TIRANĂ, 18 janar /ATSh/ NĂ« kuadĂ«r tĂ« 558-vjetorit tĂ« ndarjes nga jeta tĂ« Heroit tonĂ« KombĂ«tar, Muzeu âGjergj Kastrioti SkĂ«nderbeuâ KrujĂ« prezanton pĂ«r publikun hartĂ«n portulane tĂ« vitit 1455, tĂ« hartografit zyrtar tĂ« papa NikollĂ«s V, Bartolomeo Pareto, njĂ« dokument i rrallĂ« me rĂ«ndĂ«si historike dhe europiane.
Ministri i Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit, Blendi Gonxhja, ndau nĂ« rrjete sociale pamje nga ky dokument i rrallĂ«, teksa e cilĂ«soi atĂ«, ânjĂ« dĂ«shmi unike tĂ« historisĂ« europiane dhe shqiptareâ.
âNĂ« kĂ«tĂ« dokument tĂ« rrallĂ« kartografik, me impakt nĂ« gjithĂ« oborret e EuropĂ«s dhe AzisĂ«, emri âScandre Becoâ â Skanderbeg â shfaqet si referencĂ« gjeografike nĂ« zemĂ«r tĂ« njĂ« Ballkani tĂ« trazuar nga trysnia osmane nĂ« rritje. Ky Ă«shtĂ« njĂ« rast i jashtĂ«zakonshĂ«m qĂ« dĂ«shmon jehonĂ«n e figurĂ«s sĂ« SkĂ«nderbeut pĂ«r sĂ« gjalli dhe rolin e tij vendimtar si mburojĂ« e EuropĂ«s sĂ« popujve nĂ« shekullin XVâ, u shpreh ministri Gonxhja.
Sipas tij, ky dokument përbën një burim të pazëvendësueshëm për albanologjinë dhe studimin e historisë së kontinentit në kapërcyell të Mesjetës me Kohën e Re. Hartat portulane si kjo shërbejnë si dëshmi e rëndësishme e njohjes së Shqipërisë dhe figurës së Skënderbeut në qarqet ndërkombëtare të kohës.
Ekspozita e hartës portulane të vitit 1455 synon të ofrojë për vizitorët një përvojë të pasur edukative dhe historike, duke theksuar rëndësinë e trashëgimisë kombëtare dhe rolit të Skënderbeut si simbol i rezistencës dhe identitetit shqiptar.
Ministri Gonxhja bëri thirrje që qytetarët dhe vizitorët të shfrytëzojnë mundësinë për të parë nga afër këtë dokument unik, duke vlerësuar jo vetëm rëndësinë historike, por edhe vlerën kulturore dhe shkencore të tij.
TIRANĂ, 17 janar /ATSH/ Bashkia e LezhĂ«s ka pĂ«rkujtuar sot 558-vjetorin e ndarjes nga jeta tĂ« Heroit KombĂ«tar, Gjergj Kastrioti SkĂ«nderbeu, duke nderuar figurĂ«n e prijĂ«sit legjendar tĂ« shqiptarĂ«ve.
Në një mesazh në rrjetet sociale, Bashkia e Lezhës shpreh respekt dhe mirënjohje për Skënderbeun, i cili me trimëri, mençuri dhe sakrificë mbrojti lirinë, identitetin dhe dinjitetin e kombit shqiptar, duke u shndërruar në simbol të qëndresës dhe unitetit kombëtar.
Sipas Bashkisë, trashëgimia e Gjergj Kastriotit mbetet një burim i përhershëm frymëzimi për brezat, si dhe një thirrje për atdhedashuri, bashkim dhe përgjegjësi ndaj së ardhmes së vendit.
Sot shënohen 558 vjet nga vdekja e Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu (1405-17 janar 1468).
Përkujtimi i kësaj date historike vlerësohet si një moment reflektimi dhe nderimi për figurën më përfaqësuese të historisë kombëtare shqiptare.
Gjergj Kastrioti Skënderbeu hyri në histori si një nga gjeneralët më të mëdhenj të kohës, si një strateg i shquar i luftimeve mbrojtëse, sepse me një ushtri të vogël mundi të përballonte dhe të shkatërronte taborët e ushtrisë osmane, më të organizuarat dhe më modernet për kohën.
Gjergj Kastrioti ndaloi ekspansionin osman drejt Evropës, duke fituar mirënjohjen e shteteve evropiane dhe të Papatit të Romës, që kur qe gjallë, dhe shumë më tepër pas vdekjes.
Presidentja e vendit, Vjosa Osmani në 558 vjetorin e vdekjes së heroit Gjergj Kastriot Skënderbej, më 17 janarin e vitit 1468 tha se Skënderbeu ishte shpata e lirisë, strategu i betejave dhe ndërtuesi i aleancave.
Ajo në një postim në Facebook shkruan se nga Kruja në zemrën e Evropës, emri i tij u bë simbol i qëndresës, i nderit dhe i identitetit tonë të përjetshëm.
âGjergj Kastrioti- SkĂ«nderbeu ishte shpata e lirisĂ«, strategu i betejave dhe ndĂ«rtuesi i aleancave. Ai nuk e mbrojti vetĂ«m tokĂ«n shqiptare, por dinjitetin, besimin dhe lirinĂ« e kontinentit evropian. Nga Kruja nĂ« zemrĂ«n e EvropĂ«s, emri i tij u bĂ« simbol i qĂ«ndresĂ«s, i nderit dhe i identitetit tonĂ« tĂ« pĂ«rjetshĂ«m.
TIRANĂ, 17 janar/ATSH/ Sot shĂ«nohen 558 vjet nga vdekja e Heroit tonĂ« KombĂ«tar, Gjergj Kastrioti SkĂ«nderbeu (1405-17 janar 1468).
Gjergj Kastrioti Skënderbeu hyri në histori si një nga gjeneralët më të mëdhenj të kohës, si një strateg i shquar i luftimeve mbrojtëse, sepse me një ushtri të vogël mundi të përballonte dhe të shkatërronte taborët e ushtrisë osmane, më të organizuarat dhe më modernet për kohën.
Ministria pĂ«r EvropĂ«n dhe PunĂ«t e Jashtme, pĂ«rkujtoi sot Heroin KombĂ«tar tĂ« shqiptarĂ«ve. NĂ« postimin nĂ« rrjetet sociale, thuhet se ânĂ« historinĂ« shqiptare, figura e tij mbetet njĂ« busull e pĂ«rhershme pĂ«r brezatâ.
MEPJ cilëson se kryeheroi që ndriçoi ndërgjegjen kombëtare, frymëzoi rilindësit dhe u shndërrua në simbol të pavdekshëm të qëndresës, lirisë dhe dinjitetit njerëzor.
âTrashĂ«gimia e tij vijon tĂ« na udhĂ«heqĂ« drejt bashkimit, pĂ«rparimit dhe vizionit europian. Lavdi e pĂ«rjetshmeâ, thuhet nĂ« postim.
Gjergj Kastrioti ndaloi ekspansionin osman drejt Evropës, duke fituar mirënjohjen e shteteve evropiane dhe të Papatit të Romës, që kur qe gjallë, dhe shumë më tepër pas vdekjes.
TIRANĂ, 17 janar/ATSh/ Sot shĂ«nohen 558 vjet nga vdekja e Heroit tonĂ« KombĂ«tar, Gjergj Kastrioti SkĂ«nderbeu (1405-17 janar 1468).
Skënderbeu u njoh si Zot i Arbërit. Emri i tij na përfaqëson denjësisht në rrafshin e historisë botërore, si një figurë kyçe që i lidh shqiptarët me Perëndimin. Ai personifikon jo vetëm figurën më të rëndësishme të popullit shqiptar, por dhe një epokë të tërë të historisë kombëtare.
Gjergj Kastrioti Skënderbeu hyri në histori si një nga gjeneralët më të mëdhenj të kohës, si një strateg i shquar i luftimeve mbrojtëse, sepse me një ushtri të vogël mundi të përballonte dhe të shkatërronte taborët e ushtrisë osmane, më të organizuarat dhe më modernet për kohën. Lufta e shqiptarëve me të në krye shënon një kthesë vendimtare në organizim politik të vendit, si dhe në forcimin e bashkimit kombëtar.
Pasi çliroi Krujën më 28 nëntor 1443 ai ngriti flamurin e Kastriotëve dhe më 2 mars të vitit 1444, në Katedralen e Shën Kollit të qytetit të Lezhës, Gjergj Kastrioti mbajti Kuvendin e Parë Kombëtar. Me Kuvendin e Lezhës, Skënderbeu vuri themelet e një shteti arbëror. Ai ishte kuvendi ku u hodhën themelet e bashkimit kombëtar. Mobilizimi masiv i forcave shqiptare që filloi në Dibër, erdhi duke u zgjeruar deri në një kryengritje të përgjithshme. Brenda muajve të parë u çliruan disa principata dhe pjesa më e madhe e trojeve shqiptare.
Forcat shqiptare me në krye Skënderbeun fituan një sërë betejash kundër ushtrive osmane, si në fushat e Pollogut, të Dibrës, të Ohrit e të Domosdovës, grykat dhe luginat e Shkumbinit, fushat e Ujit të Bardhë, të Livadit pranë Ohrit, të Vajkalit etj.
Pas vitesh lufte e rezistencë ndaj pushtimit osman, duke udhëhequr luftën e shqiptarëve për liri, Gjergj Kastrioti Skënderbeu vdiq në Lezhë.
Gjergj Kastrioti jo vetëm që mbrojti popullin e vendlindjen, por me luftën e tij e pengoi, madje e ndaloi edhe ekspansionin osman drejt Evropës, duke fituar mirënjohjen e shteteve evropiane dhe të Papatit të Romës, që kur qe gjallë, dhe shumë më tepër pas vdekjes.
Sot shënohen 558 vjet nga vdekja e Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu (1405-17 janar 1468).
Skënderbeu u njoh si Zot i Arbërit. Emri i tij na përfaqëson denjësisht në rrafshin e historisë botërore, si një figurë kyçe që i lidh shqiptarët me Perëndimin. Ai personifikon jo vetëm figurën më të rëndësishme të popullit shqiptar, por dhe një epokë të tërë të historisë kombëtare.
Gjergj Kastrioti Skënderbeu hyri në histori si një nga gjeneralët më të mëdhenj të kohës, si një strateg i shquar i luftimeve mbrojtëse, sepse me një ushtri të vogël mundi të përballonte dhe të shkatërronte taborët e ushtrisë osmane, më të organizuarat dhe më modernet për kohën. Lufta e shqiptarëve me të në krye shënon një kthesë vendimtare në organizim politik të vendit, si dhe në forcimin e bashkimit kombëtar.
