TIRANË, 7 shkurt /ATSH/ Pas pothuajse një muaji kërkimesh intensive në të gjithë basenin e lumit Mat, ditën e sotme është konstatuar në sipërfaqe një trup i pajetë në liqenin e Urakës, rreth dy milje larg urës së Rrethabazit.
Ministria e Mbrojtjes njoftoi sot se, pas sinjalizimit nga ekipet e Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë, strukturat e Policisë së Shtetit dhe Prokuroria e Dibrës kanë kryer verifikimet përkatëse, duke konfirmuar se trupi i përket shtetasit Jurgen Karaj, 30 vjeç, i shpallur i humbur që prej datës 10 janar.
Në operacionin e kërkimit dhe mbështetjes në terren vijojnë të jenë të angazhuar 18 efektivë të Forcave të Armatosura, në bashkëpunim me autoritetet kompetente.
Autoritetet shprehin ngushëllimet për familjen dhe të afërmit e viktimës në këtë moment të vështirë.
Me kërkesë të autoriteteve të Republikës së Shqipërisë, Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK) ka angazhuar një kontingjent të specializuar të Kërkim-Shpëtimit nga Regjimenti i Mbrojtjes Civile i Gardës Kombëtare, i cili iu bashkua operacionit në zonën e Klosit për kërkimin e një personi të zhdukur në rrjedhën e lumit Mat.
FSK njofton se pas angazhimit intensiv dhe bashkëpunimit të ngushtë me autoritetet shqiptare, ekipet e kërkim-shpëtimit arritën të lokalizojnë dhe të gjejnë trupin e pajetë të personit të humbur.
“Komandanti i FSK-së Gjenerallejtënant Bashkim Jashari, në emrin e tij personal dhe në emër të gjithë personelit të FSK-së, shpreh ngushëllimet më të sinqerta për familjen dhe të afërmit e viktimës. Gjithashtu, Komandanti i FSK-së falënderon personelin e angazhuar për përkushtimin, profesionalizmin dhe disiplinën e treguar gjatë përmbushjes së këtij misioni”, thuhet në njoftim.
Forca e Sigurisë së Kosovës mbetet e përkushtuar në misionin e saj humanitar dhe në forcimin e bashkëpunimit rajonal, gjithmonë në shërbim të jetës, sigurisë dhe mirëqenies së qytetarëve. /Telegrafi/
Pas rreth një muajsh kërkime, është gjetur trupi i pajetë i Jurgen Karajt, të riut që ra në lumë së bashku me shokun e tij më 10 janar.
Trupi i 30-vjeçarit u gjet në afërsi të fshatit Urakë, gjatë patrullimit me gomone të forcave të ushtrisë, raporton Top channel.
Ngjarja ka ndodhur më 10 janar rreth orës 01:30, ku konkretisht automjeti që drejtonte 24-vjeçari, Andi Losha dhe ku ishte pasagjer Jurgen Karaj, 30 vjeç ra në përrua.
Sipas policisë Losha u largua nga vendngjarja pa lajmëruar policinë dhe pa i dhënë ndihmë pasagjerit, të cilin dyshohet se e ka marrë rrjedha e përroit.
Losha u arrestua nga policia dhe pas testit të alkoolit u konstatua se 24-vjeçari e kishte drejtuar mjetin në gjendje të dehur.
Organizata spanjolle për sigurinë në trafik, Fesival, publikoi të dhëna mbi ndikimin e gomave në sigurinë rrugore. Një pjesë e konsiderueshme e aksidenteve që lidhen me goma mund të parandalohet me zgjedhje të mirë dhe mirëmbajtje bazike: mbajtjen e presionit të duhur, thellësinë e mjaftueshme të gërvishtjes së gomës dhe kontrollin e dëmtimeve (nëse ka, gomat duhet të zëvendësohen).
Goma është baza e sigurisë, pasi sistemet si ABS dhe ESC kanë nevojë për ngjitje të mirë; me presion të ulët, goma të konsumuar ose përzierje të papërshtatshme, efektiviteti i këtyre sistemeve është i kufizuar. Vendosja e zakonit për kontrollin e gomave (mujorisht dhe para udhëtimeve apo motit të ftohtë/shiu) është një nga masat më të dobishme dhe me kosto të ulët për sigurinë në rrugë.
