❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Mes renderëve dhe realitetit, në kërkim të Parkut të Besimit në Petrelë

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Ditëve të javës, kodrat e Petrelës vijojnë një përgjumje të gjatë e të heshtur, kryesisht për shkak të mungesës së vizitorëve. Kjo heshtje nis nga ullishtat, vazhdon mbi muret e kalasë dhe humbet në kthesat e rrugicave që lidhin qendrën e fshatit me rrugën kryesore drejt Tiranës.

Në një ditë të kthjellët, kryeqyteti duket pranë. Zhurmat e makinave në rrugën për në Elbasan dëgjohen deri lart. Një horizont vilash, pallatesh dhe kullash gri të kujton se metropoli është vetëm 15 minuta larg. Por në shtigjet e këtyre kodrave, ndjesia e afërsisë humbet shpejt.

Petrela mbetet një vend që duket sikur është gjithmonë pranë diçkaje, një zhvillimi të madh që mbetet në pritje prej kohësh, por që nuk ka ardhur kurrë.

NĂ« hyrje tĂ« fshatit, pak pasi kalon restorantet e para, njĂ« tabelĂ« e gjelbĂ«r e rrĂ«zuar pĂ«rtokĂ« bĂ«n me shenjĂ« pĂ«r te “Faith Park” (Parku i Besimit). SipĂ«r saj, njĂ« tabelĂ« tjetĂ«r drejton pĂ«r te “Kengo Art Park”. MĂ« tutje, dy tabela tĂ« tjera tĂ« bĂ«jnĂ« konfuz (foto; foto).

Tabelat e rrugës për në Petrelë/Citizens.al

Ato duket se ngatĂ«rrojnĂ« edhe vetĂ« banorĂ«t, tĂ« cilĂ«t nuk dinĂ« tĂ« thonĂ« me siguri se cila Ă«shtĂ« e saktĂ«, ku Ă«shtĂ« “Parku i Besimit” dhe ku “Kengo Art Park”.

NĂ« fakt, “Parku i Besimit” nuk ekziston, sĂ« paku pĂ«r momentin. NdĂ«rsa “Kengo Art Park” Ă«shtĂ« duke u ndĂ«rtuar. Por ka qenĂ« njĂ« ditĂ« kur tĂ« dy kĂ«to emra parqesh ishin i njĂ«jti vend.

Ngjan si lojë fjalësh, por kjo është zanafilla e këtij reportazhi, dy projekte parqesh që ekzistojnë njëkohësisht si ide arkitekturore dhe si paqartësi lokale. Projekte që në prezantime shfaqen futuristike, ndërsa në terren ndeshin rrugë me gropa, mbetje urbane, ndërtime të braktisura dhe një komunitet që nuk ka informacion.

Konkursi ndërkombëtar në një ish-repart ushtarak

Më 11 tetor 2025, një varg makinash me zyrtarë dhe arkitektë të huaj u ngjit në anën perëndimore të Petrelës. Destinacioni nuk ishte kalaja, as restorantet e njohura buzë kodrës.

Ishin kapanonet e njĂ« ish-reparti ushtarak, poshtĂ« rrugĂ«s “Sheh Mehmet Kuqi”, tĂ« cilat prej gushtit 2024 ishin kthyer nĂ« kantier ndĂ«rtimi pĂ«r atĂ« qĂ« zyrtarisht njihet si “Parku Tematik Kulturor Tirana Art Garden”.

Aty u prezantuan projektet finaliste pĂ«r thirrjen e KorporatĂ«s sĂ« Investimeve Shqiptare pĂ«r “Parkun e Besimit” (Faith Park), njĂ« koncept-ide qĂ« synon tĂ« materializohet nĂ« kodrat verilindore mes PetrelĂ«s dhe zonĂ«s sĂ« PĂ«rsqopit, njĂ« sit arkeologjik ilir.

Pamje nga kodrat e Petrelës/Citizens.al

Sipas konceptit fitues – nga studioja daneze e Bjarke Ingels – “Parku i Besimit” nuk Ă«shtĂ« thjesht park rekreativ. Ai Ă«shtĂ« menduar si hapĂ«sirĂ« ndĂ«rfetare, njĂ« kompleks qĂ« pĂ«rfaqĂ«son bashkĂ«jetesĂ«n mes besimeve, njĂ« ide qĂ« politika shqiptare e pĂ«rdor shpesh pĂ«r prezantim ndĂ«rkombĂ«tar.

Ingels Ă«shtĂ« njĂ« arkitekt i diskutueshĂ«m pĂ«r impaktin qĂ« projektet e tij kanĂ« pasur mbi trashĂ«giminĂ« kulturore nĂ« ShqipĂ«ri, pĂ«rfshirĂ« debatin mbi Teatrin KombĂ«tar dhe kullĂ«n “Pixel”.

Lexo: Bjarke Ingels nĂ« PetrelĂ«: “Parku i Besimit” mbi zonĂ«n antike tĂ« PĂ«rsqopit

Ai propozoi zhvillimin e kodrave me njĂ« sistem shtigjesh tĂ« gjarpĂ«ruara bimĂ«sie nĂ« formĂ«n e njĂ« “peme tĂ« jetĂ«s”, qĂ« pĂ«rfshin besimet me vlerat, simbolet dhe konceptet e tyre. Zona, sipas tij, zhvillohet njĂ«kohĂ«sisht si park, muze, vend pelegrinazhi, meditimi dhe rekreacioni.

“NjĂ« hartĂ« e evolucionit tĂ« rrugĂ«timit shpirtĂ«ror tĂ« njerĂ«zimit mbi topografinĂ« e kĂ«tij shpati mali qĂ« pĂ«rshkohet deri nĂ« qiell,” u shpreh Ingels gjatĂ« prezantimit nĂ« tetor.

“KremtojmĂ« harmoninĂ« e besimeve fetare,” vijoi ai teksa nĂ« renderĂ« shfaqeshin pemĂ« dhe shkurre tropikale si palma apo frangipani.

Krahas kësaj ideje disi utopike, parashikohen edhe një fshat ekologjik, hotel, bare dhe restorante për akomodim, pra zhvillim imobiliar me një total investimi që kërkon rreth 23.5 milionë euro.

“Kengo Art Park” nĂ« fazĂ« ndĂ«rtimi, shkurt 2026/Citizens.al

Në renderët e prezantimit, Petrela dukej si një peizazh mesdhetar i kuruar: ndërtesa shumëngjyrëshe të shkrira në relievin e gjelbëruar kodrinor.

Por nĂ« terren, nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ditĂ«, pranĂ« kapanonit ku zhvillohej konkursi, punĂ«torĂ«t e kompanisĂ« “Salillari” vazhdonin punĂ«n pĂ«r parkun artistik “Tirana Art Garden”, i cili pak javĂ« mĂ« vonĂ« kur atĂ« e vizitoi sĂ«rish Kryeministri Rama, u prezantua zyrtarisht “Kengo Art Park”, pjesĂ« e njĂ« investimi rreth 3.5 milionĂ« euro pĂ«r transformimin e ish-bazĂ«s ushtarake nĂ« destinacion kulturor.

KĂ«shtu, projekti i sĂ« ardhmes “Faith Park” u prezantua mbi njĂ« projekt tĂ« sĂ« tashmes “Kengo Art Park,” qĂ« ende nuk ishte realizuar dhe madje ndryshoi emrin pa u hapur – u quajt nĂ« nder tĂ« arkitektit japonez Kengo Kuma.

“Kengo Art Park” duhej tĂ« kishte pĂ«rfunduar nĂ« shkurt, por punimet pritet tĂ« zgjasin deri nĂ« shtator 2026.

Një projekt që Petrela e mësoi nga televizioni

Në sheshin e vogël pranë kalasë, dy lokalet e vetme kanë punë kryesisht pasditeve, prej muajit të Ramazanit.

Teksa binte muzg, dy burra rreth tĂ« pesĂ«dhjetave prisnin qĂ« e zonja e njĂ« prej lokaleve t’u sillte kafenĂ«. Pasi u prezantuam, i pyeta nĂ«se dinin gjĂ« pĂ«r “Parkun e Besimit” dhe nĂ«se po, se ku do tĂ« zhvillohej.

“E morĂ«m vesh vetĂ«m nga televizori, qĂ« erdhi Rama andej poshtĂ«,” tha njĂ«ri prej tyre. “Por se ku do bĂ«het dhe çfarĂ« Ă«shtĂ« fiks, nuk dimĂ«.”

Pak mĂ« poshtĂ«, njĂ« banor i zonĂ«s po krasiste pemĂ«t buzĂ« rrugĂ«s. Edhe ai nuk e kishte tĂ« qartĂ« pĂ«r çfarĂ« bĂ«hej fjalĂ« pĂ«r “Parkun e Besimit”.

“MĂ« kanĂ« thĂ«nĂ« [se do tĂ« bĂ«het] nga ana tjetĂ«r, poshtĂ«, nga ullishtat, afĂ«r zip-line,” tregoi ai. “Por s’na ka pyetur njeri, s’dimĂ« gjĂ«.”

Sheshi “Mamica,” PetrelĂ«/Citizens.al

Prej tetorit 2025, askush në qendrën e fshatit nuk kishte informacione të tjera për projektin veç faktit se zonën e kishte vizituar dy herë Rama dhe se vizitat e tij i kishin parë në televizor.

Ky është dhe paradoksi i zakonshëm i zhvillimeve të mëdha në vendin tonë ku komuniteti që preket nga projektet është shpesh i fundit që merr informacion.

Në dokumente, informimi nis pas studimeve të fizibilitetit dhe vijon me konsultimet publike. Në praktikë, ai nis vetëm pasi projekti bëhet lajm në media.

Turizmi që erdhi vetë

Ndryshe nga burrat e fshatit, Xhulio, një i ri në të tridhjetat, e sheh ndryshimin si mundësi. Ai është ndër të kthyerit nga emigracioni dhe prej një viti drejton një biznes turizmi aventuror me ture quadbike në kodrat përreth Petrelës.

“Zona Ă«shtĂ« ideale, me terren tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m dhe peizazh fantastik,” thotĂ« ai. “AfĂ«r TiranĂ«s, por duket si larg.”

Sipas Xhulios, vizitorĂ«t kĂ«rkojnĂ« mĂ« shumĂ« se njĂ« destinacion dhe Petrela mundet t’ua ofrojĂ« atĂ«, pra kalanĂ«, shtigjet, restorantet, natyrĂ«n dhe ndjesinĂ« e njĂ« pĂ«rvoje tĂ« pĂ«rzier nĂ« njĂ« vend tĂ« vetĂ«m.

“Sa mĂ« shumĂ« aktivitete tĂ« ketĂ«, aq mĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ« sepse rrit ofertĂ«n turistike dhe kohĂ«n e qĂ«ndrimit tĂ« vizitorĂ«ve,” thotĂ« ai.

Edhe Xhulio tha se nuk kishte informacion të zgjeruar për projektin, por u shpreh optimist se nëse ndërhyrjet e zotuara bëhen pa dëmtuar mozaikun historik e kulturor të zonës, do të sjellin zhvillim ekonomik.

Sipërmarrja e Xhulios, e cila ndërthur edhe risitë e tekonologjisë me rezervimet online, është në kontrast me hotelet dhe restorantet e kodrave përtej, që kanë mbyllur aktivitetin prej vitesh dhe shfaqen si relike të një turizmi që nuk u konsolidua kurrë.

Rruga ku fillon projekti

PĂ«r tĂ« parĂ« zonĂ«n ku parashikohet ndĂ«rtimi i “Parkut tĂ« Besimit” duhet tĂ« ndjekĂ«sh rrugĂ«n e Durishtit nĂ« verilindje tĂ« PetrelĂ«s.

Asfalt nuk ka. Segmenti është me çakull dhe në disa pjesë i dëmtuar nga rrëshqitjet e dheut (foto; foto; foto). Anash shfaqen ndërtesa gjysmë të braktisura: dy hotele dhe një tjetër i papërfunduar në majë të kodrës (foto).

Një nga shtigjet e devijuara prej rrëshqitjet e tokës/Citizens.al

Më tej shihen pirgje mbeturinash dhe inerte, ndërsa në thellësi një pjesë e kodrës është zhveshur nga bimësia. Kjo të sjell ndërmend zotimin që Ingels bëri gjatë prezantimit:

“TĂ« gjitha ndĂ«rtimet do tĂ« bĂ«hen nĂ« zona ku ka pasur gĂ«rmime. Nuk do tĂ« gĂ«rmojmĂ« thuajse fare dhe nuk do tĂ« heqim asnjĂ« pemĂ«.”

Por të gjitha janë gjurmët e një optimizmi të vjetër, të asaj vale investimesh të viteve 2000-2010 kur Petrela shihej si periferia turistike e ardhshme e Tiranës, por që u tradhtua nga infrastruktura që nuk erdhi kurrë deri këtu.

Sot ato ndërtesa janë monumente të një zhvillimi që nuk u mbështet dhe nuk u materializua.

Dhe pikĂ«risht mbi kĂ«tĂ« terren planifikohet njĂ« projekt qĂ« entuziazmon edhe arkitektĂ« me reputacion ndĂ«rkombĂ«tar si Bjarke Ingels, i cili e quan gjendjen aktuale si “njĂ« plagĂ«â€ qĂ« duhet shĂ«ruar.

Por projekti i parkut përfshin edhe të paktën tetë parcela pronash private, dhe këtu nisin pyetjet kryesore.

Zona e Përsqopit njihet edhe për gjurmë arkeologjike ilire dhe mbetet e paqartë nëse preket zona e mbrojtur apo dhe ajo buferike. Pyetjet për këto shqetësime drejtuar Ministrisë së Kulturës, Institutit të Trashëgimisë Kulturore dhe Korporatës së Investimeve nuk morën përgjigje.

Heshtja institucionale shpesh është forma më konkrete e informimit në projekte të tilla.

“Parku i Besimit” Ă«shtĂ« ende njĂ« ide. Por nĂ« PetrelĂ« ideja duket se ka nisur tĂ« ndikojĂ« realitetin pĂ«rpara se tĂ« ekzistojĂ« fizikisht: nĂ« biseda, pritshmĂ«ri, çmime toke dhe vilash qĂ« reklamohen pĂ«r shitje, si dhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi banorĂ«t e imagjinojnĂ« tĂ« ardhmen.

Mes kĂ«tyre dy kohĂ«sh, kohĂ«s sĂ« projektit dhe kohĂ«s fizike, do tĂ« vendoset nĂ«se vĂ«rtetĂ« “Parku i Besimit” do tĂ« bĂ«het zhvillim, apo thjesht njĂ« tjetĂ«r premtim nĂ« rrethinat e TiranĂ«s.

Deri atĂ«herĂ«, tabela e rrugĂ«s nĂ« PetrelĂ« do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« tregojĂ« njĂ«kohĂ«sisht edhe “Faith Park” edhe “Kengo Art Park”, por askush nuk do ta dijĂ« se ku fillon njĂ«ri dhe ku mbaron tjetri.

Lexoni gjithashtu:

The post Mes renderëve dhe realitetit, në kërkim të Parkut të Besimit në Petrelë appeared first on Citizens.al.

↗

TID Durrës: Rivitalizim apo fshirje historie?

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

Projekti TID i DurrĂ«sit duket se ka hyrĂ« nĂ« njĂ« fazĂ« “stand by”, pavarĂ«sisht deklaratave tĂ« kryeministrit Edi Rama se ai do tĂ« vijojĂ«. Aktualisht po rishikohen jo vetĂ«m vlerat historike tĂ« disa objekteve, por edhe çmimet e kompensimit tĂ« propozuara pĂ«r banorĂ«t, sipas vlerave tĂ« referencĂ«s.

Mirëkuptimin për kërkesat e banorëve e ka shprehur edhe drejtuesi i Albanian-American Development Foundation (AADF), Martin Mata, i cili për Citizens.al ka pranuar se fillimisht duhet të adresohen problemet e ngritura, për të siguruar më pas një vijueshmëri të suksesshme të projektit.

Megjithatë, ai ka theksar qartë se përgjegjësia për zgjidhjen e këtyre çështjeve u takon qeverisë dhe Bashkisë Durrës.

NjĂ« “VelierĂ«â€ e dytĂ« mbi AmfiteatĂ«r

NĂ« njĂ« tur ecjeje me arkitekten Entela Spahivogli dhe urbanistin Artan Kacani, identifikuam disa objekte tĂ« cilat, sipas projektit TID (Transformational Integrated Development; Zhvillim Transformues i Integruar), do tĂ« shemben, duke u zhdukur pĂ«rgjithmonĂ« nga historia kulturore e qytetit, ndĂ«rsa disa tĂ« tjera do tĂ« shemben dhe do tĂ« rindĂ«rtohen – proces, i cili sipas tyre, nuk e kthen dot kurrĂ« sitin nĂ« gjendjen fillestare.

KĂ«shtu, njĂ« objekt qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« listĂ«n e shembjeve Ă«shtĂ« “Muri i PeriudhĂ«s Turke”, i cili, sipas ekspertĂ«ve, qĂ« nĂ« tabelĂ«n hyrĂ«se Ă«shtĂ« pĂ«rcaktuar gabim, pasi nĂ« vitin 1502 Turqia nuk ekzistonte si shtet modern.

“ËshtĂ« rasti tipik kur projekti vĂ« gishtin mbi objekte pa studiuar gjendjen faktike”, thekson arkitektja Spahivogli.

Sipas saj, pasi vlera e murit u soll në debat, është përfolur se do të prishet objekti dhe jo muri, dhe ende sot pronarët dhe grupet e oponencës nuk e dinë se çfarë ka ndërmend projekti të bëjë me këtë aset kulturor.

Urbanisti Kacani sjell ndërmend një nga godinat ku jetonteEsat Pashë Toptani, saraje të vendosura në një formë U-je, ku ka shpëtuar vetëm një pjesë e tyre, kurse pjesa tjetër është bombarduar në 1914 nga një oficer i PrincVidi. Edhe kjo godinë historike është planifikuar për shembje.

“Plani i rindĂ«rtimit mbi zonĂ«n e Amfiteatrit parashikon njĂ« llamarinĂ« tĂ« madhe hekuri, pak a shumĂ« si Veliera, nĂ« tĂ« njĂ«jtat dimensione, duke ngulur kunjat mbi zemrĂ«n e kishĂ«s sĂ« vogĂ«l, tĂ« shek. V, dhe duke krijuar njĂ« pasazh pĂ«r njerĂ«z qĂ« kalojnĂ« mbi arenĂ«,” tregon Kacani.

Pamje nga Muri Otoman/Citizens.al

Kacani vijon se ky projekt krijon njĂ« “tabula rasa,” (rrafshim/nisje nga e para), pasi nuk dihet se kush do tĂ« jenĂ« njerĂ«zit qĂ« do tĂ« ndĂ«rtojnĂ«, se kush do tĂ« jenĂ« ata qĂ« do tĂ« marrin kafenĂ« apo hotelet qĂ« do tĂ« ndĂ«rtohen nĂ« lagjen e Amfiteatrit.

“BanorĂ«t humbasin banesĂ«n e tyre dhe mundĂ«sinĂ« qĂ« tĂ« tregojnĂ« njĂ« vijueshmĂ«ri urbane, popullore brenda lagjes sĂ« KalasĂ«,” pĂ«rmbledh ai.

Si erdhëm deri këtu?

Në janar të 2021, postimi i parë në faqen online të AADF-së pasqyron një vizitë në Durrës të Elva Margariti dhe Ervin Matës, të cilët prezantojnë planet e transformimit dhe rivitalizimit.

Leja e zhvillimit e “Rikualifikimit Urban tĂ« Parkut Arkeologjik DurrĂ«s”, faza e parĂ«, Ă«shtĂ« miratuar me vendim tĂ« KKT-sĂ«, me firmĂ«n e Margaritit dhe tĂ« kryeministrit, mĂ« 24 nĂ«ntor 2021.

Urbanisti Kacani e paralelizon ndërhyrjen në zonën e Amfiteatrit me lagjen 5 Maji në Tiranë, pasi ky rindërtim i fazës së parë është përcaktuar nëpërmjet Planit të Detyruar Vendor dhe i vendosur menjëherë pas tërmetit.

Artana Kacani/Citizens.al

NĂ« mbledhjen e muajit prill 2024, KĂ«shilli KombĂ«tar i Territorit miratoi vendimin nr. 07 pĂ«r “Miratimin e Lejes sĂ« Zhvillimit pĂ«r objektin: Restaurimi dhe rikualifikimi urban i zonĂ«s perspektive TID, e vendosur nĂ« Parkun Arkeologjik tĂ« DurrĂ«sit”, me zhvillues Bashkia DurrĂ«sdhe porositĂ«s AADF.

AADF ka dhuruar 6.7 milionë dollarë për projektin, projekt i cili në total mendohet se është rreth 24 milionë dollarë dhe pjesa tjetër do të paguhet nga taksapaguesit shqiptarë.

Sipas arkitektes Spahivogli, në fazën e parë të TID janë shpronësuar 12 familje, fazë e cila është përmbyllur në vitin 2023.

Në fazën e dytë bëhet fjalë për 74 familje, ku 34 janë banesa dhe diferenca janë troje. Ndërsa në fazën e tretë dhe finale përfshihen rreth 100 familje.

Altin Xhogu, një prej banorëve që kundërshtojnë projektin, i tha Citizens se të treja alternativat e ofruara nga kryeministri Rama në takimin e 14 shkurtit, pra edhe përshtatja e vlerës së kompensimit me çmimet e referencës, ndërtimi i një pallati apo banesat sociale, në thelb janë opsione të imponuara.

Edhe pse banorëve u është kërkuar të lirojnë shtëpitë e tyre në datat 15-16 shkurt, ata shprehen të bindur për të mos i liruar banesat, ndërkohë që situata edhe nga vetë institucionet dhe financuesit duket të ketë mbetur përkohësisht pezull.

Shpresë apo pengesë për UNESCO

“Objektivi pĂ«r hyrjen e kĂ«saj zone nĂ« listĂ«n e trashĂ«gimisĂ« botĂ«rore tĂ« UNESCO e çon kĂ«tĂ« projekt pĂ«rtej dimensionit kombĂ«tar, e bĂ«n njĂ« detyrim ndĂ«rkombĂ«tar,” u shpreh kryeministri Rama nĂ« podkastin e tij “Flasim”.

Nga ana tjetër, urbanisti Artan Kacani shprehet për Citizens se projekti TID nuk do ta ndihmojë përfshirjen e Durrësit në UNESCO, përkundrazi.

Sipas tij, lagjja e Amfiteatrit nuk mund të përfshihet në listën e UNESCO-s për kapriço politike, por vetëm mbi bazën e metodologjive shkencore të sakta, të cilat duhet të kërkojnë dhe të dokumentojnë vijimësinë historike të zonës: nga Amfiteatri antik, te banesat mesjetare, më pas periudha e Revolucionit Industrial dhe deri te lufta për pavarësi e popullit shqiptar.

“Shembja e banesave, shembja e vijimĂ«sisĂ« sĂ« themeleve tĂ« kĂ«tyre banesave me nĂ«ntokĂ«n dhe njĂ«kohĂ«sisht ndryshimi i morfologjisĂ« urbane do tĂ« bĂ«jnĂ« qĂ« qyteti nesĂ«r jo vetĂ«m tĂ« mos njihet, por njĂ«kohĂ«sisht tĂ« mos ketĂ« asnjĂ« lloj mundĂ«sie pĂ«r t’u futur nĂ« dosjet e UNESCO-s,” pĂ«rmbyll ai.

NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, projekti TID i DurrĂ«sit qĂ«ndron mes premtimit pĂ«r “rivitalizim” dhe frikĂ«s reale pĂ«r humbje tĂ« pakthyeshme tĂ« trashĂ«gimisĂ« urbane dhe sociale tĂ« qytetit.

Çdo ndĂ«rhyrje rrezikon tĂ« kthehet nga projekt zhvillimi nĂ« njĂ« akt fshirjeje historike, qĂ« jo vetĂ«m cenon identitetin e lagjeve tĂ« DurrĂ«sit, por e largon edhe mĂ« shumĂ« qytetin nga çdo pretendim serioz pĂ«r pĂ«rfshirje nĂ« listĂ«n e UNESCO.

Lexoni gjithashtu:

The post TID Durrës: Rivitalizim apo fshirje historie? appeared first on Citizens.al.

↗

€450 milionĂ« projekte tĂ« KorporatĂ«s “gati pĂ«r leje” pa transparencĂ«

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Sipas qeverisë shqiptare, një seri projektesh të ndërmjetësuara nga Korporata e Investimeve (KISH), me vlerë që i kalon 450 milionë euro, po i afrohen fazës së lejeve të ndërtimit.

Por ndërsa projektet e kullave shtohen, dokumentet që përcaktojnë detajet e marrëvesheve financiare mbi tjetërsimin e pronave publike mbeten të panjohura, duke lënë në hije transparencën dhe përfitimin real të publikut nga ky transformim.

Gati “pĂ«r leje” nga hiçi

NĂ« fund tĂ« janarit, nĂ« njĂ« nga sallat e ish-Hotel Dajtit, gjatĂ« konkursit pĂ«r projektin fitues tĂ« “ShtĂ«pisĂ« sĂ« re tĂ« FĂ«mijĂ«ve dhe Kompleksin e Inspektorateve”, Drejtuesja e KISH, Elira Kokona dhe Kryeministri Edi Rama njoftuan diçka qĂ« kaloi pa debat publik: disa nga projektet e ndĂ«rmjetĂ«suara nga Korporata ndodhen tashmĂ« “nĂ« fazĂ« tĂ« avancuar” dhe njĂ« pjesĂ« e tyre “gati pĂ«r tĂ« marrĂ« lejet”.

Në ekranet e prezantimit u shfaqën projektet e ndërtesave të reja, shumica me kulla. Për herë të parë u shfaqën publikisht edhe shifra: një portofol investimesh që i afrohet 1 miliard eurove.

Por sërish u anashkalua një detaj thelbësor, shumica projekteve do të ndërtohen mbi prona publike dhe publiku di pak ose aspak për fatin e tokave aq të lakmuara nga sektori imobiliar.

“ShtatĂ« objekte ndĂ«rtimore janĂ« gati pĂ«r tĂ« marrĂ« lejen e ndĂ«rtimit,” tha Kokona para konkursit.

Ajo nĂ«nkuptoi se nĂ« kĂ«tĂ« listĂ« pĂ«rfshinte edhe projektet e dy rezidencave qeveritare nĂ« VlorĂ« dhe VelipojĂ«, qĂ« iu dhanĂ« privatĂ«ve pĂ«r t’u kthyer nĂ« hotele.