Pasi çliroi Krujën më 28 nëntor 1443 ai ngriti flamurin e Kastriotëve dhe më 2 mars të vitit 1444, në Katedralen e Shën Kollit të qytetit të Lezhës, Gjergj Kastrioti mbajti Kuvendin e Parë Kombëtar. Me Kuvendin e Lezhës, Skënderbeu vuri themelet e një shteti arbëror. Ai ishte kuvendi ku u hodhën themelet e bashkimit kombëtar. Mobilizimi masiv i forcave shqiptare që filloi në Dibër, erdhi duke u zgjeruar deri në një kryengritje të përgjithshme. Brenda muajve të parë u çliruan disa principata dhe pjesa më e madhe e trojeve shqiptare.
Forcat shqiptare me në krye Skënderbeun fituan një sërë betejash kundër ushtrive osmane, si në fushat e Pollogut, të Dibrës, të Ohrit e të Domosdovës, grykat dhe luginat e Shkumbinit, fushat e Ujit të Bardhë, të Livadit pranë Ohrit, të Vajkalit etj.
Pas vitesh lufte e rezistencë ndaj pushtimit osman, duke udhëhequr luftën e shqiptarëve për liri, Gjergj Kastrioti Skënderbeu vdiq në Lezhë.
Gjergj Kastrioti jo vetëm që mbrojti popullin e vendlindjen, por me luftën e tij e pengoi, madje e ndaloi edhe ekspansionin osman drejt Evropës, duke fituar mirënjohjen e shteteve evropiane dhe të Papatit të Romës, që kur qe gjallë, dhe shumë më tepër pas vdekjes.
Që prej shfaqjes së saj për publikun në fund të shekullit XIX, në Muzeun e Vjenës, përkrenarja e Skënderbeut, si asnjë element apo artefakt tjetër i mbijetuar nga ai, është shndërruar në objektin dhe simbolin më të fuqishëm personifikues të heroit mbarëkombëtar shqiptar, duke pasur një ndikim shënjues në formësimin e gjithë ikonografisë së ndërtuar për figurën e tij.
Përkrenarja u bë shenja parësore dalluese, simboli heraldik qendror përmes të cilit Shekulli i Rilindjes - arbëreshët dhe më pas Shqipëria moderne - kanë përfytyruar e ndërtuar portretin e Skënderbeut.
Me formĂ«n dhe punimin e saj tĂ« veçantĂ«, tĂ« kurorĂ«zuar nga koka e dhisĂ« mitike, e qarkuar nga rrethi metalik me rozetat e praruara dhe mbishkrimin mes tyre, ajo do shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« emblemĂ« ku ngĂ«rthehet e pĂ«rqendrohet e gjithĂ« mitologjia kombĂ«tare, historike, politike, kulturore dhe fetare, madje edhe cilĂ«sitĂ« e jashtĂ«zakonshme vetjake qĂ« lidhen me Gjergjin e Madh - qĂ« nga pĂ«rfshirja nĂ« narrativĂ«n e identitetit kombĂ«tar shqiptar, ndĂ«rlidhja me traditĂ«n e heronjve antikĂ«, me panteonin e strategĂ«ve ushtarakĂ«, me ritualet evropiane tĂ« armĂ«ve, me vlerat e kalorĂ«sisĂ« e fisnikĂ«risĂ« e deri te ndĂ«rhyrja e hyjnores nĂ« fatin e heroit. Vendosja zyrtare e pĂ«rkrenares nĂ« emblemĂ«n e shtetit shqiptar mĂ« 1925 Ă«shtĂ« tregues i qartĂ« i peshĂ«s sĂ« madhe simbolike qĂ« ajo mori nĂ« mĂ« pak se 30 vjet nga shfaqja e saj, pĂ«r tâu fronĂ«zuar mĂ« 1928 si kurorĂ« e mbretĂ«risĂ« shqiptare tĂ« mbretit Zog I. Ajo Ă«shtĂ« kĂ«shtu e njĂ«kohĂ«sisht artefakt material, relike heraldike, mit identitar, legjendĂ« popullore, simbol shtetĂ«ror dhe metaforĂ« politike.
Por, njĂ« dimension shtesĂ« e ngriti kĂ«tĂ« objekt nĂ« piedestalin e simbolikĂ«s sĂ« njĂ« heroi mbarĂ«evropian: mbishkrimi enigmatik i gdhendur nĂ« brezin e bronztĂ« tĂ« pĂ«rkrenares, formulimi akrostik âIN âą PE âą RA âą TO âą RE âą BTâ, i cili ka intriguar shumĂ« studiues shqiptarĂ« e tĂ« huaj.
KĂ«tu nis edhe rrĂ«fimi ynĂ«: le tĂ« ripĂ«rshkojmĂ« rrugĂ«timin e deritanishĂ«m tĂ« pĂ«rkrenares dhe mbishkrimit tĂ« saj plot mistere dhe enigma, pĂ«r tâju sjellĂ« mĂ« tej zbulimet e fundit tĂ« kĂ«rkimeve dhe hulumtimeve tona pĂ«r simbolin mĂ« identitar tĂ« heroit tonĂ« kombĂ«tar.
Nga kjo letër kemi të trashëguara deri sot përshkrimin e përkrenares, zbulimin dhe zbërthimin në latinisht të germave të mbishkruara rreth brezit të bronztë përqark saj:
Ihesus Nazarenus âąPrincipi Emathiae âą Regi Albaniae âąTerrori Osmanorum âą Regi Epiri âąBenedicat T.â[1] (Foto 1, 2, 3)
Foto 1, 2 dhe 3
Të parët që i bënë jehonë këtij lajmi, natyrshëm ishin arbëreshët e Italisë. Një muaj e gjysmë më vonë, më 15 shkurt 1898, mbishkrimi dhe dekodimi i tij në latinisht, siç e kishte përcjellë Konica, botohet në gazetën La Nazione Albanese, e themeluar në Kalabri nga Anselmo Lorekjo. Shumë shpejt pas botësimit ndër shqiptari, përkrenarja dhe mbishkrimi i saj u shndërruan në një element të mirëfilltë ikonografik e heraldik që dukej sikur kishte shoqëruar figurën e Skënderbeut që në të gjallë të tij, pavarësisht se ky integrim po ndodhte thuajse 450 vjet pas vdekjes së heroit.
Ky rikonfigurim i ikonografisĂ« dhe heraldikĂ«s skĂ«nderbejane, nuk do tĂ« zhvillohet si njĂ« proces, por do tĂ« pĂ«rftohet si njĂ« fakt i mirĂ«qenĂ« nĂ«pĂ«rmjet dy akteve tĂ« vetme: njeri lajmĂ«rues, nga Konica, drejtuar fillimisht botĂ«s shqiptare, dhe tjetri âkanonizuesâ, drejtuar kryesisht botĂ«s italo-arbĂ«reshe dhe evropiane, siç do e shohim mĂ« poshtĂ«. PĂ«rndezja patriotike, identitare e idhullizuese qĂ« rrethonte figurĂ«n e SkĂ«nderbeut gjatĂ« viteve tĂ« Rilindjes dhe LĂ«vizjes KombĂ«tare Shqiptare tĂ« fundshekullit tĂ« XIX dhe fillimshekullit tĂ« XX, pa dyshim kishte pjesĂ«n e saj nĂ« pĂ«rpirjen plot etje tĂ« kĂ«tyre akteve shpalosjeje e ripropozimi tĂ« ikonografisĂ« dhe heraldikĂ«s sĂ« SkĂ«nderbeut, por njĂ« element tjetĂ«r peshonte po aq nĂ« gjithĂ«pranimin entuziast tĂ« tĂ« dy akteve nĂ« fjalĂ«: profili tepĂ«r i lartĂ« dhe autoriteti i padiskutueshĂ«m i autorĂ«ve tĂ« tyre, Faik Konica dhe⊠Zef Skiroi.
Zef Skiroi - âkanonizuesiâ akademik i mbishkrimit: nga lajmi i KonicĂ«s nĂ« ikonografinĂ« italo-arbĂ«reshe dhe evropiane pĂ«r SkĂ«nderbeun
Më 1904, Zef Skiroi botoi në Napoli veprën e tij të rëndësishme Gli Albanesi e la Questione Balkanica - një traktat patriotik identitar, politik, historik dhe kulturor, i shkruar për audiencën italiane dhe evropiane, me qëllim tërheqjen e vëmendjes dhe mbështetjes së saj në favor të çështjes kombëtare shqiptare. Në faqen hyrëse, pas faqes së titullit, Skiroi vendos portretin e Skënderbeut, të shoqëruar me mbishkrimin e plotë latin të përkrenares, sipas interpretimit të sjellë nga Konica shtatë vjet më parë.[2] (Foto 4)
Foto 4
Kjo faqe është konceptuar si një pllakë memoriali që sjell bashkë, sipas përzgjedhjes qartësisht simbolike e kumtsjellëse të Skiroit, të gjitha elementët më përfaqësues të ikonografisë dhe heraldikës skënderbejane, mes të cilave Skiroi jo vetëm ka përfshirë edhe mbishkrimin e përkrenares, por i ka dhënë atij një peshë kumtuese thelbësore. (Foto 5)
Si poet, profesor universitar dhe drejtues i Katedrës së Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Institutin Oriental në Napolin e shquar akademik të kohës, por edhe si folklorist e publicist i angazhuar, Skiroi nuk ishte vetëm një studiues, por edhe një prodhues i identitetit kulturor arbëresho-shqiptar, një intelektual që ndjeu qartë nevojën, ndaj u përpoq aq fort, për të formësuar mënyrën se si Evropa i shihte Shqipërinë dhe shqiptarët. Në këtë përpjekje duket qartë që për Skiroin figura e Skënderbeut përbën pikën madhore të referimit dhe boshtin qendror të projektit rilindas të afirmimit identitar.