Edhe pse veturat e reja vijnë me shumë sisteme aktive sigurie, të dhënat e vitit 2024 tregojnë se 554 aksidente me të vdekur dhe të lënduar lidhen me anomalitë e gomave – goma të konsumuar, të dëmtuara ose të shpërthyera. Në këto aksidente u përfshinë 668 automjete, me gjithsej 1017 viktima, përfshirë 39 të vdekur, 123 me lëndime të rënda dhe 855 me lëndime të lehta, sipas të dhënave të Drejtoria e Përgjithshme e Trafikut (DGT).
Këto shifra tregojnë se gjendja e gomave është një faktor i rëndësishëm që kontribuon në aksidentet rrugore, sidomos kur kushtet e motit përkeqësojnë rrezikun. Sipas Shoqatës Spanjolle të subjekteve që bashkëpunojnë në kontrollin teknik të automjeteve (AECA-ITV), kontrollet teknike tregojnë se rreth një e pesta e defekteve serioze të zbuluara në vitin 2024 lidhen me boshtin, rrotat, gomat dhe pezullimin. Përveç kësaj, DGT ka paralajmëruar në shumë fushata se një pjesë e konsiderueshme e automjeteve qarkullon me goma në gjendje të keqe ose me karakteristika të papërshtatshme.
Drejtimi me presion të ulët të gomave, për shembull, rrit deformimin, ngrohjen dhe konsumimin e tyre dhe mund të ndikojë në frenim dhe drejtueshmëri. Vetë DGT tregon se presioni i pamjaftueshëm mund të rrisë distancën e nevojshme për ndalimin dhe të rrisë rrezikun e akvaplaning-ut. Sistemet për monitorimin e presionit të gomave (TPMS) ndihmojnë në zbulimin e humbjes së presionit, por nuk zëvendësojnë kontrollet e rregullta.
Problemi përkeqësohet dimrit: nën 7 gradë Celsius, gomat verore humbasin ngjitjen edhe në rrugë të thata, dhe nëse gomat janë të cilësisë së ulët ose të konsumuar, veçanërisht në kushte të lagështa, besueshmëria e tyre bie ndjeshëm, duke ulur edhe efektivitetin e sistemeve elektronike të sigurisë.
Nuk është e rëndësishme vetëm të kujdesemi për gjendjen e gomave; duhet të zgjidhen me mençuri. Duhet të ndiqen testet e pavarura dhe të gjenden opsionet më të sigurta në rangun e çmimeve që shoferët mund t’i përballojnë. /Telegrafi/
Forca e Sigurisë Kosovës ka mbështetur Shqipërinë në një operacion Kërkim – Shpëtimi për të intervenuar në operacionin e kërkimit të një personi të humbur në rrjedhën e lumit Mat.
Sipas një postimi në rrjetin social në Facebook bëhet e ditur se kjo u bë me kërkesën e autoriteteve të Republikës së Shqipërisë.
“Me kërkesën e autoriteteve të Republikës së Shqipërisë, Forca e Sigurisë Kosovës ka angazhuar një kontingjent të Kërkim-Shpëtimit, të Regjimentit të Mbrojtjes Civile të Gardës Kombëtare të FSK-së, i cili i është bashkuar Operacionit në Klos, të Republikës së Shqipërisë, për të intervenuar në operacionin e kërkimit të një personi të humbur në rrjedhën e lumit Mat”, thuhet në njoftim. /Telegrafi/
TIRANË, 22 janar/ATSh/ Një element i trashëgimisë kulturore jomateriale që ruhet dhe transmetohet sot nga një numër i kufizuar artizanesh të Shkodrës, Tropojës dhe Kukësit, është qëndistaria tradicionale me dorë, dhe veçanërisht punimi me oje.
Punimi me oje (ojna) është një teknikë që realizohet përmes gjilpërës dhe perit dhe karakterizohet nga hollësia e punimit, kompleksiteti i motiveve dhe vlera e lartë estetike e simbolike që mbart.
Kjo është një nga format më të veçanta dhe të rralla të qëndistarisë tradicionale me dorë. Tradita e qëndistarisë ka qenë historikisht e zhvilluar dhe e lidhur ngushtë me identitetin kulturor lokal. Tradicionalisht, punimi me oje përdorej si element dekorues në shamitë e kokës së grave, duke pasur funksion estetik dhe simbolik në veshjet tradicionale femërore.