“PunĂ«t vijojnĂ« me pĂ«rfundimin, nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim, tĂ« negocimit pĂ«r dy hotelet [
] tĂ« cilat gjithashtu fillojnĂ« fazĂ«n e aplikimit pĂ«r leje,” vijoi Kokona duke kĂ«rkuar mbĂ«shtetjen nga AgjencisĂ« sĂ« Zhvillimit tĂ« Territorit (AZHT) dhe AgjencisĂ« KombĂ«tare tĂ« Planifikimit tĂ« Territorit (AKPT).

Lexo: Rezidencat qeveritare do jepen për hotele te privati

“[
projektet] janĂ« tanimĂ« nĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« avancuar dhe madje njĂ« pjesĂ« e tyre janĂ« gati pĂ«r tĂ« marrĂ« lejen e zhvillimit dhe pĂ«r tĂ« filluar nga puna,” u shpreh Rama si pĂ«r tĂ« saktĂ«suar faktin se si fillim nevojiten lejet e zhvillimit dhe pĂ«rpara ka ende procedura pĂ«r t’u ndjekur.

Leja e zhvillimit është një nga dokumentet bazë për të vijuar implementimin e një projekti. Ajo jepet nga Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU), që drejtohet nga Kryeministri Rama dhe organizohet nga AZHT, që luan rolin e sekretariatit.

Leja e zhvillimit përcakton në parim kushtet se sa dhe si mund të ndërtohet në një truall: intensitetin, volumetrinë, numrin e kateve dhe distancat nga kufijtë. Ajo nuk të mundëson të drejtën për të nisur punimet.

E drejta për të ndërtuar mundësohet vetëm nga leja e ndërtimit, e cila jepet po nga KKTU-ja, që miraton edhe projektin teknik, arkitekturor dhe zbatimin konkret brenda kushteve të lejes së zhvillimit. Ajo i jepet ndërtuesve vetëm pas plotësimit të kushteve tekniko-ligjore si dhe pagesës së taksës së ndikimit mbi infrastrukturë.

Sidoqofshin projektet e ndĂ«rmjetĂ«suara me KISH – pra, nĂ« pritje tĂ« lejes sĂ« zhvillimit, apo tĂ« ndĂ«rtimit – deklarata e 29 janarit, nĂ«nkupton se ato kanĂ« tashmĂ« njĂ« kontratĂ« tĂ« nĂ«nshkruar dhe pronat publike janĂ« dakordĂ«suar tĂ« zhvillohen.

Transparenca, thjesht formalitet

Pas deklaratave tĂ« Kryeministrit dhe drejtueses sĂ« KISH, Citizens.al kĂ«rkoi zyrtarisht nga Korporata listĂ«n e projekteve “nĂ« fazĂ« tĂ« avancuar”, statusin e negociatave me investitorĂ«t, pĂ«rfitimin qĂ« do tĂ« marrĂ« shteti prej tyre dhe kontratat paraprake mbi tĂ« cilat mbĂ«shteten kĂ«to zhvillime.

Lexo: Thirrjet “pa garĂ«â€ dhe “pa llogari” tĂ« KorporatĂ«s sĂ« Investimeve

Përgjigjja ishte e shkurtër: informacioni gjendet në faqen zyrtare të KISH. Në pamje të parë kjo duket përgjigje administrative. Por verifikimi i publikimeve tregon krejt tjetër gjë.

Kontrolli i tĂ« gjitha njoftimeve tĂ« publikuara nga Korporata tregon njĂ« model tĂ« pĂ«rsĂ«ritur. Ajo publikon konkurset arkitekturore, studiot fituese, vizualizimet “3D”, por jo studimet e fizibilitetit, verifikimet e bĂ«ra pĂ«r kapacitetet e investimit, garancitĂ«, apo dhe marrĂ«veshjet financiare me ndĂ«rtuesin.

Mungojnë kontratat paraprake të negociuara, kushtet e dakordësuara dhe mbi të gjitha vlerat e përfitimit që do të marrë shteti nga shfrytëzimi i pronave publike për qëllime ndërtimi privat.

Me fjalë të tjera, publiku sheh ndërtesat që do të ndërtohen, por jo pazaret që qeveria finalizon me privatët.

ÇfarĂ« fitojmĂ« ne nga kĂ«to? Kush janĂ« mekanizmat qĂ« mbrojnĂ« nga abuzimet?

KISH nuk është një zhvillues publik klasik dhe as investitor. Korporata funksionon si ndërmjetësuese ekonomike: identifikon prona shtetërore, organizon gara për investitorë dhe negocion zhvillimin e tyre.

Lexo: Shkëmbimi jetimore-kulla përplas qeverinë me pronën private

Deri më sot të gjitha thirrjet janë çuar para nga arkitektë të huaj, por asnjë prej tyre nuk ka thithur investitorë të huaj. Një e metë që qeveria dhe Korporata përpiqen ta mënjanojnë nga diskursi publik.

Në praktikë, mënyra përmes së cilës pronat publike po shndërrohen në marrëveshje ekonomike me ndërtuesit vendas është përmes përqindjeve të sipërfaqes që merr shteti në raport me vlerën e tokës.

Pikërisht ky element, çmimi real i pasurisë publike, është ai që nuk publikohet, madje në disa thirrje ku përqindja e kërkuar ka zbritur në rreth 40% nuk shoqërohet me shpjegime.

Një rast konkret: në thirrjen për Lift Tower, fillimisht Korporata kërkonte minimalisht 45% të sipërfaqes, por me thirrjen e rihapur, këtë muaj, kërkon 40%.

Projektet “gati pĂ«r leje”

NĂ« prezantimin e janarit u identifikuan 5 projekte qĂ« konsiderohen nĂ« prag tĂ« lejeve: kulla “Tirana Void Tower” (€79 milionĂ«), Kompleksi Governativ (€37 milionĂ«), stadiumi “Selman StĂ«rmasi” (€172 milionĂ«), Pallati i Sportit “Asllan Rusi” (€109 milionĂ«) dhe Biblioteka KombĂ«tare (€55 milionĂ«).

Vlera e investimeve tĂ« tyre arrin €452.5 milionĂ«.

Lexo: Kulla, zyra dhe stadiumi i ri: Qeveria i jep privatëve 8 prona publike

Fituesi fillestar i garĂ«s pĂ«r “Void Tower,” ofroi 46.1% (Aiba Company) tĂ« sipĂ«rfaqes pĂ«r shtetin, por u tĂ«rhoq. Negociatat kaluan te oferta e dytĂ«, 45% (Progeen). NĂ« kĂ«tĂ« thirrje, investitori do tĂ« ndĂ«rtojĂ« pĂ«r qeverinĂ« Kompleksin Governativ.

Nga shtatori 2025, nĂ« faqen e KorporatĂ«s nuk ka pasur asnjĂ« njoftim pĂ«r nĂ«nshkrim kontrate. MegjithatĂ«, sipas qeverisĂ«, projekti rezulton sot ndĂ«r ata qĂ« konsiderohen si “gati pĂ«r leje”.

Kjo tregon shumë për procedurat: një zhvillim mbi tokë publike i afrohet miratimit të lejeve, por marrëveshja mbi të cilën mbështetet nuk njoftohet publikisht.

NgjashĂ«m Ă«shtĂ« vepruar edhe pĂ«r Pallatin e Sportit “Asllan Rusi”. AsnjĂ« njoftim pĂ«r lidhje tĂ« mundshme kontrate. Investitori (Trema Tech) ofroi pĂ«r kĂ«tĂ« projekt 40.5% tĂ« sipĂ«rfaqes qĂ« do tĂ« zhvillohet.

Lexo: Hije konflikti interesi në konkurset e projekteve të tre stadiumeve

I vetmi projekt qĂ« ka pasur njoftim paraprak pĂ«r kontratĂ« tĂ« nĂ«nshkruar rezulton tĂ« jetĂ« ai pĂ«r Stadiumin “Selman StĂ«rmasi”. NĂ« kĂ«tĂ« investim, privati (Albanian Investment Construction) ofroi 46.5% tĂ« sipĂ«rfaqes qĂ« do tĂ« zhvillohet mbi pronat publike tĂ« zonĂ«s.

Megjithatë nuk ka të dhëna për datën e nënshkrimit të kontratës, kushtet e vendosura në negocim dhe afatet e mundshme se kur mund të nisin dhe mbarojnë punimet.

Por, rasti më i paqartë dhe shqetësues është ai i Bibliotekës Kombëtare, një ndërtesë e rëndësishme publike, të cilën KISH e ofroi ta ndërtojë në partneritet me privatin. 

Dy thirrje të hapura, ku jepej si incentivë mundësia për të ndërtuar kulla te ish-Vilat Gjermane, u anuluan për mungesë ofertash.

Por, befas, projekti i BibliotekĂ«s shfaqet nĂ« listĂ«n e projekteve “nĂ« pritje tĂ« lejes”. KISH nuk ka njoftuar asnjĂ« procedurĂ« tĂ« re konkurruese dhe pĂ«r rrjedhojĂ« asnjĂ« marrĂ«veshje publike me investitorin (X-One).

Lexo: Qeveria s’gjen dot investitorĂ« pĂ«r BibliotekĂ«n KombĂ«tare

Bëhet fjalë për një institucion publik kombëtar, por mënyra se si do të financohet dhe formula se si do ta marrë shteti në dorëzim atë mbetet e panjohur.

GjashtĂ« thirrje tĂ« tjera tĂ« KISH me vlerĂ« investimi €538 milionĂ« cilĂ«sohen “nĂ« proces”: Expo Albania (€50 milionĂ«); Lift Tower (€64 milionĂ«); Godina e KadastrĂ«s (€28 milionĂ«); Stadiumi SkĂ«nderbeu (€56 milionĂ«); Stadiumi Flamurtari (€200 milionĂ«), Stadiumi Niko Dovana (€140 milionĂ«).

Paralelisht, “nĂ« proces”, cilĂ«sohen edhe Durana Tech Park, Parku i Besimit dhe dy rezidencat qeveritare nĂ« VlorĂ« dhe VelipojĂ«, por qĂ« nuk shoqĂ«rohen me njĂ« kosto tĂ« pĂ«rafĂ«rt investimi.

Thirrje si “ShtĂ«pia e re e fĂ«mijĂ«ve, Korpusi i Inspektorateve, Godina multifunksionale” dhe “Pallati i Kongreseve” janĂ« nĂ« proces pĂ«r pĂ«rzgjedhjen e partnerĂ«ve privatĂ«.

NdĂ«rkohĂ« qĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen pritet hapja e thirrjeve pĂ«r zhvillimin e tre korpuseve “DrejtĂ«sisĂ«â€; “SigurisĂ«â€ dhe “Institucioneve tĂ« Pavarura” si dhe “Parkimet Publike”. Nga kĂ«to thirrje tĂ« njoftuara paraprakisht kuptohet se do tĂ« ofrohet mundĂ«sia e ndĂ«rtimit tĂ« sĂ« paktĂ«n njĂ« kulle te “Fusha e Aviacionit”.

Mënyra se si qeveria dhe KISH po e trajton këtë proces zhvillimi është më shumë se një çështje transparence.

NĂ« mungesĂ« tĂ« kontratave dhe kushteve tĂ« negociuara, publiku nuk mund tĂ« verifikojĂ« nĂ«se kĂ«to projekte pĂ«rbĂ«jnĂ« investim publik, apo thjesht njĂ« “transferim” tĂ« pasurive shtetĂ«rore te privatĂ«t pa procedura tĂ« mirĂ«fillta privatizimi dhe konkurrence.Prandaj çështja nuk Ă«shtĂ« thjesht transparenca procedurale, por kontrolli mbi mĂ«nyrĂ«n se si po vendoset pĂ«r pĂ«rdorimin e pronĂ«s publike.

Pa llogaridhënie, zhvillimi urban rrezikon të mbetet një vendim i mbyllur që qytetarët e kuptojnë vetëm kur kantieret nisin të hapen, apo ndërtesat janë ngritur tashmë.

The post €450 milionĂ« projekte tĂ« KorporatĂ«s “gati pĂ«r leje” pa transparencĂ« appeared first on Citizens.al.

↗

“Pogradeci s’ështĂ« Dubai,” qytetarĂ«t kundĂ«r kullave pranĂ« liqenit

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

â€œĂ‡Ă«shtja Ă«shtĂ« urgjente, sepse gropat e kullave mund tĂ« hapen dita-ditĂ«s,” kĂ«shtu paralajmĂ«ron grupimi qytetar “Stop Kullave nĂ« Pogradec,” i angazhuar online dhe nĂ« terren pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar projektin “Pogradec Marina,” i cili parashikon ngritjen e katĂ«r kullave deri nĂ« 23 kate pranĂ« vijĂ«s liqenore.

Ky projekt u bĂ« me dije fillimisht nga njĂ« postim nĂ« faqen personale tĂ« sipĂ«rmarrĂ«sit Armand Lilo, mĂ« 24 dhjetor 2024. Ai shprehej entuziast pĂ«r faktin se kompania e tij “Arlis Construction” do tĂ« zhvillonte njĂ« projekt luksoz nĂ« qendĂ«r tĂ« Pogradecit.

“NjĂ« projekt qĂ« do t’i sjellĂ« njĂ« erĂ« tĂ« re qytetit. Vjen sĂ« shpejti ‘Pogradec Marina’,” shkruante Lilo nĂ« Instagram.

Në përshkrimin zyrtar projekti paraqitet si një kompleks turistik me njësi tregtare, restorante, apartamente dhe hotel me pesë yje, me pamje mbi Liqenin e Ohrit.

Banorët thonë se zhvillimi i zonës ishte i pritshëm, por jo në këto përmasa.

Grupimi “Stop Kullave nĂ« Pogradec,” i cili i Ă«shtĂ« drejtuar i shqetĂ«suar redaksisĂ« sĂ« Citizens, tregon se ish-godinat e Turizmit tĂ« vjetĂ«r dhe tĂ« ashtuquajturit “Oktapod” mund tĂ« transformoheshin vetĂ«m duke respektuar identitetin urban dhe historik tĂ« qytetit.

Por, shqetësimi nuk është vetëm urbanistik. Ekspertë mjedisorë paralajmërojnë se ritmi i betonizimit, përfshirë edhe zonën e Drilonit, rrezikon statusin e Liqenit të Ohrit si Trashëgimi Botërore të UNESCO-s.

“NĂ« pritje tĂ« firmĂ«s sĂ« Edi RamĂ«s”

Në të njëjtën ditë kur sipërmarrësi Lilo bënte publik projektin në faqet e tij të rrjeteve sociale, ai u paraqit në (Pika 14) rendin e ditës së një mbledhjeje të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit.

Sipas postimeve të vetë investitorit, miratimi në KKTU ishte dhënë dhe pritej vetëm leja për nisjen e punimeve. Por Bashkia Pogradec i tha Citizens.al se nuk kishte informacion nëse leja ishte miratuar apo jo.

Ndërsa Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT) deklaroi se projekti ka marrë leje ndërtimi me kusht, por vendimi nuk është konfirmuar ende nga Kryetari i KKTU-së, ministri i linjës dhe Sekretari i KKTU-së.

Praktikisht, projekti mbetet në pritje të firmës përfundimtare të Kryeministrit, ministrit të Turizmit dhe Drejtueses së AZHT-së.

Ilustrim grafik/Citizens.al

Citizens.al iu drejtua kompanisĂ« “Arlis Construction” pĂ«r koment nĂ«se ajo i ka marrĂ« parasysh se projekti zhvillohet nĂ« zonĂ«n buferike tĂ« njĂ« zone tĂ« mbrojtur, nĂ«se ka zhvilluar takime me banorĂ«ve dhe nĂ«se e ka marrĂ« vĂ«rtetĂ« lejen e ndĂ«rtimit.

Kompania nuk dha koment. Përfaqësuesit e saj këmbëngulën për një takim me gazetarët e Citizens.al, kërkesë e cila nga redaksia u gjykua e paarsyeshme, pasi prej më shumë se një jave është tentuar të merret përgjigje në mënyrë zyrtare.

Ndërkohë, qytetarët pretendojnë mungesë totale konsultimi publik. Ata thonë se projekti cenon aksesin në vijën liqenore dhe hapësirat natyrore.

“AsnjĂ« konsultim zyrtar mbi kĂ«tĂ« projekt kolosal qĂ« do tĂ« transformojĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rbindshme vijĂ«n ujore tĂ« liqenit, dhe vetĂ« liqenin,” thanĂ« pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« grupimit “Stop Kullave nĂ« Pogradec” pĂ«r Citizens.al.

“Ky qĂ«ndrim Ă«shtĂ« jo vetĂ«m jo-ligjor, por dhe pĂ«rbuzĂ«s pĂ«r gjithĂ« qytetaret pogradecarĂ«, qĂ« po iu vidhet aksesi nĂ« liqen dhe natyrĂ«, pa shpjegimin minimal,” vijuan ata.

Ky grupimi qytetar ka hapur edhe një peticion online, të firmosur tashmë nga rreth 1,770 persona.

MĂ« 9 shkurt 2026 u dĂ«rgua gjithashtu letĂ«r e hapur BashkisĂ«, MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit dhe AZHT-sĂ«.“Pogradeci nuk Ă«shtĂ« Dubai dhe nuk duhet tĂ« bĂ«het i tillĂ«â€, thuhej nĂ« dokument.

Liqeni i Ohrit, në rrezik të statusit të mbrojtjes

Prej vitit 2019, pjesa shqiptare e Liqenit të Ohrit është përfshirë në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s. Zona konsiderohet ndër ekosistemet më të vjetra liqenore në Evropë dhe me biodiversitet unik.

Organizata për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Natyrës në Shqipëri (PPNEA) ka dalë publikisht në mbështetje të qytetarëve duke kërkuar ndalimin e ndërtimeve përgjatë vijës liqenore, zbardhjen e dokumentacionit të projekteve, përfshirjen e komunitetit dhe ekspertëve në konsultime dhe respektimin e statusit të mbrojtjes.

Komiteti i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, në sesionin e 47-të (Paris, korrik 2025), paralajmëroi se rajoni i Liqenit të Ohrit rrezikon humbjen e vlerave të jashtëzakonshme dhe kërkoi masa urgjente nga Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut për të parandaluar përshkallëzimin e situatës.

Sipas inxhinierit dhe ambientalistit Arian Merolli, përfaqësues të UNESCO-s janë informuar nga shoqëria civile dhe pritet të vizitojnë Pogradecin për monitorim në muajin mars.

Projekte tĂ« ngjashme kanĂ« ngritur shqetĂ«sime edhe mĂ« parĂ«. Para “Pogradec Marina”, projekti “Pyjet e Drilonit,” – raportuar nga Citizens.al – nisi reklamimin e shitjes sĂ« apartamenteve pa pasur ende leje ndĂ«rtimi.

Citizens.al ka botuar më herët edhe një koment të zgjeruar nga Christian Défarge, studiues në Francë për të njëjtën problematik të ndërtimeve që cenojnë peizazhin dhe habitatin natyror të liqenit.

Marina e Pogradecit, vijon linjĂ«n e urbanizimit tĂ« thellĂ« tĂ« parĂ« edhe me projektet bregdetare si “Marina di Valona” apo “DurrĂ«s Marina”.

Lexoni gjithashtu:

The post “Pogradeci s’ështĂ« Dubai,” qytetarĂ«t kundĂ«r kullave pranĂ« liqenit appeared first on Citizens.al.

↗

Kulla të zbrazëta: Brenda bumit të çmendur të ndërtimit në Tiranë

✇Citizens.al
By: Citizens.al

Kryeqyteti shqiptar po përjeton (dhe po vuan) një transformim urban jashtëzakonisht të shpejtë, që përfshin aktorë të mëdhenj të arkitekturës bashkëkohore. Kundër çdo logjike, çmimet kanë shpërthyer, ndërsa shumica e ndërtesave mbeten të zbrazëta.

Nga Francesca Barca, Federico Caruso

Qendra e Tiranës është e ngjeshur përplot me njerëz, makina, biçikleta, skuterë, dhe një gamë të gjerë formash arkitekturore.

GjatĂ« orĂ«ve tĂ« pikut, zona Ă«shtĂ« aq e mbushur me lĂ«vizje sa Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« matet gjerĂ«sia e bulevardeve. Stilet arkitekturore nga periudha tĂ« ndryshme historike bashkohen, por janĂ« qiellgĂ«rvishtĂ«sit e shumtĂ« qĂ« spikasin – tĂ« gjithĂ« tĂ« rinj, tĂ« gjithĂ« imponues, tĂ« gjithĂ« mĂ« shumĂ« a mĂ« pak tĂ«rheqĂ«s.

Horizonti i Tiranës nga ndërtesa Piramida. | Foto: ©FB

KĂ«to janĂ« projektet e tĂ« ashtuquajturve “archistars”: emra tĂ« tillĂ« si Stefano Boeri (mĂ« i njohur nĂ« Itali, pĂ«r Pyllin Vertikal nĂ« Milano), Marco Casamonti, studioja holandeze MVRDV, dhe studioja belge 51N4E.

Këta janë emra të mëdhenj dhe prestigjiozë, që ndërtojnë projekte inovative dhe të vetëdijshme për mjedisin, ose të paktën këtë pretendojnë.

Skulptura metalike në qendër të Tiranës. | Foto: ©FB

Këta emra po përdoren nga Kryeministri Edi Rama për të shtuar një ndjesi legjitimiteti në valën më të fundit të zhvillimeve, thotë Erblin Vukaj, gazetar për median e pavarur Citizens.al, ndërsa qëndrojmë në një kryqëzim që është emblemë e kësaj perspektive.

Jemi në distriktin qendror të Bllokut, ku shëtitja jonë fillon në shoqërinë e Vukajt dhe koleges së tij, gazetares Elira Kadriu, midis Rrugës Brigada e VIII dhe Rrugës Vaso Pasha.

E njĂ«jta zonĂ« pĂ«rfshin vila tĂ« vogla qĂ« ndoshta i pĂ«rkisnin liderĂ«ve tĂ« partisĂ« gjatĂ« regjimit socialist (1944–1991), ndĂ«rtesa tĂ« ndĂ«rtuara pas rĂ«nies sĂ« regjimit, dhe struktura mĂ« imponuese si “Cube of Blloku” i Stefano Boerit, selia e Banka Credins e dizajnuar nga studioja shqiptare Atelier 4, dhe dy qiellgĂ«rvishtĂ«s tĂ« tjerĂ« nĂ« ndĂ«rtim, tĂ« dizajnuar nga studioja e Marco Casamonti.

NjĂ« banderolĂ« e madhe qĂ« sulmon politikat e qeverisĂ« pĂ«r ndĂ«rtimet varet nga njĂ«ra prej ndĂ«rtesave mĂ« tĂ« vjetra. Pak mĂ« tej, Vukaj tregon njĂ« ndĂ«rtesĂ« qĂ« do tĂ« shembet pĂ«r t’i hapur rrugĂ« njĂ« kulle tjetĂ«r. Nuk ka asnjĂ« shenjĂ« tĂ« parqeve apo pistave pĂ«r biçikleta nĂ« zonĂ«n pĂ«rreth.

“Po kĂ«rkoj tĂ« blej njĂ« apartament, pagesa nĂ« dorĂ«â€ – NjĂ« reklamĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« TiranĂ«s. | Foto: ©FB

Prapa kësaj fasade arkitekturore imponuese, megjithatë, ka një boshllëk. Sipas të dhënave të Institutit Shqiptar të Statistikave (INSTAT), në vitin 2023 një në tre apartamente në Shqipëri ishte i pashfrytëzuar.

NĂ« vitin 2024, gazetarja Ola Xama raportoi se nĂ« provincĂ«n e TiranĂ«s kishte mbi 85,000 shtĂ«pi tĂ« zbrazĂ«ta, 52,000 prej tĂ« cilave nĂ« kryeqytet. Me ritmin aktual tĂ« rritjes sĂ« popullsisĂ«, “do tĂ« duheshin 45 vjet” pĂ«r tĂ« mbushur kĂ«to apartamente, shpjegon Xama.

Kjo shifër është shumë më e lartë se në regjistrimin e mëparshëm (2011), kur një në pesë (21,6%) apartamente ishte i pashfrytëzuar.

Pas këtyre shifrave fshihet një vend që po zbrazet: midis viteve 2011 dhe 2023, Shqipëria humbi gati 500,000 njerëz.

Megjithatë, ndërtimi vazhdon pa pushim. Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50,000 m2; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2.071 million m2, dhe kjo tendencë ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.*

Rritja e ofertës, e shoqëruar me një ulje të kërkesës, do të pritej të shkaktonte një ulje të çmimeve. Përkundrazi, çmimet e shtëpive kanë vazhduar të rriten, ndërsa e njëjta gjë nuk mund të thuhet për pagat.

Një zonë ndërtimi pak jashtë qendrës së Tiranës. | Foto: ©FB

Në Tiranë, sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, çmimet e shtëpive u rritën me 5,1% në gjashtë muajt e parë të vitit 2025, dhe me 32,6 % në bazë vjetore.

NĂ« vitin 2011, njĂ« apartament nĂ« zonat mĂ« qendrore tĂ« qytetit mund tĂ« kushtonte midis 700 dhe 2,500 euro pĂ«r metĂ«r katror; sot, diapazoni ka ndryshuar nĂ« 2,500–4,500 euro pĂ«r metĂ«r katror.

Detaj i Blloku Cube të Stefano Boerit në qendër të Tiranës. | Foto: ©Federico Caruso

Të ardhurat mesatare mujore bruto në Shqipëri janë rreth 82,000 lekë (850 euro). Në janar 2026, paga minimale mujore u rrit nga 40,000 në 50,000 lekë (518 euro), duke e bërë vendin me pagën minimale më të ulët në Evropë pas Moldavisë dhe Ukrainës.

NĂ« TiranĂ«, tani Ă«shtĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ«, nĂ«se jo e pamundur, tĂ« gjesh njĂ« apartament me dy dhoma pĂ«r t’u marrĂ« me qira pĂ«r mĂ« pak se 600 euro.

Euforia e ndĂ«rtimit u shkaktua nga njĂ« politikĂ« e nisur gjatĂ« mandatit tĂ« kryetarit tĂ« BashkisĂ« Edi Rama nĂ« periudhĂ«n 2000–2011 – i cili u bĂ« kryeministĂ«r nĂ« 2013 – nga Partia Socialiste, dhe mĂ« pas vazhdoi nga pasardhĂ«si dhe kolegu i tij i partisĂ«, Erion Veliaj (tani nĂ« burg me akuza pĂ«r korrupsion dhe pastrim parash).

