë si pasuri natyrore dhe kulturore, ndërsa pjesa shqiptare u përfshi në këtë listë në vitin 2019.
KLSH
Raporti i KLSH thekson se Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit duhet të ndjekë me prioritet miratimin e Planeve të Menaxhimit për qendrat historike të Beratit dhe Gjirokastrës.
Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore bĂ«ri tĂ« ditur pĂ«r âFAKTOJEâ se drafti parapĂ«rfundimtar i planit Ă«shtĂ« dorĂ«zuar pranĂ« QendrĂ«s sĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore tĂ« UNESCO-s.
âDokumenti ndodhet aktualisht nĂ« proces shqyrtimi nga organet kĂ«shillimore tĂ« UNESCO-s dhe versioni pĂ«rfundimtar pritet tĂ« pĂ«rditĂ«sohet pas komenteve dhe rekomandimeveâ, tha IKTK
Edhe ministria e Kulturës konfirmoi se Plani Menaxhimit të Gjirokastrës dhe Beratit është ende draft dhe është përcjellë në UNESCO nga ku dhe priten edhe rekomandimet.
Bashkia GjirokastĂ«r konfirmoi gjithashtu se projekti âBypass-i i GjirokastrĂ«sâ Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion tĂ« organizmave tĂ« UNESCO-s pas raportit kritik tĂ« organizatĂ«s botĂ«rore.
Qendrat historikeÂ
Sipas raporteve të misioneve të UNESCO-s, Berati dhe Gjirokastra ende nuk kanë një Plan të Menaxhimit të Integruar të finalizuar, megjithëse procesi ka nisur që në vitin 2019 me mbështetje ndërkombëtare.
Komiteti i UNESCO-s ka shprehur keqardhje për moszbatimin e plotë të asistencës ndërkombëtare për hartimin e këtij plani.
Autoritetet shqiptare kanë argumentuar se procesi është vonuar edhe për shkak të largimit të ekipit të Institutit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore që kishte hartuar draftin e parë.
Butrinti
Misioni i UNESCO-s shprehu âshqetĂ«sim tĂ« thellĂ«â pĂ«r ndryshimin e kufijve tĂ« Parku KombĂ«tar i Butrintit nga qeveria shqiptare pa dijeninĂ« dhe miratimin e organizatĂ«s, nĂ« njĂ« raport monitorimi tĂ« dorĂ«zuar autoriteteve shqiptare nĂ« shtator 2023.
Sipas dokumenteve zyrtare, nga parku janë hequr 802 hektarë, duke e reduktuar sipërfaqen nga 9,424 në 8,622 hektarë.
Vendimet e qeverisĂ« nĂ« vitin 2022 pĂ«r kufijtĂ« e rinj tĂ« parkut dhe pĂ«r ndĂ«rtimin e njĂ« resorti nĂ« zonĂ«n e pĂ«rjashtuar nuk pĂ«rmenden nĂ« raportin e palĂ«s shqiptare qĂ« iu dorĂ«zua Komitetit tĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore.Â
Raporti i palës shqiptare nuk dha përgjigje të qarta edhe ndaj kritikave të UNESCO-s për modelin e ri të menaxhimit të Butrintit përmes Fondacionit të Menaxhimit të Butrintit, në partneritet me Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim.
Organizata kishte kërkuar gjithashtu që Ministria e Kulturës e Shqipërisë të ruajë autoritetin e plotë shtetëror mbi administrimin e Butrintit, gjë që nuk ndodhi, pasi menaxhimi iu kalua një fondacioni ku Ministria e Kulturës nuk ka shumicën e votave në bordin drejtues.
Ndërkohë, një nga kërkesat e UNESCO-s, dorëzimi i një harte të qartë të kufijve dhe të zonës tampon, ende nuk është përmbushur nga autoritetet shqiptare.
Probleme me fondet
Raporti i Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) evidenton mungesë planifikimi financiar dhe vonesa institucionale në mbështetjen e pasurive shqiptare të listuara në UNESCO. Sipas auditimit, fondet e dedikuara për mbrojtjen e këtyre pasurive nuk janë planifikuar në buxhetet e institucioneve qendrore dhe vendore për disa vite, ndërsa edhe fondi kombëtar i parashikuar për këtë qëllim është krijuar me vonesë.
Raporti thekson se âFondi KombĂ«tar i Kujdesit tĂ« TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Materiale, i cili duhej tĂ« krijohej pranĂ« Ministria e EkonomisĂ«, KulturĂ«s dhe Inovacionit nĂ« vitin 2019, Ă«shtĂ« ngritur vetĂ«m nĂ« vitin 2022â.
Sipas raportit, ministria nuk disponon të dhëna lidhur me vlerën e zërave përbërës të këtij fondi.
NĂ« raport thuhet gjithashtu se ânĂ« buxhetin e ministrisĂ« apo tĂ« bashkive qĂ« ishin objekt auditimi pĂ«r periudhĂ«n 2020â2024 nuk rezultojnĂ« tĂ« planifikuara fonde tĂ« posaçme pĂ«r mbrojtjen e pasurive dhe vlerave tĂ« trashĂ«gimisĂ« kulturore tĂ« regjistruara nĂ« UNESCO, si dhe pĂ«r pasuritĂ« qĂ« ndodhen nĂ« listĂ«n tentative tĂ« organizatĂ«sâ.
Sipas auditimit, edhe nĂ« buxhetet e bashkive Berat, GjirokastĂ«r dhe Pogradec pĂ«r vitet 2020â2024 nuk janĂ« planifikuar fonde tĂ« dedikuara pĂ«r vlerat dhe pasuritĂ« e trashĂ«gimisĂ« kulturore tĂ« regjistruara nĂ« UNESCO.
I pyetur nĂ«se pĂ«r vitin 2025 janĂ« planifikuar fonde buxhetore pĂ«r pasuritĂ« e trashĂ«gimisĂ« kulturore tĂ« listuara nĂ« UNESCO, Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore deklaroi nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r âFAKTOJEâ se gjatĂ« vitit 2025, ka zbatuar disa kontrata pĂ«r kryerjen e punimeve ruajtĂ«se dhe mbrojtĂ«se nĂ« pasuritĂ« kulturore, kryesisht nĂ« qytetin e GjirokastrĂ«s.
Instituti shton se projektet që zhvillohen në qendrat historike të Berat dhe Gjirokastër trajtohen sipas rregullave të Konventa e Trashëgimisë Botërore e UNESCO-s dhe të Udhëzuesit Operacional të organizatës, i cili kërkon që shtetet të informojnë UNESCO-n për projektet që mund të ndikojnë në vlerat universale të pasurive të listuara.
Bashkia e Gjirokastrës konfirmoi se po bashkëpunon me Drejtorinë Rajonale të Kulturës Kombëtare për këto investime.
Kandidimet e reja
Sipas KLSH-sĂ« âgjatĂ« periudhĂ«s 2020â2024 nuk Ă«shtĂ« regjistruar asnjĂ« pasuri e re shqiptare nĂ« listat e UNESCO-sâ.
Aktualisht, Shqipëria ka katër pasuri në Listën Tentative: Varret Ilire të Selcës, Amfiteatri i Durrësit, Qyteti Antik i Apollonisë dhe Kalaja e Bashtovës.
Raporti thekson se âinstitucionet pĂ«rgjegjĂ«se nuk kanĂ« hartuar ende njĂ« listĂ« elementĂ«sh pĂ«r kandidime nĂ« trashĂ«giminĂ« jomateriale tĂ« UNESCO-s dhe vendi nuk disponon njĂ« regjistĂ«r tĂ« plotĂ« tĂ« pasurive kulturore dhe natyrore me interes tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«mâ.Â
Raporti i KLSH-sĂ« rekomandon qĂ«Â âMinistria e EkonomisĂ«, KulturĂ«s dhe Inovacionit tĂ« marrĂ« masa pĂ«r tĂ« hartuar udhĂ«zimin mbi funksionimin e Komisionit KĂ«shillimor, udhĂ«zimin pĂ«r pĂ«rpilimin e Katalogut KombĂ«tar tĂ« Pasurive Kulturore, dhe pĂ«r tĂ« pĂ«rfunduar procesin e pĂ«rzgjedhjes sĂ« ekspertĂ«ve vlerĂ«sues tĂ« vlerave kulturore tĂ« pasurive tĂ« luajtshme, tĂ« paluajtshme dhe jomaterialeâ.