Në kontekstin bashkëkohor, artizanet po përpiqen ta përshtatin këtë teknikë në produkte të reja artizanale, duke respektuar format dhe parimet tradicionale, me synimin për ta mbajtur gjallë dhe për ta transmetuar këtë element elitar të trashëgimisë kulturore brezave të ardhshëm.
Reklamimi mund të bëhet një biznes prej 25 miliardë dollarësh në vit për OpenAI - dhe të përbëjë një kërcënim për Google, sipas vlerësimeve të reja të hënën nga një analist i teknologjisë së lartë.
Mark Mahaney i Evercore ISI e sheh startup-in të gjenerojë atë nivel të të ardhurave vjetore nga reklamat deri në vitin 2030 nëse funksionon mirë në zbatimin e këtij biznesi të ri, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Deklarata e tij vjen pasi OpenAI tha të premten se përdoruesit falas dhe Go të ChatGPT do të fillojnë të shohin reklama "në javët e ardhshme".
OpenAI gjithashtu paraqiti parimet e saj të reklamimit, të tilla si etiketimi i qartë i tyre dhe mosndarja e bisedave të përdoruesve me reklamuesit.
"Një rrugë për të gjeneruar disa miliardë dollarë të ardhura nga reklamat në vitin 2026, duke shkuar në 25 miliardë dollarë + deri në vitin 2030, duket e arsyeshme", shkroi Mahaney në një shënim për investitorët.
Kjo bazohet në shkallën e mundshme të ChatGPT deri në atë kohë, monetizimin e provuar të platformave të marketingut me performancë të lartë dhe madhësinë aktuale të këtij tregu, shtoi analisti.
Të ardhurat e OpenAI po rriten me shpejtësi. Drejtoresha financiare Sarah Friar tha në një postim të kohëve të fundit në blog se të ardhurat vjetore të startup-it arritën në 20 miliardë dollarë në vitin 2025, nga 2 miliardë dollarë në vitin 2023. Megjithatë, ka pikëpyetje të mëdha mbi humbjet e OpenAI dhe nëse mund të bëhet fitimprurëse në të ardhmen.
Por reklamimi mund të jetë një mënyrë për OpenAI për të rritur fitimet dhe fitimet e saj. /Telegrafi/
TIRANË, 17 janar/ATSH/ Ministri i Shtetit për Pushtetin Vendor, Ervin Demo deklaroi sot, se bashkitë duhet të luajnë një rol aktiv në procesin e rritjes ekonomike në vend.
Demo ishte i pranishëm në takimin e thirrur nga Kryeministri Edi Rama me kryebashkiakët, ku u diskutuan sfidat e bashkive për vitin 2026, sezoni turistik dhe betejat e përbashkëta politike e shoqërore kundër mbetjeve plastike.
Ministri Demo, gjatë fjalës së tij tha se qasja e qeverisë është qasje e një partneriteti të sigurt me autoritetet lokale.
“Shqipëria ka një potencial të jashtëzakonshëm për të kërcyer lartësi të cilat do të krijonin një transformim rrënjësor jo vetëm ekonomik, por edhe social. Në këtë kuadër, bashkitë kanë një rol shumë të rëndësishëm pasi energjia që çlirohet në nivel lokal është shumë e rëndësishme. Burimet e rritjes ekonomike janë ato ku bashkitë duhet të luajnë një rol proaktiv në këtë kontekst”, tha Demo, ndërsa theksoi se duhet një ndryshim rrënjësor për sa i përket asaj që ndodh në territor dhe rritjes ekonomike në nivel vendor.
“Sfidat me të cilat bashkitë përballen janë dinamike, diverse për shkak të arsyeve që mund të vijnë nga elemente që janë të paparashikueshëm siç janë edhe përmbytjet e ditëve të fundit, por besoj që ne të gjithë duhet të bëjmë shumë për parandalimin e këtyre situatave. Ndihma që këto bashki do të marrin nga qeverisja qendrore do të bëjë të mundur që jo thjesht të jemi të përgatitur për situata emergjente, mbi të gjitha për t’i parandaluar ato dhe për të krijuar zhvillim territoral, sidomos kur flasim për logjistikë, për mirëmbajtje infrastukture rurale”, theksoi ai.