NĂ« vitin 2017, u miratua plani urban Tirana 2030 – 2030 Ă«shtĂ« viti nĂ« tĂ« cilin ShqipĂ«ria synon tĂ« bĂ«het shtet anĂ«tar i BE-sĂ«. I dizajnuar nga Stefano Boeri Architetti, plani prezanton idenĂ« e zhvillimit vertikal pĂ«r tĂ« liruar hapĂ«sirĂ« pĂ«r sheshe dhe zona tĂ« gjelbra, dhe pĂ«r tĂ« lehtĂ«suar trafikun pĂ«rmes zhvillimit tĂ« transportit publik dhe pistave pĂ«r biçikleta.

Fatkeqësisht, realiteti është shumë ndryshe nga vizualizimet arkitekturore.

Planet urbane italiane për Tiranën

“Plani Tirana 2030 ka hapur qytetin ndaj ndĂ«rtimit dhe dendĂ«simit,” shpjegon arkitektja dhe studiuesja Dorina Pllumbi, e cila ka reflektuar gjatĂ« mbi kĂ«tĂ« çështje. “MĂ« parĂ«, ndĂ«rtesat mund tĂ« shkonin deri nĂ« shtatĂ« kate, nĂ«ntĂ« maksimumi.” Sot, ndĂ«rtesa mĂ« e lartĂ« e pĂ«rfunduar Ă«shtĂ« Downtown One me 40 kate, por kjo pritet tĂ« zbehet nga projektet e miratuara qĂ« kalojnĂ« 70 kate.

“Nuk kishte kujdes pĂ«r ndĂ«rtesat historike,” vazhdon Pllumbi, “kishte vila tĂ« bukura qĂ« u shembĂ«n pa asnjĂ« skrupull. Qyteti, duke u ndryshuar me njĂ« ritĂ«m shumĂ« tĂ« shpejtĂ« dhe njerĂ«zit kanĂ« probleme tĂ« njohin lagjen e tyre dhe fqinjĂ«t.”

NdĂ«rsa xhentrifikimi Ă«shtĂ« njĂ« fenomen tashmĂ« i njohur nĂ« shumĂ« qytete evropiane, nĂ« TiranĂ« ka njĂ« nuancĂ« tjetĂ«r. Jemi mĂ«suar tĂ« shohim qytetet tĂ« humbasin pjesĂ« tĂ« popullsisĂ« pĂ«r t’i hapur rrugĂ« njĂ« klase tjetĂ«r shoqĂ«rore ose ndoshta edhe turistĂ«ve – por rasti i TiranĂ«s Ă«shtĂ« ndryshe. PĂ«r kĂ« po ndĂ«rtohet qyteti?

Tirana e mbushur me vizualizime dhe kantierë ndërtimi. | Foto: ©FB

“Impresioni im Ă«shtĂ« se Rama dĂ«shiron tĂ« ndryshojĂ« fytyrĂ«n e kĂ«tij qyteti, tĂ« ‘lĂ«rĂ« gjurmĂ«n e tij,” na tha Vukaj ndĂ«rsa na tregonte qendrĂ«n e qytetit. “ËshtĂ« njĂ« problem egoje – asnjĂ« plan urban i vĂ«rtetĂ«, asnjĂ« kujdes pĂ«r balancĂ«n estetike, duke shkatĂ«rruar kujtesĂ«n tonĂ« kolektive. TĂ« gjitha kĂ«to ndĂ«rkohĂ« qĂ« lehtĂ«sohet pastrimi i parave.”

Akuzat për pastrim parash dolën në të gjitha bisedat që zhvilluam në Tiranë, por askush nuk dha prova konkrete.

NĂ« shtatorin e kaluar, u publikua njĂ« raport nga Friedrich Ebert Foundation me titullin emblematik “Pastrimi i parave nĂ« sektorin e pasurive tĂ« paluajtshme: ndikimi i tij nĂ« jetĂ«n socio-ekonomike nĂ« ShqipĂ«ri.”

Raporti, bazuar nĂ« tĂ« dhĂ«na qĂ« nuk mund tĂ« verifikohen gjithmonĂ«, vlerĂ«son se korrupsioni dhe shmangia fiskale nĂ« ShqipĂ«ri kanĂ« gjeneruar “tĂ« paktĂ«n 8.168 miliardĂ« euro tĂ« ardhura pĂ«r periudhĂ«n 2015–2024”, kryesisht nĂ« sektorin e ndĂ«rtimit.

“NĂ« vitet e fundit, tregu i pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« ShqipĂ«ri ka prodhuar njĂ« situatĂ« qĂ« nuk mund tĂ« shpjegohet nga mekanizmat normalĂ« tĂ« njĂ« tregu tĂ« lirĂ« dhe konkurrues,” thuhet nĂ« raport.

“Çmimet e pasurive tĂ« paluajtshme janĂ« rritur me njĂ« ritĂ«m mĂ« tĂ« shpejtĂ« gjatĂ« 10 viteve tĂ« fundit, veçanĂ«risht midis 2021 dhe 2024. Teoretikisht dhe logjikisht, njĂ« rritje e tillĂ« çmimesh, ndĂ«rkohĂ« qĂ« oferta nĂ« treg rritet, ndodh kur tregu Ă«shtĂ« i ndikuar nga faktorĂ« kaq tĂ« fuqishĂ«m sa deformojnĂ« marrĂ«dhĂ«niet tipike midis kĂ«rkesĂ«s, ofertĂ«s dhe çmimit.”

Në shumë raste, shtëpitë e vjetra rrethohen nga ndërtesa të reja. | Foto: ©FB

Gati një shekull më parë, në vitin 1925, u lançua një plan zhvillimi për qendrën e qytetit të Tiranës, duke përfshirë arkitektë dhe urbanistë italianë të dërguar nga regjimi fashist.

Emrat e Armando Brasini dhe Gherardo Bosio janë të njohur mirë në këtë qytet. Duke ecur në rrugë, nuk është aspak sfidë të njihet stili arkitekturor i asaj periudhe, në zyrën e Kryeministrit, Sheshin Nënë Tereza (më parë Sheshi Vittorio Emanuele III) ose Universitetin Politeknik (më parë Casa del Fascio). Të gjitha janë dizajnuar nga Bosio, dhe ndodhen vetëm disa hapa larg njëra-tjetrës.

Sot, historia po pĂ«rsĂ«ritet, dhe jo pa njĂ« ironi tĂ« caktuar, siç vĂ« nĂ« dukje Vukaj. PĂ«r Dorina Pllumbin, kjo Ă«shtĂ« njĂ« formĂ« “e njĂ« lloj kolonializmi, [
] jo nĂ« kuptimin klasik, natyrisht, por njĂ« ‘kolonialitet i pushtetit’ mĂ« i butĂ«, qĂ« vepron sot midis vendeve.”

GjatĂ« bisedĂ«s sonĂ«, Pllumbi i referohet njĂ« “inferioriteti tĂ« internalizuar” qĂ« ShqipĂ«ria ka zhvilluar ndaj tĂ« huajve, veçanĂ«risht “PerĂ«ndimorĂ«ve.”

Një shembull i këtij fenomeni është pavijoni në Bienalen e Venecias 2025. I dedikuar arkitekturës shqiptare, ai u kurua nga studiuesja zvicerane Anneke Abhelakh dhe përfshinte gjithçka përveç kontributeve nga arkitektët shqiptarë.

Pavijoni kishte titullin “Building Architecture Culture”, “Si tĂ« mos ekzistonte arkitekturĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, si tĂ« mos kishte asgjĂ« atje, si tĂ« ishte gjithçka tabula rasa.”

Kartolina nga festivali i arkitekturës Bukë dhe Zemër. | Foto: ©Federico Caruso

Në fund të ecjes sonë, Vukaj na tregon disa vizualizime nga festivali i arkitekturës Bukë dhe Zemër (Bread and Heart) për të na dhënë një ide se sa jo-realiste janë këto projekte të pasurive të paluajtshme.

PĂ«rvoja e krijon pĂ«rshtypjen se qyteti, si dhe vendi vetĂ«, janĂ« bĂ«rĂ« njĂ« “lojĂ«â€ pĂ«r kreativitetin (dhe portofolĂ«t) e arkitektĂ«ve dhe ndĂ«rtuesve.

Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se vala e fundit e zhvillimit arkitekturor, me hapjen e tregut dhe hyrjen e investitorĂ«ve dhe dizajnerĂ«ve tĂ« huaj, ka tĂ« bĂ«jĂ« me “rikthimin e individualizmit” pĂ«r shqiptarĂ«t. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« retorikĂ« qĂ« Dorina Pllumbi e hedh poshtĂ« fuqishĂ«m:

“NĂ« ShqipĂ«ri, ka njĂ« rezistencĂ« pĂ«r tĂ« folur pĂ«r kolektivitetin dhe kolektivizmin sepse Ă«shtĂ« si, ‘oh, ne e provuam atĂ«. Ishte njĂ« katastrofĂ«. DĂ«shtuam’. Dhe tani nuk ka tjetĂ«r rrugĂ« veçse tĂ« shkojmĂ« drejt individualizmit. ÇfarĂ« pĂ«rpiqem tĂ« bĂ«j me punĂ«n time dhe studiues tĂ« tjerĂ« dhe aktivistĂ«, pĂ«rfshirĂ« grupin ATA, pĂ«r shembull Ă«shtĂ« tĂ« sfidojmĂ« kĂ«tĂ« narrativĂ« dominante. Ajo qĂ« pĂ«rjetuan prindĂ«rit tanĂ« ishte nĂ« fakt kolektivizmi shtetĂ«ror. Shteti pĂ«rdori ideologjinĂ« e kolektivizmit pĂ«r tĂ« imponuar fuqinĂ« e tij mbi popullsinĂ«, mbi vendin dhe mbi çdo aspekt tĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme. Por mĂ«nyrat komunitare dhe mĂ« tĂ« vĂ«rteta tĂ« organizimit kolektiv tĂ« vetvetes gjithashtu pĂ«suan, pasi u pĂ«rthithĂ«n dhe u kapĂ«n brenda kĂ«saj ombrelle ideologjike tĂ« madhe tĂ« kolektivizmit shtetĂ«ror. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, duhet tĂ« praktikojmĂ« kĂ«to mĂ«nyra mĂ« tĂ« vĂ«rteta pĂ«r tĂ« pretenduar qytetin, jo si njĂ« forcĂ« totalizuese qĂ« vjen nga lart, por si akte kolektive tĂ« pĂ«rditshme.”

Qasja “muskulare” ndaj zhvillimit urban e imponuar nga Partia Socialiste po ndryshon fytyrĂ«n e qytetit, por nuk po zgjidh problemet e tij tĂ« rrĂ«njosura thellĂ«.

Pllumbi jep shembullin e depozitave tĂ« ujit qĂ« duken nĂ« fasadat e tĂ« gjitha shtĂ«pive, qĂ« tregojnĂ« mungesat e shpeshta tĂ« ujit nĂ« qytet. PĂ«r Pllumbin, kjo Ă«shtĂ« njĂ« “protestĂ« e pĂ«rhershme.”

“NĂ«se njĂ« planifikues do tĂ« donte vĂ«rtet tĂ« shihte problemet nĂ« qytet, Ă«shtĂ« kaq e dukshme. NĂ«se nuk adreson trafikun, nĂ«se nuk adreson shĂ«rbimet dhe çdo gjĂ« qĂ« njerĂ«zit kanĂ« nevojĂ« pĂ«r tĂ« jetuar nĂ« njĂ« qytet normal, atĂ«herĂ« nuk ke bĂ«rĂ« shumĂ«.”

Armen Sula. | Foto: ©Federico Caruso

Burimet pĂ«r ti rezistuar kĂ«tij procesi mungojnĂ«: “Protestat kanĂ« qenĂ« shumĂ« tĂ« rralla kĂ«tu. Sepse kĂ«shtu na mĂ«sojnĂ«: mos shko nĂ« protesta. Prandaj ne merreni me tĂ« shkuarĂ«n.”

Arnen Sula Ă«shtĂ« aktivist me organizatĂ«n “Tek Bunkeri”, i cila menaxhon njĂ« hapĂ«sirĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« TiranĂ«s ku zhvillohen shfaqje filmash, debate, koncerte dhe punĂ«tori teatrore, tĂ« gjitha tĂ« fokusuara nĂ« pĂ«rpunimin e tĂ« kaluarĂ«s sĂ« pĂ«rbashkĂ«t tĂ« vendit dhe reflektimin mbi historinĂ« e diktaturĂ«s.

Duhet gjithashtu tĂ« theksohet se lĂ«vizje protestash ndodhĂ«n nĂ« universitetet shqiptare nĂ« vitet 2018–19, dhe u realizua njĂ« mobilizim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar Teatrin KombĂ«tar nĂ« TiranĂ«, i cili u shemb nĂ« vitin 2020.

Pamja nga terasa e Tek Bunkeri. | Foto: ©Federico Caruso

Shoqata aktualisht ka njĂ« kontratĂ« qiraje pĂ«r njĂ« vilĂ« tĂ« rrethuar nga ndĂ«rtesa mĂ« tĂ« larta. AktivistĂ«t nuk e dinĂ« sa gjatĂ« do tĂ« mund tĂ« qĂ«ndrojnĂ«. “Kontrata jonĂ« skadon pas dy vitesh,” thotĂ« Sula, “dhe nuk e dimĂ« nĂ«se do tĂ« rinovohet, sepse pronari dĂ«shiron tĂ« ndĂ«rtojĂ« diçka mĂ« tĂ« lartĂ«. Ne investuam shumĂ« nĂ« kĂ«tĂ« vend, ishte gjithĂ« baltĂ« kur erdhĂ«m.”

Shpresa e vetme, na tregon ai me ironi tĂ« hidhur, Ă«shtĂ« “qĂ« kryeministri tĂ« shkojĂ« nĂ« burg pĂ«r tĂ« paktĂ«n pesĂ« vjet, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« ndĂ«rtimi tĂ« ndalet dhe ne tĂ« mund tĂ« mbijetojmĂ« kĂ«tu.”

Evropa në 2030

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, pĂ«r shumĂ« shqiptarĂ«, anĂ«tarĂ«simi nĂ« Bashkimin Evropian Ă«shtĂ« “rruga e vetme”, sipas antropologut Nebi Bardhoshi, tĂ« cilin e takuam nĂ« KamzĂ«, njĂ« qytet shtatĂ« kilometra larg kryeqytetit.

Sigurisht, shqiptarĂ«t nuk kanĂ« iluzionin se anĂ«tarĂ«simi nĂ« BE zgjidh çdo problem. “Ne njohim dobĂ«sitĂ« e Bashkimit Evropian, nuk jemi naivĂ«,” vazhdon Bardhoshi.

“NjerĂ«zit nĂ« margjina nuk janĂ« kurrĂ«: ata kanĂ« njĂ« perspektivĂ« qĂ« u lejon tĂ« shohin shoqĂ«rinĂ« ndryshe. NĂ« njĂ« shikim tĂ« parĂ«, konsiderohen inferiorĂ«, por perspektiva e tyre Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« reale.”

“Ne duam tĂ« bĂ«hemi pjesĂ« e Bashkimit Evropian,” pĂ«rsĂ«rit Sula. “Na Ă«shtĂ« premtuar se do ta bĂ«jmĂ« kĂ«tĂ« nĂ« 2030. Por nuk mendoj se Ă«shtĂ« e mundur pĂ«r ne si shoqĂ«ri – nuk jemi tĂ« pĂ«rgatitur. Edhe nĂ« nivel institucional”.

Sula sheh dy pengesa kryesore: çështjen e pazgjidhur tĂ« drejtĂ«sisĂ« tranzicionale, qĂ« lidhet me mĂ«nyrĂ«n se si kujtohet dhe trajtohet regjimi socialist dhe korrupsionin, i cili Ă«shtĂ« “shumĂ« masiv.”

Dorina Pllumbi ndan këtë qëndrim:

“BE mund tĂ« jetĂ« njĂ« tjetĂ«r imponim i pushtetit, por mund tĂ« jetĂ« edhe e kundĂ«rta. Mund tĂ« jetĂ« njĂ« mundĂ«si pĂ«r, le tĂ« themi, njĂ« nivel tjetĂ«r tĂ« angazhimit politik. MegjithatĂ«, nĂ« praktikĂ«, ne shohim qĂ« BE shpesh duket se ka humbur kompasin me vetĂ« parimet e saj, kĂ«shtu qĂ« nuk e di nĂ«se mund tĂ« vendosĂ«sh kaq shumĂ« shpresa tek Bashkimi Evropian. NĂ«se ShqipĂ«ria pĂ«rfundon si njĂ« koloni e kĂ«tyre fuqive tĂ« mĂ«dha, gjĂ« qĂ« shumĂ« shpesh duket se ndodh, siç ishte rasti me ndĂ«rtimin e qendrave tĂ« paraburgimit pĂ«r emigrantĂ«t nĂ« GjadĂ«r, atĂ«herĂ« jemi tĂ« dĂ«nuar. Por nĂ«se ne, pĂ«rtej politikanĂ«ve, i kushtojmĂ« vĂ«mendje serioze demokracisĂ« dhe zĂ«ri dhe pozicioni ynĂ« merren seriozisht, atĂ«herĂ« do tĂ« thoja qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« mundĂ«si pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«.”

Ky artikull Ă«shtĂ« pjesĂ« e projektit PULSE, dhe bĂ«n pjesĂ« nĂ« njĂ« seri mbi zonat “periferike” nĂ« EvropĂ«, nĂ« bashkĂ«punim me Il Sole 24 Ore, Obc Transeuropa, dhe El Confidencial. Ne dĂ«shirojmĂ« tĂ« falĂ«nderojmĂ« Elira Kadriu nga Citizens Channel pĂ«r mbĂ«shtetjen e saj nĂ« prodhimin e kĂ«tij raporti.

Ky artikull është gjithashtu pjesë e një serie prej tre reportazhe nga Shqipëria:

Nga

Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50,000 m2 ; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2.071 million m2 , dhe kjo tendencë ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.*

NĂ«

Në vitin 2015, u dhanë leje për ndërtimin e ndërtesave të reja banimi që mbulonin një sipërfaqe prej 50,000 m2; në vitin 2022 ky numër u rrit, më shumë se 40 herë, në 2.071 million m2, dhe kjo tendencë ka vazhduar vetëm në vitet që pasuan.

The post Kulla të zbrazëta: Brenda bumit të çmendur të ndërtimit në Tiranë appeared first on Citizens.al.

↗

Projekti TID Durrës: Kryeministri diskuton, fadromat presin

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

“Konstruktive” e cilĂ«soi kryeministri Rama bisedĂ«n e sotme me 35 pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« familjeve nga zona historike e KalasĂ« nĂ« DurrĂ«s. NdĂ«rkohĂ« banorĂ«t qĂ«ndrojnĂ« ende me frikĂ«n se shembja e shtĂ«pive tĂ« tyre mund tĂ« nis pas 10 ditĂ«ve.

“Nuk kam ardhur tĂ« diskutoj projektin, kam ardhur tĂ« diskutoj qĂ« vlera e dhĂ«nĂ« Ă«shtĂ« e padrejtĂ«â€ – tha kryeministri Rama, gjatĂ« takimit.

Sipas tij vlera e shpronësimeve për disa objekte që priten të shemben nuk është në përputhje me çmimet e referencës dhe priten që këto shuma të përcaktuara paraprakisht të rishikohen.

Gjithashtu disa prej banorĂ«ve u janĂ« premtuar shtĂ«pia nĂ« periferi nga Fondi i Banesave, por banorĂ«t thanĂ« se u hodh nĂ« tavolinĂ« edhe ideja e ndĂ«rtimit tĂ« njĂ« pallati “ku Bashkia t’i strehojĂ« tĂ« gjithĂ«â€.

Arkitektja Entela Spahivogli, njëkohësisht edhe banore e zonës, tha për Citizens se e vetmja anë pozitive e këtij takimi është rifitimi i kohës që IKMT-ja mos të ekzekutojë vendimin e shembjeve, duke qenë se projekti po ridiskutohet.

RikujtojmĂ« se data 15 – 16 Shkurt Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« si afat pĂ«r lirimin e banesave dhe pritet qĂ« shembjet e godinave tĂ« nisin 10 ditĂ« mĂ« pas. BanorĂ«t nuk e fituan dot sigurimin e padisĂ« pasi kĂ«rkesa pĂ«r pezullimin e punimeve u hodh poshtĂ« nga Gjykata Administrative mĂ« 12 Shkurt.

“Ishte presioni dhe protestat tona qĂ« e ulĂ«n kryeministrin nĂ« tavolinĂ«â€ – theksoi Spahivogli.

Ndërkohë ajo shton se premtimi për rishikimin e disa godinave për nga vlera historike dhe arkitekturore, kërkesë që kryeministri e artikuloi sot, duhet të kishte ndodhur që para shkrimit të projektit.

“Do ketĂ« prishje, projekti nuk do ndalet, por do bĂ«jmĂ« verifikime pĂ«r disa shtĂ«pi qĂ« janĂ« trashĂ«gimi kulturore tĂ« pretenduara, dhe njĂ« grip shtĂ«pish qĂ« nuk kanĂ« marrĂ« regjistrim nĂ« hipotekĂ« pavarĂ«sisht se janĂ« aty prej shumĂ« vitesh” – citoi Rama gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij pas takimit.

Pasi doli nga Bashkia e DurrĂ«sit, kryeministri u prit nga protestues tĂ« cilĂ«t e cilĂ«suan “hajdut”. Rama u kundĂ«rpĂ«rgjigj pĂ«r mediat se nuk ishin ata qĂ« kanĂ« hallin, por ishin pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« opozitĂ«s.

Forcat politike të reja si Partia Mundësia, Lëvizja Bashkë dhe Shqipëria Bëhet e kanë mbështetur kauzën e banorëve dhe kanë qenë prezent edhe në protestën e fundit të tyre, të mbajtur përpara Parlamentit.

“VetĂ«m dy ditĂ« pĂ«rpara se fadroma tĂ« “trokiste” pĂ«r tĂ« shembur shtĂ«pitĂ«, Edi Rama shkoi pĂ«r tĂ« “biseduar” termat e kapitullimit. PĂ«r tĂ« qetĂ«suar gjakrat, kur banorĂ«t nĂ« tĂ« drejtĂ«n e tyre i kapĂ«n nga mĂ«nga e xhaketĂ«s tĂ« gjithĂ« ata kĂ«shilltarĂ« bashkiakĂ« tĂ« padenjĂ« e tĂ« pafytyrĂ« pĂ«r tĂ« ecur rrugĂ«ve tĂ« qytetit antik” – komentoi deputeti Redi Muçi takimin e sĂ« shtunĂ«s sĂ« njĂ« status nĂ« Faebook.

Projekti “Restaurimi dhe rikualifikimi urban i zonĂ«s perspektive TID” po financohet nga qeveria dhe bashkia e DurrĂ«sit nĂ« bashkĂ«punim me Fondacionin Shqiptaro-Amerikan pĂ«r Zhvillim (AADF). Plani pĂ«r zonĂ«n TID Ă«shtĂ« miratuar qĂ« nĂ« shkurt 2021. Ai lidhet me nismĂ«n e qeverisĂ«, pas tĂ«rmetit tĂ« vitit 2019, me planet e detyruara vendore pĂ«r rindĂ«rtimin dhe zhvillimin urban.

Protestat e banorëve për të kundërshtuar projektin kanë nisur që në Shtator të 2025 dhe janë raportuar në vazhdimësi nga Citizens.

The post Projekti TID Durrës: Kryeministri diskuton, fadromat presin appeared first on Citizens.al.

↗

“Grabitjen po na e shesin pĂ«r investim”; QytetarĂ«t bashkĂ« kundĂ«r shpronĂ«simeve

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

Edhe pse nĂ« skaje tĂ« ndryshme gjeografike, banorĂ«t e Rrjollit (ShkodĂ«r), DurrĂ«sit dhe TiranĂ«s, u bĂ«nĂ« bashkĂ« sot pĂ«rpara Parlamentit, me njĂ« thirrje tĂ« pĂ«rbashkĂ«t: “po na vjedhin pronĂ«n”.

NĂ« DurrĂ«s dhe Rrjoll, banorĂ«t kanĂ« kĂ«rkuar sigurimin e padisĂ«, pra ndĂ«rprerjen e punimeve, pĂ«r projektet “TID DurrĂ«s” dhe “Blue Borgo”, qe janĂ« planifikuar pĂ«r zhvillim ne kĂ«to zona.

Të enjten në orën 15.00 pritet të mbahet seanca në Gjykatën Administrative, ku banorët e zonës së Kalasë në Durrës, kanë kërkuar për herë të katërt ndërprerjen e projektit TID Durrës, ndërsa seanca për resortin në Rrjoll pritet të mbahet në të njëjtën gjykatë, të premten në orën 10.00.

“Rrjolli dhe DurrĂ«si, DrejtĂ«si”

“Rrjoll, DurrĂ«s, ZvĂ«rnec, NartĂ«, Sazan, Pogardec, Zall – Gjocaj, ShushicĂ«, Kombinat” – ishin disa nga zonat qĂ« qytetarĂ«t kishin listuar nĂ« pankarta, ku projekte tĂ« ndryshme publike dhe private po ju marrin pronat dhe burimet natyrore nĂ« emĂ«r tĂ« investitorĂ«ve strategjik apo “interesit publik”, qĂ« nĂ« fund i shĂ«rben privatĂ«ve.

Edmond Çata, qytetar i angazhuar nĂ« Grupmin pĂ«r Kombinatin, njĂ« organizim qytetarĂ«sh tĂ« prekur nga shpronĂ«simet pas tĂ«rmetit, u shpreh se kjo qeverisje ka kohĂ« qĂ« tregohet arrogante me tĂ« drejtĂ«n e pronĂ«s.

“Ky Ă«shtĂ« shembull qĂ« po jepni ju sot, se kur cenohen tĂ« drejtat, nuk rrihet nĂ« kafene, por dilet dhe i thuhet qeverisĂ« Stop” – tha Çata gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij.

Ai rikujtoi se nga çështjet gjyqësore të ndërmarra nga banorët e Kombinatit, kundër Bashkisë Tiranë, me përfaqësim ligjor nga qendra Res Publica janë fituar 18 nga 22 raste duke provuar akte ekspertimi të rreme për nivelin e dëmtimit të pallateve.