Foto 5
Nga ky këndvështrim, faqja - memorial dedikuar Skënderbeut në hyrje të librit shërben si ikonë programatike në çdo element të saj ikonografik e heraldik:
- Portreti i SkĂ«nderbeut: i paraqitur nĂ« formĂ« medaljoni, vjen me referenca tĂ« qarta nĂ« modelet e neo-humanizmit evropian dhe kornizĂ«s ikonografike tĂ« shekujve XVI-XVIII, nĂ« vazhdĂ«n e pĂ«rfytyrimit tĂ« heroit sipas portretizimit tĂ« famshĂ«m qĂ« gjendet nĂ« Galleria degli Uffizi nĂ« Firence (mesi i shek. XVI), thuajse identik me portretin e SkĂ«nderbeut nĂ« librin Ritratti ed Elogii di Capitani Illustri (1635) apo me njĂ« tjetĂ«r portret - medaljon tĂ« botuar nĂ« librin La Spada dâOrione (1680), tĂ« dy botime qĂ« e trajtojnĂ« figurĂ«n e SkĂ«nderbeut mes mbretĂ«rve, fisnikĂ«ve e udhĂ«heqĂ«sve ushtarakĂ« mĂ« tĂ« shquar nĂ« rang evropian. (Foto 6, 7, 8) NĂ« tĂ« gjitha kĂ«to portretizime, SkĂ«nderbeu shfaqet jo si njĂ« luftĂ«tar, por si njĂ« princ neo-humanist, i qytetĂ«ruar nĂ« qĂ«ndrim dhe veshje, pjesĂ« e natyrshme e botĂ«s politike evropiane. Kjo i shĂ«rbente tezĂ«s sĂ« Skiroit se âçështja shqiptare Ă«shtĂ« çështje e EvropĂ«sâ.
Foto 6, 7, 8
- Shqiponja dykrerëshe: e vendosur menjëherë poshtë portretit, simboli heraldik madhor i Skënderbeut, i shndërruar tashmë në simbol kombëtar, duket të jetë marrë po nga Ritratti di Capitani Illustri (Foto 7) ose nga familjet napoletane (aty ku Skiroi jetonte e punonte) pretenduese si pasardhëse të Skënderbeut, të cilat, sipas studiuesit Jaho Brahaj,[3] kanë përdorur pikërisht këtë model stilizimi të shqiponjës.
- Akrostiku i përkrenares me tekstin e plotë të dekriptuar: të qendërzuara dhe shtrira sa gjithë gjerësia e faqes - memorial, germat e akrostikut janë vënë ndjeshëm në pah nga madhësia mbi dyfish me tekstin latin të dekriptuar, duke bërë që ato të lexohen edhe më vete edhe si pjesë e tekstit të plotë.
- Emri i plotë i heroit - Giorgio Kastriota Skanderbeg, shoqëruar me vendin dhe ditën e lindjes dhe të vdekjes, ku bie në sy se, pavarësisht traditës së konsoliduar deri atëherë në gjuhën italiane të të shkruarit të emrit të heroit dhe kryeqendrës së tij me C (Castriota - Scanderbeg - Croia), Skiroi ka zgjedhur në të tri rastet të përdorë K-në e shqipes.
- Epigrami katĂ«rvargsh: Poemthi-epitaf nĂ« latinisht, i ndarĂ« nĂ« dy kolona nga dy vargje, Ă«shtĂ« edhe elementi pĂ«rmbyllĂ«s i âkanoneveâ ikonografiko-heraldike tĂ« kompozuara e propozuara nga Skiroi pĂ«r figurĂ«n e SkĂ«nderbeut. NĂ« shqip pĂ«rkthimi do ishte ky:
Përse më tej të krenohesh me Pirron e të lëvdosh Akilin? Ky burrë më i madh se djali i Peleut dhe vetë Pirro qe. Me fuqinë e tij farsalike fort i trazoi kohortat gete. Përpara vazhdo! Veç me dorën tënde atdheun e çlirove.
Edhe nĂ« kĂ«tĂ« element tĂ« fundit, Skiroi nuk shpik apo krijon asgjĂ« tĂ« re, por vetĂ«m mĂ«ton tĂ« âkanonizojĂ«â njĂ« tentativĂ« tĂ« mĂ«parshme tĂ« integrimit tĂ« kĂ«tij epigrami-epitaf katĂ«rvargsh nĂ« ikonografinĂ« skĂ«nderbejane, tĂ« marrĂ« nga vetĂ« autori i epigramit, poeti neolatin francez, njĂ«kohĂ«sisht portretist dhe botues, Jean Jacques Boissard, i cili nĂ« dy botime tĂ« tij Icones diversorum hominum fama et rebus gestis illustrium (1591) dhe Vitae et Icones Sultanorum Turcicorum, etc. (1597) boton portretin e SkĂ«nderbeut tĂ« shoqĂ«ruar nga katĂ«rvargshi latin i krijuar prej tij, qĂ« Skiroi e risjell treqind e ca vite mĂ« pas identik, si tekst dhe nĂ« ndarjen e tij nĂ« dy blloqe nga dy vargje. (Foto 9).
Foto 9
PĂ«r tâu rikthyer mĂ« ngushtĂ«sisht te tema e shkrimit tonĂ«, siç vĂ«rehet qartĂ«, mbishkrimi i pĂ«rkrenares mbart njĂ« peshĂ« thelbĂ«sore nĂ« kompozimin e kĂ«tij propozimi tĂ« ri ikonografiko-heraldik tĂ« figurĂ«s sĂ« SkĂ«nderbeut nga Skiroi. ShkĂ«putja qĂ« Skiroi i bĂ«n mbishkrimit nga konteksti i pĂ«rkrenares e zgjeron rrokjen semantike tĂ« tekstit, duke e zhvendosur âbekimin e Jezuit tĂ« NazaresĂ«â drejtpĂ«rdrejt mbi vetĂ« SkĂ«nderbeun e jo mĂ« nĂ«pĂ«rmjet pĂ«rkrenares apo armĂ«ve tĂ« tij. Po kĂ«shtu, duke e vendosur akrostikun me tekstin e plotĂ« mes portretit, shqiponjĂ«s dykrerĂ«she dhe emrit tĂ« plotĂ« tĂ« heroit, mbishkrimi merr vlerĂ«n dhe peshĂ«n e njĂ« liste titujsh mbretĂ«rorĂ« e kalorsiakĂ« tĂ« bekuar nga njĂ« vullnet hyjnor.
Botimi dhe marrja e mirëqenë e mbishkrimit akrostik nga ana e dy figurave intelektuale me autoritet tepër të lartë si Konica dhe Skiroi bëri në vijim e deri sot që askush të mos përpiqej të hulumtonte apo të mos arrinte të shkonte përtej tyre, në zanafillën e identifikimit dhe interpretimit të akrostikut, pa menduar se kështu, në fakt, gjithçka po i besohej jo Konicës e Skiroit, por thjesht letrës së mëmëdhedashësit kureshtar të vitit 1897, të cilit nuk i dihet as emri ...
Edhe njĂ« studiues i thellĂ« i historisĂ« sĂ« SkĂ«nderbeut dhe njohĂ«s i mirĂ« i latinishte si PatĂ«r Marin Sirdani nĂ« studimin e tij Skanderbegu mbas gojĂ«dhanash (1926), bĂ«n tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« kur pĂ«rshkruan âpĂ«rkrenaren e Skanderbegutâ, riprodhon tekstualisht mbishkrimin sipas botimit tĂ« KonicĂ«s.
Vetëm në vitin 1932, në vigjilje të 20-vjetorit të pavarësisë, gazeta Besa në Tiranë, teksa jep një informacion të detajuar të vendit, mënyrës dhe rrugëve sesi janë gjendur në Vjenë, armët e heroit tonë kombëtar, shprehet për herë të parë jo fort e sigurt për deshifrimin e akrostikut. Nga shkrimi tek Besa (3 mars 1932), mësojmë se:
â... NĂ« sallĂ«n XXV Nr. 71 (127), tĂ« Muzeut tĂ« Arteve tĂ« VjenĂ«s, ndodhet pĂ«rkrenarja âGeorge Skanderbegâ. Ajo Ă«shtĂ« ngjyrĂ« e bardhĂ«, me rrafshe tĂ« arta dhe ka sipĂ«r saj njĂ« kokĂ« dhie tĂ« artĂ« me dy brirĂ«. Kjo pĂ«rbĂ«het prej dy pjesĂ«ve: njĂ« pjesĂ« bakri dhe pjesa tjetĂ«r sipĂ«r, Ă«shtĂ« me njĂ« copĂ« metali, buzĂ«t e sĂ« cilĂ«s janĂ« tĂ« zbukuruara nĂ« ar. NĂ« mesin e pĂ«rkrenares Ă«shtĂ« vendosur njĂ« rreth prej bakri me njĂ« gjatĂ«si prej 65 centimetra dhe nĂ« kĂ«tĂ« rreth janĂ« shkruar kĂ«to shkronja: IN. PE. RA. TO. BE. BT. Ky shkrim, qĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r ta kuptuar se çfarĂ« thotĂ«, deri tani e kanĂ« deshifruar kĂ«shtu: âJesus Nazarenus. Principi Emathiae. Regi Albaniae. Terrori Osmanorum. Regi Epiri. Benedicatâ. PoshtĂ« buzĂ«s sĂ« pĂ«rkrenares janĂ« vĂ«nĂ« 9 copa tĂ« mĂ«dha dhe kĂ«to janĂ« tĂ« lidhura me njĂ« rrip lĂ«kure me bojĂ« hiri. Pesha e tĂ« gjithĂ« pĂ«rkrenares Ă«shtĂ« 3000 gramĂ«. Sado qĂ« kjo pĂ«rkrenare ka elemente orientale, mendohet se Ă«shtĂ« punuar prej njĂ« artisti venecianâ.