NĂ« lidhje me kĂ«tĂ«, Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« tha pĂ«r âFAKTOJEâ se âKomisioni KĂ«shillimor Ă«shtĂ« tashmĂ« i ngritur me urdhĂ«r tĂ« Ministrit pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r trashĂ«giminĂ« kulturore, dhe janĂ« miratuar udhĂ«zimet pĂ«rkatĂ«se qĂ« pĂ«rcaktojnĂ« mĂ«nyrĂ«n e funksionimit dhe veprimtarinĂ« e tijâ.
Ky shkrim publikohet nĂ« kuadĂ«r tĂ« konkursit vjetor âFatos Baxhakuâ, pjesĂ« e nismĂ«s Truth Beyond Numbers, e zbatuar nga Faktoje pĂ«rmes mbĂ«shtetjes sĂ« programit MATRA tĂ« AmbasadĂ«s sĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta. PikĂ«pamjet e shprehura nĂ« shkrime i pĂ«rkasin autorĂ«ve dhe nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e MbretĂ«risĂ« sĂ« Vendeve tĂ« UlĂ«ta.
NĂ« njĂ« prononcim nga Brukseli, kryetari i PD-sĂ« Sali Berisha akuzoi kryeministrin Rama pĂ«r pĂ«rqendrim pushteti dhe manipulim tĂ« procesit zgjedhor.Â
Ai ngriti shqetĂ«sime âpĂ«r krimin e organizuar dhe korrupsioninâ, duke theksuar se âopozita sheh krijimin e njĂ« qeverie teknike si zgjidhjen e vetme pĂ«r garantimin e zgjedhjeve tĂ« liraâ.
TĂ« dielĂ«n PD-ja ka lajmĂ«ruar protestĂ« kombĂ«tare bazuar mbi kĂ«tĂ« kĂ«rkesĂ«Â Â Â Â
âO qeveri teknike, ose pĂ«rballje. KĂ«tĂ« qeveri nuk e pranojmĂ« kurrĂ« mĂ«,â deklaroi Berisha edhe nĂ« shkurt tĂ« kĂ«tij viti, teksa paralajmĂ«ronte protestĂ«n e radhĂ«s.
Deklarata vjen nĂ« njĂ« klimĂ« tĂ« tensionuar politike, ku PS ka refuzuar autorizimin e SPAK-ut pĂ«r heqjen e imunitetit ndaj deputetes Belinda Balluku.Â
Kërkesa për qeveri teknike nuk është e re në diskursin e PD-së, e artikuluar prej më shumë se një dekade, veçanërisht në periudha zgjedhjesh, fillimisht kur partia drejtohej nga Lulzim Basha, pas dorëheqjes së Sali Berishës dhe më tej nga ky i fiundit pas rikthimit në drejtim
Qeveria teknikeÂ
Fillesat e kĂ«saj kĂ«rkese, pas ardhjes nĂ« pushtet tĂ« PartisĂ« Socialiste nĂ« vitin 2013, datojnĂ« nĂ« vitin 2015, dhe 2016 nga Lulzim Basha, (asokohe kryetari i PD), duke u mbĂ«shtetur paralelisht edhe nga Berisha nĂ« njĂ« kohĂ« kur debatohej pĂ«r reformĂ«n nĂ« drejtĂ«si.Â
Berisha deklaronte se âduhet qeveri teknikeâ, duke e lidhur me nevojĂ«n pĂ«r qetĂ«sim politik dhe konsensus institucional, pĂ«r njĂ« tjetĂ«r proces qĂ« printe nĂ« vijim, zgjedhjet.
Ministria e Brendshme, e Financave, Arsimit, DrejtĂ«sisĂ«, ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, dhe MirĂ«qenies Sociale e RinisĂ«, sĂ« bashku me postin e zv.kryeministrit u drejtuan pĂ«rkohĂ«sisht nga opozita.Â
Kjo është e vetmja herë kur kërkesa për ndërhyrje teknike në administrimin e zgjedhjeve u materializua pjesërisht.
Pas zgjedhjeve tĂ« qershorit 2017, Berisha deklaroi se marrĂ«veshja ishte âshkelurâ dhe se mekanizmi teknik nuk kishte garantuar standarde tĂ« plota zgjedhore.Â
Që nga ajo periudhë, kërkesa evoluoi, jo më thjesht ministra teknikë brenda një qeverie politike, por një qeveri teknike pa kryeministrin aktual.
Megjithatë, komunikimi i tij politik me mbështetësit dhe strukturat e partisë vijoi.
NĂ« tetor 2024, Berisha njoftoi nisjen e âmosbindjes civileâ, duke deklaruar se nisma do tĂ« vazhdonte âderi nĂ« vendosjen e qeverisĂ« teknikeâ.Â
Berisha e ktheu atĂ« nĂ« âmantrĂ«nâ e tij politike, si kusht paraprak nĂ« çdo proces zgjedhor.Â
KĂ«shtu ndodhi edhe nĂ« zgjedhjet e majit 2025. Â
2026
Por nĂ« fjalĂ«n e shkurtit 2026, formulimi âO qeveri teknike, ose pĂ«rballjeâ pĂ«rfaqĂ«soi fazĂ«n mĂ« tĂ« ngurtĂ«suar tĂ« kĂ«tij qĂ«ndrimi. Ndryshe nga 10 vite mĂ« parĂ« kur kĂ«rkesa argumentohej si nevojĂ« pĂ«r paanshmĂ«ri, sot ajo paraqitet si alternativĂ« e vetme pĂ«rballĂ« asaj qĂ« Sali Berisha e cilĂ«son si mungesĂ« legjitimiteti tĂ« qeverisĂ« nĂ« detyrĂ«.
Qeveria teknike po artikulohet prej tij si pikĂ«nisje e njĂ« pĂ«rballjeje politike qĂ« synon ndryshim pushteti.Â
Ajo ka marrĂ« forma tĂ« ndryshme nĂ« kĂ«to 10 vite, nga âqeveri e pa-anshmeâ te âministra teknikĂ«â, âqeveri tranzitoreâ apo âqeveri kujdestareâ.Â
Thirrja për qeveri teknike nga lideri i PD Sali Berisha është intensifikuar dukshëm 2 vitet e fundit.
ZgjedhjetÂ
Nga zgjedhjet e 2013-tĂ«s e deri mĂ« tani, janĂ« mbajtur 3 palĂ« zgjedhje parlamentare, 3 vendore dhe 4 tĂ« pjesshme me tĂ« njejtin objektiv nga PD-ja: âQeveri teknikeâ  Â
Sot, kur opozita ka hyrĂ« nĂ« fazĂ«n e protestave, por edhe kur Rama âi ka larĂ« duartâ me ndryshimet nĂ« qeveri, mbetet pĂ«r tu parĂ« nĂ«se kjo kĂ«rkesĂ« do tĂ« vijojĂ« tĂ« shĂ«rbejĂ« si element propagande apo do tĂ« prodhojĂ« ndryshime konkrete nĂ« arenĂ«n politike.
Gjasat janë që jo. Ndryshe nga kompromisi i 2017-tës, kryeministri Edi Rama është shprehur se kësaj here është votuar bindshëm nga populli me 83 mandate.