Teksa banorĂ«t e Kombinatit arritĂ«n t’i ndalin shembjet nĂ« gjykatĂ«, nĂ« DurrĂ«s banorĂ«t janĂ« paralajmĂ«ruar ditĂ«t e fundit se do tĂ« kenĂ« dhjetĂ« ditĂ« kohĂ« pĂ«r tĂ« liruar banesat e tyre, nga data 16 deri mĂ« 26 shkurt.

“Ne shtĂ«pitĂ« i kemi nĂ« qendĂ«r tĂ« DurrĂ«sit, kur atje njĂ« metĂ«r katror, te vija e parĂ«, Ă«shtĂ« tre mijĂ« euro metri katror. E dini sa ma kanĂ« llogaritur mua shtĂ«pinĂ« nĂ« qendĂ«r? Me 170 mijĂ« lekĂ« tĂ« vjetra metri katror” – u shpreh Rita Kazazi, banore e lagjes sĂ« KalasĂ« nĂ« DurrĂ«s.

Protestat e banorëve të Durrësit kundër projektit TID Durrës kanë nisur që në shtator 2025. Ata kundërshtojnë projektin që në fazën e parë prek rreth 70 familje dhe në një fazë të mëvonshme, mendohet të prekë rreth 100 familje të tjera.

Citizen ka raportuar në vazhdimësi protestat e këtij komuniteti përpara Bashkisë Durrës dhe zyrave të Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), që po zhvillon projektin.

NjĂ«jtĂ« dhe banorĂ«t e Rrjollit kĂ«rkojnĂ« ndĂ«rprerjen e punimeve qĂ« kanĂ« nisur tanimĂ« pĂ«r projektin “Blue Borgo”, i cili do tĂ« ndĂ«rtohet nga kompania “Gener2”. Prej ditĂ«sh ata janĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« pĂ«rleshje tĂ« dhunshme me policinĂ«, teksa kanĂ« tentuar tĂ« ndĂ«rpresin gĂ«rmimet dhe punimet e makinerive dhe janĂ« shoqĂ«ruar me forcĂ« nĂ« polici.

Partitë e reja në mbështetje të komuniteteve

ProtestĂ«n e mbĂ«shtetĂ«n dhe pĂ«rfaqĂ«suesit e forcave tĂ« reja politike. Dorina Prethi nga “ShqipĂ«ria BĂ«het” kujtoi faktin se kjo parti po proteston prej 68 ditĂ«sh pĂ«rpara kryeministrisĂ«, 24 nĂ« 24 orĂ«.

“Kjo Ă«shtĂ« e gjitha ajo qĂ« ne po pĂ«rpiqemi tĂ« tregojmĂ« pĂ«rpara kryeministrisĂ«, se nuk jemi pĂ«r problemin tonĂ« aty. Ne jemi aty pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«!” – tha Prethi gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« saj.

Kryetari i partisĂ« “MundĂ«sia” u shpreh se pavarĂ«sisht zhgĂ«njimit qĂ« kanĂ« shqiptarĂ«t ndĂ«r vite nga çështja e pronave, nuk duhet tĂ« heqin dorĂ«.

“Kush po ndĂ«rton sot jugun? Kush po i ndĂ«rton resortet? Ku janĂ« pronarĂ«t e atyre tokave? JanĂ« tĂ« gjithĂ« jashtĂ« shtetit” – theksoi Agron Shehaj.

Redi Muçi, nga partia “LĂ«vizja BashkĂ«â€ pĂ«rmbylli se ShqipĂ«ria gjithmonĂ« e mĂ« shumĂ« po ngjason me vendet e ArabisĂ« apo Katarit, ku ndĂ«rtohet vetĂ«m pĂ«r oligarkĂ«t dhe qytetarĂ«t mĂ« shumĂ« pĂ«rdoren si skllevĂ«r tĂ« sistemit.

Lexo gjithashtu:

The post “Grabitjen po na e shesin pĂ«r investim”; QytetarĂ«t bashkĂ« kundĂ«r shpronĂ«simeve appeared first on Citizens.al.

↗

PĂ«rplasja pĂ«r bregdetin e Rrjollit nĂ« VelipojĂ«, nga zonĂ« e mbrojtur nĂ« resort €280 milionĂ«sh

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Harmonia e peizazhit natyror tĂ« Rrjollit nĂ« VelipojĂ« u thye nga zhurmat e makinerive tĂ« rĂ«nda qĂ« mĂ«synĂ« zonĂ«n javĂ«n e parĂ« tĂ« muajit shkurt. KamionĂ«, ekskavatorĂ« dhe dhjetĂ«ra punonjĂ«s nisĂ«n tĂ« hapnin trasenĂ« e njĂ« rruge tĂ« re qĂ« i bashkohej rrugĂ«s kryesore me synim kantierin e resortit turistik “Blue Borgo”.

Rrjolli nuk është një fshat tipik turistik bregdetar. Nuk ka bulevard me palma, resorte dhe ndërtesa elitare. Në fakt në shumicën e horizontit të tij është i paprekur.

Ai shtrihet mes Lagunës së Vilunit në veri dhe Ranës së Hedhun në jug. Një brez toke me shkurre dhe pisha të ulëta, duna rëre dhe parcela toke e banesash të shpërndara që për dekada mbijetuan mes bujqësisë sezonale dhe emigracionit.

Të paktë kanë qenë turistët që thyenin vështirësitë e rrugës për ta frekuentuar këtë zonë. Por këto vështirësi janë tejkaluar së fundmi me rrugën e re Shëngjin-Velipojë, e cila të tregon që nga lart për lagunën e cekët, ku ende shihen gjurmë të gjallesave dhe shpendëve ujorë.

Pikërisht kjo ishte arsyeja pse për vite me radhë zona konsiderohej praktikisht e paprekshme nga ndërtimet masive. Ajo ishte pjesë e një brezi ekologjik që lidhte deltën e Bunës me sistemin e dunave të Shëngjinit, një korridor natyror që mbante në këmbë ekosistemin bregdetar të veriut.

Por ky korridor duket se do të thyhet shumë shpejt. Resorti Blue Borgo, një investim prej rreth 280 milionë eurosh nga kompania Gener 2, premton të ngrejë mbi 30 vila dhe 3 hotele deri në 10 kate me shtrirje deri në 146 hektarë.

Projekti i konceptuar nga Stefano Boeri mori dritën jeshile nga qeveria në vitin 2024, por buzë rrugës në Rrjoll tabela informuese u vu vetëm në shkurt të këtij viti. Tabela nuk shoqërohej me një dokument zyrtar lejeje nga Këshillit Kombëtar i Territorit dhe Ujit, pavarësisht se leja në fakt u zbardh nga Agjencia Kombëtare e Zhvillimit të Territorit vetëm në janar.

Një seri vendimmarrjesh të paqarta kanë lënë vend për përplasje dhe kontestime me banorët e zonës. Gener 2 provoi ta hapte kantierin edhe në fillim të vitit 2025, por u tërhoq pas protestave.

Nga tabela e vendosur këtë vit kuptohet se asokohe Gener 2 nuk kishte licencë zbatimi, teksa AZHT-ja nuk e kishte zbardhur ende lejen duke shtuar më shumë kontradiktat për këtë çështje.

Por, konflikti nĂ« Rrjoll nuk Ă«shtĂ« thjesht pĂ«r njĂ« resort. ËshtĂ« njĂ« konflikt mbi politikat e zhvillimit, statusin e territorit dhe pronĂ«sinĂ«.

Zona ku po ndĂ«rtohet ishte pjesĂ« e njĂ« brezi tĂ« mbrojtur bregdetar. PĂ«rfshihej nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b tĂ« “Peizazhit tĂ« mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«â€.

Në këtë nënzonë zbatohej shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synonte ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenonin objektivat e mbrojtjes.

Por, me ndryshimet e Ligjit pĂ«r Zonat e Mbrojtura, nĂ« vitin 2024, u pĂ«rfshi edhe koncepti i “turizmit tĂ« ekselencĂ«s”,i cili parashikon struktura akomoduese me standarde tĂ« larta arkitektonike dhe mjedisore.

Zona 1b e peizazhit të mbrojtur Bunë-Velipojë/Citizens.al

Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.

Por kjo seri ndryshimesh tregon qartë se teksa qeveria punonte për të tjetërsuar këtë kuadër rregullator, paralelisht sipërmarrësit e tregut imobiliar po hartonin planet për ndërtim, të sigurt se do të kishin rrugë të lirë për ta zbatuar projektin.

Kjo ndodhi në të njëjtën kohë me një tjetër faktor: Rruga e re Shëngjin-Velipojë, e cila nuk është thjesht infrastrukturë, por një sinjal për transformim. Në fakt, aktualisht në zonë po punohet edhe për dy resorte të tjera.

NĂ« terma urbanistikĂ«, kjo Ă«shtĂ« hapja e njĂ« fronti tĂ« ri ndĂ«rtimi: njĂ« “Riviere tĂ« dytĂ«â€ ose “Riviera e Veriut”. Por, vlen tĂ« thuhet se nĂ« letra, zyrtarisht, investimi i vetĂ«m strategjik nĂ« zonĂ« Ă«shtĂ« “Dukagjini Resort”. Agjencia Shqiptare e Zhvillimit tĂ« Investimeve ka konfirmuar pĂ«r Citizens.al se “Blue Borgo” nuk ka njĂ« status investimi strategjik aktiv.

Paralelisht, banorĂ«t e Rrjollit nuk protestojnĂ« vetĂ«m pĂ«r mjedisin. Ata protestojnĂ« pĂ«r pronĂ«sinĂ«. Sipas tyre, parcela kryesore ku po ndĂ«rtohet “Blue Borgo” pĂ«rfshin toka qĂ« i takojnĂ« tĂ« paktĂ«n 5 fiseve tĂ« zonĂ«s. Ata thonĂ« se toka Ă«shtĂ« kaluar tek investitori pĂ«rmes dokumenteve tĂ« falsifikuara dhe se pĂ«r kĂ«tĂ« ka procese gjyqĂ«sore qĂ« vijojnĂ«.

NĂ« vitin 2025 ata iu drejtuan ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme, ku kĂ«rkuan hetim pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si toka pĂ«rfundoi tek projekti i “Gener 2”. Por pas kĂ«saj, vetĂ«m heshtje.

Ilustrim i protestës përpara SPAK/Citizens.al

Një vit më vonë, ata detyrohen sërish të përplasen me kompaninë për të ndaluar fizikisht punimet. Konflikti ka kaluar dukshëm nga një çështje administrative dhe ligjore në një konflikt social: shteti po garanton investimin qindra milionësh teksa banorët kërkojnë veçse njohjen e pronës.

Rasti Blue Borgo ekspozon një problem tipik të zhvillimit bregdetar në Shqipëri: procedurat administrative nuk ecin paralel me realitetin në terren, kantieri hapet para zbardhjes së lejeve, konsultimi publik formalizohet më pas dhe lejet publikohen kur ndërtimi praktikisht ka nisur.

Raste të ngjashme kemi hasur edhe në Tiranë, sidomos kur në lojë janë kompani të mëdha me ndikime të forta ekonomike dhe politike.

Sipas dokumenteve mjedisore, konsultimi publik pĂ«r “Blue Borgo” ishte zhvilluar nĂ« shtator 2024 dhe statusi i investitorit strategjik u dha nĂ« dhjetor 2024. MegjithatĂ« banorĂ«t thonĂ« se nuk kanĂ« qenĂ« realisht pjesĂ« e procesit dhe e kanĂ« mĂ«suar projektin vetĂ«m kur mbĂ«rritĂ«n ekskavatorĂ«t.

Rrjolli është një rast model për një proces më të madh. Shqipëria nuk po zhvillon vetëm turizëm. Po ndryshon strukturën e pronës dhe përdorimit të bregdetit.

NĂ«se projekti vazhdon, Rrjolli do tĂ« ndryshojĂ« pĂ«rgjithmonĂ« – nga zonĂ« ekologjike dhe gjysmĂ«-bujqĂ«sore nĂ« zonĂ« resortesh. NĂ«se ndalet, do tĂ« krijojĂ« precedent pĂ«r tĂ« gjitha investimet strategjike nĂ« bregdet. Dhe kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse beteja pĂ«r njĂ« fshat tĂ« vogĂ«l nĂ« VelipojĂ« Ă«shtĂ«, nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, njĂ« debat mbi tĂ« ardhmen e gjithĂ« vijĂ«s bregdetare shqiptare.

Lexoni gjithashtu:

The post PĂ«rplasja pĂ«r bregdetin e Rrjollit nĂ« VelipojĂ«, nga zonĂ« e mbrojtur nĂ« resort €280 milionĂ«sh appeared first on Citizens.al.

↗

Vijon aksioni për lirimin e hapësirave publike, fokus te shkollat dhe siguria e nxënësve

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: Arlinda Gjonaj


TIRANË, 9 shkurt/ATSH/ NĂ« tĂ« gjithĂ« vendin po vijon puna pĂ«r lirimin e hapĂ«sirave publike tĂ« zaptuara nga subjektet private.

Kryeministri Edi Rama publikoi sërish sot pamje nga ndërhyrjet në terren.

“Aksioni pĂ«r lirimin e hapĂ«sirave publike, sot i fokusuar rreth shkollĂ«s “Ndre Mjeda” nĂ« ShkodĂ«r, me qĂ«llim krijimin e njĂ« mjedisi mĂ« tĂ« sigurt e funksional pĂ«r nxĂ«nĂ«sit dhe komunitetin”, deklaroi Rama.

Nisma Ă«shtĂ« pjesĂ« e programit “Rilindja Urbane 2.0” dhe synon rritjen e cilĂ«sisĂ« sĂ« shĂ«rbimeve, funksionalitetit urban dhe respektimin e standardeve tĂ« mikpritjes nĂ« çdo qytet tĂ« ShqipĂ«risĂ«.

E nisur në muajin korrik të vitit që lamë pas, kjo nismë është konceptuar si ndërhyrje e përhershme dhe mbetet prioritet i pushtetit vendor dhe qendror.

Qeveria ka forcuar kontrollet mbi territorin dhe ka ashpërsuar masat në Kodin e ri Penal për goditjen e ndërtimeve pa leje.

PĂ«rmes portalit “HapĂ«sira ime publike”, qytetarĂ«t kanĂ« raportuar deri tani 18 515 raste shkeljesh. Nga kĂ«to, 14 416 janĂ« zgjidhur, ndĂ«rsa 4099 raste janĂ« nĂ« proces shqyrtimi.

/r.e/a.f/

The post Vijon aksioni për lirimin e hapësirave publike, fokus te shkollat dhe siguria e nxënësve appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Një projekt turistik në UNESCO: Sa rrezikon Pogradeci trashëgiminë natyrore?

✇Citizens.al
By: Citizens.al

Dy ide “zhvillimi” po pĂ«rplasen nĂ« Pogradec: njĂ«ra e sheh bregun e Liqenit tĂ« Pogradecit si trashĂ«gimi natyrore e kulturore pĂ«r t’u ruajtur, tjetra e trajton si truall pĂ«r projekte masive turistike. Ky shkrim Ă«shtĂ« njĂ« opinion kritik mbi projektet shumĂ«katĂ«she dhe transformimin urban qĂ« po i kanoset vijĂ«s sĂ« bregut liqenor nĂ« njĂ« zonĂ« tĂ« mbrojtur dhe tĂ« lidhur me statusin e UNESCO-s sĂ« Liqenit tĂ« Ohrit.

Opinionin e mĂ«poshtĂ«m e ka shkruar Christian DĂ©farge, lektor i lartĂ« i geobiologjisĂ« mjedisore nĂ« Universitetin e OrlĂ©ans (FrancĂ«), i cili drejton njĂ« program studimi pĂ«r inxhinieri gjeo-mjedisi dhe “qytetin e qĂ«ndrueshĂ«m”, si dhe Ă«shtĂ« kĂ«rkues shkencor nĂ« fushĂ«n e hidrogeologjisĂ« dhe mjedisit.

Shën Marina: Një kult i ri po perhapet përgjatë bregut jugor të Liqenit të Ohrit

Autor: Christian Défarge | Lektor, studiues, Francë.

1. Jo projektit tĂ« marinĂ«s me “rrokaqiej” nĂ« Giverny!

Imagjinoni njĂ« projekt kompleksi turistik, me dhjetĂ«ra kulla deri nĂ« 27 kate, tĂ« ngulitura diku midis lumit Seine nĂ« Paris, shtratin e tĂ« cilit do ta grryenin pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« port tĂ« madh pĂ«r motoskafĂ« dhe “jet-ski”, ose diçka tĂ« ngjashme nĂ« kopshtin e zambakĂ«ve tĂ« ujit tĂ« Monet-it, pothuajse i paprekur pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« shekull, nĂ« fshatin Giverny (FrancĂ«). UdhĂ«tarĂ« nga mbarĂ« bota do tĂ« indinjoheshin dhe do tĂ« protestonin me forcĂ«, qĂ« nga Amerika deri nĂ« Japoni e KinĂ«, sigurisht nĂ«se zoti Xi nuk do tĂ« kishte kundĂ«rshtim.

E pra, kjo është ajo që po kërcënon në heshtje qytetin e vogël të Pogradecit në Shqipëri, në bregun jugor të Liqenit të Ohrit, në kufi me Maqedoninë e Veriut, i listuar në Trashëgiminë Botërore të UNESCO-s për vlerat e tij të jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore.

Pikërisht në këtë qytet, zgjohet çdo mëngjes, ashtu si Monet-i me dritën e mëngjesit, një nga piktorët më të mëdhenj të Shqipërisë, artisti më i madh i gjallë sipas kolegëve të tij, Anastas Kostandini, i njohur me emrin artistik Taso.

Piktori Taso dhe vepra e tij kushtuar Lasgush Poradecit/Facebook.

Pogradecar i lindur (29 Korrik 1954), nĂ« kopshtin e tij artistik, Taso e ka kthyer kĂ«tĂ« “vend tĂ« vogĂ«l”, me peizazhet, rrugĂ«t dhe banorĂ«t e tij, nĂ« njĂ« xhevahir universal.

Sipas Miguel TorgĂ«s, universali Ă«shtĂ« “vendaliu pa mure”. PĂ«r ta thĂ«nĂ« ndryshe, kolegu i Tasos, Salvador DalĂ­, pĂ«rdori moton e Michel de Montaigne: “Njeriu mund tĂ« arrijĂ« universalĂ«n vetĂ«m duke u nisur nga ultra-vendorja”.

MirĂ«po “lokales pa mure” duan t’i kundĂ«rvihen disa biznesmenĂ« pa kulturĂ« dhe arsim nĂ«pĂ«rmjet njĂ« projekti qĂ« nuk ka asgjĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t me jetĂ«n vendore, duke krijuar pĂ«rkundrazi mure tĂ« larta qĂ« shkatĂ«rrojnĂ« peizazhin dhe çdo aset lokal, dhe duke transformuar atĂ« çka ishte fillimisht njĂ« fshat modest peshkatarĂ«sh nĂ« njĂ« mini-Dubai.

MĂ« e keqja Ă«shtĂ« se kĂ«tĂ« e bĂ«jnĂ« me mbĂ«shtetjen e politikanĂ«ve pa vizion, gjoja nĂ«n pretekstin dhe premtimin, si kudo tjetĂ«r, tĂ« pĂ«rfitimeve ekonomike – nĂ« fakt, kur nuk mund t’u sigurosh pjesĂ«s mĂ« tĂ« madhe tĂ« njerĂ«zve njĂ« jetĂ« tĂ« denjĂ«, u premton “telebingon” e turizmit.

2. Kundër trans-peizazhimit global dhe uniform

Siç dihet, liqeni qĂ« rrethon Pogradecin Ă«shtĂ« i regjistruar si TrashĂ«gimi BotĂ«rore e UNESCO-s pĂ«r vlerat e tij natyrore dhe kulturore. Por pĂ«rtej kĂ«saj njohjeje zyrtare, ai Ă«shtĂ« edhe shembulli i pĂ«rsosur i njĂ« socio-ekosistemi virtuoz me dy karakteristika tĂ« tjera tĂ« jashtĂ«zakonshme qĂ« do t’ia vlente t’i pĂ«rmendim.

Gati 300 metra i thellë, ky liqen është më i thelli në Ballkan dhe një nga më të vjetrit në botë, madje më i vjetër edhe se vetë njerëzimi. I konsideruar edhe si një nga më të pasurit me specie endemike, liqeni është para së gjithash një fenomen i rrallë gjeologjik: ushqimin kryesor ujor e merr nga një tjetër liqen, 150 metra më lart se ai, Prespa e Madhe (e përbashkët mes Shqipërisë, Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut) nëpërmjet korridoreve nëntokësore karstike. Ndërsa Prespa e Madhe furnizohet vetë, përmes një shiriti të ngushtë toke (Koula) nga Prespa e Vogël, e ndodhur vetëm 3 metra më lart, mes Shqipërisë dhe Greqisë.

UrĂ« lidhĂ«se midis tre vendeve ballkanike, Liqeni i Ohrit vazhdon rrjedhjen e tij nĂ«pĂ«rmjet Drinit tĂ« Zi, duke pĂ«rshkuar MaqedoninĂ« e Veriut dhe mĂ« pas ShqipĂ«rinĂ«, pĂ«r t’u derdhur sĂ« fundi nĂ« Detin Adriatik pranĂ« kufirit midis ShqipĂ«risĂ« dhe Malit tĂ« Zi (njĂ«soj si – nĂ« mĂ«nyrĂ« simbolike – “Emigrimi i ngjalave”, kaq domethĂ«nĂ«se pĂ«r shkrimtarin e madh shqiptaro-maqedonas Luan Starova, me origjinĂ« nga Pogradeci).

Kjo mënyrë qarkullimi ujërash në formë kaskade, e ushqyer nga burime nëntokësore ujërash të ëmbla, i jep liqenit një pastërti dhe qartësi të kulluar. Fatkeqësisht, kjo kthjelltësi do të errësohej përgjithmonë nga reflektimi monstruoz dhe i zymtë i mureve gjigante prej xhami dhe betoni.

Projekti i Marinës së Pogradecit/Arlis Ndërtim.

Por ky vend nuk është i jashtëzakonshëm vetëm për veçoritë e tij natyrore dhe faktin që ka mbetur pothuajse i paprekur. Ai është i jashtëzakonshëm edhe për autenticitetin e ruajtur të fshatrave përreth, mentalitetin e banorëve, të cilët ndajnë me njëri-tjetrin të njëjtin stil jetese apo zakone kulinare, në të gjitha brigjet e liqenit.

Dhe askush deri më sot, as në bregun maqedonas në Ohër apo Strugë, shumë herë më të frekuentuar nga turistët pasi bregu i liqenit ka shërbyer dhe shërben si rivierë për një vend pa akses në det, nuk e kishte deformuar kësisoj peizazhin unik socio-kulturor, me të tillë shkatërrim, si projekti i ri i Pogradecit.

Ky projekt i ashtuquajtur zhvillim, i njohur dhe i aplikuar prej vitesh nĂ« bregun e Mesdheut, mund tĂ« pĂ«rshkruhet si “trans-peizazhim”. Ashtu si trans-humanizmi, qĂ«llimi i tij Ă«shtĂ« qĂ«, nĂ«n petkun e gjoja perspektivave marramendĂ«se dhe garĂ«s pĂ«r konkurrencĂ« globale nĂ« turizĂ«m, tĂ« maskojĂ« mungesĂ«n e vullnetit politik pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« aksione konkrete pĂ«r tĂ« ruajtur karakterin lokal, pĂ«r tĂ« mbrojtur mjedisin dhe pĂ«rmirĂ«suar jetesĂ«n e banorĂ«ve rreth e qark.

Në fakt, trans-peizazhizmi promovon një lloj uniformiteti global që prodhon vetëm varfëri.

Ky projekt Ă«shtĂ« jo vetĂ«m i papranueshĂ«m dhe pĂ«rbuzĂ«s ndaj banorĂ«ve tĂ« Pogradecit dhe rajonit pĂ«rreth, por duket edhe krejtĂ«sisht i marrĂ«, pasi ndĂ«rtesa e vetme disi e lartĂ« nĂ« qytet (10 kate), e ndodhur jo larg perimetrit tĂ« ndĂ«rtimit, ka maksimumi njĂ« deri nĂ« tre apartamente tĂ« banuara. Por ndoshta qĂ«llimi i tij i vĂ«rtetĂ« nuk Ă«shtĂ« t’i shesĂ« ose t’i japĂ« me qira kĂ«to banesa dhe vende parkimi, por vetĂ«m thjesht t’i ndĂ«rtojĂ«?

3. Këtu rreh zemra e Evropës

Si qytetarĂ« tĂ« kĂ«saj bote kemi jo vetĂ«m tĂ« drejta, por edhe detyrime ndaj objekteve tĂ« TrashĂ«gimisĂ« BotĂ«rore tĂ« UNESCO-s dhe mĂ« gjerĂ« nĂ« mbrojtje tĂ« njerĂ«zimit, vlerave tĂ« tij dhe planetit nga politikat “zhvilluese” qĂ« po kĂ«rcĂ«nojnĂ« seriozisht integritetin e tyre dhe tĂ« ardhmen e brezave qĂ« vijnĂ«.

Si qytetarë evropianë, detyrimet janë më të mëdha ndaj kësaj pjese të panjohur, të nënvlerësuar dhe të neglizhuar të Evropës, siç është rajoni i Liqenit të Ohrit.

Sepse, së pari, rajoni ka qenë etapë thelbësore e Via Egnatia-s, e cila lidhte Romën me Bizantin, nga bregu i Adriatikut dhe përmes bregut verior të liqenit, duke kontribuar në përhapjen e krishterimit në të gjithë rajonin. Pikërisht në brigjet e këtij liqeni, dy dishepujt e Kirilit dhe Metodit, Klementi dhe Naumi, thuhet se kanë qenë kontribues të rëndësishëm në krijimin e alfabetit cirilik, i përdorur ende sot nga gjysma lindore e Evropës (ky alfabet u bazua në një tjetër alfabet më të hershëm, glagolitik, i hartuar nga Kirili dhe Metodi, me qëllim ungjillëzimin e popujve sllavë duke filluar nga Kostandinopoja).

Në vitin 886, Klementi themeloi shkollën e tij letrare në Ohër, e konsideruar jo vetëm si universiteti i parë në Ballkan dhe universiteti i parë sllav, por edhe më i lashti në Evropë, duke i paraprirë me gati 1 apo 2 shekuj universiteteve të Parmës, Bolonjës, Oksfordit apo Sorbonës, të cituara si më të vjetrat në Evropë).

