GjatĂ« fushatĂ«s pĂ«r zgjedhjet vendore tĂ« vitit 2023, rrugĂ«t e TiranĂ«s u mbushĂ«n me postera elektoralĂ« tĂ« PartisĂ« Socialiste nĂ« pushtet, tĂ« afishuara nĂ« stenda âcity lightsâ dhe ekrane LED tĂ« instaluara nĂ« rrugĂ«t dhe kryqĂ«zimet kryesore tĂ« kryeqytetit.
Pas rrjetit tĂ« stendave moderne fshihet kompania BNI, e cila mori nga Bashkia e TiranĂ«s pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« hapĂ«sirĂ«s reklamuese âoutdoorsâ nĂ« kryeqytet â pĂ«r njĂ« afat 7-vjeçar â nĂ« prag tĂ« garĂ«s elektorale tĂ« vitit 2023 dhe, njĂ«kohĂ«sisht, u kontraktua pĂ«r reklamat politike tĂ« fushatĂ«s nga Partia Socialiste.
Edhe pse hapësira reklamuese iu transferua BNI-së nëpërmjet qindra vendimeve të veçanta të firmosura brenda pak ditësh pa asnjë procedurë tenderimi, sipas ekspertëve të prokurimeve publike, ato së bashku krijuan një të drejtë ekskluzive për një operator të vetëm.
Ky monopol âde factoâ i dhĂ«nĂ« nĂ« prag tĂ« zgjedhjeve shihet si klientelizĂ«m politik nga vĂ«zhguesit e fushatave zgjedhore, ndĂ«rsa opozita pretendon se i kufizoi edhe garĂ«n elektorale pĂ«r BashkinĂ« e TiranĂ«s â ku kryebashkiaku nĂ« detyrĂ«, Erion Veliaj, pĂ«rballej me deputetin Belind KĂ«lliçi.
âVendet prioritare dhe me shikueshmĂ«ri e frekuentim mĂ« tĂ« lartĂ«, sigurisht i ka pasur PS dhe Veliajâ, i tha KĂ«lliçi BIRN.
âDomethĂ«nĂ«, si pĂ«rfundim, unĂ« kam pasur mundĂ«sinĂ« tĂ« marr hapĂ«sirĂ« vetĂ«m çfarĂ« kanĂ« lĂ«nĂ«, pasi procesin e ka kontrolluar tĂ«rĂ«sisht bashkia dhe kandidati i PS-sĂ«â, shtoi ai.
Kryebashkiaku Erion Veliaj, i arrestuar për korrupsion dhe pastrim parash në shkurt 2025, nuk ishte i arritshëm për koment.
Ndërkohë, kryetarja në detyrë e Bashkisë së Tiranës, Anuela Ristani, nuk iu përgjigj pyetjeve të BIRN në lidhje me gjetjet e konstatuara.
Beqir Nuredini, themelues i BNI-së dhe ish-kryebashkiak i Rrogozhinës, mohoi se kompania e tij zotëronte një monopol në tregun e reklamave në natyrë në Tiranë.
Ai pretendoi se çdokush mund të aplikonte për leje për të vendosur stenda afishimi, por se nuk kishte treg dhe reklamat mbeteshin bosh.
âNuk Ă«shtĂ« monopol, tregu Ă«shtĂ« i lirĂ«; kushdo qĂ« do hapĂ«sirĂ«, mund tĂ« aplikojĂ« dhe tĂ« marrĂ« hapĂ«sirĂ«â, tha Nuredini. âJo aty ku kam marrĂ« unĂ« leje, kuptohet, por Tirana Ă«shtĂ« e madheâ, shtoi ai.
Të dhëna private?
Në nëntor 2025 BIRN i drejtoi një kërkesë për informacion Bashkisë së Tiranës, duke kërkuar kontratat me kompanitë që kishin në shfrytëzim hapësirën publike për reklamim nga viti 2018 deri në fund të 2024-ës.
Qasja në dokumente kërkoi gati 1 vit.
Saga e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r informacion nisi me pĂ«rplasjen e dy zyrave brenda bashkisĂ«. Fillimisht, Drejtoria Juridike i komunikoi DrejtorisĂ« sĂ« Taksave dhe Tarifave, por edhe BIRN-it, se pĂ«rgjigja nuk ishte kompetencĂ« e saj. NdĂ«rkohĂ«, DPTTV-ja, nĂ« njĂ« letĂ«r dĂ«rguar BIRN-it dhe kolegĂ«ve tĂ« saj nĂ« zyrĂ«n juridike, kĂ«mbĂ«nguli se informacioni i kĂ«rkuar ânuk ekzistonteâ.