Dy javĂ« nga nisja e konfliktit nĂ« Lindjen e Mesme, çmimi i naftĂ«s nĂ« TiranĂ« ka prekur 199 lekĂ« pĂ«r litĂ«r. VetĂ«m pak ditĂ« mĂ« parĂ« ishte 175 lekĂ« pĂ«r litĂ«r. NjĂ« rritje me 24 lekĂ«, ose 14 pĂ«r qind, qĂ« rĂ«ndon xhepat e qytetarĂ«ve.Â
Në bursat ndërkombëtare, çmimi i naftës është rritur në 103 dollarë për fuçi. Një zhvillim i pritshëm në kushte pasigurie globale. Por ajo që nuk është as e re dhe as e papritur është mënyra si Shqipëria reagon ndaj kësaj krize
2022
NĂ« mars 2022, pak javĂ« pas nisjes sĂ« luftĂ«s nĂ« UkrainĂ«, Rama premtoi se Albpetrol, kompania shtetĂ«rore e naftĂ«s, do tĂ« ishte âaktori i ditĂ«ve tĂ« kĂ«qijaâ.Â
âNe si qeveri, Ministria e EnergjisĂ« dhe InfrastrukturĂ«s sot angazhohet pĂ«r tĂ« krijuar rezervĂ«n e vet tĂ« naftĂ«s duke pĂ«rdorur Albpertol pĂ«r tĂ« pasur aktorin e vet pĂ«r ditĂ« tĂ« kĂ«qijaâ, premtoi Rama katĂ«r vite mĂ« parĂ«.
2026
Katër vite më vonë, në mars 2026, kryeministri premton përsëri rolin aktiv të shtetit në treg teksa reflektoi mbi krizën e fundit.
âNe do ta krijojmĂ« faktorin publik, forcĂ«n e shtetit do ta fusim dhe nĂ« tregun e naftĂ«s. ShumĂ« shpejt do tĂ« japim shembullin sesi dhe nĂ« tregun e naftĂ«s gjĂ«rat do tĂ« ndryshojnĂ«â, tha Rama gjatĂ« njĂ« konference pĂ«r shtyp.Â
Ai sqaroi se ligji i rezervave është në konsultim publik dhe parashikon një rezervë për 3 muaj.
Ne foto: Kryeministri Edi Rama me ministrat per sitiuaten e cmimeve te hidrokarbureve ne vend
TĂ« njĂ«jtin qĂ«ndrim Rama mbajti edhe nĂ« takimin e sotĂ«m me furnizuesit e karburanteve nĂ« vend.Â
Ministri i InfrastrukturĂ«s dhe EnergjitikĂ«s Enea Karakaçi, theksoi madje se po punohej prej dy vitesh rreth drafit nĂ« fjalĂ«.Â
âKemi 2 vjet qĂ« punojmĂ« pĂ«r ligjin e ri tĂ« rezervĂ«s sĂ« hidrokarbureve dhe tani Ă«shtĂ« nĂ« fazĂ«n pĂ«rmbyllĂ«se pĂ«r miratim. Projektligji i ri pĂ«rmbush nevojat e BE dhe vendit. Ai parashikon krijimin e njĂ« agjencie tĂ« posaçme dhe rezerva do tĂ« mbahet nga Agjencia ShtetĂ«rore qĂ« do e depozitojĂ« te depozitat e saj ose me qira duke pasur njĂ« rezervĂ« 90-ditoreâ, tha Karakaçi.
FaktetÂ
Por verifikimet e Faktojes tregojnĂ« se ligji pĂ«r rezervat strategjike, qĂ« duhet tĂ« krijonte strukturĂ«n shtetĂ«rore tĂ« âditĂ«vĂ« tĂ« kĂ«qijaâ, ka shtatĂ« vjet qĂ« fle nĂ« sirtarĂ«t e Kuvendit dhe jo dy vjet. Madje pĂ«r kĂ«tĂ« vonesĂ«, ShqipĂ«risĂ« ka vite qĂ« i tĂ«rheq âveshinâ Sekretariati i Komunitetit tĂ« EnergjisĂ«. Â
âMegjithĂ«se njĂ« projektligj i ri pĂ«r Krijimin, Mbajtjen dhe Menaxhimin e Rezervave Minimale tĂ« SigurisĂ« sĂ« NaftĂ«s Brute dhe Produkteve tĂ« NaftĂ«s u pĂ«rgatit nĂ« vitin 2018, ai nuk Ă«shtĂ« miratuarâ vĂ« nĂ« dukje raporti i vitit 2025, nĂ« kapitullin dedikuar ShqipĂ«risĂ«.Â
2019
Në shkurt të vitit 2019, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë hodhi për konsultim publik projektligjin për krijimin, mbajtjen dhe menaxhimin e rezervave minimale të sigurisë të naftës bruto dhe nënprodukteve të saj. Sipas draftit, kjo rezervë do të ishte garanci për mosparalizim të aktivitetit në vend, në rast mungese të furnizimit.
Sipas shpjegimit të bërë në projektligj, këto rezerva do të siguronin një nivel të lartë të sigurisë së furnizimit të Shqipërisë me naftë si dhe do të përmbushnin detyrimet e marrëveshjeve përkatëse ndërkombëtare.
Sipas dokumentit, krijimi dhe mbajtja e rezervĂ«s sĂ« sigurisĂ« do tĂ« ndahej mes industrisĂ« dhe njĂ« enti publik, Agjencia ShtetĂ«rore e Rezervave tĂ« SigurisĂ« sĂ« NaftĂ«s. Kjo e fundit do tĂ« kishte shumicĂ«n e rezervĂ«s, me tĂ« paktĂ«n 60 ditĂ« mesatare shitjeje, kurse kompanitĂ« dhe rafineritĂ« 30 ditĂ« mesatare shitjeje.Â
Agjencia (për të cilën u fol edhe sot në takimin e kryeministrit) do të duhej të funksiononte me vetëfinancim përmes një tarife që do të mblidhej në çdo një litër karburant tek rafineritë dhe shoqëritë e shumicës. Asokohe, kjo ishte pika më e debatuar nga aktorët e tregut.
Aktualisht, detyrimin ligjor tĂ« mbajtjes sĂ« rezervĂ«s sĂ« sigurisĂ« e kanĂ« kompanitĂ« hidrokarbure qĂ« operojnĂ« nĂ« treg. Vendimi i vitit 2004, pĂ«rcakton se kompanitĂ« duhet tĂ« mbajnĂ« rezerva tĂ« importeve tĂ« tyre pĂ«rkatĂ«se vjetore pĂ«r 90 ditĂ«.Â
PĂ«rfundimÂ
ShqipĂ«ria ende nuk ka rezervĂ« shtetĂ«rore tĂ« sigurisĂ« sĂ« naftĂ«s. Agjencia ShtetĂ«rore e Rezervave tĂ« SigurisĂ« sĂ« NaftĂ«s ende nuk Ă«shtĂ« ngritur pasi projektligji qĂ« ligjĂ«ron ngritjen e kĂ«tij institucioni, pret prej 7 vitesh tĂ« marrĂ« dritĂ«n jeshile.Â
Kur shpĂ«rtheu lufta nĂ« UkrainĂ« nĂ« vitin 2022, u premtua krijimi i rezervĂ«s shtetĂ«rore dhe futja e shtetit si aktor nĂ« tregun e naftĂ«s. Sot, nĂ« 2026, premimi u riciklua.Â
Instrumentet ndryshojnĂ« emra, por jo rezultat. Dje ishte bordi i transparencĂ«s. Sot Ă«shtĂ« task-forca e naftĂ«s. MegjithatĂ«, çmimi nĂ« pompĂ« vazhdon tĂ« rritet. Pa njĂ« rezervĂ« strategjike, shteti nuk ka asnjĂ« instrument real pĂ«r tĂ« ndĂ«rhyrĂ« nĂ« treg. Nuk ka stok pĂ«r tĂ« hedhur nĂ« qarkullim kur çmimet rriten. NĂ« kĂ«tĂ« vakum politikash, kostoja kalon drejtpĂ«rdrejt tek qytetarĂ«t.Â
Në një segment të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa, pranë fshatit Rromës në Mallakastër, po zbatohet një projekt restaurimi i brezit breglumor përmes mbjelljes se rreth 7,500 bimëve autoktone në 3 hektare sipërfaqe, me një investim prej 6.5 milionë lekësh.