Naumit i njohim manastirin e famshëm që mban emrin e tij në bregun jugor të liqenit, aty ku ndodhet dhe varri i tij, i kthyer në një nga vendet më të njohura të pelegrinazhit ortodoks. Vetë Ohri konsiderohet si Jeruzalemi i sllavëve.

Në Ohrin e mrekullueshëm, në fund të shekullit të XIII, në kupolat dhe muret e Kishës së Shën Nënës së Zotit Perivleptos, dy vëllezërit grekë, Michalis Astrapas dhe Eutychios, të formuar si piktorë në Malin e Athosit, thyen traditën e afreskeve bizantine duke sjellë elemente novatore në planin e perspektivës, realizmit, anës emocionale dhe sensibilitetit, të cilat do të revolucionarizonin pikturën evropiane, pasi do të përvetësoheshin dhjetë vjet më vonë në fresket e Kapelës Scrovegni në Padovë nga vetë Giotto, paraardhësi i Rilindjes Italiane.

Ishte përsëri këtu, në pjesën anësore të kësaj kishe, që në vitin 1516 u konceptua pinakoteka e parë, e konsideruar si galeria më e vjetër e artit në botë.

Nuk mbaron me kaq! Në anën tjetër të kreshtave malore që rrethojnë liqenin është Manastiri (Bitola), në Maqedoninë e Veriut, vendi ku ndodhen varrezat më të mëdha ushtarake franceze jashtë territorit të Francës (një tjetër është në Korçë, Shqipëri), dëshmi të kobshme dhe të heshtura të rëndësisë së Frontit Lindor gjatë Luftës së Parë Botërore, i cili luajti një rol jo të vogël në fitoren përfundimtare të Aleatëve, krejt i neglizhuar sot nga kujtesa perëndimore (ashtu si qindra luftëtarët afrikanë që prehen atje, larg vendlindjes së tyre).

Ndërsa në Florinë, Greqi, dhe rrethinat e saj, peizazhet u bënë sfondi dhe burimi i frymëzimit për shumë nga kryeveprat e Theo Angelopoulos, më evropiani i regjisorëve rajonalë.

E pra, nĂ« kĂ«tĂ« “tjetĂ«r EvropĂ«â€ qĂ« edhe Milan Kundera e la padrejtĂ«sisht nĂ« harresĂ«, ashtu si tĂ« gjithĂ« nĂ« PerĂ«ndim, pikĂ«risht pĂ«r faktin se Ă«shtĂ« tepĂ«r ortodokse dhe myslimane, zemra e tĂ«rĂ« EvropĂ«s rreh kĂ«tu mĂ« fort se kudo.

Dhe këtë zemër, të ardhur nga lashtësia por që është ende gjallë, të vendosur gjeografikisht majtas-poshtë, sepse më afër rrënjëve latine-kristiane dhe greke të qytetërimit evropian, duan ta zëvendësojnë me një zemër artificiale dhe pa shpirt, të shkëputur nga realiteti, për të projektuar nga kompjuteri një uniformitet peizazhesh ku gjithçka në botë të ngjasojë me një ekskavator gjigant global, për të shërbyer si sfond unik për video reklamuese turistike.

Në vend që të ruajmë territorin, ta bëjmë të jetojë më mirë apo ta ringjallim, barbarët përgatiten të shkaktojnë vdekjen e saj përfundimtare përmes një transplanti të kotë dhe pa asnjë perspektivë.

Projekti i Marinës së Pogradecit/Arlis Ndërtim.

Atë çfarë nuk arritën të zhdukin konfliktet e shumta që kanë përfshirë rajonin, nga luftërat ballkanike në fillim të shekullit të XX, me eksperimentet e artilerisë së rëndë apo deportimet dhe masakrat masive e deri te dy luftërat botërore, atë çka kanë dështuar të shkatërrojnë fashizmi, komunizmi, maoizmi dhe, më në fund, stalinizmi, në aspektin e jetës autentike dhe natyrës në brigjet e këtij liqeni, një grusht barbarësh të etur për para ka të ngjarë ta arrijë brenda pak muajsh.

4. Për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm: turizmit stacionar

Shqipëria gati po asfiksohet nga invazionet turistike, që në një farë mënyre i ka provokuar vetvetes: aeroporti i kryeqytetit, edhe pse i zgjeruar së fundmi, është i mbipopulluar gjatë gjithë stinës së verës.

Për të akomoduar turmat në rritje të pushuesve në plazh, një aeroport i dytë është duke marrë formë në jugperëndim të vendit, pranë Vlorës, midis estuarit të Vjosës dhe lagunës së Nartës, dy zona të mbrojtura natyrore, duke shpërfillur rrezikun e ndërprerjes së migracionit të zogjve, për të cilin zona shërben si ndalesë thelbësore.

Kufijtë e saj tokësorë po bëhen gati të pakalueshëm, rrugët janë të mbipopulluara, plazhet të tejngopura


Çka Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« ardhur keq Ă«shtĂ« fakti se ky fluks turistik nuk vjen nga dĂ«shira pĂ«r tĂ« zbuluar veçoritĂ« unike tĂ« kĂ«tij vendi – mĂ« ka ndodhur shpesh tĂ« dĂ«gjoj dialogje turistĂ«sh nĂ« kthim, teksa presin nĂ« sallonet e aeroportit, tĂ« cilĂ«t pyesin njĂ«ri-tjetrin se ç’do kĂ«tu ky flamur me dy koka shqiponjash, ose pse ka kaq shumĂ« xhami nĂ« kĂ«tĂ« vend evropian


Jo, arsyeja kryesore është se kostoja e jetesës është ende e ulët në krahasim me diku tjetër në bregun verior të Mesdheut. Dhe kur, ashtu si në Kroaci dhe Mal të Zi, çmimet edhe këtu do të rriten ndjeshëm, rrjedhat turistike do të zhvendosen akoma më në jug, po qe nevoja deri në Mozambik apo Bangladesh.

Ndaj, ky model zhvillimi turistik është pa të ardhme të vërtetë.

Nga ana tjetĂ«r, restoranti mĂ« i njohur nĂ« ShqipĂ«ri, “Mrizi i Zanave”, pranĂ« LezhĂ«s, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« vendit, shĂ«rben si pikĂ« referimi pĂ«r lĂ«vizjen globale “Slow Food”, ashtu si “Fustanella” nĂ« PetrelĂ«, njĂ« nga mĂ« tĂ« mirĂ«t nĂ« TiranĂ« dhe rrethinat e saj, tĂ« dy shembuj tĂ« agroturizmit qĂ« po pĂ«rhapet nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.

“Hani i GĂ«shtenjave”, nĂ« lartĂ«sitĂ« e Pogradecit, i konceptuar mbi njĂ« fermĂ« dhe me njĂ« pamje mahnitĂ«se mbi liqen, Ă«shtĂ« njĂ« shembull tjetĂ«r i kohĂ«ve tĂ« fundit.

Nuk mund të lëmë pa përmendur zonën e Përmetit, pranë kufirit jugor me Greqinë, e cila prej kohësh i është përkushtuar ekoturizmit. Këto iniciativa dëshmojnë se një lloj tjetër turizmi është i mundur në Shqipëri.

Shembull i përkryer është qasja tradicionale ndaj turizmit që lëvrohet ende përreth Liqenit të Ohrit, dhe kjo, pavarësisht frekuentimit të madh gjatë stinës së verës.

Ky model turizmi respekton jetĂ«n e banorĂ«ve dhe natyrĂ«n pĂ«rreth, autenticitetin e zonĂ«s, ku secili ruan karakterin dhe veçoritĂ« e veta specifike. Kjo lloj mĂ«nyre e tĂ« bĂ«rit turizĂ«m pĂ«rputhet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rkryer me idenĂ« e “gjendjes statike”, tĂ« teorizuar nga ekonomisti anglez John Stuart Mill: zhvillim pa prishur ekuilibrin natyror dhe kulturor, pĂ«rmirĂ«sim pa turbulluar gjithçka, progres pa shkatĂ«rrim – i vetmi progres i vĂ«rtetĂ«.

Ka shumĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« nĂ« zonĂ«n e Pogradecit pĂ«r tĂ« arritur kĂ«tĂ« “model statik”: pĂ«rmirĂ«simi i cilĂ«sisĂ« sĂ« ujit tĂ« lumit qĂ« derdhet nĂ« liqen; rregullimi i trotuareve dhe zonave pĂ«r kĂ«mbĂ«sorĂ«; pistat e biçikletave; sinjalizimi i shtigjeve pĂ«r shĂ«titje dhe i thesarĂ«ve natyrorĂ« dhe kulturorĂ«; zgjerimi i gamĂ«s sĂ« akomodimit tradicional, etj.

Sa do të na pëlqente të gjithëve, p.sh., ideja e krijimit të një muzeu të madh modern dedikuar liqenit, në vendin e projektit famëkeq.

Muze të tillë limnologjikë njihen gjithsej vetëm tre në botë, ndryshe nga muzetë oqeanografikë, të cilët janë të shumtë. Dhe njëri prej të treve ndodhet pikërisht në brigjet e Liqenit Baikal, shumë i ngjashëm me Liqenin e Ohrit, për nga vjetërsia me miliona vjet, biodiversiteti i jashtëzakonshëm, përfshirë speciet endemike, si edhe statusi i Trashëgimisë Botërore.

Pse jo pra njĂ« muze qĂ« pĂ«rshkruan dhe ilustron historinĂ« natyrore dhe kulturore tĂ« liqenit, duke filluar nga gjeologjia dhe biologjia e tij unike (origjina tektonike dhe karstike, mĂ«nyra e furnizimit me ujĂ«, korani, sfungjerĂ«t, algat mikroskopike, kĂ«rmijtĂ«, etj.), duke vazhduar mĂ« tej me vendbanimet e ndryshme nĂ« brigjet e liqenit, siç Ă«shtĂ« banesa qindravjeçare e sapozbuluar pranĂ« Linit, nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« bregut shqiptar, e njohur si vendbanimi mĂ« i vjetĂ«r i kĂ«tij lloji nĂ« EvropĂ«, pĂ«r tĂ« pĂ«rfunduar me figurat artistike dhe letrare qĂ« ka nxjerrĂ« ky vend, si fotografi Misto Çiçi apo piktori Anastas Kostandini, me salla tĂ« dedikuara promovimit tĂ« shkrimtarĂ«ve tĂ« tij tĂ« mĂ«dhenj por pak tĂ« njohur nĂ« botĂ«, si Lasgush Pogradeci dhe Mitrush Kuteli (letĂ«rsia shqiptare nuk fillon dhe mbaron me Ismail KadarenĂ«).

Një muze që mund të sponsorizohej nga vetë UNESCO.

Aktualisht, muzeu i vetëm që prezanton trashëgiminë natyrore dhe kulturore të zonës së Liqenit të Ohrit ndodhet në Strugë, në bregun verior maqedonas.

Ky muze, i themeluar në vitin 1928 nga Nikola Nezlobinski, një mjek rus i internuar pas Revolucionit të vitit 1917, ndodhet sot në gjendje jo të mirë megjithë pozicionin e tij të jashtëzakonshëm gjeografik, në Gjirin e Kockave, në Peƥtan. Gjithashtu, koleksionet arkeologjike të muzeut të vogël në Pogradec meritojnë një ambient më mbresëlënës.

Po ashtu, ai i dedikuar Misto Çiçit, i vendosur aktualisht nĂ« banesĂ«n e tij familjare, pĂ«r tĂ« mos folur pĂ«r shtĂ«pinĂ« e Lasgush Pogradecit, pothuajse e mbyllur shumicĂ«n e kohĂ«s.

Ky lloj muzeu mund të tërhiqte një shtresë tjetër turistësh, përfshirë ata përtej kufirit dhe gjithë vendeve sllave, për të cilët ndalesa e fundit është zakonisht manastiri i Shën Naumit.

Ky muze do tĂ« favorizonte pĂ«r rrjedhojĂ« edhe dialogun midis dy brigjeve, duke nderuar kĂ«shtu edhe Luan StarovĂ«n, shkrimtar i ushqyer pikĂ«risht nga gjithĂ« kĂ«to identitete lokale, tĂ« cilave u kushtoi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« veprĂ«s sĂ« tij, mendimtar largpamĂ«s i cili druhej se “Ballkani do tĂ« mbetet i mallkuar pĂ«r sa kohĂ« qĂ« kufijtĂ« e tij nuk do tĂ« harrohen”.

Muzeu mund të konceptohet në formën e një hapësire të vetme, të ajrosur dhe të hapur, me fasada transparente si vetë ujërat e liqenit, në mënyrë që të mos pengojë perspektivën dhe pamjen e liqenit nga qyteti apo të qytetit nga bregu i liqenit.

HapĂ«sira duhet tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« presĂ« ekspozita tĂ« pĂ«rkohshme dhe tĂ« promovojĂ« figura artistike, letrare dhe shkencore tĂ« anĂ«s tjetĂ«r tĂ« liqenit (Vangel KodĆŸoman, vĂ«llezĂ«rit Miladinov, Nikola Nezlobinski
).

Me një fjalë, krejt e kundërta e projektit aktual, i cili është opak, mbytës, si ndonjë Perde e Hekurt në breg të liqenit, apo si port-avion funebër i një flote që përgatitet ta gllabërojë liqenin, para të cilit flota franceze aktive gjatë Luftës së Parë Botërore e Ohrit dhe Prespës do të dukej në retrospektivë jo më kërcënuese se ajo e anijeve tradicionale të peshkimit.

Së fundi, një muze që do të nxirrte në dritë sfidat e ruajtjes së kësaj trashëgimie, rrezikun nga peshkimi i tepruar, nga ndotjet minerale, ndërtimet e pakontrolluara, ulja e niveleve të liqeneve, tashmë të dukshme në të dy liqenet e Prespës.

NdĂ«rsa vijat bregdetare kudo po tĂ«rhiqen pĂ«r shkak tĂ« ngritjes sĂ« niveleve tĂ« detit si rezultat i ngrohjes globale, nĂ« liqene po ndodh e kundĂ«rta: ato tĂ«rhiqen, siç Ă«shtĂ« shembulli konkret nĂ« liqenet e PrespĂ«s, tĂ« cilat rrezikojnĂ« tharjen, ashtu siç ndodhi me Detin Aral


Një peticion i qytetarëve, i nisur nga banorët e Pogradecit, mund të shihet dhe të nënshkruhet në adresën e mëposhtme: www.change.org/p/stop-ndërtimeve-shumëkatëshe-në-breg-të-liqenit-të-ohrit-në-pogradec

(Ky tekst u përshtat nga frëngjishtja me ndihmën e DeepL dhe Nevila Jozja.)

The post Një projekt turistik në UNESCO: Sa rrezikon Pogradeci trashëgiminë natyrore? appeared first on Citizens.al.

↗

BanorĂ«t e Rrjollit pĂ«rpara SPAK: “KĂ«rkojmĂ« pronat tona”

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

Pas tre ditĂ«sh pĂ«rplasje tĂ« dhunshme me policinĂ« kundĂ«r zhvillimit tĂ« resortit “Blue Borgo” nĂ« zonĂ«n mes ShĂ«ngjinit dhe VelipojĂ«s, banorĂ«t e Rrjollit u mblodhĂ«n sot para ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme (SPAK) ku kĂ«rkuan ndĂ«rhyrjen e drejtĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« zgjidhur konfliktin e pronĂ«sisĂ« sĂ« tokave ku po zhvillohet projekti.

NjĂ«soj si rreth njĂ« vit mĂ« parĂ« ata protestuan me pankarta para sĂ« njĂ«jtĂ«s godinĂ«, me tĂ« njĂ«jtĂ«n kĂ«rkesĂ«: Pezullimin e punimeve dhe hetimin e dokumentacionit qĂ« i kaloi pronĂ«sinĂ« kompanisĂ« “Gener 2”, tĂ« cilin ata e konsiderojnĂ« tĂ« bĂ«rĂ« me falsifikime.

Një vit më pas, sipas banorëve dhe avokatëve të tyre, nuk ka asnjë informacion nëse janë kryer veprime konkrete hetimore. Pas protestës së sotme, avokati Ndue Pjetra tha se SPAK ia ka deleguar çështjen Gjykatës dhe Prokurorisë së Shkodrës.

“Proces i zvarritur qĂ«llimisht”

Avokati i banorĂ«ve, Ndue Pjetra, i tha Citizens.al se zvarritja e deritanishme e procesit ka qenĂ« e qĂ«llimshme. Sipas tij, kjo i jep kohĂ« Fatmir ShpellzĂ«s, tĂ« dyshuar pĂ«r falsifikim dokumentesh pronĂ«sie, “tĂ« rregullojĂ« aktet”.

Pjetra kĂ«rkoi pĂ«rfshirjen e Inspektorati KombĂ«tar i Mbrojtjes sĂ« Territorit (IKMT), pĂ«r tĂ« verifikuar nĂ«se kompania “Gener 2”, qĂ« po punon nĂ« terren, po vepron nĂ« pĂ«rputhje me ligjin.

“NĂ«se rezulton se gjithçka Ă«shtĂ« nĂ« rregull, banorĂ«t do tĂ« tĂ«rhiqen nga kauza,” tha ai teksa shtoi se ata kanĂ« depozituar njĂ« padi civile nĂ« GjykatĂ«n e ShkodrĂ«s pĂ«r prishje tĂ« pronĂ«sisĂ« dhe njohje tĂ« saj nĂ« favor tĂ« banorĂ«ve, tĂ« cilĂ«t pretendojnĂ« se e zotĂ«rojnĂ« prej rreth 100 vitesh.

Prek Molla, banor i zonës, tha se të hënën, më 9 shkurt, ata do të paraqiten në institucionet e drejtësisë në Shkodër me qëllim që të kërkohet pezullimi i punimeve deri në një vendimmarrje përfundimtare.

Avokati Klodian Reçi ngriti shqetĂ«simin pĂ«r mungesĂ«n e kontrolleve institucionale. Ai paralelizoi reagimin e shpejtĂ« tĂ« IKMT-sĂ« ndaj ndĂ«rtimeve tĂ« vogla dhe private me mungesĂ«n e verifikimeve pĂ«r njĂ« projekt qĂ« shtrihet nĂ« rreth 146 hektarĂ« nga njĂ« investitor strategjik “nuk shkon as pĂ«r verifikime”.

Protesta u mbĂ«shtet edhe nga pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« partive opozitare, pĂ«rfshirĂ« “LĂ«vizja BashkĂ«â€ dhe “MundĂ«sia”. Ata ishin tĂ« pranishĂ«m edhe nĂ« protestĂ«n e zhvilluar njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« nĂ« Rrjoll, ku pati edhe njĂ« person tĂ« lĂ«nduar.

“Me firmĂ«n e saj, Belinda Balluku po u shkatĂ«rron jetĂ«n njerĂ«zve,” deklaroi Redi Muçi para SPAK-ut duke e cilĂ«suar konfliktin si pjesĂ« tĂ« njĂ« problemi tĂ« zgjatur 35-vjeçar tĂ« pronĂ«sisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.

Barbara Doda nga partia “MundĂ«sia”, shprehu mbĂ«shtetjen pĂ«r banorĂ«t.

Projekti i “Gener 2” parashikon njĂ« investim prej 280 milionĂ« eurosh pĂ«r ngritjen e 33 strukturave akomoduese dhe shĂ«rbimi, me objekte nga 3 deri nĂ« 10 kate mbi tokĂ« dhe njĂ« kat nĂ«ntokĂ«, pĂ«rfshirĂ« struktura hoteliere dhe sociale-kulturore.

Zona e zhvillimit parashikohet nĂ« rreth 146 hektarĂ« me distancĂ« rreth 2 kilometra larg monumentit natyror “Rana e Hedhun”. Ajo bĂ«n pjesĂ« nĂ« nĂ«nzonĂ«n 1b tĂ« “Peizazhit tĂ« mbrojtur Lumi i BunĂ«s-VelipojĂ«â€.

Në këtë nënzonë zbatohet shkalla e dytë e mbrojtjes mjedisore, e cila synon ruajtjen e biodiversitetit, duke lejuar aktivitete tradicionale, ekonomike dhe turistike, për sa kohë nuk cenojnë objektivat e mbrojtjes.

Me ndryshimet e Ligjit pĂ«r Zonat e Mbrojtura, nĂ« vitin 2024, u pĂ«rfshi edhe koncepti i “turizmit tĂ« ekselencĂ«s” i cili parashikon struktura akomoduese me standarde tĂ« larta arkitektonike dhe mjedisore.

Kështu, sipas nenit 33 të ligjit të rishikuar, tashmë lejohet zhvillimi i strukturave turistike 5-yje dhe infrastrukturës mbështetëse, edhe brenda zonave të mbrojtura.

Vendndodhja e projektit brenda zonĂ«s sĂ« mbrojtur “Lumi i BunĂ«s-Velipoje”/Citizens.al

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, njĂ« vlerĂ«sim i bĂ«rĂ« nga AKM ka dalĂ« nĂ« pĂ«rfundimin se projekti “Blue Borgo” nuk bie nĂ« kundĂ«rshtim me legjislacionin pĂ«r zonat e mbrojtura.

NĂ« njĂ« reagim publik mĂ« 5 shkurt, kompania “Gener 2” deklaroi se projekti “Blue Borgo”, i zhvilluar nga kompania tjetĂ«r pjesĂ« e grupit “Aba Blue Borgo” (Aba Holding), Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me tĂ« gjitha aktet ligjore dhe nĂ«nligjore nĂ« fuqi.

Sipas kompanisĂ«, nga faza e konceptimit deri nĂ« marrjen e lejes pĂ«rfundimtare tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« dhjetor 2025, janĂ« ndjekur tĂ« gjitha procedurat ligjore. “Gener 2” thotĂ« se janĂ« zhvilluar dĂ«gjesa publike dhe se nuk Ă«shtĂ« cenuar asnjĂ« e drejtĂ« pronĂ«sie.

Kompania i cilëson të pabazuara dhe dezinformuese pretendimet për paligjshmëri. Ajo shprehet e vendosur ta vijojë projektin brenda afateve, duke e konsideruar projektin një stacion të rëndësishëm turistik për zonën.

Prej më shumë se një viti, konflikti mes banorëve që pretendojnë pronësinë e tokave dhe kompanisë që ka marrë lejen e ndërtimit mbetet pezull. Asnjë institucion i drejtësisë nuk ka dhënë ende një vendim përfundimtar.

“Kur do t’u vijĂ« radha kĂ«tyre çështjeve?” pyeti avokati Reçi, “Kur tĂ« kenĂ« vdekur dhe ato qĂ« kanĂ« qenĂ« para tyre, apo vetĂ«m pasi resortet tĂ« jenĂ« ndĂ«rtuar dhe tĂ« mos zhbĂ«hen mĂ«?”

Lexoni gjithashtu:

The post BanorĂ«t e Rrjollit pĂ«rpara SPAK: “KĂ«rkojmĂ« pronat tona” appeared first on Citizens.al.

↗

“Mur mĂ« mur” me çerdhen dhe kopshtin: Kulla 20 kate te “21 Dhjetori”

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

NĂ« zonĂ«n e “21 Dhjetorit,” nĂ« RrugĂ«n e KavajĂ«s, ngjitur me “Çerdhen Nr. 24”, “Kopshtin Nr.43” dhe “QendrĂ«n Komunitare tĂ« ShĂ«ndetit Mendor Nr.2” po ndĂ«rtohet njĂ« kullĂ« 20-katĂ«she me katĂ«r kate nĂ«ntokĂ«.

Punimet nĂ« kantier vijojnĂ«, pavarĂ«sisht se rreth tij shĂ«rbehet kujdes institucional pĂ«r fĂ«mijĂ«t dhe personat me shqetĂ«sime tĂ« shĂ«ndetit mendor. HapĂ«sira mes institucioneve dhe kantierit Ă«shtĂ« “mur mĂ« mur”.

GazetarĂ«t e Citizens.al u interesuan pĂ«r tĂ« marrĂ« informacion nĂ«se pĂ«r projektin nĂ« fjalĂ« ka pasur konsultime me institucionet. Nga çerdhja na u tha se informacionet vijnĂ« pĂ«rmes DrejtorisĂ« sĂ« Kopshteve dhe Çerdheve tĂ« TiranĂ«s.

Punonjësit pohuan se nuk mund të komentojnë publikisht projektin pa autorizim të drejtorisë, e cila nuk ishte e arritshme për koment.

Shqetësimi për ndikimin social

Kulla quhet “Nomad Building”, ajo Ă«shtĂ« projektuar nga studioja “Dalmat Architecture” dhe po zhvillohet nga kompania “Artech Group”.

Projekti mori lejen e zhvillimit nga qeveria më 2 prill 2024 dhe lejen e ndërtimit rreth një muaj më vonë. Leja theu rregullin e caktuar nga Plani i Përgjithshëm Vendor (PPV), që parashikonte një intensitet ndërtimi 2.8 për zonën dhe lartësi maksimale prej 8 katesh.

Sikurse e kemi analizuar dhe më parë në Citizens.al, norma e kritereve të PPV-së dhe PDV-ve mund të tejkalohet përmes vendimeve të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), organ që drejtohet nga Kryeministri.

Me vendimet e saj KKTU-ja mund tĂ« vendosĂ« pĂ«rjashtime nga rregulloret. MirĂ«po shpeshtĂ«sia e kĂ«tyre “pĂ«rjashtimeve” ka bĂ«rĂ« qĂ« tashmĂ« normĂ« tĂ« jenĂ« vetĂ« tejkalimet e planit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m dhe ngritja nĂ« intensitet dhe lartĂ«si mĂ« tĂ« larta.

Lexo: Përjashtimi u bë normë, kullat në ish-bllok thyejnë kriteret e Planit Urbanistik

Në projektin e kullës intensiteti i ndërtimit është 8.8 dhe lartësia ka shkuar në 20 kate.

Zhvilluesit thonë se po i japin zgjidhje zonës që deri në vitin 2024 kishte një strukturim kaotik urban me ndërtesa kryesisht 1-katëshe dhe se në përfundim të projektit rreth 60% e sipërfaqes së truallit do të jepet për shfrytëzim si hapësirë publike.

Megjithatë shqetësues është fakti se projekti po zhvillohet krah tre institucioneve që ofrojnë shërbime shëndetësore dhe edukimi. Punimet zhvillohen me orare deri në 00:00 dhe në fazat e mëvonshme mund të ndikojë edhe më shumë me zhurmat apo nivelin e pluhurave.