Ministri Demo u ndal edhe te Paketa e Maleve, Granti i Performancës, për rolin që ka Akademia e Pushtetit Vendor, për Strategjinë Kombëtare të Turizmit, për rregulloren e plazheve dhe një përgatitje më të mirë, edhe një qasje më të lehtë të qytetarit në plazhet e jashtëzakonshme të vendit.
“Suksesi i Shqipërisë sa i përket turizmit në 12 muaj të vitit, është jo vetëm nga bregdeti. Të 61 bashkitë e vendit duhet të jenë të përgatitura. Kjo tregon potencialin e jashtëzakonshëm që kanë të gjitha bashkitë, për të krijuar ekonominë lokale të qëndrueshme. Pasi në çdo cep të territorit ne mund të kemi një aktivitet ekonomik”, tha Demo.
Demo shtoi se viti 2026 mbart shumë sfida për Shqipërië, edhe në aspektin e punës për procesin e integrimit, ndërsa tha se të gjitha bashkitë duhet të jenë të përgatitura për një “cunami” nga pikëpamja rregullative që bashkitë do kenë në jetën administrative dhe që këto të përkthehen në shërbime në territor për qytetarët.
Një tjetër skandal është regjistruar në Bashkinë e Matit këtë të premte. Rruga Derjan-Macukull, e cila u inagurua 8 muaj më parë është shembur krej papritur, duke u bërë burim rreziku për shumë drejtues mjetesh që përshkojnë këtë zonë. Sipas një video të publikuar nga Syri TV, dallohet rruga e shembur e shkaktuar nga cilësia […]
Rruga e fshatit Derjan në Mat është dëmtuar vetëm pak muaj pas përfundimit të punimeve dhe inaugurimit. Siç shihet edhe nga pamjet e bëra publike nga mediat, segmenti është thuajse i pakalueshëm, ndërsa asfalti ka rënë pothuajse tërësisht. Punimet për këtë rrugë nisën në dhjetor 2024 dhe u përmbyllën në prill të vitit të kaluar, […]
Qeveria italiane po shqyrton mundësinë e ndërhyrjes në strukturën e aksionarëve të Pirelli-t, për të lehtësuar zgjerimin e kompanisë në tregun amerikan.
Shkak kryesor është pjesëmarrja prej 34% e grupit shtetëror kinez Sinochem, e cila sipas palës italiane po krijon pengesa në SHBA, për shkak të kufizimeve ndaj teknologjisë kineze në industrinë automobilistike.
Ligji italian i njohur si “golden power” i jep shtetit të drejtën të kufizojë të drejtat e votimit të aksionarëve në kompani strategjike.
Sinochem raportohet se është e hapur për të reduktuar ose shitur pjesën e saj dhe ka angazhuar një bankë investimesh për këshillim.
Nëse nuk arrihet marrëveshje deri në fillim të vitit, qeveria mund të ndërhyjë drejtpërdrejt.
Çështja bëhet edhe më urgjente për shkak të rregullave të reja amerikane që hyjnë në fuqi këtë vit. /Telegrafi/
Mesnatën e mbrëmjes së 9 janarit një makinë “Audi” doli nga rruga dhe ra në përroin e fshatit Dars në Klos. Në të udhëtonin 2 persona nga fshati Fullqet, shoferi Andi Losha, 24 vjeç, i cili mundi të dalë nga makina dhe të mbijetojë ndërsa pasagjeri Jurgen Karaj, 30 vjeç, dyshohet se e ka marrë […]
Kërkimet për gjetjen e të riut që dyshohet se është marrë nga rrjedha e lumit Mat, pas një aksidenti me makinë në zonën e Klosit, po vazhdojnë pa ndërprerje.
Ministri i Mbrojtjes i Shqipërisë, Pirro Vengu, ka bërë të ditur se operacioni i kërkimit po zhvillohet me përkushtim maksimal, duke përfshirë polumbarët e Regjimentit të Operacioneve Speciale si dhe 22 efektivë të Forcave të Armatosura.