Projekti, pjesë e EU4Nature, përfshin edhe komunitetin lokal dhe garanton mirëmbajtje për 3 vite, duke forcuar brigjet e lumit dhe krijuar habitate të reja për biodiversitetin.
Sipas inxhinierit të pyjeve Nexhip Hysolako, në këtë segment të Vjosës po krijohet një brez i gjelbër me vërri, (pemë që rriten pranë zonave të lagështa) shelg, plep të bardhë dhe rrap, me qëllim që zona të marrë formën e një pylli natyror.
Eduina Guga, Drejtore e Administratës së Zonave të Mbrojtura për Parkun Kombëtar të Lumit Vjosa, thotë se, kjo ndërhyrje mund të shërbejë si model për zona të tjera përgjatë parkut.
Një zonë e degraduar ndër vite
Sipas hidrobiologut Olsi Nika, segmenti ku po ndërhyhet është një zonë që ka pësuar degradim të akumuluar ndër vite.
Ai thotĂ« se, zona pranĂ« RomĂ«s pĂ«rfaqĂ«son njĂ« habitat tipik tĂ« pyjeve aluvionale (pyll qĂ« rritet nĂ« toka tĂ« krijuara nga depozitimet e rĂ«rĂ«s, baltĂ«s dhe materiale tĂ« tjera qĂ« sjellin lumenjtĂ« gjatĂ« pĂ«rmbytjes), por gjatĂ« dekadave tĂ« fundit Ă«shtĂ« dĂ«mtuar nga mbikullotja, zjarret periodike dhe ndotja e shkaktuar nga aktivitetet njerĂ«zore.Â
Këta faktorë, sipas tij, kanë reduktuar mbulesën bimore dhe kanë kufizuar rigjenerimin natyror të pyjeve breglumore.
NĂ« shumĂ« segmente tĂ« lumit, sipas tij, pĂ«rmbytjet dhe transporti i sedimenteve krijojnĂ« njĂ« dinamikĂ« tĂ« fortĂ« tĂ« habitatit.Â
BanorĂ«tÂ
Të njëtën situatë konfirmojnë edhe banorë të zonës. Një prej tyre, Hasan Pashai, solli ndërmend se përgjatë brezit të lumit ka pasur më herët shumë më tepër gjelbërim.
âKĂ«tu ka pasur akacie, plep, vĂ«rri, rrap edhe lajthi, por janĂ« zhdukur me kalimin e viteveâ, tha ai.
Të dy banorët theksuan se mbjellja nuk është e mjaftueshme nëse zona nuk ruhet.
âJa e mbollĂ«m, tâi kthejmĂ« kurrizin pastaj?!â, tha banori Fatmir Saliaj, ndĂ«rsa tjetri kĂ«rkoi qĂ« ndĂ«rhyrja tĂ« zgjerohet dhe brezi i lumit tĂ« ruhet âme fanatizmin mĂ« tĂ« madhâ.
Shkaqet e degradimitÂ
Sipas ekspertit të mjedisit, Olsi Nika, degradimi i habitateve përgjatë Vjosës lidhet me një kombinim faktorësh natyrorë dhe njerëzorë.
NjĂ« nga shkaqet kryesore tĂ« degradimit tĂ« brezit breglumor, sipas tij, Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi intensiv i tokĂ«s pĂ«rreth lumit, veçanĂ«risht kullotja e pakontrolluar, e cila dĂ«mton fidanĂ«t e rinj dhe pengon nĂ« stabilizimin e habitatit.Â
PĂ«rveç kĂ«saj, eksperti Nika shpjegon se, nxjerrja e inerteve nga shtrati i lumit ndryshon strukturĂ«n natyrore dhe ndikon nĂ« transportin e sedimenteve (materiale qĂ« lumi i merr me vete dhe i depoziton gjatĂ« rrjedhĂ«s).Â
Ndërkohë, ndotja nga aktivitetet bujqësore dhe përdorimi i pesticideve, sipas tij, e rëndon më tej gjendjen.
âNjĂ« tjetĂ«r faktor, â qĂ« ai rendit, â janĂ« zjarret e pĂ«rsĂ«ritura dhe ndryshimet nĂ« pĂ«rdorimin e tokĂ«s, tĂ« cilat kanĂ« fragmentuar peizazhin dhe kanĂ« dobĂ«suar lidhjen natyrore mes lumit dhe zonave tĂ« pĂ«rmbytjesâ.
Ermela Toçi, përfaqësuese e projektit EU4Rivers, thotë se Vjosa përballet me presione të përditshme, si shkarkimet e ujërave urbane, ndotja nga aktivitetet bujqësore dhe ndërhyrjet në shtratin e lumit, përfshirë nxjerrjen e inerteve.
Sipas saj, mungesa e impianteve për trajtimin e ujërave të ndotura mbetet një nga problemet më të mëdha në zonë.
Nevoja pĂ«r restaurimÂ
Edhe Olsi Nika vëren se problematika nuk kufizohet vetëm në segmentin e Rromës.
Një studim fizibiliteti i realizuar nga ekspertë të Universitetit të Burimeve Natyrore dhe Shkencave të Jetës në Vjenë (BOKU) dhe Universitetit Bujqësor të Tiranës ka identifikuar rreth 250 hektarë zona, që kanë nevojë për restaurim përgjatë Vjosës dhe degëve të saj, të shpërndara në rreth 10 segmente të ndryshme të luginës.
MegjithatĂ«, eksperti Nika thekson se pjesĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« sistemit lumor tĂ« VjosĂ«s mbeten ende nĂ« gjendje shumĂ« tĂ« mirĂ« ekologjike, çâka e bĂ«n lumin unik nĂ« shkallĂ« evropiane.
NdĂ«rhyrja e kufizuarÂ
Në këndvështrimin e ekspertit Olsi Nika, restaurimi i 3 hektarëve me rreth 7,500 fidanë ndihmon në krijimin e kushteve më të favorshme për biodiversitetin lokal. Por, ai e sheh procesin kompleks dhe afatgjatë.
âNdĂ«rhyrje tĂ« tilla mund tĂ« kenĂ« ndikim pozitiv lokal, por ndikimi i tyre mbetet i kufizuar nĂ«se nuk shoqĂ«rohen me masa mĂ« tĂ« gjera restaurimi dhe menaxhimi nĂ« tĂ« gjithĂ« peizazhin lumorâ, thotĂ« ai.
Presionet që mbeten
Sipas një raporti të EcoAlbania, në Parkun Kombëtar të Vjosës dhe brenda një rrezeje prej 2 kilometrash nga kufijtë e tij janë identifikuar rreth 200 pika presionitë lidhura me aktivitete ekonomike. Këto përfshijnë industrinë nxjerrëse, marrjen e ujit, nxjerrjen e inerteve nga shtrati i lumit, ndotjen nga mbetjet urbane si edhe zhvillimin e pakontrolluar të turizmit.
Ndaj dhe, eksperti Nika thekson se nevojitet më shumë staf në terren, kapacitete teknike dhe monitorim shkencor afatgjatë.
Gjithçka në dorën tonë
âProjekti EU4Nature mund tĂ« luajĂ« njĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« ruajtjen e biodiversitetit tĂ« ShqipĂ«risĂ«. MegjithatĂ«, edhe autoritetet shqiptare duhet tĂ« bĂ«jnĂ« pjesĂ«n e tyre pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar presionin nĂ« rritje mbi zonat e mbrojtura. Mbrojtja e natyrĂ«s shkon pĂ«rtej pĂ«rafrimit tĂ« politikave; ajo kĂ«rkon veprime konkrete nĂ« terrenâ, thotĂ« Ambasadori i Bashkimit Evropian nĂ« ShqipĂ«ri, Silvio Gonzato.