Një model që po përsëritet

Ndërtimi i kullave pranë institucioneve arsimore apo shërbimeve publike nuk është më rast i izoluar në Tiranë.

NĂ« ish-Bllok, banorĂ« tĂ« tre pallateve pranĂ« shkollĂ«s 9-vjeçare “Emin Duraku” protestuan kundĂ«r njĂ« kulle 16-katĂ«she qĂ« nisi tĂ« ndĂ«rtohej aty. Çështja po ndiqet aktualisht nĂ« gjykatĂ«, ndĂ«rsa punimet nĂ« terren kanĂ« vijuar.

NĂ« Bulevardin “Bajram Curri” Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« publik gjithashtu plani pĂ«r njĂ« kullĂ« 19-katĂ«she pranĂ« shkollĂ«s 9-vjeçare “1 Maji”. NjĂ« skenar i ngjashĂ«m planifikohet tĂ« vijojĂ« edhe pranĂ« Kopshtit Nr.41 te “Rruga PjetĂ«r Budi”, ku njĂ« pallat 9-katĂ«sh pritet tĂ« ngrihet pranĂ« murit tĂ« kopshtit.

NĂ« raste tĂ« tjera, zhvillimet kanĂ« parashikuar edhe zhvendosjen e institucioneve ekzistuese. NjĂ« prej tyre Ă«shtĂ« jetimorja “Zyber Hallulli”, e cila pritet tĂ« zhvendoset nga trualli aktual dhe tĂ« riorganizohet te zona e ish-vilave gjermane.

NĂ« vend tĂ« saj planifikohet ndĂ«rtimi i tre kullave deri nĂ« 35 kate. KĂ«shtu, zhvillimet “mur mĂ« mur” me institucionet publike po kthehen nĂ« normĂ« teksa transparenca, konsultimi me komunitetin mbeten ende tĂ« paqarta.

Lexoni gjithashtu:

The post “Mur mĂ« mur” me çerdhen dhe kopshtin: Kulla 20 kate te “21 Dhjetori” appeared first on Citizens.al.

↗

Shpallet fituesi, tre kulla deri 35 kate te “Zyber Hallulli”

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Konkursi pĂ«r zhvillimin e truallit tĂ« jetimores “Zyber Hallulli” u mbyll sot me shpalljen e dy fituesve tĂ« ndarĂ«: grupi i udhĂ«hequr nga studio Rojkind Arquitectos do tĂ« zhvillojĂ« 3 kulla deri 35 kate, ndĂ«rsa grupi i udhĂ«hequr nga Hector Barroso do tĂ« zhvillojĂ« kampusin e ri tĂ« jetimores dhe zyrave tĂ« inspektorateve te ish-vilat gjermane.

Vendimi u mor pas rreth katër orësh diskutime, ku juria arriti në përfundimin se asnjë projekt-propozim nga 5 grupet finaliste nuk i trajtonte në mënyrë plotësisht të suksesshme kërkesat duke bërë kështu që fituesit të ishin të ndarë sipas funksioneve.

Pesë finalistë, e njëjta qasje vertikale

Pavarësisht ndarjes së çmimeve, prezantimet e pesë projekteve finaliste treguan një uniformitet të qartë në qasje: të gjitha studiot propozuan tre deri në katër kulla me lartësi deri në 45 kate.

Trualli i ish-jetimores u trajtua nga të gjitha ekipet si një nyje intensive zhvillimi imobiliar, ku dominoi vertikalizimi, densiteti i lartë dhe funksionet rezidenciale elitare, ndërsa hapësirat publike mbetën të kufizuara dhe kryesisht dekorative.

Projekti i Rojkind Arquitectos S.C pĂ«r kulla te “Zyber Hallulli”/KISH.

Ndryshimet mes projekteve u kufizuan në fasada, volumetri dhe gjuhë simbolike, por asnjë prej tyre nuk doli nga paradigma e zhvillimit intensiv vertikal, duke e kthyer konkursin më shumë në një garë estetike sesa në një debat real mbi alternativat e përdorimit të truallit publik.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, nga Sazani te Zyber Hallulli

Juria përbëhej nga Kryeministri Edi Rama, drejtueset e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH), Agjencisë së Zhvillimit të Territorit dhe Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit, si dhe arkitektë ndërkombëtarë.

Në këtë përbërje ra në sy mungesa e përfaqësimit të Bashkisë Tiranë, e cila në konkurse të mëparshme ishte e përfshirë drejtpërdrejt në vendimmarrje përmes kryetarit Erion Veliaj, aktualisht në paraburgim si i pandehur për akuzat e korrupsionit dhe pastrimit të parave.

Mungesa e pushtetit lokal në një projekt me ndikim të drejtpërdrejtë urban për kryeqytetin ngre pikëpyetje mbi formulën e vendimmarrjes dhe rolin e bashkisë në zhvillimet madhore të Tiranës.

ÇfarĂ« parashikonte thirrja e KISH?

Thirrja “duo pĂ«r projekt-propozim dhe investim”, e hapur mĂ« 15 shtator 2025, parashikonte shpĂ«rnguljen e jetimores dhe zyrave tĂ« shĂ«rbimeve tĂ« punĂ«s nga trualli aktual, si dhe ndĂ«rtimin e njĂ« kampusi tĂ« ri te rruga “Gramoz Pashko”, nĂ« ish-kompleksin rezidencial tĂ« diplomatĂ«ve tĂ« GjermanisĂ« Lindore.

Sipas kushteve, ndërtimi i godinave të reja për jetimoren dhe zyrat do të mbulohet nga investitori privat, ndërsa një pjesë e sipërfaqes së ndërtimit në kullat e reja do të jepet për përdorim publik.

Gara pĂ«r zhvillimin e truallit u fitua nga grupi i kryesuar prej studios Rojkind Arquitectos S.C (me bashkĂ«punĂ«torĂ« Asab, Son Engineering & Construction, dhe Julian Kasharaj). Ky grup qe angazhuar nga kompania Motus (e zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«si Idajet Ismailaj, aksionere nĂ« kompaninĂ« Alb-Star e njohur pĂ«r ndĂ«rtimin e stadiumit “Arena KombĂ«tare”).

“Quhet Kor, si zĂ«ri i shumĂ« njerĂ«zve” tha gjatĂ« prezantimit arkitekti meksikan tĂ« projektit qĂ« parashikon tre kulla 20-25-35 katĂ«she tĂ« lidhura me ura (korridore tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta) dhe shfrytĂ«zim maksimal tĂ« truallit pĂ«r parking (rreth 3,500 m2). Dy prej kullave parashikohen pĂ«r rezidenca teksa fasada propozohet tĂ« jetĂ« e varur me forma unike tĂ« çrregullta.

Projekti i Taller Hector Barroso i kampusit të ri të jetimores te ish-vilat gjermane/KISH.

Ndërsa pjesa e kampusit të ri të jetimores iu dha grupit të kryesuar nga studio Taller Hector Barroso (me bashkëpunëtorë Studio B&L, Doriana Bleta, Agim Seranaj dhe Ardian Paci). Ky grup qe angazhuar nga PROGEEN (e zotëruar nga sipërmarrësi Genc Kuçuku, i cili mbetet në diskutime me KISH për të zhvilluar projektin e Void Tower në këmbim të ndërtimit të zyrave qeveritare te Komuna e Parisit).

Lexo: Darka e Sazanit, si u vu pasuria publike në tryezë

Pritet qĂ« mes dy investitorĂ«ve tĂ« paraqitet ofertĂ« ndaj KISH pĂ«r t’u vendosur mĂ« pas se cili do tĂ« jetĂ« sipĂ«rmarrĂ«si qĂ« do tĂ« pĂ«rfitojĂ« tĂ« drejtĂ«n pĂ«r ta zhvilluar kĂ«tĂ« thirrje.

Ndër grupet e tjera propozuese ishin:

  • BE-IS (e sipĂ«rmarrĂ«sit Hamz Islamaj) dhe CEBRA Arkitekter A/S, me LOFT Architects dhe Superflex Studio
  • Gruppo Koni SRL (e sipĂ«rmarrĂ«sve Nik dhe SandĂ«r Nikolli), qĂ« pĂ«rfshin Stefano Boeri Architetti, Gross.Max, AEI Progetti dhe artistin Patrick Tuttofuoco, sĂ« bashku me kontraktorĂ« lokalĂ«
  • DIAGONAL Projektim & Zbatim (e sipĂ«rmarrĂ«sit Nikolin Jaka), + ASL shpk me Carrilho da Graca Arquitectos.

Diskurs optimist, bilanc problematik

NĂ« fjalĂ«n e tij para konkursit, Kryeministri Edi Rama e paraqiti thirrjen si njĂ« mundĂ«si pĂ«r krijimin e kushteve mĂ« tĂ« mira pĂ«r fĂ«mijĂ«t jetimĂ« dhe si pjesĂ« tĂ« njĂ« serie veprash madhore arkitekturore qĂ«, sipas tij, e kthejnĂ« ShqipĂ«rinĂ« nĂ« pikĂ« referimi pĂ«r arkitektĂ«t ndĂ«rkombĂ«tarĂ« dhe nĂ« njĂ« “universitet tĂ« hapur” pĂ«r brezat e rinj.

Por përtej këtij diskursi, bilanci i KISH në konkurset për pronat publike mbetet problematik. Në më shumë se 16 thirrje të hapura prej vitit 2024, nuk është njoftuar asnjë kontratë finale e përfunduar, ndërsa në të paktën një rast investitori i shpallur fitues është tërhequr (AIBA Company te thirrja për Void Tower).

Projekti i Rojkind Arquitectos S.C pĂ«r kulla te “Zyber Hallulli”/KISH.

Edhe thirrja për Bibliotekën Kombëtare, e lidhur me ndërtimin e një kulle në të njëjtën zonë, u anulua për mungesë interesimi dhe aktualisht nuk ka një proces të ri të hapur.

Në praktikë, puna e Korporatës dhe agjencive partnere ka prodhuar kryesisht konkurse dhe projekte në formë vizualizimesh, me një faturë prej të paktën 1.4 milionë euro shpërblime për finalistët, por pa rezultate konkrete në terren.

Ndërkohë, fakti që pesë studio të ndryshme përfundojnë në të njëjtën zgjidhje urbane (3 kulla!) sugjeron se korniza e konkursit ishte e orientuar që në fillim drejt ndërtimeve shumëkatëshe (paralajmëruar nga Citizens.al që në fillim), duke lënë pak ose aspak hapësirë për modele alternative zhvillimi.

NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, konkursi pĂ«r “Zyber Hallullin” nuk hap njĂ« debat mbi interesin publik, por e konsolidon mĂ« tej praktikĂ«n ku trualli publik shihet kryesisht si potencial ndĂ«rtimi maksimal, ndĂ«rsa funksioni social dhe ndikimi urban mbeten çështje dytĂ«sore dhe madje shpĂ«rngulen sa mĂ« larg rrugĂ«ve kryesore tĂ« kryeqytetit.

Lexoni gjithashtu:

The post Shpallet fituesi, tre kulla deri 35 kate te “Zyber Hallulli” appeared first on Citizens.al.

↗

Përmbytjet në Durrës nxisin protesta, kërkohet shpallja e emergjencës

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

Qytetarë dhe aktivistë të Lëvizjes Bashkë protestuan të premten para Bashkisë së Durrësit, duke kërkuar përgjegjësi për përmbytjet masive që goditën qytetin këtë javë.

Me pankarta dhe thirrje si “OligarkĂ« mbi ujĂ«, qytetarĂ« nĂ«n ujĂ«!” protestuesit akuzuan institucionet pĂ«r neglizhencĂ«, dĂ«shtim dhe afera korruptive.

Përmbytjet e fundit e gjetën Durrësin të papërgatitur. Lagje të tëra u mbuluan nga uji, ndërsa qindra familje u detyruan të largohen nga banesat duke u vendosur përkohësisht në hotele private, një zgjidhje e ndërmarrë nga qeveria edhe në periudhën e tërmetit të 26 nëntorit 2019 apo dhe gjatë pandemisë.

Banorët e zonave të prekura thonë se kjo është hera e dytë brenda një sezoni dimëror që përmbyten. Sipas tyre, reshjet nuk ishin të pazakonta për qytetin, por përmbytjet ndodhën kryesisht prej abuzimeve me tenderët e pastrimeve dhe rregullimit të kanaleve kulluese.

“Kemi parĂ« shira shumĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha se kaq,” tha Vladimir Agalliu, banor i lagjes 15 nĂ« SpitallĂ«. “Por nuk kemi pasur kurrĂ« kĂ«to pĂ«rmbytje,” shtoi ai.

Aktivistët theksuan se problemi nuk lidhet me motin, por me infrastrukturën dhe keq-qeverisjen. Sipas tyre, sistemi i kullimit është i amortizuar, i mbingarkuar dhe devijuar qëllimisht për të përkrahur koncesionin e portit në Porto Romano.

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, LĂ«vizja BashkĂ« akuzoi sĂ«rish BashkinĂ« e DurrĂ«sit dhe kompaninĂ« koncesionare tĂ« portit tĂ« ri – e zotĂ«ruar nga grupi Kastrati – pĂ«r mbylljen e kanaleve tĂ« kullimit.

Sipas tyre, kanalet e kodrĂ«s sĂ« DurrĂ«sit janĂ« bllokuar pĂ«r t’i lehtĂ«suar punĂ«n koncesionit. 

Ky proces, sipas protestuesve, ka rritur presionin mbi hidrovorin dhe ka përkeqësuar përmbytjet. Ata kërkuan për këtë hetim të plotë për projektin e portit, kanaleve të devijuara dhe ndikimin e tyre në qytet.

Autoritetet nuk kanë reaguar publikisht ndaj këtyre akuzave, teksa grupi Kastrati ka mohuar për Citizens.al të ketë lidhje me përmbytjen.

As Bashkia dhe as institucionet qendrore nuk kanë dhënë shpjegime zyrtare.

Banorët e lagjeve të përmbytura përshkruan një situatë kaotike. Disa prej tyre mundën të marrin ndihma vetëm pas mesnatës të së hënës.

Sadete Ymeri, banore e lagjes Iliria në zonën e plazhit, tregoi se u shpërngul nga banesa rreth orës 02:30. Ajo u dërgua në një hotel vetëm me rrobat e trupit pasi gjatë ditës nuk kishte mundur të merrte asnjë ndihmë.

“Ne nuk dimĂ« çfarĂ« do tĂ« bĂ«het,” tha ajo teksa tregoi me telefon pĂ«rmbytjen e shtĂ«pisĂ« sĂ« saj dhe tramuĂ«n e zgjimit me ujin nĂ«n kĂ«mbĂ« dhe frikĂ«n se mos i ndodhte ndonjĂ« gjĂ« fĂ«mijĂ«ve.

Aktivistët e Lëvizjes Bashkë theksuan se përmbytjet nuk mund të justifikohen si fatkeqësi natyrore. Sipas tyre, dëmi është institucional dhe i parandalueshëm.

Për këtë ata bënë thirrje për shpalljen e emergjencës kombëtare. Sipas tyre, situata kërkon vendime formale dhe jo deklarata politike. 

“Emergjenca nuk shpallet me fjalĂ«,” theksoi urbanisti Artan Kacani nga LĂ«vizja BashkĂ«. “Ajo shpallet me firmĂ«, me vulĂ« dhe me pĂ«rgjegjĂ«si penale,” shtoi ai.

Protestuesit kërkuan gjithashtu dëmshpërblim real për familjet e prekura. Ata thanë se qytetarët nuk mund të përballojnë të vetëm pasojat e krizës.

Një viktimë nga përmbytjet

Protesta u shoqërua edhe me kërkesa për hetim të vdekjes së një punonjësi të ndërmarrjes komunale. Sipas aktivistëve, ai humbi jetën gjatë ditëve të përmbytjeve. Rasti është nën hetim nga Prokuroria e Durrësit.

Hetimi përfshin shkaqet e vdekjes dhe përgjegjësitë institucionale për situatën e krijuar.

Prokuroria njoftoi të enjten se ka nisur gjithashtu verifikimet për shkaqet dhe pasojat e përmbytjeve.

Fokusi është te infrastruktura, mirëmbajtja dhe veprimet e institucioneve vendore. Deri tani, Bashkia e Durrësit nuk ka dhënë një përgjigje të detajuar për akuzat e ngritura nga qytetarët, aktivistët e shoqërisë civile por edhe partitë e opozitës.

Banorët dhe aktivistët thonë se mungesa e transparencës po rrit mosbesimin. Për ta, përmbytjet janë simptomë e një modeli zhvillimi që favorizon ndërtimin mbi sigurinë.

Një model që, sipas tyre, po e kthen krizën në normalitet. Ndërsa hetimet vijojnë, banorët kërkojnë përgjigje dhe garanci.

Pyetja mbetet nëse përmbytjet e Durrësit, një qytet që nuk ka harruar ende plagët e lëna pas nga tërmeti i 2019, do të trajtohen si alarm serioz apo si një tjetër episod i harrueshëm sezonal.

Kjo ishte protesta e tretë pas të paktën dy të tjerave që u zhvilluan pasditen e së enjtes para bashkisë. Ndërkohë dy protesta të tjera janë thirrur gjithashtu edhe të premten.

Lexoni gjithashtu:

The post Përmbytjet në Durrës nxisin protesta, kërkohet shpallja e emergjencës appeared first on Citizens.al.

↗

As Veliera, as tenderĂ«t publikĂ«, s’e shpĂ«tuan DurrĂ«sin nga pĂ«rmbytjet

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

DurrĂ«si u pĂ«rball sĂ«rish me pĂ«rmbytje tĂ« mĂ«dha, pavarĂ«sisht investimeve tĂ« shumta nĂ« emĂ«r tĂ« “modernizimit urban”. “Kryevepra” e kĂ«tij transformimi, projekti “Veliera”, u zhyt pĂ«r tĂ« disatĂ«n herĂ« nĂ«n ujĂ« bashkĂ« me qendrĂ«n e qytetit.

Reshjet e dendura bllokuan qarkullimin dhe ekspozuan dobësitë strukturore të menaxhimit të ujërave dhe planifikimit urban. Pjesa e poshtme e monumentit, e promovuar si atraksion arkitektonik, u kthye në një pishinë.

Ndryshe nga përmbytjet e 10-11 shtatorit 2025, ajo e datave 5-6 janar 2026, nuk pa ndonjë fatkeq që mbeti me makinë i zhytur nën ujë, megjithatë skenat e njerëzve që lundronin me kanoe bënë xhiron e rrjetit.

Përmbytjet e Durrësit prekën ish-Kënetën, Shkozetin dhe Currilat, duke dëmtuar qindra shtëpi, biznese dhe tokë bujqësore. Qytetarët raportuan dëme të përsëritura, duke vënë në pikëpyetje funksionimin e rrjetit kullues.

Bashkia deklaroi se po punonte për stabilizimin e situatës. Por urbanistë dhe ekspertë paralajmëruan se sistemi i menaxhimit të ujërave ka dështuar në mënyrë strukturore.

NjĂ« dekadĂ« beton, “Veliera” mbeti njĂ« pishinĂ«

“Veliera” nisi tĂ« ndĂ«rtohej nĂ« vitin 2016. Zyrtarisht nuk ka pasur kurrĂ« njĂ« ceremoni pĂ«rurimi pavarĂ«sisht se tashmĂ« bĂ«hen rreth 10 vite nga punimet.

Situata e përmbytjes së Velierës në janar 2026/Citizens.al

Fillimisht projekti u financua me 4.7 milionë euro dhe u zbatua nga bashkëpunimi i kompanive Fusha-Everest. Por kostot u shtuan dhe vlera mendohet të jetë rritur pasi janë kryer vazhdimisht investime të tjera.

Në një raportim të mëparshëm, në janar 2024, Bashkia Durrës konfirmoi për Citizens.al se kostoja kishte arritur 8.5 milionë euro.

Qytetarë, aktivistë dhe ekspertët të trashëgimisë  kulturore e kundërshtuan projektin me protesta dhe padi gjyqësore duke theksuar se punimet dëmtonin zonën historike dhe shtresat arkeologjike.

Por pas 13 seancash gjyqësore, Gjykata Administrative pezulloi çështjen dhe në shkurt 2019, Gjykata e Apelit e mbylli përfundimisht atë duke i hapur rrugën përfundimit të projektit.

Më 22 prill 2021, çështja u kthye për hetim në Prokurorinë e Durrësit, por edhe pse parashikohej përfundimi i hetimeve brenda tre muajsh, ende nuk ka vendim përfundimtar për dëmet.

“Bllokimi i kanaleve shkarkuese”

Urbanisti Artan Kacani argumentoi me disa denoncime në rrjet se përmbytjet në Durrës shkaktohen kryesisht nga keqmenaxhimi i kanaleve kulluese. Ai u përqendrua kryesisht në zonën veriore të qytetit duke pretenduar për bllokimin e kanalit shkarkues në Porto-Romano.

Kacani analizon se duhet tĂ« jetĂ« mĂ« vete kanali i kullimit tĂ« kodrĂ«s,  mĂ« vete hidrovori dhe njĂ«jtĂ« kanali i ShĂ«n Vlashit, e tĂ« trija duhet tĂ« kishin dalje nĂ« grykĂ«n e Porto – Romanos. Por sipas tij , koncesionari i portit MBM, qĂ« zotĂ«rohet nĂ« aksione shumice nga grupi Kastrati, ka devijuar kanalin kullues tĂ« kodrĂ«s.

“Nuk mund tĂ« futet kanali i kullimit tĂ« kodrĂ«s nĂ«pĂ«r tuba privatĂ«,” tha Kacani pĂ«r Citizens.al

BanorĂ«t, sipas tij, kanĂ« improvizuar rrugĂ« alternative pĂ«r ta çuar ujin aty ku shkonte gjithmonĂ«, pasi bashkia i ka mbyllur kalimet e vjetra tĂ« ujit. Nga ana tjetĂ«r Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar njĂ« kanal betoni, i cili sipas Kacanit quhet “hidrovor i dytĂ«â€. Por ai thekson se ky nuk funksionon si i tillĂ«.

“Kanali betonit Ă«shtĂ« zgjidhja qe ka dhĂ«ne bashkia pĂ«r devijimin e ujit dhe institucionet pĂ«rkatĂ«se, e cilĂ«sojnĂ« si hidrovor tĂ« dytĂ«, qĂ« Ă«shtĂ« e pavĂ«rtetĂ«, sepse ka vetĂ«m njĂ« hidrovor funksional,” pĂ«rmbylli urbanisti.

Qëndrimi i Kacanit u mbështet nga Lëvizja Bashkë, e cila më vonë shpërndau në rrjet edhe një paraqitje grafike të hartës së supozuar nga ku shkaktohet përmbytja.

Grupi Kastrati mohoi të ketë pasur ndikim në situatën e përmbytjeve. Znj. Ornela Bego, Drejtore e Marketingut dhe Komunimit theksoi se nuk ka asnjë bllokim kanalesh dhe se porti nuk ka ndikuar asnjëherë te funksioni i tyre apo i hidrovorit.

Harta e bllokimeve të kanaleve të kullimit, sipas Kacanit dhe Lëvizjes Bashkë.

“Hidrovori ekzistues, dhe ai i vjetĂ«r, funksionojnĂ« krejtĂ«sisht nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur nga porti MBM. Funksioni i tyre nuk Ă«shtĂ« cenuar nĂ« asnjĂ« moment nga aktiviteti portual,” u shpreh Bego duke theksuar se kjo Ă«shtĂ« “lehtĂ«sisht e vĂ«rtetueshme nĂ« terren”.

Tenderi 20 milionë euro nuk i zgjidhi problemet

NĂ« nĂ«ntor 2021, Bashkia hapi tenderin “Rehabilitimi i infrastrukturĂ«s sĂ« rrjetit nĂ« zonĂ«n Porto Romano-KĂ«netĂ«â€. Projekti, pjesĂ« e programit tĂ« rindĂ«rtimit, kishte vlerĂ« rreth 20 milionĂ« euro dhe pĂ«rfshinte edhe sistemimin e rrjetit tĂ« ujĂ«rave tĂ« shiut.

Fitues u shpall një konsorcium me tre kompani: 2T-Vëllezërit Hysa-Adriatik. Megjithatë, përmbytjet e fundit tregojnë se rrjeti i ujërave të shiut duket të ketë mbetur i paplotë.

Citizens.al kërkoi koment nga Bashkia Durrës në lidhje me situatën dhe nëse ka pasur efekt nga investimet e fundit. Institucioni tha se përgjegjëse për situatën ishte struktura e Shtabit të Emergjencave, e cila ishte e paarritshme nga Citizens.al deri në botimin e artikullit.

Prof. Dr. Zydi Teqja, profesor i “ArkitekturĂ«s sĂ« Peizazhit” nĂ« Universitetin BujqĂ«sor tĂ« TiranĂ«s, kujtoi pĂ«rmes njĂ« postimi nĂ« rrjetet sociale se strategjitĂ« moderne tĂ« BE-sĂ« synojnĂ« tĂ« mbajnĂ« ujin nĂ« terren, ta ngadalĂ«sojnĂ« dhe ta shpĂ«rndajnĂ«. NĂ« DurrĂ«s, tha ai, uji tentohet tĂ« shtyhet me forcĂ« jashtĂ« qytetit.

Sipas tij, pĂ«rmbytja Ă«shtĂ« rikthim i natyrshĂ«m i njĂ« realiteti hidrologjik qĂ« planifikimi urban ka zgjedhur ta injorojĂ«. NĂ« njĂ« postim tjetĂ«r ai theksoi se kishte vite qĂ« shkruante pĂ«r pĂ«rmbytjet nĂ« ShqipĂ«ri dhe se kishte bĂ«rĂ« propozime nĂ« nivele tĂ« ndryshme tĂ« qeverisĂ«, por qĂ« “si duket askush nuk do t’ia dijĂ«â€.

Ndërsa intensiteti i reshjeve ra të mërkurën, shumë qytetarë kërkuan ndihmë dhe dëmshpërblim. Të njëjtat kërkesa u dëgjuan edhe në qytete të tjera, ku banorët akuzojnë mungesën e reagimit shtetëror.

Lexoni gjithashtu:

The post As Veliera, as tenderĂ«t publikĂ«, s’e shpĂ«tuan DurrĂ«sin nga pĂ«rmbytjet appeared first on Citizens.al.

↗

Akuadromi nĂ«n presionin e kullave: TjetĂ«r “konkurs rehabilitimi” poshtĂ« digĂ«s sĂ« liqenit

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Qeveria dhe Bashkia TiranĂ« synojnĂ« tĂ« “rehabilitojnĂ«â€ pishinat te diga e Liqenit Artificial, njohur si Akuadromi (Aquadrome) apo dhe Akuaparku (Aquapark).