âDrejtoria e PĂ«rgjithshme e Taksave dhe Tarifave Vendore nuk ka lidhur kontrata me subjekte tregtare pĂ«r shfrytĂ«zimin e hapĂ«sirave publikeâ, thuhej nĂ« shkresĂ«. Por vetĂ«m pak rreshta mĂ« poshtĂ«, e njĂ«jta drejtori pohonte tĂ« kundĂ«rtĂ«n: informacioni ekzistonte, por konsiderohej âe dhĂ«nĂ« personaleâ.
BIRN u ankua pranĂ« Komisionerit pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n e Informimit, por bashkia vijoi refuzimin, duke argumentuar se e drejta pĂ«r pĂ«rdorimin e hapĂ«sirĂ«s publike nuk ishte dhĂ«nĂ« pĂ«rmes âkontrataveâ, por pĂ«rmes dokumenteve tĂ« quajtura âlejeâ.
Më 16 janar 2025, BIRN paraqiti një kërkesë të re, kësaj radhe duke cituar në mënyrë të detajuar Vendimin e Këshillit Bashkiak dhe formulimin ligjor të përdorur nga bashkia.
Por edhe mĂ« 24 janar, Bashkia e TiranĂ«s iu pĂ«rgjigj me tĂ« njĂ«jtin refren: informacioni nuk mund tĂ« jepej pasi pĂ«rmbante tĂ« dhĂ«na personale. âLegjislacioni i posaçëm nuk e lejon identifikimin e tatimpaguesit specifikâ, shkruhej nĂ« letĂ«r.
I bindur se emrat e kompanive dhe hapësira publike e dhënë në përdorim nuk përbënin të dhëna personale, BIRN paraqiti një tjetër ankesë te Komisioneri.
Pasi KDI konstatoi shkeljen, bashkia pranoi të jepte informacionin, por vonoi dorëzimin, kërkoi një pagesë prej 5850 lekësh dhe vetëm më 13 gusht vuri në dispozicion një dosje me 1170 faqe.
Kur dokumentet mbĂ«rritĂ«n, BIRN konstatoi se emrat e kompanive dhe NIPT-et ishin fshirĂ«. Ădo leje pĂ«rmbante vetĂ«m argumentimin standard ligjor, datĂ«n, vendndodhjen dhe sipĂ«rfaqen e reklamĂ«s.
Po atë ditë, BIRN njoftoi KDI-në se dokumentacioni, përveç kostos së panevojshme për mjedisin, nuk përmbushte kërkesën për informacion, pasi NIPT-i dhe emri i kompanisë nuk janë të dhëna personale.
Tri javë më vonë, më 3 tetor, bashkia u rikthye me një premtim për informacion të plotë dhe kërkoi edhe 10 ditë shtesë.
MĂ« 15 tetor, pas njĂ« sage qĂ« zgjati gati njĂ« vit, BIRN mori nĂ« dorĂ« dosjen finale â kĂ«tĂ« herĂ« me emrat e kompanive dhe planimetrinĂ« e vendosjes sĂ« reklamave nĂ« rrugĂ«t e TiranĂ«s.
Mirela Ruko, këshilltare në Këshillin Bashkiak nga Lëvizja Bashkë, tha se mungesa e transparencës ishte kthyer në normë për zyrtarët e bashkisë.
âBashkia e TiranĂ«s mĂ« ka refuzuar edhe mua disa herĂ« informacionin, duke pĂ«rdorur tĂ« njĂ«jtin justifikim absurd qĂ« ka marrĂ« edhe BIRN-iâ, u shpreh ajo. âKĂ«to janĂ« pĂ«rpjekje tĂ« hapura pĂ«r tĂ« fshehur informacioninâ.
TĂ« njĂ«jtin shqetĂ«sim ngriti edhe Ilir Alimehmeti, kĂ«shilltar i PartisĂ« Demokratike nĂ« KĂ«shillin Bashkiak. Ai shtoi se pĂ«rdorimi i argumentit tĂ« âtĂ« dhĂ«nave personaleâ pĂ«r tĂ« ndaluar dhĂ«nien e informacionit ishte njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« mbuluar problemet.
âAbsolutisht bĂ«het fjalĂ« pĂ«r fshehje tĂ« qĂ«llimshme dhe pĂ«r njĂ« dĂ«m tĂ« mundshĂ«m ekonomikâ, tha Alimehmeti.
Koncesioni i fshehur
Dokumentet e vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion nga bashkia, tregojnĂ« se gjatĂ« viteve 2018 â 2021, tregu i citylight-eve ishte mĂ« i larmishĂ«m dhe pĂ«rfshinte kompani si âPlatea sh.a.â, âIris sh.p.k.â, âLa Stradaâ, âCity Wingsâ dhe âAlbartexâ, tĂ« cilat zotĂ«ronin, kush mĂ« shumĂ« e kush mĂ« pak, leje pĂ«r hapĂ«sira tĂ« ndryshme nĂ« qytet.