Sipas studiuesve Fotaq Andrea dhe Dritan Muka, âkĂ«to tĂ« dhĂ«na tĂ« gazetĂ«s Besa pĂ«rbĂ«jnĂ« nĂ« thelb po ato qĂ« na ka pĂ«rcjellĂ« nĂ« vitet 1930 ish-konsulli austriak pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, Leo Alexander Freundlich, i cili u mbĂ«shtet pĂ«r historikun e tij kryesisht nĂ« studimin e Dr. August J. Gross, nĂ« atĂ« kohĂ« konservatori i Muzeut tĂ« VjenĂ«s. Ky dokument - shkruajnĂ« dy studiuesit nĂ« triptikun e tyre tĂ« botuar te Zemra Shqiptare - i vetmi qĂ« jep njĂ« historik tĂ« pĂ«rmbledhur tĂ« ArmĂ«ve tĂ« SkĂ«nderbeut nĂ« VjenĂ« do tĂ« shndĂ«rrohej gradualisht ndĂ«r vite si akti themeltar ku do tĂ« mbĂ«shteteshin tĂ«rĂ« studiuesit tanĂ«, tĂ« cilĂ«t nuk arritĂ«n njĂ« herĂ« tĂ« dalin jashtĂ« kornizave tĂ« tij.â Me vlerĂ« pĂ«r shkrimin tonĂ« Ă«shtĂ« edhe fakti se nĂ« triptikun e tyre dy studiuesit, teksa kumtojnĂ« se dy shpatat e SkĂ«nderbeut qĂ« ndodhen nĂ« Muzeun e VjenĂ«s nuk i pĂ«rkasin atij, rikonfirmojnĂ« pa asnjĂ« mĂ«dyshje autenticitetin e pĂ«rkrenares dhe pĂ«rkatĂ«sinĂ« e saj kastriotase.[4]
MĂ« tej, gjatĂ« viteve tĂ« komunizmit, mbishkrimi i pĂ«rkrenares si pjesĂ« qendrore e ikonografisĂ« dhe heraldikĂ«s skĂ«nderbejane, siç e propozoi Skiroi, u shmang apo u fshi thuajse fare nga historiografia zyrtare, sĂ« cilĂ«s nuk i shkonin pĂ«r shtat lidhjet e heroit me KishĂ«n dhe Papatin e RomĂ«s dhe identifikimi i tij si Kampion i Krishtit. TepĂ«r tĂ« rrallĂ« qenĂ« ata, si Kristo FrashĂ«ri, qĂ« pĂ«rmendĂ«n, nĂ« studimet e atyre viteve pĂ«r SkĂ«nderbeun, mbishkrimin e pĂ«rkrenares. Ky nĂ«nvlerĂ«sim apo kjo mosnjohje e kĂ«tij dimensioni tĂ« figurĂ«s sĂ« SkĂ«nderbeut - siç shkruan Aurel Plasari - âdo tâi nxirrte Gjergj Kastriotin dhe bashkĂ«luftĂ«tarĂ«t e tij jashtĂ« âujĂ«rave tĂ« vetâ, jashtĂ« atij areali qĂ« quhej EvropĂ« ...â, e po kĂ«shtu do tâi hiqte pĂ«rplasjes sĂ« SkĂ«nderbeut me osmanĂ«t âsfondin qytetĂ«rimorâ, tĂ« cilit i mvishet pashmangĂ«sisht âedhe petku fetarâ.[5]
Por, le tâi rikthehemi historisĂ« sĂ« mbishkrimit dhe pyetjes sĂ« mbetur varur prej plot 128 vjetĂ«sh: Kush dhe kur e transkriptoi pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« mbishkrimin e pĂ«rkrenares dhe zbĂ«rtheu pĂ«rmbajtjen e akrostikut nĂ« latinisht?
Nga përballja e dëshmive të mësipërme, duket se shkruesi, i lënë anonim, i letrës së botuar tek Albania nga Konica, me siguri e ka marrë përmbajtjen e mbishkrimit dhe dekriptimin e tij nga ndonjë përshkrim a diçiturë e vendosur pranë përkrenares, kur ai vizitoi muzeun e Vjenës në vitin 1897 ose nga ndonjë dokument shoqërues apo shpjegues në dosjen e saj në muze apo edhe nga ndonjë shoqërues a ciceron i pasionuar i muzeut.
Hulumtimet dhe zbulimi nga ana jonë i disa botimeve të panjohura deri sot na çuan 19 vjet para Konicës, në zanafillën e shfaqjes dhe burimin e interpretimit të mbishkrimit të famshëm, po në Vienë.
VjenĂ«, 1878, Ekspozita âAdlerâ - aty ku lindi dekriptimi dhe interpretimi i mbishkrimit
Zbulimi na u shfaq papritur, por nĂ« njĂ« formĂ« aq bindĂ«se, aq tĂ« dokumentuar e tĂ« pacenueshme nĂ« vĂ«rtetĂ«sinĂ« e tij, sa na e bĂ«n mjaft tĂ« lehtĂ« pĂ«rcjelljen e tij te çdo bashkatdhetar qĂ« na lexon. Para pak muajsh, nĂ« mesin e kĂ«rkimeve tona pĂ«r pasurimin dhe plotĂ«simin e koleksionit tĂ« botimeve me interes albanologjik dhe nĂ« veçanti tĂ« atyre qĂ« lidhen me figurĂ«n e SkĂ«nderbeut, ramĂ« nĂ« gjurmĂ«t e njĂ« botimi pĂ«rmbledhĂ«s, dokumentues dhe pĂ«rshkrues, i cili nĂ« kohĂ«t e sotme do tĂ« thirrej katalog rreth njĂ« ekspozite heraldike tĂ« hapur nĂ« VjenĂ«, nĂ« prill tĂ« vitit 1878. Katalogu me titull Bericht ĂŒber die heraldische Austellung des Vereines âAdlerâ (Raport pĂ«rmbledhĂ«s pĂ«r EkspozitĂ«n heraldike tĂ« ShoqatĂ«s âAdlerâ) ka 218 faqe tekst, 39 faqe hyrje dhe 69 faqe tĂ« plota me ilustrime, nĂ« formatin 32.5x24.5 centimetra. (Foto 10,11).
Foto 10, 11
Ekspozita në fjalë u frymëzua nga nisma e Carl Krahlit, piktor heraldik i oborrit austro-hungarez, i cili në fund të vitit 1877 ekspozoi përkohësisht disa dorëshkrime heraldike të shek. XVI-XVII në Muzeun e Arteve dhe Industrisë.
Pas suksesit tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m tĂ« kĂ«saj ekspozite tĂ« vogĂ«l, muzeu, nĂ«n drejtimin e Dr. Jakob von Falke, i besoi shoqatĂ«s âAdlerâ organizimin e njĂ« ekspozite tĂ« madhe ndĂ«rkombĂ«tare mbi heraldikĂ«n, gjenealogjinĂ« dhe sfragjistikĂ«n. Shoqata âAdlerâ (Shqiponja), e themeluar mĂ« 1870, kishte si synim rigjallĂ«rimin e shkencave ndihmĂ«se tĂ« historisĂ« dhe tĂ« artit kalorsiak. PĂ«r organizimin e ekspozitĂ«s u ngrit njĂ« komitet ad hoc i pĂ«rbĂ«rĂ« nga historianĂ«, heraldistĂ« dhe aristokratĂ« tĂ« lartĂ«, si:
- Konti Hugo von Abensperg und Traun, kryetar i komitetit dhe president i shoqatĂ«s âAdlerâ;
- Dr. Ernst von Hartmann-Franzenshuld, kujdestar i koleksioneve të Oborrit;
- Dr. Eduard Gaston von Pöttickh von Pettenegg, gjenealog i Urdhrit Teutonik;
- Oskar von Sommaruga, jurist dhe thesarmbajtës i ekspozitës;
- Moritz Maria von Weittenhiller, sekretar i përgjithshëm i shoqatës
- Carl Krahl, heraldist dhe ilustrator;
- Wendelin Boeheim, kujdestar perandorak e mbretëror për koleksionin e armëve.
Ekspozita, e inauguruar solemnisht nĂ« prill 1878, nĂ«n patronazhin e arqidukĂ«s Ludwig Viktor, qĂ«ndroi hapur pĂ«r tre muaj. NĂ« sallat monumentale tĂ« Muzeut tĂ« Arteve dhe IndustrisĂ« nĂ« zonĂ«n e bulevardit Stubenring u ekspozuan mbi 1500 objekte nga koleksione perandorake, urdhra kalorĂ«siakĂ«, koleksione private dhe muze evropianĂ«. Ajo u vizitua nga perandori Franz Joseph I, princi i kurorĂ«s, Rudolfi, arqiduka Albrecht, arqidukesha Gisele dhe u pĂ«rshkrua nga shtypi i kohĂ«s si âtriumf i artit heraldik dhe shkencĂ«s historikeâ (Die Presse, 18 prill 1878). PĂ«r artin muzeal, ekspozita âAdlerâ u cilĂ«sua si ngjarja mĂ« e madhe e kĂ«tij lloji nĂ« EvropĂ«.
NĂ« katalogun zyrtar tĂ« sipĂ«rpĂ«rmendur pĂ«rcillet qartĂ« koncepti estetik i saj: ekspozita nuk duhet tĂ« dukej si bibliotekĂ« apo arkiv, por si galeri arti, ku estetika e formĂ«s tĂ« zbulonte historinĂ« e simboleve. Sipas raportit tĂ« komitetit, âditĂ«n e çeljes, midis orĂ«s 9:00 tĂ« mĂ«ngjesit dhe 1:00 pasdite, numri i vizitorĂ«ve arriti 3 541, duke vijuar mĂ« tej me njĂ« mesatare ditore prej 500, ndĂ«rsa tĂ« dielave prej 2 000 vizitorĂ«shâ. Seksioni i armaturave dhe pĂ«rkrenareve rezultoi mĂ« i vizituari dhe mĂ« i vlerĂ«suari.
Pa dyshim që koleksionet e Ambrasit, si ndër më të pasurit e më me vlerë të kohës, do zinin një vend qendror. Mes objekteve të përzgjedhura për ekspozim, siç përshkruhet në katalogun tonë, kuratori dhe kujdestari i koleksionit të armëve të Oborrit Perandorak përfshiu edhe përkrenaren e Skënderbeut, e regjistruar në inventarin zyrtar me numrin 243a.