Sebi Alla Pak minuta pasi Parlamenti rrĂ«zoi kĂ«rkesĂ«n e SPAK pĂ«r dhĂ«nien e autorizimit pĂ«r arrestimin e ish-zĂ«vendĂ«skryeministres dhe ministres sĂ« InfrastrukturĂ«s, Belinda Balluku, Komisioni Europian reagoi ekskluzivisht pĂ«r Faktoje.al, duke ngritur shqetĂ«simin dhe nevojĂ«n qĂ«: âSPAK tĂ« kryejĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive punĂ«n e tijâ.
âBashkimi Evropian Ă«shtĂ« nĂ« dijeni tĂ« rezultatit tĂ« votimit tĂ« sotĂ«m nĂ« Parlamentin e ShqipĂ«risĂ«. Angazhimi ndaj shtetit tĂ« sĂ« drejtĂ«s dhe lufta kundĂ«r korrupsionit janĂ« tĂ« njĂ« rĂ«ndĂ«sie thelbĂ«sore pĂ«r procesin e anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE.
Sigurimi i njĂ« mjedisi tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m qĂ« SPAK tĂ« kryejĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive punĂ«n e tij Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« besueshme progresin e ShqipĂ«risĂ« drejt anĂ«tarĂ«simit nĂ« Bashkimin Evropianâ, tha Komisioni Evropian pĂ«r Faktoje.al.
Rrëzimi i SPAK në Parlament
E sigurt pĂ«r refuzimin e kĂ«rkesĂ«s sĂ« SPAK, pĂ«r arrestimin e saj, Belinda Balluku nuk preferoi tĂ« ishte nĂ« sallĂ«n e Parlamentit kur do votohej pĂ«r tĂ« me vetĂ«m dy mundĂ«si: âpro, ose kundĂ«r kĂ«rkesĂ«s sĂ« ProkurorisĂ« Specialeâ.
Përveç mungesës së Ballukut, nuk ishin të pranishëm as deputetët Elisa Spiropali, Fatmir Xhafaj dhe Blendi Gonxhja.
Me 82 vota kundër, prej të cilave 79 të PS-së dhe 3 të PSD-së, Parlamenti i tha jo kërkesës për dhënie autorizimi për arrestimin e Ballukut. Monitori elektronik fiksoi edhe 47 vota të opozitës pro kërkesës për arrestimin e Ballukut.
Ish-zĂ«vendĂ«skryeministrja dhe Ministrja e InfrastrukturĂ«s dhe EnergjitikĂ«s akuzohet nga SPAK pĂ«r âshkelje tĂ« barazisĂ« sĂ« pjesĂ«marrĂ«sve nĂ« ankande ose tendera publikĂ«, nĂ« nĂ«ntĂ« rasteâ.
Dy raporte
Pas debatesh të shumta mes mazhorancës dhe opozitës, si në Këshillin e Mandateve dhe Imuniteteve ashtu edhe në sallën e Parlamentit, palët dolën me dy raporte.
Nëpërmjet deputetit Oerd Bylykbashi i cili lexoi raportin, opozita ftoi mazhorancën të votonte pro kërkesës së SPAK. Ndërsa citoi Komisionin e Venecias, deputeti i PD-së tha se imuniteti nuk mund të mbrojë personalisht një deputet nga ndjekja penale.
âPaprekshmĂ«ria e deputetit ndodh vetĂ«m kur akuzat janĂ« tĂ« motivuara politikisht, ose kur akuzat kanĂ« karakter partiako-politikâ, tha Bylykbashi.
Kundërt me opozitën, në raportin e PS-së i cili u lexua nga deputeti Ulsi Manja nuk justifikohej kërkesa e SPAK për arrestimin.
Si âargumentâ Manja tha se Balluku nuk ka mĂ« funksione ekzekutive dhe nuk mund tĂ« ndikojĂ« nĂ« procesin penal tĂ« hapur ndaj saj.
âDeputetja nĂ« fjalĂ« nuk ushtron mĂ« funksione ekzekutive pĂ«r shkak tĂ« ndryshimeve nĂ« kabinetin qeveritar. PĂ«r rrjedhojĂ«, masa e pezullimit nga detyra nuk prodhon mĂ« asnjĂ« efekt, dhe me kĂ«tĂ« linjĂ« arsyetimi, raporti ynĂ« e qartĂ«son edhe narrativĂ«n mbi tĂ« cilĂ«n SPAK ka ndĂ«rtuar kĂ«rkesĂ«n pĂ«r aplikimin e masave mĂ« tĂ« rĂ«nda tĂ« sigurimit personal si rreziku i prishjes sĂ« provave, i arratisjes apo kryerjes sĂ« njĂ« vepre penale, qĂ« mbeten thelbĂ«sisht hipotetike pĂ«r sa kohĂ« lidhen me funksionet qĂ« ajo nuk i ushtron mĂ«â, tha ai.
Reagimet nga ambasadat
Fillimisht Ambasada Britanike dhe më pas ajo e Gjermanisë dhe Holandës dolën me deklarata zyrtare ku kërkuan që imuniteti parlamentar të mos bëhet pengesë për sistemin e drejtësisë.
âEkzekutivi, GjyqĂ«sori dhe Legjislativi mbeten partnerĂ« tĂ« barabartĂ« nĂ« mbĂ«shtetjen e kĂ«tij progresi si pjesĂ« e qĂ«llimit tĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r arritjen e anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE. NdĂ«rsa imuniteti parlamentar duhet tĂ« mbrojĂ« proceset demokratike, ai nuk duhet tĂ« jetĂ« pengesĂ« pĂ«r llogaridhĂ«nie tĂ« barabartĂ« para ligjitâ, shkruan Ambasada Britanike.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ« ishte edhe qĂ«ndrimi i AmbasadĂ«s gjermane nĂ« TiranĂ«. âPritshmĂ«ria jonĂ« e qartĂ« Ă«shtĂ« qĂ« edhe nĂ« kĂ«to raste ndjekja penale pĂ«rmes drejtĂ«sisĂ« tĂ« mund tĂ« realizohet shpejt dhe pa pengesa. Prej politikĂ«s shqiptare vazhdon tĂ« kĂ«rkohet ende qĂ« ta garantojĂ« kĂ«tĂ« procesâ, shkruan ndĂ«r tĂ« tjera ambasada gjermane.
âHolanda mbĂ«shtet integrimin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« Bashkimin Europian, nĂ« pĂ«rputhje me dĂ«shirĂ«n e popullit shqiptar. NjĂ« kĂ«rkesĂ« kyçe pĂ«r pĂ«rparimin nĂ« kĂ«tĂ« proces tĂ« bazuar nĂ« meritĂ« Ă«shtĂ« ndjekja efektive penale e korrupsionit, pĂ«rfshirĂ« edhe nĂ« nivelet mĂ« tĂ« lartaâ, shkruan Ambasada e HolandĂ«s nĂ« TiranĂ«
Rama dhe Berisha
Kryeministri Edi Rama gjatë leximit të raporteve lëvizi disa herë nga vendi dhe në fund bashkoi votat me deputetët socialist dhe ata të PSD-së për të rrëzuar kërkesën e SPAK. Të vetmin qëndrim e mbajti në rrjetet sociale, duke iu përgjigjur deklaratave të ambasadave.
âKjo shumicĂ« qeverisĂ«se e ka mendjen tĂ« ndarĂ« dhe busullĂ«n tĂ« palĂ«vizshme: ShqipĂ«ria 2030 nĂ« Bashkimin Europian. Reforma nĂ« DrejtĂ«si nuk kthehet mbrapa, pavarĂ«sia e gjyqĂ«sorit nuk preket dhe mbĂ«shtetja pĂ«r SPAK-un mbetet e palĂ«kundurâ, shkruajti Rama nĂ« rrjetet sociale.
Qëndrim të ashpër mbajti kreu i PD-së Sali Berisha, ku edhe pse kishte thirrur protestë, nuk pati asnjë incident në ditën finale kur votohej për kërkesën e SPAK për dhënien e autorizimit për arrestimin e Ballukut.