Sipas njoftimit, në operacion po përdoren edhe dronë dhe pajisje të specializuara, ndërsa çdo metër i terrenit po kontrollohet në detaje, nga ura e Darsës në Klos e deri në territorin e bashkisë së Matit.
Autoritetet shprehen se po bëjnë përpjekje maksimale për gjetjen e të riut, ndërsa shpresojnë në një përfundim sa më të shpejtë të operacionit. /Telegrafi/
Një ngjarje tragjike u regjistrua mbrëmjen e djeshme në Klos, ku një 66-vjeçar humbi jetën pasi u mor nga rrjedha e fortë e lumit Mat. Sipas informacionit paraprak, shtetasi ka tentuar të kalojë lumin, por për shkak të prurjeve të shtuara është rrëmbyer nga uji. Trupi i pajetë u gjet disa kilometra më larg, në […]
Një ngjarje e rëndë është shënuar mbrëmjen e djeshme në Klos të Matit. 66-vjeçari Xhemal Zhuku, teksa ka tentuar të kalojë lumin Mat, është marrë nga rrjedha e fortë e ujit.
Trupi i pajetë i tij është gjetur disa kilometra më larg, pa shenja jete, në orët e para të mëngjesit të sotëm. Në kërkime morën pjesë shërbimet e Policisë, familjarët dhe banorë të zonës.
Grupi hetimor ndodhet në vendngjarje dhe po punon për zbardhjen e plotë të rrethanave të kësaj ngjarjeje tragjike.
Këta që shihni në foto, janë çifti i bashkëshortëve nga Puka, Petrit dhe Elona Florini, të cilët humbën jetën në aksidentin tragjik të ndodhur mëngjesin e kësaj të premteje, në aksin rrugor Lezhë-Shkodër.
Petriti, 53-vjeç, punonte si efektiv policie, ndërsa bashkëshortja e tij, Elona, 45-vjeçe, punonte si mësuese.
Makina me të cilën udhëtonin ata u përplas me një tjetër automjet që drejtohej nga shtetasi F.L., në të cilin ndodhej edhe një grua me dy fëmijët e saj të mitur, 6 dhe 2-vjeç, të cilët kanë mbetur të plagosur.
Për nxjerrjen e viktimave nga automjeti ishte e nevojshme ndërhyrja e ekipit të zjarrfikëses, ndërsa hetimet po vijojnë për zbardhjen e plotë të rrethanave të rastit.
Njoftimi i Policisë:
“Rreth orës 08:00, në aksin rrugor Lezhë–Mabë, në vendin e quajtur Gocaj, janë përfshirë në një aksident rrugor dy automjete: automjeti me drejtues shtetasin F.L. dhe automjeti me drejtues shtetasin P.F.
Si pasojë e aksidentit kanë humbur jetën shtetasi P.F., rreth 53-vjeç, si dhe pasagjerja në këtë mjet, shtetasja E.F., rreth 45-vjeç, bashkëshortë.
Gjithashtu, janë dëmtuar tre pasagjerë që ndodheshin në automjetin me drejtues shtetasin F.L., konkretisht bashkëshortja e tij dhe dy fëmijët e mitur, 6 dhe 2 vjeç, të cilët ndodhen jashtë rrezikut për jetën.
Grupi hetimor vijon punën për sqarimin e plotë të rrethanave të këtij aksidenti”, njofton policia.
KIRITIMAT, 31 dhjetor /ATSH-DPA/- Viti 2026 ka nisur zyrtarisht – pasi rreth 7 300 banorë të Kiritimatit në Paqësorin Jugor – e pritën Vitin e Ri në mesnatë.
Kiritimati, i njohur edhe si Ishulli i Krishtlindjeve, është një atol në Oqeanin Paqësor në Ishujt veriorë Line. Është pjesë e Republikës së Kiribatit. Emri i tij rrjedh nga fjala angleze “Christmas” e shkruar në gjuhën gilberteze.
Atoli me 320 kilometra katrorë sipërfaqe toke dhe laguna, i përket republikës ishullore të Kiribatit, e cila ka disa zona kohore dhe shtrihet përgjatë ekuatorit në mes të Paqësorit Jugor.
Vetëm 15 minuta më vonë, Ishujt Chatham, të cilët i përkasin Zelandës së Re, ishin të radhës që festuan Vitin e Ri.