Kujtojmë se krijuesi i këtyre koleksioneve, arqiduka Ferdinand II i Austrisë, është zotëruesi i parë i zyrtarizuar i përkrenares së Skënderbeut, sipas inventarit të koleksionit të tij, që prej vitit 1596, por ai është edhe ideatori dhe porositësi i botimit Augusissimorum Imperatorum, Serenissimorum Regum ... (1601), më prestigjiozi i të gjitha kohërave, me 125 portrete të perandorëve, mbretërve dhe fisnikëve më të shquar të deriatëhershëm me veshje luftarake dhe armët e tyre, mes të cilëve, i gjashtëmbëdhjeti, gjendet edhe portretizimi i parë i plotë dhe më i famshmi i Skënderbeut, me shpatë në dorë dhe përkrenaren pranë këmbëve. (Foto 12)
Foto 12
Vlera e veçantĂ« e pranisĂ« sĂ« pĂ«rkrenares sĂ« SkĂ«nderbeut nĂ« ekspozitĂ« vihet nĂ« dukje edhe nga burime tĂ« tjera tĂ« kohĂ«s me autoritet tĂ« lartĂ« nĂ« fushĂ«n e heraldikĂ«s, si Giovanni Batista dhe Goffredo di Crollalanza, president dhe sekretar i AkademisĂ« Heraldike Italiane nĂ« Piza, qĂ« botuan, po nĂ« vitin 1878, edhe njĂ« reportazh pĂ«r ekspozitĂ«n nĂ« revistĂ«n e tyre, Giornale araldico-genealogico-diplomatico, vĂ«llimi VI (1878-1879), i cili gjithashtu e konsideron pĂ«rkrenaren e SkĂ«nderbeut si njĂ« prej objekteve mĂ« tĂ« çmuara tĂ« ekspozitĂ«s, teksa shkruan: âPreziosi inoltre sono ... lâelmo di Scanderberg col cimiero a testa di becco ...â (TĂ« çmuara janĂ« po ashtu ... pĂ«rkrenarja e SkĂ«nderbeut me njĂ« kokĂ« cjapi nĂ« majĂ« ...).[6]
Wendelin Boeheim (1848-1900), ishte historian dhe kurator i koleksioneve të armëve të Oborrit Perandorak dhe Mbretëror austriak dhe një ndër themeluesit e hoplologjisë moderne. Në Vjenë ai konsiderohej si autoritet absolut për armët kalorsiake të Mesjetës dhe Rilindjes. Në këtë rol ai studioi dhe përshkroi mbi 6 000 objekte dhe armë të këtyre dy periudhave. Në vitin 1890 botoi veprën e tij themelore Handbuch der Waffenkunde (Leipzig), që mbetet ende sot një manual referencë për studimet hoplologjike në Evropë.
Si kurator kryesor dhe anĂ«tar i Komitetit ad hoc tĂ« EkspozitĂ«s, Boeheim analizoi e mĂ« pas formuloi interpretimin e parĂ« shkencor tĂ« mbishkrimit tĂ« pĂ«rkrenares sĂ« SkĂ«nderbeut. NĂ« raportin e tij ai e cilĂ«son atĂ« qartĂ«sisht si akrostik dhe jo si akronim, duke e pĂ«rshkruar mbishkrimin jo si titull apo seri titujsh, por si njĂ«: â... Art Waffensegen, dessen Gebrauch ... ziemlich allgemein warâ, shkruan ai - njĂ« lloj bekimi mbi armĂ«, pĂ«rdorimi i tĂ« cilit ishte shumĂ« i pĂ«rhapur pĂ«r kohĂ«n, pĂ«r ta tĂ«rhequr kĂ«tĂ« bekim dhe mbrojtjen hyjnore mbi mbajtĂ«sin e armĂ«s, pĂ«r mĂ« tepĂ«r qĂ« titulli âAthleta Christiâ, i dhĂ«nĂ« SkĂ«nderbeut nga Papa i RomĂ«s, e mvishte atĂ« natyrshĂ«m me bekimin dhe mbrojtjen e vetĂ« Jezuit.
Kjo praktikĂ« dokumentohet gjerĂ«sisht nĂ« EvropĂ«n e shekujve XIV-XV, sidomos midis princĂ«rve, prijĂ«sve ushtarakĂ« e kalorĂ«sve tĂ« krishterĂ«, tĂ« cilĂ«t vendosnin nĂ« armĂ«t, shqytet, emblemat e veshjet e tyre e tyre formula si: I.N.R.I. (Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum),â.N.D.N. (In Nomine Domini Nostri), Christus Vincit, apo si nĂ« rastin e UrdhĂ«rit Kalorsiak Kostandinian tĂ« ShĂ«n Gjergjit tĂ« (ri)themeluar nga vetĂ« nipĂ«rit e Pal EngjĂ«llit, peshkopit tĂ« DurrĂ«sit e Drishtit dhe kĂ«shilltar e kryediplomat i SkĂ«nderbeut, tĂ« cilĂ«t adoptuan nga heraldika legjendare e Kostandinit tĂ« Madh formulĂ«n I.H.S.V. (In Hoc Segno Vinces - NĂ«n kĂ«tĂ« shenjĂ« do tĂ« triumfosh).
Kjo traditĂ« ikonografike dhe devocionale e kohĂ«s del tĂ« jetĂ« adoptuar e pĂ«rvetĂ«suar edhe nga vetĂ« SkĂ«nderbeu, nĂ«pĂ«rmjet pĂ«rkushtimit dhe vetĂ«shpalljes sĂ« tij si âMiles Christiâ - ushtar apo luftĂ«tar i Krishtit - titull cilĂ«sues qĂ« ai e pĂ«rdor nĂ« letrat e njohura qĂ« ka shkruar.
Kështu, teksa i drejtohet Papës Kalisti III, Skënderbeu vetënënshkruhet me formulën:
Ego Georgius Castriotus, Epirotarum Princeps ac miles Iesu Christi, fidem et obsequium Sanctae Romanae Ecclesiae profiteor ...
Unë, Gjergj Kastrioti, Princ i Epirotëve dhe ushtar i Jezu Krishtit, shpall besnikërinë time ndaj Kishës së Shenjtë Romake ...[7]
NĂ« njĂ« letĂ«r tjetĂ«r tĂ« mĂ«vonshme, drejtuar kĂ«tĂ« herĂ« PapĂ«s Piu II, ku SkĂ«nderbeu kalon nga âUnĂ«â nĂ« âNeâ nĂ« cilĂ«simin e vetvetes, sĂ«rish formula Ă«shtĂ« thuajse e njĂ«jtĂ« :
Nos Georgius Castriotus, vulgo dictus Scanderbeg, Christi miles, pollicemur nos ad tuendam Christianam rempublicam promptos semper fore.
Ne, Gjergj Kastrioti, i quajtur zakonisht Skënderbeg, ushtar i Krishtit, premtojmë se do të jemi gjithmonë gati për të mbrojtur shtetin e krishterë.[8]
Ja dhe më në fund përshkrimi i parë burimor i dokumentuar i përkrenares së Skënderbeut, së bashku me dekriptimin e mbishkrimit, siç e shkroi Boeheim në raportin e tij (foto 13,14):
Foto 13
Foto 14
Përkrenare e Gjergj Kastriotit, i njohur edhe si Skënderbeu, princ i Shqipërisë (1403-1466).
Kjo pĂ«rkrenare prej hekuri tĂ« lĂ«muar, ka thuajse formĂ«n e njĂ« djepi, pĂ«rveç pjesĂ«s sĂ« sipĂ«rme e cila Ă«shtĂ« mĂ« e rrumbullakosur. NjĂ« rreth i trashĂ« me thumba tĂ« mĂ«dhenj Ă«shtĂ« i kapur qark buzĂ«s sĂ« poshtme, por kjo duket tĂ« jetĂ« njĂ« shtesĂ« e mĂ«vonshme. Rreth gjysmĂ«s sĂ« lartĂ«sisĂ« sĂ« pĂ«rkrenares, ka njĂ« brez prej flete bakri, zbukuruar me rozeta tĂ« praruara, nĂ« hapĂ«sirat midis tĂ« cilave janĂ« gdhendur shkronjat âin.pe.ra.to.re.btâ me shkrim tĂ« vogĂ«l gotik tĂ« vonĂ«.
NĂ« majĂ«n e pĂ«rkrenares gjendet pjesa e sipĂ«rme e kokĂ«s sĂ« njĂ« dhie, nĂ« bakĂ«r tĂ« rrahur dhe e praruar, punimi i sĂ« cilĂ«s flet pĂ«r njĂ« dorĂ« tepĂ«r tĂ« aftĂ«. PĂ«rgjithĂ«sisht Ă«shtĂ« sugjeruar qĂ« fjala âImperatorâ nuk duhet tĂ« merret parasysh kur lexohet mbishkrimi, por kjo enigmĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhur ende. ĂshtĂ« tunduese tĂ« besosh se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« akrostik, por deshifrimi i tij Ă«shtĂ« i vĂ«shtirĂ« edhe nĂ« kĂ«tĂ« rast, sepse mund tĂ« hamendĂ«sohet se bĂ«het fjalĂ« pĂ«r tĂ« njĂ«jtin tekst tĂ« sjellĂ« nĂ« katĂ«r gjuhĂ«, dhe ne na mungojnĂ« shumĂ« detaje nga historia e heroit qĂ« do mund tĂ« jepnin tĂ« dhĂ«na pĂ«r zbĂ«rthimin e kĂ«tij teksti. Shkrimi, si edhe tingulli i shkronjave, sugjeron njĂ« tekst latin, njĂ« lloj bekimi armĂ«sh, pĂ«rdorimi i tĂ« cilit dihet se ishte mjaft i zakonshĂ«m nĂ« kohĂ«n e SkĂ«nderbeut. ĂiftĂ«zimi dhe renditja e çiftshkronjave ngrenĂ« pikëçuditĂ«se, megjithatĂ«, pas njĂ« shqyrtimi mĂ« nga afĂ«r, arrijmĂ« nĂ« rezultate tĂ« pranueshme. Ădo çift shkronjash tregon thuajse drejtpĂ«rdrejt titujt e kĂ«tij princi, dhe kĂ«shtu do tĂ« lexonim: Ihesus NazarenusÂč, Principi Emathiae, Regi Albaniae, Terrori Osmanorum, Regi Epiri BenedicaT (Jezuji i NazaresĂ« tĂ« bekon ty, Princ i EmathisĂ«, Mbret i ArbĂ«risĂ«, Tmerri i Osmanllinjve, Mbret i Epirit - varianti ynĂ«).
Koleksioni Perandorak dhe Mbretëror i Ambrasit, Inv. Nr. 243a, përgatitur nga Wendelin Boeheim - kujdestari perandorak dhe mbretëror i Grupit të Dytë të Koleksioneve Historike të Artit të Shtëpisë Perandorake.