ââŠsot Edi Rama, kreu i organizatĂ«s kriminale, shĂ«noi vetĂ«vrasjen e tij politike. ShĂ«noi fundin e tij politik. Firmosi tĂ« drejtĂ«n e shqiptarĂ«ve pĂ«r ta nxjerrĂ« me tĂ« gjitha mjetet nga pushteti i tij i krimitâ, tha Berisha, ndĂ«rsa lajmĂ«roi se protesta kombĂ«tare e PD-sĂ« do tĂ« mbahet mĂ« 22 Mars.
Pronat e sekuestruara përfshijnë banesa luksoze, toka pranë bregdetit në zona preferenciale, njësi shërbimi, automjete luksoze por edhe aksione.
Nga Anila Hoxha
Në katalogun publik të Agjencisë së Administrimit të Pasurive të Sekuestruara, pasaporta e pasurisë së sekuestruar përshkruan karakterin arkitektonik të një vile të veçantë, që ndodhet nën mbikëqyrjen e shtetit.
Në kompleksin rezidencial buzë detit në Hamallaj, qetësia dhe luksi bashkohen me arkitekturën moderne dhe ndriçimin elegant, duke e bërë këtë pronë një shembull dallues të jetesës në vijën e parë të bregdetit.
Pasuria në fjalë është vendosur nën sekuestro më 23 mars 2023, sipas vendimit nr. 137 të Gjykatës së Posaçme.
Ky vendim e identifikon vilën si pronë të shtetases E.H., bashkëjetuese e ish-zëvendëskryeministrit Arben Ahmetaj.
Ndaj këtij të fundit vijon të jetë në fuqi masa e arrestit në mungesë për akuzat e korrupsionit, pastrimit të parave dhe fshehjes së pasurisë.
(Foto e vilës së bashkëjetueses së Arben Ahmetaj)
Në listën e pasurive të sekuestruara të SPAK , kjo pasuri vlerësohet 26,884,000 lekë
Pasuritë e sekuestruara
Aktualisht, numri i pasurive të vendosura nën sekuestro preventive arrin në 64.
Këto prona dyshohet se kanë origjinë nga veprimtari korruptive, abuzime me tendera dhe shpërdorim detyre.
Sipas hetimeve, ato dyshohen se iu përkasin ish-funksionarëve publikë, familjarëve të tyre, si dhe, persona të afërt apo të bashkëlidhur me ta.
Pronat përfshijnë banesa luksoze, toka pranë bregdetit në zona preferenciale, njësi shërbimi, automjete luksoze por edhe aksione.
SPAK iu përgjigj Faktoje-s duke bërë preventivin e pasurive të bllokuara, të cilave u është dhënë statusi i aseteve nën hetim.
Ky veprim u ndërmor mbasi pas këtyre pasurive, në rrethin e investigimit penal, figurojnë emra zyrtarësh të lartë, ish-kryetarë bashkish, ish-ministra, ish-deputetë dhe drejtorë të institucioneve.
âPĂ«r periudhĂ«n kohore 21.12.2019 â aktualisht, bazuar nĂ« kĂ«rkesat e prokurorĂ«ve tĂ« posaçëm pĂ«r sekuestrimin e pasurive, Gjykata e Posaçme e ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« kundĂ«r Korrupsionit dhe Krimit tĂ« Organizuar ka vendosur pĂ«r sekuestrimin e pasurive tĂ« pĂ«rfituara nga korrupsioni duke sekuestruar pĂ«rkatĂ«sisht: 64 pasuri tĂ« paluajtshme, 26 pasuri tĂ« luajtshme, 11 subjekte tregtare nga tĂ« cilat 7 subjekte tĂ« sekuestruar plotĂ«sisht dhe kuotat pĂ«rkatĂ«se tĂ« personave nĂ«n hetim pĂ«r 4 subjekte tĂ« tjerĂ«â
Prokuroria e Posaçme sqaron gjithashtu për Faktoje se, vlera e llogarive bankare të vendosura nën sekuestro arrin rreth një milion euro
Rezulton se shumica e aseteve të vendosura nën sekuestro preventive ose të konfiskuara kanë burim të paligjshëm, të lidhur me krimin e organizuar. Autorët dhe të dyshuarit e përfshirë lidhen kryesisht me rrjete ndërkombëtare të narkotrafikut.
Agjencia
Gjithsej Agjencia e Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara llogarit se në total, nën mbikëqyrje, janë rreth 3982 pasuri dhe prova materiale, të cilat përfshijnë kryesisht apartamente, njësi shërbimi, toka dhe automjete.
Vlera totale e tyre llogaritet 62 milionë euro. Shumë prej tyre sapo publikohen kane tendencë të jepen me qira.
Agjencia e Administrimit tĂ« Pasurive tĂ« Sekuestruara dhe tĂ« Konfiskuara (AAPSK) sqaron pĂ«r Faktoje se,  âpasuritĂ« qĂ« publikohen/ jepen me qira pĂ«rfshijnĂ« tipologji tĂ« ndryshme, si apartamente banimi, njĂ«si shĂ«rbimi, garazhe, magazina dhe hoteleâ.
Por, deri në publikimin e këtij shkrimi, me përjashtim të pasurive të fituara nga krimi, pasuritë e ish zyrtarëve ende nuk janë dhënë me qira referuar një prej administratorëve të caktuar nga gjykata për kontrollin e tyre
Juristi, Bledar Meminaj, shprehet për Faktoje, se pasuritë e sekuestruara që lidhen me zyrtarë apo ish-funksionarë përfaqësojnë vetëm një pjesë të vogël të aseteve të bllokuara, krahasuar me ato që duhej të ishin zbuluar në tërësi.
âNĂ« dijeninĂ« time pĂ«rdoren prestanome pĂ«r identitetin e tyre pĂ«r tĂ« investuar jashtĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« biznese tĂ« ndryshme, duke lidhur kontrata besimi apo edhe tĂ« firmosura jashtĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r qarkullimin e parave tek emri tjetĂ«r qĂ« nuk gjurmohet dotâ
Pyetjes se si mund tĂ« zbulohen pasuritĂ«, avokati Meminaj u pĂ«rgjigj me shprehjen: ândiq paranĂ«â.
Megjithatë, ai shtoi se për të ndjekur gjurmët e parasë është e domosdoshme të ekzistojë infrastruktura e duhur institucionale dhe teknike
(Foto e vilës së bashkëjetueses së Arben Ahmetaj)
Fotot
Ndërsa hetimet penale vazhdojnë, paralelisht me to zhvillohen edhe kundërshtimet e përfaqësuesve ligjorë, të cilët kanë vënë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese lidhur me pasuritë nën sekuestro preventive.
Ndërkohë, publikimi i të dhënave nga ana e Agjencisë për këto pasuri kufizohet.
Konkretisht nuk bëhen të ditur emrat e pronarëve, por referenca jepet vetëm përmes vendimeve gjyqësore dhe hartave që tregojnë vendndodhjen e tyre.
Njëjtë (si me banesën nën sekuestro preventive pronë e  E.H, bashkëjetuese e ish zv/ kryeministrit Ahmetaj) është edhe prezantimi i një tjetër banese që dyshohet së i përket një ish zyrtari të lartë.
Publikimi i banesĂ«s me sipĂ«rfaqe 90.8 m2, veranda 61.2 m2, vendndodhja âUjĂ« i FtohtĂ« , VlorĂ«â, nuk pĂ«rfshin emrin e pronarit, por referohet vetĂ«m tek dokumentet gjyqĂ«sore dhe hartat qĂ« tregojnĂ« vendndodhjen e saj.
Me një mobilim modern, shoqëruar me spote e ngjyra të hapura, një kuzhinë të bardhë kombinuar me elementë druri apo ngjashëm me të, banesa ndodhet në një nga zonat më të pëlqyera të qytetit bregdetar Vlorë.
Vlera e pronĂ«s nga Agjencia vlerĂ«sohet rreth 9 milionĂ« lekĂ«. Por beteja ligjore nuk ka pĂ«rfunduar ende, ndaj ky apartament mbetet ende nĂ« proces pĂ«r tâu kaluar nĂ« portofolin e shtetit.