Konkursi i projektimit, i hapur për herë të dytë, po kalon pa informacione nëse ka ngjallur interes. Ndërkohë zona është e rrethuar nga projekte kullash, të cilat kushtëzojnë tejmase zhvillimin e së vetmes hapësirë publike të mbetur aty.

Konkursi për Akuadromin favorizon kullat

MĂ« 15 shtator 2025, qeveria dhe Bashkia e TiranĂ«s hapĂ«n konkurs arkitekture pĂ«r riprojektimin e zonĂ«s sĂ« Akuadromit – njĂ« prej hapĂ«sirave mĂ« tĂ« lakmuara pĂ«r ndĂ«rtim pranĂ« digĂ«s sĂ« Liqenit Artificial. NjĂ« konkurs i mĂ«parshĂ«m – hapur nĂ« mars 2025 – dĂ«shtoi.

Sipas njoftimeve zyrtare, gara – e cila sipas kalendarit, mĂ« 6 janar pĂ«rmbylli fazĂ«n e dytĂ« tĂ« dorĂ«zimit tĂ« propozimeve – synon “rehabilitimin e Akuaparkut tĂ« TiranĂ«s” dhe integrimin e tij me mjedisin pĂ«rreth, pĂ«rmes “njĂ« qasjeje bashkĂ«kohore tĂ« peizazhit, sportit dhe rekreacionit”.

Në letër kërkohen zhvillime me parametra të larta për 6 pishinat, kompleksin sportiv dhe mjediset përreth, të cilave u shtohen edhe sauna.

Por pas kĂ«saj nisme“kulturore dhe ekologjike” fshihet njĂ« tjetĂ«r betejĂ« urbane pĂ«r kontrollin e zonĂ«s mĂ« tĂ« vlefshme poshtĂ« digĂ«s sĂ« Liqenit Artificial – aty ku tashmĂ« kanĂ« mbirĂ« projekte tĂ« reja kullash.

Ilustrim grafik gjendjes së pishinave te Akuadromi/Citizens.al

Sipas kushteve të konkursit, studiot e përzgjedhura duhet të propozojnë një qendër multifunksionale me pishina të brendshme e të jashtme, zona sportive, hapësira publike të gjelbra, si dhe shërbime komerciale. 

Por, projekti duhet tĂ« lidhet me Parkun e Liqenit, Kopshtin Zoologjik e atĂ« Botanik dhe Parkun Olimpik, duke krijuar njĂ« “rrjet tĂ« vazhdueshĂ«m tĂ« gjelbĂ«r” rreth perimetrit tĂ« digĂ«s.

NĂ« letĂ«r, ideja duket frymĂ«zuese. Por ky Ă«shtĂ« versioni institucional i njĂ« procesi tĂ« njohur tashmĂ« nĂ« TiranĂ«, qĂ« fillon me “rehabilitim” dhe pĂ«rfundon ose me “ndĂ«rtime vertikale” ose hapĂ«sira qĂ« u jepen apo favorizojnĂ« privatĂ«t.

Lexo: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter

Akuadromi u ndërtua në fund të viteve 80-të si pjesë e kompleksit multi-sportiv Dinamo, i cili zinte një sipërfaqe prej rreth 80,000 m2 poshtë digës. Zona degradoi gjatë tranzicionit dhe dhënies në përdorim të privatëve.

Pasi u nda nga klubi Dinamo, në 1999, gjatë luftës në Kosovë, Akuadromi u kthye në qendrën kryesore pritëse për shqiptarët që i iknin përndjekjes së paramilitarëve serbë. 

Në fillim-vitet 2000, kompleksi u rikonstruktua dhe për rreth 20 vite u dha me qira.

Sot, Akuadromi është pjesa që ka mbetur nga ish-kompleksi sportiv. Më shumë se gjysma e sipërfaqes së truallit u është dhënë privatëve për komplekse kullash, të cilat e shtrijnë kantierin deri në hyrjen e tij.

Rrethimi i kullave: Projektet kryesore

VetĂ«m pak metra larg zonĂ«s sĂ« konkursit po zhvillohet projekti “Tirana Lake”, i propozuar nga arkitekti italian Marco Casamonti pĂ«r grupin Armaar (zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«si Armand Lilo), qĂ« parashikon pesĂ« kulla 17-katĂ«she me funksione banimi dhe komerciale.

Lilo njihet si investitor nĂ« projekte madhore kullash si “Eyes of Tirana”, “United Towers“,  “Corner” dhe njĂ« sĂ«rĂ« kompleksesh rezidenciale nĂ« TiranĂ«, DurrĂ«s, HimarĂ« dhe sĂ« fundmi nĂ« Pogradec.

Ilustrim grafik, silueta e kullave poshtë digës së liqenit/Citizens.al

Faza e II-tĂ« e projektit “Tirana Lake” mori edhe truallin e bashkisĂ« qĂ« shĂ«rbente pĂ«r parking publik.

NĂ« dy skajet e tjera, janĂ« ngritur tashmĂ« 7 kullat 17-katĂ«she nĂ« formĂ« spiraleje “Lake View” tĂ« grupit Gener 2 (zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«sit Bashkim, Astrit dhe Ahmet Ulaj).

PikĂ«risht “Gener 2” ishte kompania qĂ« sponsorizoi konkursin pĂ«r masterplanin e vitit 2008 tĂ« zonĂ«s poshtĂ« digĂ«s, i cili nga studioja fituese – holandezĂ«t e MVRDV – u quajt “Tirana Rocks“.

Një masterplan që parashikonte rreth çerek milioni metra katrorë ndërtim gati për të nisur brenda vitit 2010 me një kosto rreth 600 milionë euro, dhe që u pëlqye dhe prezantua me pompozitet nga asokohe Kryetari i Bashkisë Tiranë, Edi Rama.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli

Dy dekada më vonë ai koncept kubash i MVRDV-së rrëzuar rrëmujshëm poshtë digës së liqenit është ndryshuar, por volumi masiv i ndërtimeve në zonë jo, madje pritet të shtohet më tej.

NĂ« cep, nĂ« truallin e korpusit tĂ« Universitetit Marin Barleti, pritet tĂ« ngrihen dy kulla tĂ« tjera 30 dhe 35 katĂ«she tĂ« njohura me emrat “Vistas Lake” nga grupi Vistas (zotĂ«ruar nga sipĂ«rmarrĂ«si Adriatik Dudaj) dhe “Lake Diamond Tower” reklamuar nga “Texas Development” (zotĂ«ruar nga arkitektĂ«t sipĂ«rmarrĂ«s Andi dhe Olsi Efthimi).

Ky zhvillim është shembull tipik i mënyrës sesi planifikimi urban i Tiranës po orientohet nga kërkesat e ndërtuesve dhe jo më nga nevoja publike.

Toka poshtë digës, dikur e paprekshme për ndërtim, sot është e rrethuar nga leje të miratuara për ndërtime të larta.

NĂ« kĂ«tĂ« prespektivĂ«, zinxhiri i investimeve nĂ« zonĂ« e ka zhdukur kufirin me “hapĂ«sirĂ«n publike”.

Sipas dokumenteve tĂ« konkursit pĂ«r Akuadromin, zona konsiderohet “e ndjeshme ekologjikisht”. Por nĂ« asnjĂ« pjesĂ« nuk sqarohet si do tĂ« garantohet qĂ« projekti fitues i konkursit tĂ« mos shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« tjetĂ«r zhvillim ndĂ«rtimor, i justifikuar me togfjalĂ«shit “rekreacion”, “hapĂ«sirĂ« sportive” apo “inovacion”.

Koncepti i MRVDV-së për zhvillimin poshtë digës së liqenit, 2008.

Projektet e fundit tĂ« shpallura fituese nĂ« zona dhe hapĂ«sira sportive si pĂ«r shembull Pallati i Sportit “Asllan Rusi”, kanĂ« treguar se pĂ«r qeverinĂ« dhe BashkinĂ« TiranĂ«, njĂ« pallat sporti mund tĂ« jetĂ« dhe pallat rezidencial prej 20 katesh.

Transparenca, pyetja që mungon në çdo konkurs

Konkursi i Akuadromit Ă«shtĂ« prezantuar si garĂ« ndĂ«rkombĂ«tare. Ajo thuhet se do tĂ« ketĂ« njĂ« jurĂ­ profesionale – edhe pse nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me dije ende se kush do tĂ« jenĂ« pjesĂ« e saj – dhe me 100,000 euro shpĂ«rblim pĂ«r 5-shen finaliste.

Por përtej termave estetikë, mbeten pa përgjigje disa pyetje kyçe: Kush do të jetë autoriteti përfundimtar që do ta zhvillojë projektin fitues: Bashkia e Tiranës apo qeveria përmes Korporatës së Investimeve Shqiptare?

Lexo: Projekti fitues i MVRDV-sĂ« pĂ«r “Asllan Rusin”: NjĂ« “top betoni” 20-katĂ«sh

Në rastin e Korporatës, përvoja ka treguar se qeveria nuk investon në ndërtim, përkundrazi. Në të gjitha thirrjet e saj qeveria ka ofruar hapësirat publike si incentivë për të ndërtuar kulla ose për të marrë pjesë nga ndërtimet e reja.

Në këtë pikë nuk dihet se kush do ta financojë zbatimin e projektit dhe çfarë forme do marrë investimi, do të jetë një partneritet me privatin, apo koncesion.

Vlen tĂ« theksohet se nĂ« periudhĂ«n kur Akuadromi iu rikthye bashkisĂ«, nĂ« vitin 2020, Kryetari Erion Veliaj, tha se “do ta zhvillonte mĂ« mirĂ« se privati”. Por, mĂ« 19 prill 2023 bashkia e nxorri sĂ«rish me qira pĂ«r 20 vite – edhe pse vetĂ«m njĂ« pjesĂ« tĂ« kompleksit 1,284 m2.

Çmimi dysheme pĂ«r qiranĂ« mujore ishte 180 mijĂ« lekĂ« (1,800 euro), çka ngjalli reagime nga opozita pĂ«r aferĂ« korruptive.

Sipas njĂ« auditimi tĂ« Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit, llogaritja e nivelit minimal tĂ« qirasĂ«â€œishte bĂ«rĂ« me vlerĂ«n e objekteve tĂ« banimit dhe jo tĂ« objekteve tregtare”.

KĂ«shtu, Akuadromi po shitet si rikualifikimi urban. Por realiteti pĂ«rreth tregon logjikĂ«n e njĂ« qyteti qĂ« humb hapĂ«sirat e fundit publike nĂ«n retorikĂ«n e “gjelbĂ«rimit” dhe “sportit”.

Pyetja që mbetet është nëse do të jetë ky rehabilitim në interes të qytetarëve, apo një tjetër stacion në lartësimin e kullave drejt digës së Liqenit Artificial.

Lexoni gjithashtu:

The post Akuadromi nĂ«n presionin e kullave: TjetĂ«r “konkurs rehabilitimi” poshtĂ« digĂ«s sĂ« liqenit appeared first on Citizens.al.

↗

Uji, pyjet dhe mjedisi: Betejat lokale të vitit 2025

✇Citizens.al
By: Erisa Kryeziu

Në vitin 2025, çështjet e mjedisit u kthyen në temën kryesore të përplasjes mes komuniteteve, biznesit dhe shtetit. Projektet energjetike dhe ndërhyrjet në territor vijuan të shtyhen përpara me transparencë të kufizuar, duke nxitur dyshimet mbi ligjshmërinë dhe interesat reale pas tyre.

Përballë këtij modeli dhe trajtimi të mjedisit, banorët u organizuan, protestuan dhe iu drejtuan gjykatave, duke e shndërruar mbrojtjen e ujit, pyjeve dhe hapësirës publike në një kauzë kolektive.

Citizens.al sjell në këtë përmbledhje këto beteja lokale, të cilat po formësojnë një debat më të gjerë për zhvillimin hidroenergjitik dhe drejtësinë mjedisore në vend.

Kaçinari: “Uji nĂ« tuba” dhe njĂ« komunitet nĂ« revoltĂ«

NĂ« Kaçinar tĂ« MirditĂ«s, tensioni i mbledhur ndĂ«r vite shpĂ«rtheu nĂ« fundin e muajit mars nĂ« njĂ« protestĂ« tĂ« mirĂ«filltĂ«. Qindra banorĂ« nga fshatrat pĂ«rreth, por dhe diaspora u mblodhĂ«n pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar ndĂ«rtimin e katĂ«r hidrocentraleve tĂ« koncesionarit “ShpĂ«rdhaza-Energji”.

Komuniteti i Mirditës në protestë kundër HEC-eve/Citizens.al

Banorët e konsiderojnë cenim kryesor për jetën e tyre futjen në tuba e disa prej përrenjve malorë, të cilët historikisht janë përdorur nga fshatrat.

Rruga e vështirë drejt Qafës së Vorres, rreth 40 minuta larg nga Rrësheni, ku u zhvillua protesta, tregonte njëkohësisht degradimin e territorit dhe tensionin e autoriteteve: postblloqe policore, kontrolle makinash dhe prezencë e pajustifikuar efektivësh.

“KĂ«tu kĂ«tĂ« popull e kanĂ« grabitur,” pĂ«rshkroi revoltĂ«n Arben Gega, njĂ« prej protestuesve, “por kur s’na ka bĂ«rĂ« turku tĂ« ikim, kĂ«ta jo se jo, nuk do t’ia arrijnĂ«!”.

Gjok Beqiri, nga fshati Simon, tregoi se projekti prek shtatë fshatra me mbi 3,000 familje.

Kabina e rojeve dhe kamerat e sigurisë të vendosura përreth kantierit kishin krijuar një ambient të denjë për zonë ushtarake, ndërsa banorët, në mungesë informacioni dhe të vënë përballë faktit të kryer, ngritën dyshimet se dokumentacioni i kompanisë nuk është i rregullt.

Këtë shqetësim ndanë për Citizens.al disa prej tyre, të cilët thanë se nuk ishin njoftuar kurrë për dëgjesa publike, pavarësisht pretendimeve të kompanisë.

NĂ« muajin prill, makineritĂ« e kompanisĂ« “ShpĂ«rdhaza-Energji” hynĂ« nĂ« pyllin aty pranĂ«, njĂ« zonĂ« me njĂ« peizazh tĂ« larmishĂ«m buzĂ« rrugĂ«s, pĂ«r tĂ« cilĂ«n banorĂ«t druajnĂ« se mund tĂ« vuajĂ« pasoja nga hidrocentralet.

Pasi konstatuan pemët e para të rrëzuara nga punimet ata organizuan protesta të tjera, një prej së cilës edhe në Tiranë, para ministrisë së Infrastrukturës.

Kryetari i fshatit Simon, Gjergj Deda, ngriti dyshimet se punimet po kryheshin pa lejet e nevojshme “sepse kĂ«rkonin dhe shoqĂ«roheshin nga policia çdo ditĂ«â€.

PĂ«r komunitetin, uji Ă«shtĂ« thelbi i jetesĂ«s: mullinjtĂ«, tokat dhe historinĂ« e tyre. “Vllaut s’ia fal, jo mĂ« tĂ« huajit,” kanĂ« theksuar disa prej tyre.

Ndaj ata i janĂ« drejtuar drejtĂ«sisĂ«. NĂ« shtator, Gjykata e LezhĂ«s vendosi t’ia kalojĂ« çështjen StrukturĂ«s sĂ« Posaçme Anti-Korrupsion (SPAK) duke shpallur moskompetencĂ«.

Komuniteti i Mirditës në protestë kundër HEC-eve/Citizens.al

NdĂ«rsa nĂ« 16 dhjetor, Gjykata e Posaçme KundĂ«r Korrupsionit dhe Krimit tĂ« Organizuar (GJKKO) vendosi t’ia delegojĂ« çështjen GjykatĂ«s sĂ« LartĂ«, e cila do tĂ« pĂ«rcaktojĂ« gjykatĂ«n kompetente pĂ«r shqyrtimin e kallĂ«zimit tĂ« bĂ«rĂ« nga 13 banorĂ« tĂ« Kaçinarit, kallĂ«zim i kryer prej 25 nĂ«ntor-it 2019.

Kurdaria: NjĂ« verĂ« e nxehtĂ« kundĂ«r HEC-it “Doma”

NĂ« Kurdari tĂ« Matit, vera shĂ«noi nisjen e punimeve pĂ«r HEC-in “Doma”, njĂ« projekt i “Global Interprise Group” qĂ« pritet tĂ« shfrytĂ«zojĂ« lumin e LusĂ«s dhe tĂ« hapĂ« njĂ« trase tĂ« re rruge prej 4.4 km.

Për banorët, ky projekt vjen në një kohë kur ata vuajnë për ujë, pavarësisht investimeve në ujësjellës.

Erind Saliaj, administrator i NjĂ«sisĂ« Administrative Suç, shpjegoi pĂ«r Citizens.al se pesĂ« fshatrat e zonĂ«s – Kurdari, SkĂ«nderaj, Kurqelaj, Suç dhe Kujtim – nuk kanĂ« furnizim tĂ« rregullt dhe se ndĂ«rtimi i njĂ« hidrocentrali Ă«shtĂ« “absurd” nĂ« kĂ«to kushte.

Tregues për situatën ishte gjendja në kafenenë më popullore të fshatit, e cila shërbente vetëm ujë të ambalazhuar, teksa çezma e oborrit të saj ishte tharë.

Procesi i dëgjesave publike ka qenë pika kryesore e tensioneve në këtë çështje, e cila është shoqëruar me protesta dhe përplasje me kompaninë.

Një ekskavator dhe furgon me gomë të çarë qëndronin të braktisur në fund të trasesë së hapur si dëshmi e përplasjeve. Ato ruheshin nga një kamerë, e cila për ironi furnizohej me panel diellor.

Sipas banorëve, dëgjesa e parë, e vitit 2018, tregoi se shumica ishin kundër hidrocentraleve, por ndryshe, në procesverbal u paraqit si shprehje dakordësie.

Rexhep Kuleni, një nga zërat më të fortë të komunitetit, tha se ky veprim përbën shkelje penale, për të cilën duhet gjetur përgjegjësia.

Ai kujton dëgjesën e dytë të mbajtur në vitin 2020, kur rreth 500 banorë u mblodhën dhe kërkuan që përfaqësuesi i kompanisë që interesohej për hidrocentralin të largohej.

Komuniteti i Kurdarisë në protestë kundër HEC-eve/Citizens.al

Por pavarësisht kundërshtive dhe premtimeve se nuk do të rikthehej në zonë, koncesionari u shfaq sërish, duke marrë firma në mënyrë të veçuar, pa pjesëmarrje lajmëruar të komunitetit apo autoriteteve.

“Marrin ca firma nĂ« mĂ«nyrĂ« abuzive, ku njĂ« pjesĂ« e madhe nuk e dinĂ« çfarĂ« kanĂ« firmosur,” tha Kuleni, sipas sĂ« cilit nĂ« kĂ«to dĂ«gjesa nuk ka pasur pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« bashkisĂ«.

Banorët thonë se mungon transparenca, të dhënat, dhe mbi të gjitha mungon uji. Për ta, hidrocentrali është kërcënim ekzistencial dhe social, jo një projekt energjetik.

Zona, e njohur dhe si “hambari i Matit” pĂ«r prodhimet bujqĂ«sore Ă«shtĂ« zotuar se nuk do ta lĂ«rĂ« projektin e hidrocentralit qĂ« tĂ« zbatohet duke vijuar ndalimin e makinerive t’i bashkohen kantierit.

“Nuk do ta lĂ«mĂ«, me firma tĂ« vjedhura, me firma tĂ« blera, populli nuk pranon,” theksoi Enver Dava, tokat e tĂ« cilit bien krah trasesĂ« sĂ« hidrocentralit.

Më 22 tetor 2025, duke marrë parasysh tensionin mes banorëve dhe përfaqësuesve të firmës ndërtuese të hidrocentralit një grup pune nga AKBN-ja mbërriti në terren.

Në procesverbalin e mbajtur u konstatua hapje e trasesë për të pasur akses për punimet për hidrocentralin.

“NĂ« momentin e monitorimit shoqĂ«ria nuk po arrinte dot tĂ« kryente punimet ndĂ«rtimore”, thuhet nĂ« procesverbalin e mbajtur nga grupi i punĂ«s sĂ« AKBN-sĂ«.

Paralelisht, banorët e kanë adresuar kundërshtinë e tyre edhe në rrugë gjyqësore. Në tetor, Gjykata Administrative e Shkallës së Parë nuk i ndali punimet, ndërsa deri në një vendim në themel të çështjes, por pavarësisht kësaj banorët mbeten me shpresë për një vendim të drejtë.

Zall-Gjoçaj: HEC-et u ndërtuan, por beteja kundër tyre vazhdon

NĂ« Zall-Gjoçaj, hidrocentralet “SekĂ«â€ dhe “Zais” morĂ«n formĂ« mes polemikave, por qĂ«ndresa e komunitetit atje vijon prej mĂ« shumĂ« se shtatĂ« vitesh.

Reportazhet e emisionit “Opinion” nga Blendi Fevziu dhe portali Lexo.al nga Flogert Muça, promovuan me kĂ«rshĂ«ri gjatĂ« muajve shtator-tetor investimet nĂ« hidrocentralet e Zall-Gjoçajt.

Materialet u pĂ«rpoqĂ«n t’i jepnin njĂ« dimension tjetĂ«r investimit privat tĂ« sipĂ«rmarrĂ«sit italian Fabio Scuero. Sipas tyre tre HEC-et e ngritura nĂ« basenin e UrakĂ«s me kapacitet 30 MË, janĂ« shoqĂ«ruar me investime pĂ«r njĂ« rrjet ujĂ«sjellĂ«si pĂ«r 17 fshatra dhe rreth 90 km rrugĂ«.

Por reportazhet ngjallën zemëratën e banorëve të Zall-Gjoçajt, të cilët prej vitit 2018 kanë protestuar kundër HEC-eve.

NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t aktivistĂ«t e cilĂ«suan atĂ« reklamĂ« duke kujtuar se Zall-Gjoçaj Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« simbol rezistence pikĂ«risht sepse HEC-et u ndĂ«rtuan brenda Parkut KombĂ«tar “LurĂ«-Mali i DejĂ«s”, njĂ« zonĂ« e mbrojtur qĂ« u tkurr me njĂ« vendim tĂ« qeverisĂ« nĂ« vitin 2022 pĂ«r t’i hapur rrugĂ« projektit tĂ« HEC-it “Zais”.

Prej vitesh, banorë si Abdi Toçi, Dhimitër Koleci dhe Adem Gjokolaj kanë protestuar, kallëzuar zyrtarë publikë dhe kanë çuar çështjen e Zall-Gjoçajt në disa procese gjyqësore.

Në tetor, Gjykata Administrative e Apelit la në fuqi vendimin që legjitimonte ndërtimin e HEC-eve, duke rrëzuar padinë për shfuqizimin e kontratave dhe akteve administrative.

Avokati i tyre, Franc Terihati, tha për Citizens.al se çështja do të shkojë në Gjykatën e Lartë, ndërsa Koleci tha se një padi tjetër po hetohet nga SPAK, dhe një padi penale mbetet e hapur për dëmet e shkaktuara gjatë punimeve, nga prishja e kanalit të ujit e deri te hedhja e inertëve në varreza.

Ndërkohë, kompania ka paditur vetë aktivistë e banorë për shpifje, gjë që komuniteti e sheh si formë presioni për të heshtur rezistencën.

Solidariteti i aktivistëve për tre banorët e paditur nga Seka Hydropower/Citizens.al

Në terren, pasojat sipas banorëve janë të prekshme: uji është i gjithi në tuba, burimet e fshatit janë shteruar dhe lumi nuk ka më prurjen e mëparshme. Banorët thonë se gjatë verës nuk kishin ujë as për të fikur zjarret, ndërsa bagëtia dhe bletët kanë pësuar dëme të pakthyeshme.

Për Zall-Gjoçajn, beteja nuk ka të bëjë vetëm me një projekt energjetik, por me të drejtën për të ekzistuar brenda peizazhit të tyre.

Edhe pse hidrocentralet u ndërtuan, çështjet ligjore, pasojat mjedisore dhe mosbesimi ndaj institucioneve vazhdojnë ta mbajnë fshatin në një konflikt të hapur me modelin kombëtar të zhvillimit hidroenergjetik.

Lufaj njësoj si Zall-Gjoçajt përballë thatësirës

NĂ« Lufaj tĂ« MirditĂ«s, banorĂ«t pĂ«rballen me tĂ« njĂ«jtin model tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« hidrocentraleve – devijim burimesh ujore pa transparencĂ« dhe pa dĂ«gjesa me komunitetin.

NĂ« korrik ata protestuan kundĂ«r kompanisĂ« “Seka HydropoĂ«er”, me pretendimin se ajo nuk respektonte kontratĂ«n e shfrytĂ«zimit tĂ« burimeve ujore tĂ« zonĂ«s duke mos lĂ«shuar rrjedhĂ« pĂ«r nevojat e tyre.

Zona me një peizazh të mrekullueshëm, nuk ndihmohej aspak nga rruga, e cila ishte në gjendje të amortizuar. Devijimi i prurjeve kishte ulur ndjeshëm burimet duke detyruar disa familje të merrnin ujë gjetkë me mjete të improvizuara.

Banorët thanë për Citizens.al se ata kishin qenë kundër ndërtimit të HEC-ve që para vitit 2017, por që zëri i tyre nuk ishte dëgjuar.

“As nuk na ka pyetur njeri, as nuk kemi qenĂ« dakord,” tha Agron Kaçarri, banor.

Lufaj e lidh drejtpërdrejt fatin e saj me Zall-Gjoçajt, ku hidrocentralet u ndërtuan brenda Parkut Kombëtar të Lurës dhe Malit të Dejës, duke sjellë konflikt të gjatë me komunitetin, ndërhyrje policore dhe pasoja të pakthyera në ekosistem.

The post Uji, pyjet dhe mjedisi: Betejat lokale të vitit 2025 appeared first on Citizens.al.

↗

Zërat qytetarë kundër betonit frymëzuan komunitetet

✇Citizens.al
By: Elira Kadriu

Transformimi urban në Shqipëri vijoi të prodhojë konflikte përgjatë vitit 2025. Zakonisht, debati ndahet mes atyre që e shohin këtë zhvillim si modernizim estetik dhe atyre që e kritikojnë atë kryesisht nën dyshimin për interesa të errëta ekonomike.