Edhe në këtë rast, kompanitë rezultojnë të kenë aksionerë të përbashkët dhe i afrohen më shumë një oligopoli me pak emra dominues.
Lejet e lĂ«shuara nĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« â gjithsej 160, tĂ« ndara sipas viteve dhe kompanive, kishin afat maksimal njĂ«vjeçar, ndĂ«rsa nĂ« disa raste ishin edhe mĂ« tĂ« shkurtra.
Por pas vitit 2021 panorama ndryshon rrënjësisht. Pikërisht në këtë moment, BNI shfaqet si përfituesi kryesor i një serie lejesh që, sipas ekspertëve, të marra së bashku funksionojnë si një koncesion i padeklaruar mbi hapësirën vizuale të Tiranës.
Kompania është themeluar në vitin 2014 nga Beqir Nuredini dhe në fillim të vitit 2021 kontrollohej plotësisht prej tij.
Megjithatë, struktura aksionere ndryshoi disa herë dhe aktualisht kompania kontrollohet 50% nga Flamur Salija dhe 50% nga Aleksandër Naçi.
Pavarësisht ndryshimeve në pronësi, Beqir Nuredini vijon të ketë ndikim dhe interesa të lidhura me kompaninë, gjë që e pohoi edhe vetë në një bisedë telefonike me BIRN.
Nuredini, i cili më herët ka zotëruar kompani në fushën e reklamimit, e themeloi BNI-në fillimisht si shoqëri tregtare.
Vetëm në mars 2021, pak kohë para marrjes së lejeve të para nga bashkia, kompania përfshiu në objektin e veprimtarisë në QKB edhe reklamimin me city lights dhe ekrane LED.
Më 6 prill 2021, Këshilli Bashkiak ndryshoi rregulloren e vitit 2018, e cila kufizonte afatin e lejeve për reklamimin në rrugë deri në një vit.
Vendimi i ri autorizoi DPTTV-nĂ« tĂ« jepte leje 7-vjeçare pĂ«r stenda afishimi âcity lightsâ dhe deri nĂ« 10-vjeçare pĂ«r ekranet LED.
Një javë më vonë, BNI siguroi e vetme mbi 423 leje për city lights, me afat deri në mars 2022. Vetëm një muaj pas, BNI mori leje për instalimin e 31 ekraneve LED në kryeqytet për një afat 10-vjeçar.
Ndërsa në fund të shkurtit dhe fillim të marsit 2023, BNI mori mbi 421 leje të tjera për vendosjen e city lights për një periudhë 7-vjeçare.
âMe qindra leje tĂ« dhĂ«na deri nĂ« 2030â2031, hapĂ«sira fizike publike bĂ«het praktikisht e padisponueshme pĂ«r operatorĂ« tĂ« tjerĂ« pĂ«r njĂ« dekadĂ«â, tha Eduart Gjokutaj, drejtues i qendrĂ«s kĂ«rkimore ekonomike ALTAX, duke e cilĂ«suar kĂ«tĂ« hap si bllokim tĂ« tregut.
Sipas tij praktika e ndjekur kishte eliminuar konkurrencën dhe kishte rritur rrezikun e abuzimit me çmime nga një operator dominues.
âKjo krijon njĂ« barrierĂ« absolute hyrjeje, duke eliminuar mundĂ«sinĂ« e konkurrencĂ«s sĂ« re ose zgjerimit tĂ« operatorĂ«ve ekzistuesâ, shtoi ai.
Lejet pë BNI janë firmosur nga ish-drejtori i DPTTV-së, Arlin Naska, i cili këmbënguli se procesi ka qenë i hapur.
âTĂ« gjithĂ« subjektet mund tĂ« aplikoninâ, tha ai. âNĂ« lidhje me pyetjen e nxitimit, nuk e mbaj realisht mend sa ka qenĂ« kjo kohĂ«, po dikush tjetĂ«r do tĂ« thoshte tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« nĂ«se do tĂ« merrte kohĂ« mĂ« tĂ« gjatĂ«â, tha Naska, duke iu referuar dhĂ«nies sĂ« qindra lejeve nĂ« njĂ« periudhĂ« disa-ditore.
Edhe themeluesi i BNI, Beqir Nuredini, mohoi se kishte krijuar monopol dhe këmbënguli se kompanitë e tjera mund të aplikonin lirisht.