Apartamenti nĂ« fjalĂ«, dyshohet se i pĂ«rket  ish- ministrit tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, Ilir Beqja. Por ky i fundit (Beqja) kĂ«mbĂ«ngul se nuk ka asnjĂ« lidhje me kĂ«tĂ« pronĂ«.Â
Avokati i ish-ministrit ka deklaruar më herët se këtë apartament Beqja e përdorte me qira, kontratë që ka përfunduar në vitin 2020.
(Apartamenti në Vlorë, që po hetohet si i lidhur me ish ministrin e Shëndetësisë)
Pasuria është identifikuar nga SPAK në zonën e Lungomares dhe, me vendim gjykate të vitit 2024, ajo iu nënshtrua kontrollit.
Sipas hetimeve, dyshohet se investimet e kryera për mobilimin nuk janë deklaruar nga ish-ministri Beqaj.
SPAK rendit disa fakte që mbështesin këtë dyshim, duke nisur nga kontrata e porosisë, mobilimi i realizuar nga ai dhe bashkëshortja e tij.
Llogaritet se vlera totale e investuar mund të ketë arritur deri në pesë milionë lekë.
Prona mbahet nën sekuestro preventive, pasi ekzistojnë dyshime se origjina e saj është e fshehur.
Si po qarkullon paraja e korruptuar
Avokati Vladimir Meçi shpjegon skemat e qarkullimit të  parave në fushën e korrupsionit.
Sipas tij, hetimi i korrupsionit në nivele të larta është ndër hetimet më të vështira në drejtësinë penale:
âKjo lidhet me faktin se korrupsioni nuk Ă«shtĂ« njĂ« krim qĂ« kryhet hapur apo nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«, por zakonisht realizohet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« fshehtĂ«, pĂ«rmes ndĂ«rmjetĂ«sve, marrĂ«veshjeve informale dhe skemave financiare tĂ« maskuaraâ.
âSĂ« pari, kĂ«to hetime kĂ«rkojnĂ« metoda tĂ« avancuara tĂ« hetimit financiar, ndĂ«rkohĂ« qĂ« shpesh organet e hetimit operojnĂ« ende me metodika klasike tĂ« hetimit penal. Hetimi i korrupsionit kĂ«rkon analizĂ« tĂ« transaksioneve financiare, tĂ« lidhjeve ekonomike dhe tĂ« strukturave tĂ« pronĂ«sisĂ« qĂ« pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« fshehur pĂ«rfitimet e paligjshmeâ, thotĂ« avokat Meçi
âSĂ« dyti, â vijon ai, â Ă«shtĂ« pothuajse e pamundur qĂ« njĂ« zyrtar i lartĂ« tĂ« kapet nĂ« flagrancĂ« duke marrĂ« pĂ«rfitimin korruptivâ.
Në shumicën e rasteve përfitimet, sipas avokatit, nuk kalojnë drejtpërdrejt në emrin e tij, por regjistrohen në emër të familjarëve, miqve apo personave të besuar, ose maskohen përmes kompanive dhe investimeve të ndryshme.
Korrupsioni është sofistikuar
Të njëjtin këndvështrim ndan edhe avokati Meminaj, sipas të cilit, korrupsioni ka ndryshuar formë.
âNĂ«se mĂ« herĂ«t paratĂ« merreshin nĂ«pĂ«rmjet sekserĂ«ve, sot nuk merren mĂ« dorazi, por merren jashtĂ« vendit, nĂ«pĂ«rmjet changeve tĂ« ndryshme dhe kthimit nĂ« kriptovalutĂ«â, shpjegon Meminaj.
Ai thekson se paratë cash nuk mund të futen në sistemin bankar ndaj dhe, po transferohen në vendet offshore ose parajsat fiskale.
Pasuritë
Mes emrave qĂ« u janĂ« konfiskuar pasuri Ă«shtĂ« edhe ish- ministri i Mjedisit, Lefter Koka, ish -deputeti Alqi Bllako, zyrtarĂ« tĂ« dosjes â5Dâ, (pas tĂ« cilĂ«s dyshohet se fshihen Redi Molla e Mariglen Qato), apo banesa e ish- bashkĂ«shortes sĂ« ish- Presidentit Ilir Meta, gjithashtu e pĂ«rfshirĂ« nĂ« katalogun e pasurive tĂ« sekuestruara
(Banesa e ish -deputetes Monika Kryemadhi nën sekuestro preventive)
Në të njëjtën mënyrë, bazuar në vendimin e sekuestros, është emërtuar edhe një tjetër pasuri, e cila për momentin ndodhet nën bllokim preventiv.
Pasuria i përket çiftit Jamarbër dhe Argita Malltezi.
Jamarbër Malltezi akuzohet për korrupsion pasiv dhe pastrim parash.
(Banesa nën sekuestro J. Malltezi)
SPAK
SPAK detajon se nga 21 dhjetori 2019 Gjykata Antikorrupsion ka pranuar kërkesat për vendosjen e sekuestros ndaj pasurive të ish-zyrtarëve dhe personave të lidhur me ta, pasi dyshohet se ata mund të kenë ndihmuar në fshehjen e origjinës së këtyre pasurive.
âPĂ«rgjithĂ«sisht, pasuritĂ« tĂ« cilat sekuestrohen me vendim tĂ« ndĂ«rmjetĂ«m, pĂ«rfundojnĂ« duke u konfiskuar me vendim themeli dhe me vendim tĂ« formĂ«s sĂ« prerĂ« nga gjykatat e posaçmeâ, shprehet SPAK.
Konfiskimi
Përveç çështjeve që ndodhen ende nën sekuestro preventive derisa të zgjidhen përfundimisht, 23 pasuri të dyshuara se janë përfituar përmes korrupsionit dhe shkeljes së barazisë në tendera i kanë kaluar tashmë shtetit.
SPAK i thotĂ« Faktojes se âpĂ«r periudhĂ«n kohore 21.12.2019 â aktualisht, bazuar nĂ« kĂ«rkesat e prokurorĂ«ve tĂ« posaçëm pĂ«r konfiskimin e pasurive, Gjykata e Posaçme e ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« kundĂ«r Korrupsionit dhe Krimit tĂ« Organizuar ka vendosur konfiskimin e pasurive tĂ« pĂ«rfituara nga korrupsioni pĂ«r 20 pasuri tĂ« paluajtshme, 2 pasuri tĂ« luajtshme dhe 1 subjekt tregtarâ
Ndaj dhe, nĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, avokat Vladimir Meçi insiston se, â hetimi duhet tĂ« nisĂ« nga analiza e pasurisĂ« sĂ« zyrtaritâ.
 âDuhet tĂ« krahasohen tĂ« ardhurat e ligjshme tĂ« tij me pasurinĂ« reale qĂ« ai apo personat e lidhur me tĂ« zotĂ«rojnĂ«. Kur konstatohet njĂ« pasuri qĂ« nuk justifikohet me burime tĂ« ligjshme, atĂ«herĂ« lind dyshimi pĂ«r pĂ«rfitim tĂ« paligjshĂ«mâ, thotĂ« ai.
Një element tjetër shumë i rëndësishëm, sipas tij, është lidhja e kësaj pasurie me vendimmarrjen publike të zyrtarit, sidomos në procedurat e prokurimit publik, tenderëve apo koncesioneve.
âShpesh, â vĂ«ren avokat Meçi,- pĂ«rfitimet korruptive lidhen pikĂ«risht me favorizimin e subjekteve tĂ« caktuara nĂ« kĂ«to proceseâ.
Vështirësia në hetim, sipas avokatit, shtohet edhe nga fakti që pasuritë e paligjshme shpesh fshihen përmes skemave të ndërlikuara financiare, kompanive guackë apo transfertave ndërkombëtare, gjë që kërkon ekspertizë të specializuar dhe bashkëpunim institucional.