Por pĂ«rtej kĂ«tij polarizimi, njĂ« fakt mbetet i padiskutueshĂ«m, ndikimi i thellĂ« qĂ« ky transformim urban ka dhĂ«nĂ« dhe po jep te komunitetet lokale. Citizens.al Ă«shtĂ« munduar t’u japĂ« gjithmonĂ« vĂ«mendje zĂ«rave qytetarĂ« dhe tĂ« pĂ«rcjellĂ« tĂ« parin shqetĂ«simet e tyre.

Projektet e ndërtimeve masive, rikualifikimeve urbane dhe infrastrukturore në Shqipëri zhvillohen shpesh pa konsultime me banorët që preken prej tyre. Objektet nuk vlerësohen si duhet për shpronësim, nuk respektohet trashëgimia, hapësirat, distancat me godinat ekzistuese, shpesh ndërtohet në tejkalim të lejeve etj.

Për rrjedhojë, ky zhvillim ka nxitur pasiguri mbi pronën dhe strehimin duke ngjallur rezistencë qytetare në zona të ndryshme të vendit në rastet kur projektet trokasin dyerve të shtëpive apo institucioneve.

TĂ« tilla ishin rastet e banorĂ«ve pranĂ« qendrĂ«s kulturore “Ten”, shkollĂ«s “Emin Duraku” dhe ata tĂ« njĂ« pallati te Astiri nĂ« TiranĂ«, banorĂ«t e lagjes historike dhe zonĂ«s sĂ« ish-kabinave tĂ« plazhit nĂ« DurrĂ«s, apo dhe banorĂ«t e zonĂ«s sĂ« Rrjollit nĂ« VelipojĂ«.

Mes dëbimit dhe pasigurisë së strehimit

Dy komunitete nĂ« DurrĂ«s u pĂ«rballĂ«n me largim nga shtĂ«pitĂ« e tyre, pĂ«r arsye tĂ« ndryshme. NĂ« “lagjen 13”, 32 familje u gjetĂ«n nĂ« rrugĂ« nĂ« prag tĂ« festave, pasi godinat ku banonin qĂ« nga vitet ’90 iu kalua pronarit me njĂ« proces tĂ« cilin ata e kontestojnĂ«.

BanorĂ«t, tĂ« cilĂ«t u vendosĂ«n te ish-kabinat e plazhit rreth 30 vite mĂ« parĂ« si pĂ«rfitues nga statusi pastrehĂ«, thonĂ« se morĂ«n vesh vonĂ« vendimin e bashkisĂ« pĂ«r t’ia kaluar objektin “me banorĂ« brenda”. VetĂ«m njĂ« person, me aftĂ«si tĂ« kufizuara, mori mbĂ«shtetje pĂ«r qira. TĂ« tjerĂ«t mbetĂ«n pa ndihmĂ«.

Ndryshe Ă«shtĂ« situata nĂ« lagjen e KalasĂ«. Mbi 70 familje mund tĂ« shpĂ«rngulen pĂ«r shkak tĂ« projektit tĂ« rikualifikimit urban tĂ« zonĂ«s, njohur ndryshe dhe si “TID DurrĂ«s”.

Parashikohet dëmshpërblim, por shumica e banorëve e konsiderojnë si të pamjaftueshëm për një zonë kaq strategjike, për më tepër vlera e përllogaritur i referohet çmimeve të 10-15 viteve më parë.

Projekti zbatohet nga Ministria e Kulturës, Bashkia Durrës dhe Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF). Banorët i kanë paditur në Gjykatën Administrative. Paralelisht, kanë bërë kallëzim edhe në SPAK.

NdĂ«rtimet “fasadĂ« mĂ« fasadĂ«â€

RindĂ«rtimi i qendrĂ«s kulturore “Ten” nĂ« rrugĂ«n Myslym Shyri nĂ« TiranĂ«, parashikoi rritjen e godinĂ«s nga dy nĂ« katĂ«r kate. BanorĂ«t pĂ«rreth u alarmuan. Ata u ankuan pĂ«r mungesĂ«n e konsultimit dhe rrezikun qĂ« ndĂ«rtesat e tyre tĂ« dĂ«mtoheshin nga ana strukturore ose tĂ« mbeteshin pa dritĂ« dhe ajrim.

Ata iu drejtuan Citizens.al. Bashkia Tiranë deklaroi se projekti përputhej me Planin e Përgjithshëm Vendor dhe nuk dëmtonte ndërtesat afër. Megjithatë, punimet u ndërprenë në mars, për arsye të paqarta. Sot, banorët janë në proces gjyqësor me bashkinë dhe kompaninë zbatuese.

NjĂ« tjetĂ«r konflikt shpĂ«rtheu pranĂ« shkollĂ«s “Emin Duraku”, nĂ« ish-Bllok. KĂ«tĂ« herĂ« bĂ«hej fjalĂ« pĂ«r njĂ« kullĂ« 16-katĂ«she, me katĂ«r kate nĂ«n tokĂ« dhe rreth 10 mijĂ« metra katrorĂ« sipĂ«rfaqe ndĂ«rtimi.

Banorët protestuan, duke nxjerrë si shqetësim kryesor jo vetëm humbjen e hapësirave të përbashkëta, por edhe rrezikun e një ndërtimi të tillë pranë një shkolle që frekuentohet nga fëmijë të shumtë. Megjithatë, me kalimin e kohës, rezistenca u zbeh.

“Pjesa mĂ« e madhe e banorĂ«ve Ă«shtĂ« tĂ«rhequr, edhe pse çështja Ă«shtĂ« nĂ« GjykatĂ«n e TiranĂ«s”, tha avokati Redon Meksi pĂ«r Citizens.al.

Ky grup banorësh duket se e ka pasur të vështirë të gjejë një inxhinier të gatshëm të angazhohet si ekspert për të analizuar parregullsitë e projektit e që përmes saj më pas të kërkohej sigurimi i padisë.

MegjithatĂ« ky vit pati edhe raste ku komunitetet arritĂ«n fitore, qoftĂ« dhe tĂ« pjesshme. I tillĂ« ishte rasti i njĂ« grupi prej 24 familjesh, tĂ« cilĂ«t me mbĂ«shtetjen e organizatĂ«s “DrejtĂ«si Sociale”, siguroi legalizimin e banesave pas protestave para AgjencisĂ« ShtetĂ«rore tĂ« KadastrĂ«s.

Përmes avokatit Gentian Serjani, grupi i zonës së Astirit, ia ka dalë që të ndërhyjë dhe përshpejtojë procedurat duke i dhënë fund një anashkalimi prej rreth 20-vitesh.

NdĂ«rkohĂ«, nĂ« Rrjoll tĂ« VelipojĂ«s, banorĂ«t panĂ« pezullimin e projektit tĂ« resortit turistik “Blue Borgo”. Ata protestuan, madje dhe u pĂ«rplasĂ«n me policinĂ« duke iu drejtuar mĂ« pas dhe SPAK-ut pĂ«r çështjen e pronĂ«sisĂ«.

Prek Molla, banor i zonës, tregoi se prej marsit nuk ka pasur tentativa për rikthim të punimeve.

“Pati njĂ« tentativĂ« pĂ«r marrĂ«veshje, por pas skandalit [tĂ« korrupsionit] me [ministren Belinda] Ballukun, investitori u tĂ«rhoq”, tha ai.

Këto raste të hasura këtë vit, tregojnë edhe njëherë se konfliktet e përsëritura urbane fshehin pas modelin e projekteve të mëdha që aplikohen me përgjegjësi dhe kosto sociale të paqarta dhe pa konsultim publik.

Rezistenca qytetare mbetet një nga pak mekanizmat që duket se i vë frenë proceseve të tilla.

The post Zërat qytetarë kundër betonit frymëzuan komunitetet appeared first on Citizens.al.

↗

“Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Viti 2025 ishte ambicioz pĂ«r qeverinĂ« dhe ndĂ«rmarrjen qĂ« po administron pronat publike. Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) e ka kthyer vendin nĂ« shtĂ«pi ankandesh pĂ«r partnerĂ«t privatĂ«t, tĂ« paktĂ«n “nĂ« renderĂ« 3D”.

Nga ishulli i Sazanit, te kullat, stadiumet e reja dhe transformimet e thella urbane, vetëm në 2025 numërohen 31 projekte në Tiranë (16), Durrës (6), Vlorë (4), Elbasan (1), Korçë (2) etj.

Megjithë serinë e konkurseve me studio arkitekture dhe premtimeve për zhvillim, debati për punën e Korporatës u dominua nga shqetësime për transparencën, vendimmarrjen, konkurrencën e kufizuar dhe raportin e paqartë mes përfitimeve publike dhe atyre private.

Shqetësimet e para, mbyllja e ishullit të Sazanit

Viti nisi me lajmin se dhëndri i Presidentit Donald Trump, Jared Kushner, kishte përfituar statusin e investitorit strategjik për të transformuar një pjesë të ishullit të Sazanit në resort luksoz.

Kushneri e pati zhvilluar këtë ide gjatë një vizite familjare verën e vitit 2023. Ai e bëri publik konceptin në pranverë 2024, në një kohë kur opinioni publik në Shqipëri nuk kishte asnjë informacion.

Citizens.al/Paraqitje grafike e çiftit Kushner-Trump, Kryeministrit Rama dhe ishullit të Sazanit.

NĂ« fund tĂ« qershorit 2025 qeveria krijoi kompaninĂ« “Albanian State Development & Real Estate”, e cila nĂ«n menaxhimin e KISH do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sonte shtetin nĂ« partneritet me “Affinity Partners” tĂ« Kushnerit.

Pas këtij zhvillimi, nuk pati informacione të mëtejshme.

Paralelisht KISH prezantoi njĂ« sĂ«rĂ« projektesh me synim “ridimensionimin e peizazhit urban” ku e pĂ«rbashkĂ«ta e tyre ishte dhĂ«nia e hapĂ«sirave publike privatĂ«ve pĂ«r ndĂ«rtime shumĂ«katĂ«she nĂ« tĂ« ashtuquajturĂ«n “Urat pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« 2030”.

Në mungesë të një diskutimi të gjerë publik për mekanizmin që po përdorej, qeveria dhe KISH vijuan me dhënien e të tjera projekteve. Projekti i radhës ishte që i jep rezidencat qeveritare në Velipojë dhe Vlorë një kompanie private, për ti kthyer në hotele.

NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ«, Citizens.al tregoi si thirrjet hapeshin “pa garĂ« dhe pa llogari”, ndĂ«rsa procedurat konkurruese ishin tĂ« mangĂ«ta ose jo transparente.

Stadiumet dhe dështimi për Bibliotekën Kombëtare

Në fillim të pranverës, projekti i OMA-s u shpall fitues për stadiumin e ri Selman Stermasi, i cili përfshinte dy kulla dhe ndërtesa të reja në zonë, një lajm që ngjalli diskutime për shfrytëzimin e hapësirave publike jo vetëm për impiantin sportiv.

Ilustrim grafik i projektit fitues
Ilustrim, projekt-ideja e OMA-s pĂ«r stadiumin e ri “Selman StĂ«rmasi”.

Qasja e njëjtë u kërkua të replikohej me stadiumet e Durrësit (51N4E), Vlorës (XDGA) dhe Korçës (CEBRA). Citizens.al raportoi se konkurset arkitektonike të këtyre thirrjeve kishin hije konflikti interesi. Disa aktorë të përfshirë në garë patën lidhje financiare me juritë, duke ngritur kështu pyetje për procedurat e vlerësimit.

Plani fitues pĂ«r pallatin e sportit Asllan Rusi nga MVDRV u prezantua si njĂ« “top betoni 20-katĂ«sh”, i cili u komentua jo vetĂ«m pĂ«r volumetrinĂ«, por edhe pĂ«r marrĂ«dhĂ«niet institucionale qĂ« sollĂ«n projektin nĂ« tryezĂ« pa garanci dhe konsultime tĂ« gjera publike.

MegjithatĂ«, sfida pĂ«r KISH u duk mĂ« qartĂ« kur thirrjet pĂ«r investitorĂ« pĂ«r BibliotekĂ«n KombĂ«tare dĂ«shtuan njĂ«ra-pas-tjetrĂ«s, duke sinjalizuar si problem faktin se zhvillimi i projekteve tĂ« gatshme, apo dhe kushti pĂ«r t’i kthyer rreth 45% tĂ« sipĂ«rfaqes ndĂ«rtimore KorporatĂ«s nuk ngjallte interes.

Në këtë kontekst pati tërheqje nga investimi për VOID Tower (Andrea Caputo, te ish-ATSH-ja). KISH vijoi të negociojë me kompaninë e dytë që kishte shfaqur interes, teksa deri në dhjetor nuk pati asnjë njoftim publik për lidhje kontratash me ndokënd nga investitorët që fituan thirrjet e shpallura.

“Modeli KISH” edhe nĂ« zhvillimin e jetimores Zyber Hallulli

Pjesa e dytë e vitit 2025 u karakterizua nga një seri lajmërimesh nga thirrjet e KISH, që kthyen debatin mbi planifikimin dhe përdorimin e hapësirave publike.

Bjarke Ingels fitoi nĂ« PetrelĂ« konkursin pĂ«r “Parkun e Besimit” mbi zonĂ«n antike tĂ« PĂ«rsqopit, njĂ« projekt qĂ« premtonte zhvillimin kulturor dhe turistik, por qĂ« pĂ«r shkak tĂ« intensitetit tĂ« ndĂ«rtimit shfaqi shqetĂ«sime serioze nĂ« raport me ruajtjen e trashĂ«gimisĂ« dhe identitetit tĂ« zonĂ«s.

Paraqitje grafike e shtëpisë së fëmijës, Zyber Hallulli/Citizens.al

Modeli për zhvillimin e pronave publike përmes partneritetit me privatët u shty përpara nga qeveria me idenë se nuk ka fonde të mjaftueshme dhe po kështu ruhen shpenzimet për zëra të tjerë.

Por thirrjet e KISH treguan se kjo qasje e humbi logjikën. Qeveria tregoi se nuk kishte para, ose më mirë të themi vullnet për të investuar, për zyra administrate, hapësira të reja për institucione sociale apo dhe objekte të trashëgimisë kulturore.

Rasti i parĂ« ishte ai i jetimores Zyber Hallulli. Thirrja e korporatĂ«s tregoi synimin xhentrifikues pĂ«r zhvendosjen e jetimores nĂ« njĂ« zonĂ« te ish-vilat gjermane, pĂ«r t’i hapur vend ndĂ«rtimit tĂ« njĂ« kulle. Kjo u pĂ«rthellua kur u zgjodhĂ«n 5 finalistĂ«t pĂ«r projektin dhe investimin.

Rasti nĂ« vazhdim ishte ai i Pallatit tĂ« Kongreseve, njĂ« objekt i rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ« arkitektonike, por qĂ« pĂ«r qeverinĂ« nuk ia vlen tĂ« restaurohet tĂ«rĂ«sisht pa humbur hapĂ«sira publike. PĂ«rkundrazi nĂ« thirrjen e KISH, u nĂ«nkuptua se privatĂ«ve tĂ« interesuar do t’u jepet mundĂ«sia pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« objekt deri nĂ« 20 kate tĂ« lartĂ« krah Pallatit tĂ« Kongreseve.

Bilanci vjetor me pikëpyetje

Ky është viti i dytë i punës konkrete të Korporatës, që pas riformatimit dhe marrjes në dorëzim të pronave publike nga qeveria.

Në periudhën 2024-25, konkurset e KISH kanë shpërblyer me të paktën 1.4 milionë euro grupet finaliste të arkitektëve që kanë marrë pjesë.

Ilustrim i projektit të Bibliotekës Kombëtare/XDGA & iRI.

Por nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r Citizens, Korporata pretendon se “tĂ« gjitha fondet [
] do tĂ« pĂ«rballohen nga partneri privat i zgjedhur [nĂ« fund tĂ« procesit] dhe nuk janĂ« kosto pĂ«r KorporatĂ«n”.

NĂ« fund tĂ« vitit 2025, panorama qĂ« shfaqet nga KISH nuk lidhet aq me projektet qĂ« po hidhen pĂ«r zhvillim, sesa me modelin politik qĂ« po konsolidohet: Prona publike shihet si aset pĂ«r t’u “rijetĂ«zuar” pĂ«rmes privatĂ«ve, shpesh pa garĂ« tĂ« plotĂ«, pa analiza kosto-pĂ«rfitimi dhe pa transparencĂ« mbi vendimmarrjen dhe rrezikun qĂ« merr shteti.

ShumĂ« thirrje mbetĂ«n nĂ« fazĂ« ideje dhe kalohen nĂ« harresĂ« ose nĂ« rubrikĂ«n “Thirrje tĂ« mbyllra”, ndĂ«rsa kontratat konkrete mungojnĂ«, njĂ« sinjal se modeli nuk duket se bind investitorĂ«t, por as qytetarĂ«t qĂ« mbeten pa pĂ«rgjigje.

Nëse kjo qasje vazhdon, rreziku nuk është thjesht arkitektonik apo urbanistik për tjetërsimin e zonave të ndryshme të qyteteve kryesore të Shqipërisë.

Por bëhet fjalë për një transformim të heshtur të interesit publik në raport me privatët, ku shteti duket se po kthehet në një lloj agjenti imobiliar duke humbur rolin e garantit dhe duke u kthyer në ndërmjetës të projekteve që prekin përherë e më shumë hapësirën e përbashkët, pa një vizion të qartë se kush fiton realisht në fund.

The post “Shteti si agjent imobiliar”, ankandet e 2025, nga Sazani te Zyber Hallulli appeared first on Citizens.al.

↗

Viti 2025: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter

✇Citizens.al
By: Erblin Vukaj

Vala intensive e ndërtimit me kulla të larta, ndërtesa voluminoze dhe shpesh të paarsyeshme nga ana urbane vijoi edhe përgjatë vitit 2025, kryesisht në Tiranë dhe bregdet.

Zhvillimet e fundit treguan njĂ« prirje tĂ« qartĂ«: projektet po shoqĂ«rohen me aktivitet tĂ« fortĂ« propagandistik nga ana e qeverisĂ«, e cila kĂ«rkon t’i legjitimojĂ« ato pĂ«rmes njĂ« festivali ndĂ«rkombĂ«tar arkitekture.

Si pĂ«rgjigje, Citizens.al ndĂ«rtoi rubrikĂ«n “Tirana Vertikale”, me njĂ« seri hulumtimesh qĂ« nxorĂ«n nĂ« pah pĂ«rjashtimin e interesit publik nga procesi i zhvillimit urban.

Kullat që po ndryshojnë Tiranën

Edhe këtë vit, projektet e kullave nuk u ndalën, duke sfiduar edhe më tej kriteret e vendosura në planet urbanistike.

Citizens.al analizoi Masterplanin e QendrĂ«s sĂ« TiranĂ«s, njĂ« konkurs i shtyrĂ« privatisht nga sipĂ«rmarrĂ«si Astrit Veliaj, qĂ« nxori fitues projektin e studios franceze l’AUC pĂ«r zhvillimin me kulla shumĂ«katĂ«she nĂ« zonĂ«n e ish-Cirkut tĂ« TiranĂ«s, pas Muzeut KombĂ«tar.

Propozimi i studios franceze l’AUC pĂ«r zhvillimin e zonĂ«s sĂ« ish-Cirkut tĂ« TiranĂ«s nĂ« qendĂ«r.

Projekti me rreth 5 kulla deri nĂ« 60 kate, parashikohet tĂ« shtrihet nĂ« mbi 17,000 m2 truall, ku aktualisht ndodhen rreth 35 ndĂ«rtesa, pĂ«rfshirĂ« katĂ«r pallate deri nĂ« 9 kate, si dhe godinat publike tĂ« Teatrit Metropol dhe “Info-Point”-i i bashkisĂ«.

Vizioni i kĂ«tij masterplani vijoi atĂ« tĂ« hasur edhe nĂ« anĂ«n jugperĂ«ndimore me kulla tĂ« larta deri 71 kate te projekti i “Grand Park Skyline”.

Citizens.al solli njĂ« hartĂ« ku pasqyrohet “transformimi brutal” me kulla i TiranĂ«s. Nga ku rezultoi se nĂ« rreth 10 vite qeveria shqyrtoi, ose miratoi rreth 140 ndĂ«rtesa ku gjysma e tyre kishte lartĂ«si 24 deri nĂ« 100 kate dhe shumica e vendimeve ende nuk janĂ« zbardhur pĂ«r publikun.

Në një artikull analitik të qershorit, Citizens.al identifikoi 10 gjigandë betoni që dominojnë kryeqytetin, duke shfaqur njëfarë gare të pakontrolluar ku limiti i lartësisë tashmë është vetëm qielli.

Volumet e reja duket se po ngrihen pa asnjë kujdes për impaktin mjedisor dhe social, shembulli konkret u pa te projekti i 17 kullave në liqenin e Farkës.

Kjo garĂ«, u kĂ«rkua tĂ« legjitimohej nga qeveria nĂ« festivalin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« arkitekturĂ«s “BukĂ« dhe ZemĂ«r”, pĂ«r tĂ« cilin Citizens.al mbajti njĂ« qasje kritike. NĂ« kĂ«tĂ« festival u prezantua hapur vizioni pĂ«r ta zgjeruar idenĂ« e kullave edhe nĂ« qytete tĂ« tjera si DurrĂ«si, Vlora, Shkodra, Saranda etj.

Përjashtimi po bëhet normë

Asnjë zonë në Tiranë nuk e ka përcjellë më shumë se ish-Blloku tensionin midis interesit të zhvillimit dhe tejkalimit të planeve urbanistike.

NĂ« rubrikĂ«n “Tirana Vertikale” theksuam sesi tĂ« paktĂ«n 13 projekte kullash i thyen kriteret e planit urbanistik duke u kthyer mĂ« pas nĂ« normĂ« pĂ«r zonĂ«n, e cila nuk lejonte ndĂ«rtime tĂ« larta.

Ky transformim u bë në kuadër të interesit tregtar për densifikim masiv shpesh mbi kërkesat për hapësira komunitare, qasje publike dhe trashëgimi urbane.

Zhvillimet e tilla bëhen pa transparencë, larg vëmendjes së mediave tradicionale dhe në kurriz të banorëve që jetojnë aty.

Hulumtimi rreth transformimit tĂ« zonĂ«s sĂ« ish-GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s, premtuar pĂ«r t’u bĂ«rĂ« park pĂ«r qytetarĂ«t, tregoi qartĂ« sesi lakmia pĂ«r kulla i dha formĂ« njĂ« projekti abuziv, qĂ« nisi si hotel 14 katĂ«sh e mĂ« pas pĂ«rfitoi leje tĂ« re pĂ«r njĂ« godinĂ« 35 kate: Platinium Tower.

Por nĂ«se nĂ« kĂ«tĂ« rast u pĂ«rfitua leje e re “nĂ« gropĂ« tĂ« vjetĂ«r”, nĂ« rastin e ish-hotelit Sheraton, rezultoi krejt ndryshe.

Citizens.al tregoi se grupi Kastrati përfitoi trajtim të veçantë duke nisur dhe vijuar pa leje ndërtimi zgjerimin me 6 kulla të kompleksit Mak-Albania.

Punimet nisĂ«n nĂ« vitin 2019, teksa kompania i pĂ«rfitoi lejet nĂ« vitin 2021. Autoritetet u mjaftuan me argumentin se “nuk ka pasur ankesa”. Ndryshe, pĂ«r qytetarĂ«t e thjeshtĂ« ndĂ«rtimi pa leje ka qenĂ« njĂ« pĂ«rndjekje e vazhdueshme me fushata tĂ« shpeshta tĂ« qeverisĂ«.

Projekti sekret i vilĂ«s qeveritare “No. Red”

NĂ« fund tĂ« vitit Citizens.al ekspozoi rastin mĂ« simbolik tĂ« shpĂ«rdorimit tĂ« fondeve publike pĂ«r hir tĂ« estetikĂ«s dhe shijes sĂ« hollĂ« tĂ« rrethit tĂ« afĂ«rt tĂ« arkitektĂ«ve tĂ« qeverisĂ«: Vila Nr. 5, ose ndryshe “Villa Number Red”.

E gjendur në një prej kodrave të parkut të liqenit, ajo u rikonstruktua me tenderë të mbyllur, për 6 milionë euro. Projekti u bë nga një studio e huaj, por pavarësisht kësaj u kontraktua një studio lokale.

NdĂ«rkohĂ«, 5 muaj pas pĂ«rdorimit tĂ« parĂ« tĂ« saj, pikĂ«risht nĂ« festivalin “BukĂ« dhe ZemĂ«r”, vila nuk duroi dot as shirat e parĂ« tĂ« vjeshtĂ«s: çatia futi ujĂ«.

Në vilën në fjalë u prezantua edhe transformimi i festivalit në një fondacion, kalim për të cilin agjencitë qeveritare AZHT dhe AKPT refuzuan të japin informacione.

Ky transformim, nisur nga fakti se edicioni i parĂ« i festivalit u shoqĂ«rua me mungesĂ« transparence pĂ«r kostot dhe fondet, nxit dyshime pĂ«r njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r t’i fshehur faturat e nevojshme pĂ«r edicionin e dytĂ« tĂ« “BukĂ« dhe ZemĂ«r”, parashikuar pĂ«r t’u mbajtur qershorin e vitit 2026.

Kështu, në një kontekst ku planet urbanistike shkelen ose ndryshohen me ritme të atilla saqë të duket se i përgjigjen më shumë interesave private sesa rregullave të qëndrueshme, ku gara për kulla merr bekimin nga Kryeministri në procedura aspak transparente, dhe ku hapësirat historike e natyrore cenohen pa konsultim me publikun, zhvillimi urban nuk është më vetëm një sfidë arkitektonike, por një sfidë e mirëqeverisjes dhe e vlerave të përbashkëta.

Përpjekja për ta devijuar këtë diskutim vetëm te ana estetike dhe fakti se projektet po i bëjnë arkitektë të huaj është vetëm propagandë që synon ta legjitimojë këtë prirje.

Qytetet nuk janë thjesht estetikë betoni, renderë 3D në prezantime apo një vilë luksoze majë një kodre. Ato janë peizazhe, hapësira, histori dhe mbi të gjitha njerëz që jetojnë, punojnë dhe ndërtojnë përditshmërinë e tyre brenda këtij territori.

The post Viti 2025: Shqipëria si kantier ndërtimi, kulla dhe leje pa kriter appeared first on Citizens.al.

❌