Ishujt, me një popullsi prej pak më shumë se 700 banorësh, ndodhen rreth 800 kilometra në lindje të Zelandës së Re dhe kanë zonën e tyre kohore.
Në orën 11:00, Zelanda e Re dhe kombet ishullore të Samoas dhe Tongës gjithashtu ndezën fishekzjarrët.
Në Zelandën e Re, monumentet e qytetit më të madh, Auckland, ishin në qendër të shfaqjeve të hollësishme të dritave dhe fishekzjarrëve – më së shumti Kulla e Qiellit – 328 metra e lartë – kulla më e lartë në hemisferën jugore.
Shfaqje dritash dhe muzika shënuan gjithashtu ardhjen e vitit të ri në kryeqytetin Wellington.
Festimet në plazhin Bondi në Sidnej u anuluan
Në orën 13:00, është radha e Sidnejit. Në metropolin australian, 9 tonë fishekzjarrë do të hidhen në qiell rreth Urës ikonike të Portit dhe Shtëpisë së Operas.
Megjithatë, pas sulmit vdekjeprurës terrorist në plazhin Bondi dy javë më parë, festimet në plazhin e famshëm janë anuluar.
Samoa Amerikane, e vendosur vetëm 220 kilometra në lindje të Samoas në anën tjetër të Vijës Ndërkombëtare të Datave, do të jetë vendi i fundit i banuar në Tokë që do të mirëpresë Vitin e Ri. //a.i/
Gripi ende nuk ka arritur pikun. Madje gjatë javës së kaluar janë raportuar 126 raste të reja, por që përbëjnë një rënie prej 31 për qind për qind krahasuar me javën paraprake. Gjatë kësaj periudhe mbizotëron influenza A.
Simptomat zakonisht shfaqen papritur dhe përfshijnë temperaturë të lartë, dhimbje muskujsh dhe kollë. Në disa raste, gripi mund të shoqërohet me komplikime, si infeksione bakteriale sekondare dhe infeksione të traktit të poshtëm respirator, të cilat mund të kërkojnë edhe trajtim spitalor.
“Sipas raportit të Institutit të Shëndetit Publik gripi është ende nën pragun e aktivitetit sezonal në bazë të rasteve të raportuara, këtë e shohim edhe në terren numri i pacientëve nuk i kalon ato numra që janë tipik për këtë sezon, në fakt numri është më i vogël në dallim me vitin e kaluar…megjithatë pritet që pas festave të fillojë aktivitetit sezonal i gripit”, tha Sanja Cilevska Mlladenovska.
Më të ekspozuar ndaj gripit janë fëmijët, pasi ata janë më shpesh në kontakt me njëri-tjetrin dhe më të ekspozuar ndaj infeksioneve, veçanërisht në ambiente kolektive si çerdhet dhe shkollat.
“Më të rrezikuar janë qytetarët që janë në kolektive të mbyllura, pra parasë gjithash fëmijët në çerdhe, pasi kalojnë shumë kohë në grupe të mëdha, me shumë fëmijë dhe fëmijët janë mjaft të ekspozuar ndaj infeksioneve, më pas të moshuarit, qytetarët me imunitet të dobët, qytetarët me probleme kronike, pra këta kanë pasqyrë më serioze klinike”, shtoi Sanja Cilevska Mlladenovska .
Instituti i Shëndetit Publik rekomandon që personat me simptoma gripi të qëndrojnë në shtëpi, të pushojnë dhe të marrin shumë lëngje, si dhe të shmangin kontaktet e ngushta me të tjerët. Po ashtu, duhet ajrosur shpesh ambienti dhe të mbahen të pastra sipërfaqet. Personat mbi 65 vjeç, ata me sëmundje kronike ose në rast të përkeqësimit të simptomave, duhet të kërkojnë ndihmë mjekësore.
Në Shqipëri, deri në vitin 1929 (ky është viti kur u vendos Kodi i parë Civil) martesat lidheshin sipas normave të së drejtës zakonore. Këto norma në krahina dhe zona të viseve të ndryshme shqiptare nuk zbatoheshin njësoj.
Në zonat malore ato ishin më të forta, ndërsa në zonat e ulëta dhe në qytete erdhën duke u dobësuar mjaft, duke u zëvendësuar me norma të reja që i përgjigjeshin zhvillimit ekonomik e shoqëror të tyre.