âNĂ« thelb, hetimi i korrupsionit nuk duhet tĂ« fokusohet vetĂ«m te akti i marrjes sĂ« ryshfetit, por mbi tĂ« gjitha te gjurma financiare qĂ« ky pĂ«rfitim lĂ« pas. PikĂ«risht analiza e pasurisĂ« Ă«shtĂ« shpesh çelĂ«si pĂ«r tĂ« zbuluar korrupsionin nĂ« nivele tĂ« lartaâ, thotĂ« avokat Vladimir Meçi
NĂ« korrik 2023, Ministria e KulturĂ«s lajmĂ«roi me entuziazĂ«m âshpĂ«timinâ e ish-godinĂ«s sĂ« Radio TiranĂ«s.
NĂ« buletinin mujor tĂ« ministrisĂ«, projekti i restaurimit paraqitej si sukses. âShpĂ«tohet ish-Radio Tiranaâ, shkruhej nĂ« titull, duke njoftuar miratimin e projektit nga KĂ«shilli KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Materiale (KKTKM). Por sot, mĂ« shumĂ« se 2 vit e gjysmĂ« mĂ« vonĂ«, monumenti i kulturĂ«s sĂ« kategorisĂ« sĂ« dytĂ« ende pret restaurimin e premtuar.
ĂfarĂ« u thaÂ
6 korrik 2023 â Deklarata e ish-ministres sĂ« KulturĂ«s, Elva Margariti: âNjĂ« lajm i mirĂ« pĂ«r trashĂ«giminĂ« #kulturore! Ish-godina e Radio TiranĂ«s do tĂ« restaurohet! NĂ« mbledhjen e tĂ« mĂ« sĂ« fundit, KĂ«shilli KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Materiale miratoi projektin pĂ«r restaurimin e kĂ«tij objekti, monument kulture i kategorisĂ« II. E ndĂ«rtuar midis viteve 1928-1930, ndĂ«rtesa e dikurshme e Radio TiranĂ«s dhe mĂ« pas e Institutit tĂ« KulturĂ«s Popullore Ă«shtĂ« njĂ« nga vilat e para moderne nĂ« qytet. Aktualisht ajo paraqet dĂ«mtime tĂ« shumta nĂ« çati, fasadĂ«, dysheme, dyer, dritare, nĂ« elemente tĂ« brendshme e tĂ« jashtĂ«mâ
Shkurt 2026 â Realiteti: Mbi 2 vite e gjysmĂ« pas deklaratĂ«s, punimet nuk kanĂ« filluar. Edhe pse Bashkia e TiranĂ«s autorizoi nisjen e restaurimit mĂ« 13 shtator 2023, ky autorizim kishte vlefshmĂ«ri njĂ«vjeçare dhe skadoi nĂ« shtator 2024. Pronari nuk ka depozituar asnjĂ« kĂ«rkesĂ« pĂ«r shtyrje afati nĂ« sistemin e-leje. Institucionet qendrore si IKTK dhe KKTKM (KĂ«shilli KombĂ«tar) konfirmojnĂ« se nuk kanĂ« kryer asnjĂ« inspektim zbatimi qĂ« prej korrikut 2023.
Projekti
MĂ« 6 korrik 2023, KĂ«shilli KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Materiale miratoi me vendim nr. 381 projektin âNdĂ«rhyrje restauruese nĂ« objektin: Instituti i KulturĂ«s Popullore, II-102â, nĂ« pronĂ«si tĂ« shtetasit R.M. Projekti parashikon restaurimin e elementeve origjinale duke respektuar karakteristikat historike tĂ« vilĂ«s sĂ« ndĂ«rtuar midis viteve 1928-1930, si dhe modernizimin me instalimin e njĂ« ashensori pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara. Investimi total i parashikuar Ă«shtĂ« 28,488,936 lekĂ« (me TVSH).
Në shtator 2023, Bashkia e Tiranës pranoi nisjen e punimeve përmes një shkrese, datë 13.09.2023, duke vendosur një afat një-vjeçar sipas VKM nr. 408/2015.
Pezullimi
Kur u pyetĂ«n nga Faktoje.al pĂ«r ecurinĂ« e projektit, institucionet shtetĂ«rore thanĂ« se punimet kanĂ« filluar, por janĂ« pezulluar. Sipas MinistrisĂ« sĂ« KulturĂ«s, âpunimet filluan por u pezulluan si rezultat i pĂ«rfundimit tĂ« afatit kohor, referuar dispozitave tĂ« ligjit nr. 27/2018 âPĂ«r trashĂ«giminĂ« kulturore dhe Muzete'â.
Instituti KombĂ«tar i TrashĂ«gimisĂ« Kulturore (IKTK) sqaron se sipas ligjit, afati Ă«shtĂ« njĂ« vit, dhe pĂ«r tĂ« rinisur punimet ânevojitet njĂ« aplikim i ri nĂ« sistem e-leje me qĂ«llim rifreskimin e vendimit tĂ« KKTKM apo rishikimin e afatitâ. Pa kĂ«tĂ« aplikim formal, punimet nuk mund tĂ« vazhdojnĂ« ligjĂ«risht, pavarĂ«sisht se projekti mbetet i miratuar nĂ« parim.
IKTK dhe Ministria e Kulturës konfirmojnë se nuk janë kryer inspektime nga asnjëra prej këtyre institucioneve pas miratimit të projektit.
Asnjë afat i ri
âAkoma nuk ka afate tĂ« reja tĂ« miratuaraâ, thekson Ministria e KulturĂ«s. IKTK shton se ânuk rezulton tĂ« ketĂ« ardhur nĂ« Sportelin Unik njĂ« aplikim âPĂ«r shtyrje afati tĂ« punimeveâ pĂ«r tĂ« njĂ«jtin objektâ.
Kjo do tĂ« thotĂ« se qĂ« nga shtatori 2024, askush nuk ka aplikuar pĂ«r rinovimin e lejes apo shtyrjen e afatit. NĂ« njĂ« paradoks institucional, IKTK deklaron se monumenti Ă«shtĂ« klasifikuar me ânivel rrezikshmĂ«rie nr. 1, qĂ« nĂ«nkupton se gjendja e objektit paraqitet e mirĂ«â, ndĂ«rsa Ministria e KulturĂ«s pranon se âobjekti ka nevojĂ« pĂ«r ndĂ«rhyrje restaurueseâ.
Historiku
Radio Tirana u inaugurua mĂ« 28 nĂ«ntor 1938, si radiostacioni i parĂ« kombĂ«tar shqiptar, me njĂ« transmetues fillestar prej 3 kW. Pas vitit 1944 u riorganizua si institucion qendror i transmetimeve shtetĂ«rore. Me krijimin e Televizionit Shqiptar nĂ« vitet 1960, radioja u integrua nĂ« strukturĂ«n e RTSH. Godina e parĂ« e saj, vilĂ« e ndĂ«rtuar nĂ« vitet 1928â1930 nĂ« TiranĂ«, pĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga objektet e hershme moderne tĂ« kryeqytetit dhe mbetet sot monument kulture.
PĂ«rfundimi
Rasti i ish-Radio TiranĂ«s nxjerr nĂ« pah disa probleme strukturore nĂ« menaxhimin e trashĂ«gimisĂ« kulturore. Pronari privat nuk ka aplikuar pĂ«r shtyrje afati qĂ« nga shtatori 2024, ndĂ«rsa institucionet publike nuk kanĂ« marrĂ« asnjĂ« masĂ« mbikĂ«qyrĂ«se pĂ«r tĂ« parandaluar degradimin e mĂ«tejshĂ«m tĂ« ndĂ«rtesĂ«s. Bashkia e TiranĂ«s ka deklaruar se zona Ă«shtĂ« e âkompletuarâ dhe nuk ka planifikuar investime nĂ« hapĂ«sirat publike pĂ«rreth godinĂ«s.
Mbi njĂ« vit e gjysmĂ« pas lajmĂ«rimit tĂ« âshpĂ«timitâ, monumenti mbetet nĂ« tĂ« njĂ«jtin status tĂ« braktisjes.Â
Login