Në letrat e pakta të njohura prej tij, Skënderbeu përdorte vazhdimisht titullin: Luftëtar i Jezu Krishtit. (Barleti, C. Paganel, Historia e Skënderbeut.)[9]
A i pĂ«rmbyll ky zbulim i burimit dhe emri autoritar Boeheim edhe diskutimet mbi saktĂ«sinĂ« e interpretimit tĂ« propozuar nga ai? Me shumĂ« gjasĂ«, jo! NĂ« historiografinĂ« tonĂ« kanĂ« qarkulluar disa teza qĂ« e mbajnĂ« hapur kĂ«tĂ« debat, qĂ« nga mospasja, âme letraâ, nga SkĂ«nderbeu i gjithĂ« titujve qĂ« i mvishen nĂ« interpretimin e Boeheimit, deri te teza, si ajo e SkĂ«nder Anamalit, qĂ« mbishkrimi Ă«shtĂ« shtuar mĂ« vonĂ« nga pasardhĂ«sit e SkĂ«nderbeut apo edhe vetĂ« hapĂ«sira e gjerĂ« interpretative qĂ« shpaloset kur gjendemi pĂ«rballĂ« njĂ« akronimi pa dĂ«shmi tĂ« porositĂ«sit apo gdhendĂ«sit tĂ« tij. Edhe vetĂ« Boeheimi duket tĂ« ketĂ« qenĂ« i vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r pikĂ«pyetjet qĂ« do pasonin interpretimin e tij. NĂ« raportin pĂ«rshkrues, krahas pĂ«rfundimeve tĂ« arritura, ai bĂ«n edhe vetĂ«vlerĂ«simin e rezultateve tĂ« punĂ«s sĂ« tij. Annehmbaren - i cilĂ«son ai kĂ«to rezultate, tĂ« pranueshme.
Edhe sot, pĂ«rkrenarja e SkĂ«nderbeut vijon tĂ« ruhet nĂ« Kunsthistorisches Museum tĂ« VjenĂ«s, nĂ« sallĂ«n Hofjagd - und RĂŒstkammer, shoqĂ«ruar me pĂ«rshkrimin teknik tĂ« marrĂ« nga raporti i Boeheimit: Helmet with copper gilt band inscribed IN*PE*RA*TO*RE*BT, decorated with rosettes; Ambras Collection, Inv.-Nr. 243a.
Edhe numri i inventarit ka mbetur po ai, qĂ« nga koha kur e studioi dhe pĂ«rshkroi Boeheimi, nĂ« vitin 1878. /Gazeta âExLibrisâ/
________________
Referenca bibliografike
[1] Faik Konica, âArmĂ«t e SkĂ«nderbeut nĂ« Muzeun e VjenĂ«sâ, Albania, nr. 8, 30 dhjetor 1897, f.122-3.
[2] Giuseppe SchirĂČ, Gli Albanesi e la questione Balkanica, Napoli, 1904.
[3] Jaho Brahaj, Emblema Shqiptare, Lezhë, 1997, f.73.
[6] Goffredo di Crollalanza, âLâEsposizione Araldico-Genealogico-Sfragistica di Viennaâ, Giornale araldico- genealogico-diplomatico, Pisa, 1879, f. 10-18.
[7] Thalloczy & JireÄek, Illyrisch-albanische Forschungen, II, Wien, 1908, f. 233.
[8] Giovanni Domenico Mansi, Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio, t. XXXI, Firenze, 1759, col. 1041-1044.
[9] Wendelin Boeheim, âHelm des Georg Castriota genannt Scanderbeg, FĂŒrsten von Albanien (1403-1466)â, nĂ« Ăbersicht der heraldisch-genealogisch-sphragistischen Ausstellung des Vereines âAdlerâ in Wien, Wien, 1878, f.4.
TIRANĂ, 22 dhjetor /ATSH/ Ministrja pĂ«r EvropĂ«n dhe PunĂ«t e Jashtme, Elisa Spiropali, nĂ« kuadĂ«r tĂ« vizitĂ«s dyditore nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut, u ndal mbrĂ«mjen e sotme edhe nĂ« komunĂ«n e Ăairit nĂ« Shkup, ku vendosi kurora me lule pranĂ« bustit tĂ« heroit tonĂ« kombĂ«tar, Gjergj Kastriot SkĂ«nderbeu.
âSonte, nĂ« zemĂ«r tĂ« Shkupit tĂ« vjetĂ«r, aty ku guri flet me histori dhe koha merr frymĂ« krenarie, ndaluam pĂ«r tĂ« nderuar simbolin e qĂ«ndresĂ«s, tĂ« dinjitetit dhe tĂ« shpirtit evropian, duke vendosur kurorĂ«n e nderit pranĂ« bustit tĂ« Gjergj Kastriot SkĂ«nderbeutâ, shkruan Spiropali.
NĂ« kĂ«tĂ« moment kujtese dhe respekti, Spiropali u shoqĂ«rua nga zĂ«vendĂ«skryeministri Arben Fetai dhe kryetari i Ăairit Izet Mexhiti, si dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« tjerĂ« tĂ« pushtetit lokal nĂ« KomunĂ«n e Ăairit.
Pas ceremonisë, sipas Spiropalit dita u mbush me ngjyra dhe emocione duke iu referuar aktiviteteve të organizuara me këtë rast si shfaqja artistike, ritmi i tupanëve dhe fëmijët me veshje e simbole kombëtare.
âNjĂ« kujtesĂ« e pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r rrĂ«njĂ«t tona tĂ« forta dhe pĂ«rkatĂ«sinĂ« tonĂ« natyrore nĂ« EuropĂ«â, shkruan Spiropali.
Ministrja pĂ«r EvropĂ«n dhe PunĂ«t e Jashtme, Elisa Spiropali po zhvillon njĂ« vizitĂ« dyditore nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut. MĂ« herĂ«t gjatĂ« ditĂ«s, ministrja u prit nga krerĂ«t mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« vendit, Kryeministri i MaqedonisĂ« sĂ« Veriut, Hristijan Mickoski, presidentja Gordana Siljanovska-Davkova, ministri i PunĂ«ve tĂ« Jashtme, TimÄo Mucunski si dhe kryetarin e Kuvendit, Afrim Gashin.
Ka njĂ« lloj shkrimi qĂ« nuk lind nga kurioziteti shkencor, por nga ankthi identitar. Artikulli i gazetĂ«s greke Protothema, me titullin hipokrit Sa âshqiptarâ ishte Gjergj Kastrioti?, i pĂ«rket pikĂ«risht kĂ«tij zhanri: jo histori, por industria e mohimit. Ai nuk kĂ«rkon tĂ« kuptojĂ« SkĂ«nderbeun, kĂ«rkon ta zhbĂ«jĂ«. Dhe, pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, pĂ«rdor njĂ« arsenal tĂ« vjetĂ«r ballkanik: fenĂ« si etni, gjeografinĂ« si komb, dhe anakronizmin si argument.
QĂ« nĂ« rreshtat e parĂ«, artikulli bĂ«n atĂ« qĂ« çdo tekst ideologjik bĂ«n kur nuk ka guxim tĂ« mohojĂ« drejtpĂ«rdrejt: shtiret se pyet. Pyetja âSa shqiptar ishte SkĂ«nderbeu?â nuk Ă«shtĂ« pyetje, por njĂ« akuzĂ« e kamufluar. Ajo sugjeron se shqiptaria e tij Ă«shtĂ« e pjesshme, e dyshimtĂ«, e negociueshme. Dhe, kjo nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si. SkĂ«nderbeu Ă«shtĂ« problem pĂ«r nacionalizmin grek sepse ai e shkatĂ«rron njĂ« dogmĂ« qendrore: se ortodoksia Ă«shtĂ« pronĂ« etnike greke dhe se Ballkani i krishterĂ« lind vetĂ«m nga Athina.
Le ta themi qartĂ«: kjo nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« bĂ«het kjo pĂ«rpjekje. ĂshtĂ« vazhdimĂ«si. QĂ« nga shekulli XIX, historiografia nacionaliste greke ka ndĂ«rtuar njĂ« model tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m pĂ«rvetĂ«simi: çdo figurĂ« ballkanike qĂ« Ă«shtĂ« e krishterĂ«, ortodokse, e famshme dhe evropiane, duhet tĂ« kalojĂ« patjetĂ«r nga filtri âgrekâ. NĂ«se nuk flet greqisht, do tĂ« ketĂ« folur. NĂ«se nuk ishte grek, do tĂ« ketĂ« qenĂ« epirot. NĂ«se nuk ishte epirot, do tĂ« ketĂ« qenĂ« bizantin. Dhe, nĂ«se nuk ishte asgjĂ« nga kĂ«to, do tĂ« shpallet âi paqartĂ«â.
NjĂ« nga shtrembĂ«rimet mĂ« tĂ« rĂ«nda tĂ« Protothema-s Ă«shtĂ« barazimi i Epirit me GreqinĂ«. Ky Ă«shtĂ« njĂ« mashtrim terminologjik i qĂ«llimshĂ«m. Epiri nĂ« MesjetĂ« nuk ishte shtet grek, as komb grek, as projekt grek. Ishte njĂ« hapĂ«sirĂ« gjeografike e pĂ«rzier, pa identitet kombĂ«tar modern, ku shqiptarĂ«t ishin faktor politik dhe ushtarak dominues.[1] Ta quash Epirin âgrekâ dhe tĂ« nxjerrĂ«sh nga kjo pĂ«rfundimin se SkĂ«nderbeu ishte grek, Ă«shtĂ« si tĂ« quash PerandorinĂ« Romake âitalianeâ dhe Cezarin âitalianâ.
Ironia është se vetë burimet që citojnë autorët grekë i rrëzojnë. Marin Barleti, burimi themelor për Skënderbeun, e quan atë Princeps Epirotarum, por po ai, në çdo faqe, flet për shqiptarët si subjekt historik më vete.[2] Ky dyzim nuk është kontradiktë, është dallim midis gjeografisë dhe etnisë. Vetëm propaganda i ngatërron qëllimisht.
Por, Protothema nuk ndalet kĂ«tu. Ajo ringjall njĂ« tezĂ« qĂ« do tĂ« duhej tĂ« ishte varrosur bashkĂ« me nacionalizmat e shekullit XIX: âSkĂ«nderbeu ishte grek sepse ishte ortodoksâ. Kjo tezĂ« nuk Ă«shtĂ« thjesht e gabuar, Ă«shtĂ« ideologjikisht agresive. Ajo mohon ekzistencĂ«n historike tĂ« shqiptarĂ«ve ortodoksĂ«, bullgarĂ«ve ortodoksĂ«, rumunĂ«ve ortodoksĂ«, vllahĂ«ve ortodoksĂ«. Me njĂ« fjali, ajo i shpall tĂ« gjithĂ« kĂ«ta âgrekĂ« tĂ« pavetĂ«dijshĂ«mâ.
Por, historia nuk funksionon si katekizëm kombëtar. Ortodoksia është fe, jo komb. Në Mesjetë, identiteti fetar ishte shpesh më i rëndësishëm se ai etnik, por kurrë nuk ishte i barabartë me të.[3] Të pretendosh sot se çdo ortodoks mesjetar ishte grek, është njësoj si të pretendosh se çdo katolik ishte italian.