âNuk janĂ« tĂ« ndaluar tĂ« aplikojnĂ« tĂ« tjerĂ«tâ, tha ai nĂ« njĂ« bisedĂ« telefonike.
Nuredini argumentoi se arsyeja pse kompani të tjera nuk kërkonin leje ishte mungesa e tregut.
âJo se nuk ka fitim, por nuk ka tregâ, u shpreh Nuredini, duke pretenduar se puna ishte e pĂ«rqendruar kryesisht nĂ« verĂ« dhe gjatĂ« sezonit tĂ« festave.
Megjithatë, ndryshe nga sa pohon ai, rregullorja e Bashkisë Tiranë, që menaxhon përdorimin e hapësirës publike vendos kufizime të qarta fizike, duke e bërë thuajse të pamundur marrjen e lejeve në zonat ku reklamat ekzistuese janë tashmë të instaluara.
Gjokutaj sugjeroi se në një situatë të tillë duhej ndërhyrja e Autoritetit të Konkurrencës, ndërsa shpjegoi se kishte vendime të ngjashme në Bashkimin Europian.
âAutoriteti i KonkurrencĂ«s ka kompetencĂ« tĂ« plotĂ« tĂ« hapĂ« hetim dhe tĂ« rekomandojĂ« anulimin ose rihapjen me gara tĂ« lejeve ekzistuese, si dhe tĂ« propozojĂ« ndryshime nĂ« rregulloren e bashkisĂ« pĂ«r tĂ« futur ankande periodikeâ, tha ai.
Sipas tij, hapja e garës do të rriste të ardhurat publike dhe do të ulte rreziqet korruptive.
Klientelizëm politik
Në zgjedhjet vendore të vitit 2023, Partia Socialiste përdori gjerësisht reklamat LED dhe city lights, jo vetëm në Tiranë, por edhe në qytete të tjera të Shqipërisë, për të shpërndarë mesazhet e saj elektorale dhe ato të kandidatëve për kryetar bashkie.
Por pasi dorëzoi raportin e saj për financat zgjedhore në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve, PS deklaroi zero shpenzime për këtë formë komunikimi politik.
Ndryshe nga raporti financiar, auditi i pasqyrave financiare tĂ« PartisĂ« Socialiste raportoi se njĂ« shumĂ« prej 9.2 milionĂ« lekĂ«sh â e paguar nga ky subjekt pĂ«r kompaninĂ« BNI, fillimisht e raportuar si shpenzim pĂ«r reklama nĂ« rrjete sociale, pĂ«rfshinte edhe shpenzime pĂ«r reklama nĂ« natyrĂ«.
Rigels Xhemollari, drejtues ekzekutiv i organizatĂ«s QĂ«ndresa Qytetare, i tha BIRN se Partia Socialiste âishte favorizuarâ gjatĂ« fusharĂ«s zgjedhore tĂ« vitit 2023, pĂ«r sa i takon ekspozimit nĂ« city lights dhe ekrane LED.
Edhe Mirela Ruko nga Lëvizja Bashkë shpreh dyshime se procesi ka qenë klientelist.
âKjo mĂ«nyrĂ« veprimi Ă«shtĂ« pjesĂ« e njĂ« sjelljeje tĂ« vazhdueshme tĂ« administratĂ«s sĂ« drejtuar nga Erion Veliaj â njĂ« sjellje qĂ« lidhet drejtpĂ«rdrejt me klientelizmin dhe me grupime tĂ« organizuara brenda bashkisĂ«â, tha ajo.
Këshilltari tjetër i opozitës, Ilir Alimehmeti, tha se momenti kur u dhanë masivisht lejet nuk dukej aspak rastësor, por një përpjekje për të kontrolluar hapësirën vizuale të qytetit.
âDuke qenĂ« se koha pĂ«rkon saktĂ«sisht me fushatĂ«n elektorale vendore tĂ« vitit 2023, dyshimi i arsyeshĂ«m Ă«shtĂ« se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« manovĂ«r elektorale pĂ«r kontrollin e hapĂ«sirave vizualeâ, theksoi ai.
Por Nuredini i mohoi lidhjet e shkurtra me partitë politike. Ai theksoi se hapësira u ishte vënë në dispozicion njësoj të gjitha palëve dhe se për të partitë politike ishin thjesht klientë.
âPĂ«r mua Ă«shtĂ« biznes, unĂ« nĂ« fund u marr lekĂ«t, nuk mĂ« intereson cila parti Ă«shtĂ«â, pĂ«rfundoi ai./BIRN
The post BIRN: Monopoli i reklamave âcity lightsâ kufizoi garĂ«n elektorale pĂ«r BashkinĂ« e TiranĂ«s appeared first on Albeu.com.
Login