Por, deri në vitet ‘40 të shekullit XX, martesa në Shqipëri ruajti, në përgjithësi, karakterin e lidhjeve të vjetra të saj: një marrëveshje midis dy familjesh ose midis prindërish, pa pyetur ata që do të martoheshin.
“Zënia” në adoleshencë
Në të kaluarën, për fejesën e dy të rinjve përdoreshin fjalët: zënie, mblesë, mbulesë, vlesë. Vajza quhej e zënë (e nxanë, e zanë), e vluar, e mbuluar, ndërsa djali i zënë (i nxanë, i zanë) i vluar, i mbuluar. Por, termi më i përdorur ishte i zënë dhe e zënë.
Në vendin tonë, në përgjithësi, mosha për zënien e dy të rinjve ka qenë: për vajzat 12-14 vjeç dhe, për djem, 16-18 vjeç. Kjo nuk do të thoshte që prindërit të mos kujdeseshin për zënien e tyre edhe përpara kësaj moshe.
Këtë të drejtë ua jepnin prindërve zakone sipas të cilave, babait i njihej e drejta e pakufizuar mbi fëmijët, pra, edhe e drejta për “zënien” e tyre në çdo moshë e, ngandonjëherë, edhe para lindjes.
Zënia e fëmijëve që në vogëli, që në djep dhe, në ndonjë rast që pa lindur, praktikohej në shtresat e pasura. Por, nën ndikimin e tyre, u shtri edhe në shtresat e tjera të popullsisë, megjithëse ajo praktikohej rrallë.
Ndodhte shpesh që të fejuarit të mos dinë se i janë premtuar njeri-tjetrit. Një rregull i tillë është e drejta dhe e fshehta e prindërve të tyre, të cilët ua bëjnë të njohur kur dëshirojnë ata vetë. Kur mbaron kjo kohë, vajzat zakonisht janë 12 vjeç dhe djemtë 16-18 vjeç.
Kujtimet e Durhamit
Duke folur për bajraqet e Pultit (Shalën, Shoshin, Krinin dhe Toplanën, si dhe për Rrëzën e Tepelenës), “fejesat e bebeve qenë thuajse krejt të zakonshme” - nënvizon Durham. Në shtresat e mesme dhe të varfra të popullsisë zënia në djep ose pa lindur fëmijët bëhej me qëllim që të forcohej miqësia ndërmjet dy shtëpive.
Marrëveshja bëhej drejtpërdrejt, me marrëveshjen e dy të zotëve të shtëpisë ose të dy prindërve të fëmijëve. Kur dy gra nga shtëpia e tyre ishin me barrë, ata shfaqnin dëshirën që, po qe se lindnin njëra djalë e tjetra vajzë, të porsalindurit do të quheshin të zënë ndërmjet tyre.
Në ndonjë krahinë bëhej edhe ndonjë ceremoni e vogël dhe, kur lindnin fëmijët me gjini të kundërt, lajmërohej me të shtëna pushke se të dy familjet u lidhën me miqësi. Për ligjësimin e kësaj “shkëmbehej edhe buka”, domethënë, organizoheshin gosti në të dy familjet.
Vajza e “zënë” në Jug
Që vajza të quhej e zënë, duhej pa tjetër një ceremoni e rastit, e cila zhvillohej në shtëpinë e vajzës ose në shtëpinë e një të treti (të afërm ose miku të shtëpisë së vajzës). Kjo vizitë në Korçë quhej “të shkelat”.
Zakonisht, të dy palët rreth gjashtë ose tetë vetë (nga 3-4 për secilën palë), pasi mbaronin qerasjen, shkëmbenin nishanet ose dorëzonin shenjën (“hejin”, thuhej në Veri). Në përgjithësi, shenjën që ia lëshonin në dorë të atit të vajzës e dorëzonte një i afërt i djalit, nganjëherë edhe i zoti i shtëpisë ose shkuesi. Së bashku me shenjën dorëzoheshin edhe të hollat.
Vajza e “zënë” në Veri
Kanuni i Lekë Dukagjinit e përcaktonte shenjën të përbërë prej “nji unazë të remët a t’argjanët (tash vonë). Unaza e dhetë grosh janë me kanun”. Në Kosovë vinin në tryezë unazën, dhe një koronë argjendi që ishte shenja se u dha fjala.