Edhe gjuha përdoret si armë manipulimi. Greqishtja, thonë autorët, ishte gjuha e Skënderbeut. Sigurisht që ishte një nga gjuhët e kulturës dhe liturgjisë. Po ashtu si latinishtja për mbretërit francezë. A i bën kjo francezët romakë? Apo anglezët latinë? Vetëm një mendësi kolonizuese mund ta përdorë gjuhën e kishës si provë etnie.
Kur kalojnĂ« te familja Kastrioti, autorĂ«t grekĂ« e shndĂ«rrojnĂ« konfuzionin nĂ« strategji. HerĂ« janĂ« âmaqedonasâ, herĂ« âserbĂ«â, herĂ« âbizantinĂ«â. Kjo lĂ«vizje e vazhdueshme nuk Ă«shtĂ« pasuri interpretimi, Ă«shtĂ« mungesĂ« prove. NĂ« tĂ« kundĂ«rtĂ«n, dokumentet janĂ« kokĂ«forta: Gjon Kastrioti sundonte KrujĂ«n; aleancat e tij ishin shqiptare; territori i tij ishte shqiptar. Edhe Papa Piu II, i cituar shpesh jashtĂ« kontekstit, e quan SkĂ«nderbeun âprinc i ShqipĂ«risĂ«â.[4]
Pastaj vjen Mali Athos - karta e fundit e mistifikimit. Po, Reposhi u bĂ« murg. Po, Gjon Kastrioti bleu njĂ« kullĂ«. Dhe, po, ajo quhej âKulla e Shqiptaritâ. Ky Ă«shtĂ« fakt. Ajo qĂ« nuk Ă«shtĂ« fakt Ă«shtĂ« pĂ«rfundimi se kjo e bĂ«n SkĂ«nderbeun grek. Mali Athos ishte qendĂ«r pan-ortodokse, ku kishin prona serbĂ«, bullgarĂ«, rumunĂ« dhe shqiptarĂ«.[5] NĂ«se Athosi prodhon grekĂ«, atĂ«herĂ« Hilandari qenka grek dhe Stefan Nemanja helen. NjĂ« absurditet qĂ« flet vetiu .
Edhe kultura popullore shtrembërohet. Pretendohet se nuk ka këngë shqipe për Skënderbeun. Ky pohim është thjesht i pavërtetë. Tradita arbëreshe është një arkiv i gjallë i kujtesës shqiptare dhe i kultit të Skënderbeut.[6] Që këto këngë u ruajtën jashtë Shqipërisë osmane nuk është provë mungese, por provë represioni.
Kur përmenden suljotët, himarjotët, arvanitasit, bëhet i njëjti mashtrim: identiteti i shekullit XIX projektohet mbi shekullin XV. Këta ishin komunitete shqipfolëse ortodokse që u helenizuan më vonë. Historia nuk lejohet të shkruhet me prapaveprim.
Ironikisht, dokumenti mĂ« shkatĂ«rrues pĂ«r tezĂ«n greke citohet nga vetĂ« Protothema. NĂ« letrĂ«n drejtuar Mehmetit II mĂ« 1461, SkĂ«nderbeu firmos si âsundimtar i Epirit dhe i ShqiptarĂ«veâ. Kjo fjali e vetme e rrĂ«zon gjithĂ« ndĂ«rtimin ideologjik. ShqiptarĂ«t janĂ« subjekt mĂ« vete. Epiri Ă«shtĂ« hapĂ«sirĂ«. PikĂ«.[7]
Feja e Skënderbeut përdoret si karikaturë logjike. Artikulli pranon se ai lindi ortodoks, u rrit mysliman dhe vdiq katolik. Ky fakt i vetëm duhet të mjaftonte për të mbyllur debatin. Por, Protothema nuk e mbyll, sepse nuk kërkon logjikë. Nëse feja përcakton kombësinë, Skënderbeu ishte njëherësh grek, turk dhe italian. Historia serioze nuk e duron këtë grotesk.
Pse atëherë ky shkrim? Sepse Skënderbeu është i papërshtatshëm. Ai është ortodoks që nuk u bë grek. Shqiptar që u bë simbol evropian. Hero që nuk i bindet mitologjisë helenocentrike. Dhe, për këtë arsye, duhet relativizuar, zbehur, copëtuar.
Por, historia nuk ka nevojĂ« pĂ«r leje. Gjergj Kastrioti ishte shqiptar nĂ« origjinĂ«, ebropian nĂ« vizion dhe universal nĂ« simbolikĂ«. Ădo pĂ«rpjekje pĂ«r ta mohuar kĂ«tĂ« nuk Ă«shtĂ« debat, por frikĂ« e grekĂ«ve nga e nga e vĂ«rteta e historisĂ« sĂ« tyre.
______________________
[1] Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, London, 1998.
[2] Marin Barleti, Historia de vita et gestis Scanderbegi, Roma, 1508.
[3] Paschalis Kitromilides, Enlightenment and Revolution, Harvard University Press, 2013.
Nga Albert Vataj Ka figura qĂ« nuk maten me vitet, por me peshĂ«n e dritĂ«s qĂ« kanĂ« hedhur mbi kulturĂ«n e njĂ« kombi. Ka njerĂ«z qĂ« nuk njihen thjesht nga titujt, por nga trashĂ«gimia e thellĂ« qĂ« ngulitet nĂ« ndĂ«rgjegjen kolektive. Ka emra qĂ« nuk pĂ«rmenden, por pĂ«rulen para tyre. NjĂ«ri prej tyre Ă«shtĂ« Maestro Zhani Ciko, njĂ« nga shtyllat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« artit shqiptar, njĂ« gjigant i muzikĂ«sâŠ
Policia e TiranĂ«s, ka dhĂ«nĂ« detaje nĂ« lidhje me dhunĂ«n e ndodhur njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« para ndeshjes Iliria â SkĂ«nderbeu.
Uniformat Blu të kryeqytetit, sqarojnë se ngjarja ka ndodhur në dhomat e zhveshjes, mes futbollisteve të Ilirisë dhe ekipit kundershtar të Skenderbeut, ku ka mbetur i dëmtuar futbollisti S. N.
Po ashtu, policia sqaron se nisi procedimi në gjendje të lirë për tre futbollistë të tjerë, A. S., B. S. dhe J. S.
âSpecialistĂ«t pĂ«r Hetimin e Krimeve tĂ« Komisariatit tĂ« PolicisĂ« KrujĂ«: referuan materialet nĂ« Prokurori, ku nisi procedimi nĂ« gjendje tĂ« lirĂ« pĂ«r shtetasit A. S., B. S. dhe J. S., tĂ« tre futbollistĂ«, pasi dje, pĂ«rpara fillimit tĂ« ndeshjes sĂ« futbollit âIliria-SkĂ«nderbeuâ, dyshohet se janĂ« konfliktuar nĂ« dhomat e zhveshjes, me futbollistĂ«t e ekipit kundĂ«rshtar. Si pasojĂ« Ă«shtĂ« dĂ«mtuar lehtĂ«, futbollisti, shtetasi S. Nâ, sqaroi policia.
Pas njoftimit zyrtar nga ana e FSHF-sĂ« pĂ«r anulimin e ndeshjes Iliria-SkĂ«nderbeu, ekipi korçar ka marrĂ« rrugĂ«n e kthimit. SkĂ«nderbeu pretendon se disa nga futbollistĂ«t dhe trajneri Ernest Gjoka u dhunua nga stafi dhe futbollistĂ«t e IlirisĂ«, por kĂ«ta tĂ« fundit kanĂ« pĂ«rgĂ«njeshtruar pretendimet. Klubi i SkĂ«nderbeut bĂ«n me dije se disa nga futbollistĂ«t e tyre, si edhe trajneri Ernest Gjoka janĂ«âŠ
TIRANĂ, 3 dhjetor /ATSH/ Federata e Futbollit njofton se ndeshja e javĂ«s sĂ« 14-tĂ«, IliriaâSkĂ«nderbeu, e programuar pĂ«r tâu luajtur sot nĂ« orĂ«n 13:30 nĂ« stadiumin âRedi Malokuâ nĂ« FushĂ«-KrujĂ«, nuk Ă«shtĂ« zhvilluar pĂ«r shkak tĂ« shqetĂ«simeve tĂ« raportuara lidhur me kushtet e sigurisĂ«.
Sipas informacioneve paraprake, në momentin e mbërritjes së ekipit të Skënderbeut në stadium, mësohet se ka pasur një incident mes lojtarëve dhe stafit të klubit Iliria, ku dyshohet se janë përfshirë edhe në konfrontime fizike.
PĂ«r shkak tĂ« kĂ«tyre rrethanave dhe problematikave tĂ« ngritura pĂ«r sigurinĂ«, Ă«shtĂ« vendosur qĂ« ndeshja tĂ« mos luhet. ĂĂ«shtja do tĂ« shqyrtohet nga komisionet juridike tĂ« FSHF-sĂ«, tĂ« cilat do tĂ« marrin vendimin pĂ«rfundimtar lidhur me kĂ«tĂ« ndeshje.
Ngjarja e rĂ«ndĂ« e ndodhur nĂ« FushĂ«-KrujĂ«, ku lojtarĂ«t e SkĂ«nderbeut dhe trajneri Ernest Gjoka u dhunuan pĂ«rpara sfidĂ«s kundĂ«r KF Iliria, ka detyruar klubit korçar tĂ« mos zbres nĂ« fushĂ«. Me anĂ« tĂ« njĂ« reagimi pĂ«r mediat, klubi i SkĂ«nderbeu pranoi ngjarjen e rendĂ«, ndĂ«rsa shtoi se nĂ« kĂ«to kushte nuk mund tĂ« luhet [âŠ]
NjĂ« sherr qĂ« ka degraduar nĂ« pĂ«rplasje fizike ka ndodhur mesditĂ«n e kĂ«saj tĂ« mĂ«rkure nĂ« stadiumin âRedi Malokuâ, FushĂ« KrujĂ« mes dy ekipeve tĂ« futbollit, Ilira dhe SkĂ«ndĂ«rbeu. Sipas raportimeve pak para nisjes sĂ« ndeshjes lojtarĂ«t e SkĂ«nderbeut dhe trajneri Ernest Gjoka janĂ« sulmuar nga lojtarĂ«t e ekipit Iliria. Lajmi Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me dije [âŠ]
Klubi korçar, Skënderbeu ka lëshuar një komunikatë në faqen zyrtare ku tregohen se janë rrahur nga kundërshtarë e tyre të klubit Iliria nga Fushë Kruja, para nisjes së ndeshjes së sotme (e mërkurë).
Skënderbeu ishte mysafir i Ilirisë në ndeshjen e vlefshme për javën e 14-të të Kategorisë së Parë në Shqipëria, e programuar të luhej sot nga ora 13:30.
Megjithatë, korçarët kanë njoftuar se nuk janë pritur aspak mirë nga ekipi vendas, të cilët i akuzon se i kanë sulmuar.
Sipas faqes zyrtare, futbollistët dhe trajneri Ernest Gjoka janë rrahur para se të futen në dhomat e zhveshjes para fillimit të ndeshjes.
Postimi pa ndërhyrje i KF Skënderbeut
DEKLARATĂ
Reagim i klubit KF Skënderbeu.
Dhunohen futbollistët e KF Skënderbeu dhe trajneri Gjoka nga stafi dhe futbollistët e KF Iliria përpara sesa të futen në dhomat e zhveshjes.
Ky nuk është futboll.
Në këto kushte nuk mund të luhet futboll.
Në Korçë mikrpritja është kult, ndaj të njëjtën gjë presim dhe ne nga ekipet kundërshtare.
SHKUP, 29 nëntor/ATSH/- Në Ditën e Flamurit Kombëtar u përurua dje në Garanë të Kërçovës shtatorja e Skënderbeut, simbol i përjetshëm i lirisë, qëndresës dhe krenarisë kombëtare.
Kryetari i BDI-së, Ali Ahmeti theksoi se ky moment i rëndësishëm vjen pikërisht në ditën kur zemrat tona rrahin më fort për kuq e zinë, duke na kujtuar rrugën e sakrificës që na solli deri këtu.
Gjatë ditës, u bënë edhe homazhe pranë monumentit të Nënës Shqiptare në Zajaz, një monument që mishëron përkushtimin, sakrificën dhe dashurinë e pakushtëzuar që ka mbajtur gjallë familjen dhe kombin ndër shekuj.
âKy nderim i dyfishtĂ«, pĂ«r heroin dhe pĂ«r nĂ«nĂ«n, na rikujton se liria dhe identiteti ynĂ« janĂ« trashĂ«gimi e pĂ«rbashkĂ«t e burrave dhe grave qĂ« dhanĂ« gjithçka pĂ«r tĂ« ardhmen tonĂ«â, Ă«shtĂ« shprehur Ahmeti.
Në Muzeun e Historisë së Artit në Vienë (KHM), ku përkrenarja dhe shpata e Gjergj Kastriotit, Skënderbeut tashmë shoqërohen me një përshkrim të plotë historik që përcakton qartësisht identitetin, origjinën dhe rolin e tij si udhëheqës shqiptar. Ky ndryshim vjen vetëm dy muaj pasi një peticion i iniciuar nga inxhinieri Azmer Duleviç dhe gazetari Ermal Peçi kërkoi korrigjimin e informacionit të munguar për figurën e heroit kombëtar.
Fotografia e datës 18 shtator 2025, e realizuar në muze, tregon se etiketa pranë përkrenares së Skënderbeut përmbante vetëm emrin e objektit:
âSkanderbeg-Helm / Helmet of Skanderbegâ, pa asnjĂ« shpjegim mbi origjinĂ«n, rolin apo rĂ«ndĂ«sinĂ« historike tĂ« tij.
Në kontrast, fotografia e datës 25 nëntor 2025 tregon se muzeu ka vendosur një tabelë të re të detajuar, ku Skënderbeu prezantohet me të gjitha elementët kryesorë identifikues. Kjo përbën herën e parë që Muzeu i Vienës e artikulon kaq qartë identitetin e Skënderbeut si figurë shqiptare dhe udhëheqës me tituj mbretërorë të njohur në traditën mesjetare.
Peticioni i nisur nga Duleviç dhe Peçi kërkonte që muzeu të ndreqte boshllëkun informativ dhe të vendoste një përshkrim të saktë historik. Sipas nismëtarëve, mungesa e referencës ndaj origjinës shqiptare të Skënderbeut ishte jo vetëm e padrejtë, por edhe e dëmshme për narrativën historike. Pas qindra firmave të mbledhura dhe pas vëmendjes së krijuar në media, muzeu ka reaguar duke rishikuar materialin ekspozues.
Ky lajm i rëndësishëm mund të shërbejë si precedent për edhe për shumë institucione të tjera europiane që mbajnë objekte të lidhura me historinë shqiptare, duke rritur presionin për përfaqësim korrekt dhe profesional.
Nga Albert Vataj NĂ« jehonĂ«n e thellĂ« tĂ« kohĂ«s dhe madhĂ«shinĂ« monumentale tĂ« Katedrales sĂ« ShĂ«n Jakobit nĂ« Shibenik, aty ku guri ka ruajtur frymĂ«n e pesĂ« shekujve, qĂ«ndron njĂ« figurĂ« e gdhendur qĂ« na thĂ«rret me njĂ« njohje tĂ« beftĂ«, fytyra e SkĂ«nderbeut. E vendosur nĂ« absidĂ«n e parĂ«, kjo gravurĂ« e vjetĂ«r, enigmatike dhe e pazakontĂ« pĂ«r ikonografinĂ« dalmatine, bĂ«het njĂ« portĂ« pĂ«r tĂ« kuptuar jo vetĂ«mâŠ
Skënderbeu U19 ka reaguar fuqishëm pas akuzave të Aston Villa për thirrje raciste gjatë ndeshjes së UEFA Youth League.
Klubi anglez kishte ngritur pretendime për sjellje raciste nga tifozët e Skënderbeut, duke e denoncuar rastin si të papranueshëm. Megjithatë, KF Skënderbeu ka hedhur poshtë këto akuza me një deklaratë të fortë të publikuar në rrjetet sociale, duke i quajtur ato të pavërteta dhe të paargumentuara.
Në postimin e tij, klubi korçar theksoi se nuk ka pasur asnjë moment gjatë ndeshjes që të ketë pasur thirrje raciste ndaj lojtarëve të Aston Villa, si në fushën e lojës, ashtu edhe jashtë saj. Sipas Raportit të Arbitrave dhe Delegatëve të ndeshjes, nuk ka pasur asnjë dëshmi apo indikacion për sjellje raciste, duke e cilësuar këtë akuzë si të pabazuar.
Skënderbeu gjithashtu shprehu indinjatën e tij për mënyrën se si një klub prestigjioz si Aston Villa e ka justifikuar humbjen e ndeshjes, duke shpikur situata të pabaza dhe pa fakte. Klubi korçar kërkoi që Aston Villa, që kishte mundësinë të transmetonte ndeshjen live dhe disponon pamje filmike, të bëjë publike materialet filmike të ndeshjes për të hedhur poshtë trillimet dhe për të treguar të vërtetën.
Në përfundim, KF Skënderbeu kërkoi që të gjithë faktorët të fokusohen tek vlerat e futbollit, duke nënvizuar rëndësinë e respektit, fair-play-it, dhe gjithëpërfshirjes. Klubi theksoi se futbolli është një gjuhë universale që bashkon njerëzit dhe duhet të jetë një mjet që promovon unitetin dhe pasionin për lojën, larg çdo formë diskriminimi.
Reagimi i plotë:
Klubi i Futbollit âSkĂ«nderbeuâ Ă«shtĂ« njohur sot me vendimin e UEFA-s pĂ«r hapjen e çështjes disiplinore pĂ«r korre raciste nĂ« Komisionin e EtikĂ«s dhe DisiplinĂ«s pĂ«r ndeshjen UEFA Youth League, SkĂ«nderbeu U19 â Aston Villa U19.
KF Skënderbeu mohon kategorikisht akuzat e ekipit Anglez duke vendosur në dukje se në asnjë moment nuk ka pasur thirrje raciste karshi asnjë lojtari si në fushën e lojës, por edhe jashtë saj.
Ky Fakt është lehtësisht i verifikueshëm nga Raporti i Arbitrave dhe Delegatit të ndeshjes të cilët kanë deklaruar se nuk kanë qenë dëshmitar të asnjë thirrje raciste karshi ekipit kundërshtar.
KF SkĂ«nderbeu shpreh indinjatĂ«n pĂ«r faktin se si njĂ« klub Profesionist si Aston Villa justifikon rezultatin e ndeshjes duke trilluar situata tĂ« paverteta tĂ« cilat nuk kanĂ« lidhje me atĂ« çka ndodhi nĂ« stadiumin âSkĂ«nderbeuâ.
InkurajojmĂ« klubin e Aston Villa e cila ka pasur tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« transmetuar LIVEâ kĂ«tĂ« ndeshje, dhe gĂ«zon pamjet filmike tĂ« ndeshjes tĂ« vendosĂ« nĂ« dispozicion pamje filmike nĂ« vend tĂ« trillimeve pa fakte dhe tĂ« neveritshme.
Ne jemi dĂ«shmitarĂ« tĂ« njĂ« organizimi nĂ« standardet e kĂ«rkuara nga UEFA dhe gjatĂ« gjithĂ« ndeshjes si organizatorĂ«t por edhe tifozĂ«t e pranishĂ«m nĂ« stadium kanĂ« treguar RESPECT, FAIR-PLAY DHE GJITHEPĂRFSHIRJE, vlera qĂ« vetĂ« loja e Futbollit mbart nĂ« vetvete, vlera tĂ« cilat nuk janĂ« respektuar nĂ« asnjĂ« moment nga Klubi i Aston Villa, drejtuesit e tĂ« cilĂ«ve para, gjatĂ« dhe pas ndeshjes kanĂ« treguar mos-respekt ndaj Klubit tonĂ«.
KF SkĂ«nderbeu beson se Futbolli Ă«shtĂ« mĂ« shumĂ« sĂ« njĂ« lojĂ« â Ă«shtĂ« njĂ« urrĂ« e cila bashkon njerĂ«zit pavarĂ«sisht kufijve, gjuhĂ«s dhe prejardhjes, duke na kujtuar se thelbi i kĂ«saj loje magjike qĂ«ndron nĂ« unitet, respekt, gjithĂ«pĂ«rfshirje dhe pasion tĂ« pĂ«rbashkĂ«t.
Futbolli është një gjuhë universale që bashkon njerëzit ndaj KF Skënderbeu bën thirrje faktorëve të ndeshjes të fokusohemi tek Futbolli i luajtur dhe vlerat që klubet respektive mbartin.
Login
Foto 1, 2 dhe 3
Foto 4
Foto 5
Foto 6, 7, 8
Foto 9
Foto 10, 11
Foto 12
Foto 13
Foto 14