Kjo tregonte që vajza ishte lidhur e nuk mund të jepej gjetiu. Edhe në Jug të Shqipërisë jepej një shenjë e tillë. “Nishani zakonisht është një pare e vjetër floriri ose sermi, e cila nuk qarkullon në treg”.
Në shumë krahina të Shqipërisë, veçanërisht në Veri, së bashku me unazën jepej edhe një shami. Shamia është shenjë rituale që tregonte se vajza ishte e “mbuluar” apo e “zënë”.
Në zonat malore dhënia e shenjës ishte një farë kapari, që pala e djalit i jepte asaj të vajzës. Mbas shenjës askush tjetër s’kishte të drejtë të vinte dorë mbi atë vajzë, “ndryshe do të binte në gjak”.
Cilët janë personalitetet që u martuan brenda fisit
Në disa vende, martesa mes kushërinjve të parë është e ligjshme, në disa të tjera jo. Përgjatë historisë, shumë njerëz të famshëm janë martuar me kushërinjtë tyre, për arsye nga më të ndryshmet.
Në kohët e hershme, martesa mes kushërinjve ishte më se e zakonshme. Duke qenë se njerëzit nuk lëviznin shumë nga vendi, ku lindnin, personat që kishin në dispozicion për t’u martuar ishin zakonisht kushërinj. Martesa mes kushërinjve gjithashtu do të thoshte dhe mbajtjen e pronës dhe tokës brenda familjes.
Në Shqipëri, ka gjithashtu norma për martesat brenda fisit. Në varësi të krahinave etnografike, tradita etnokulturore ndryshon. Në zonat e thella malore, për shembull, akoma ruhet deri në një masë jo plotësisht martesa jashtë fisit, do të thotë pa marrë parasysh sa breza janë saktësisht, cilit fis i përkasin. Pra, Krasniq, Grudë, Hot etj, nuk bëhen krushqi. Por, në 20 vitet e fundit kjo barrierë është thyer dhe ka zbritur në shtatë breza. Po të jenë të brezit të shtatë mund të lidhin krushqi.
Tani, në zonat rurale dhe urbane martohen brenda një fisi, por që nuk jetojnë në të njëjtin territor. Pra, mund të lidhet një Krasniq me një Krasniq tjetër, por që jetojnë në krahina të ndryshme.
“Në krahinat e thella, martesat brenda fisit kryhen midis brezit të shtatë dhe të katërt”, thotë Ukë Xhemaj, studiues i fenomenit. “Gjithmonë merret parasysh hapësira, pra territori. Nëse është i njëjti fis, por i një territori tjetër, kohët e fundit është toleruar martesa. Në trevat shqiptare martesat midis kushërinjve janë shumë të rralla. Këto quhen incest në shkencë. Megjithatë, ka, por siç e thashë janë të rralla. Këto lidhje edhe pse të rralla vijnë si rezultat i mungesës së arsimit dhe janë të papranueshme”.
Personi që shikoni në foto, është 39-vjeçari Klodian Kulla, nipi i Nehat Kullës, i cili u hodh mbrëmjen e djeshme, duke u hedhur nga ura ku fatkeqësisht humbi jetën.
Sipas uniformave blu, dyshohet se Kulla është hedhur nga ura rreth orës 23:40, dhe trupi i tij i pajetë është gjetur pak orë më vonë, ndërsa nuk dihen ende shkaqet apo rrethanat e ngjarjes.
Njoftimi:
“Më datë 08.12.2025, rreth orës 23:40, tek ura e fshatit Fshat, bashkia Klos, shtetasi K.K., rreth 39 vjeç, dyshohet se është vetëhedhur nga ura dhe për pasojë, ka humbur jetën. Si pasojë e terrenit të vështirë, pas disa orësh kërkimi nga shërbimet e Policisë dhe të Zjarrfikësve, u bë e mundur gjetja dhe nxjerrja e trupit nga gremina. Grupi hetimor, nën drejtimin e Prokurorisë, po punon për zbardhjen e rrethanave dhe dokumentimin ligjor të ngjarjes”, njoftoi policia.
Login
