âJeta nĂ« Turqi Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« politikisht shumĂ« e vĂ«shtirĂ«, por edhe tepĂ«r e shtrenjtĂ« pĂ«r njĂ« familje, prandaj pĂ«r mua ishte mĂ« e lehtĂ« tĂ« shpĂ«rngulesha kĂ«tu dhe tĂ« kĂ«rkoja shtetĂ«si maqedonaseâ, shpjegon 28-vjeçari Benk Bingjul pĂ«r ShĂ«rbimin e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut tĂ« Radios Evropa e LirĂ« (REL).
Ai prej disa muajsh punon si menaxher në një kafene në Shkup, e cila është në pronësi të biznesmenëve turq.
Kanë kaluar tashmë dy vjet qëkurse ai u shpërngul nga Antalia në Shkup me bashkëshorten e tij maqedonase. Për këtë arsye ka marrë leje qëndrimi, ndërsa para një muaji bëri kërkesë për shtetësi maqedonase. Ai thotë se i mungon qyteti i lindjes për shkak të jetës pranë detit dhe plazhit, por këtu jeta është më e lirë.
âPĂ«r shembull, nĂ« shitore, njĂ« blerje e zakonshme pĂ«r shtĂ«pi: perime, vezĂ«, mish, qumĂ«sht, edhe nĂ«se blen minimalisht, duhet tĂ« paguash rreth 280â300 euro. NdĂ«rsa me kĂ«to para nĂ« Shkup mund ta mbushĂ«sh makinĂ«n e vjetĂ«r plotĂ«sisht: bagazhin, sediljen e pĂ«rparme dhe tĂ« pasmen. NĂ« Turqi kjo Ă«shtĂ« e pamundurâ, thotĂ« Bingjul.
Ai nuk e flet mirë gjuhën maqedonase, por thotë se ushtron me bashkëshorten e tij. Një nga kushtet që, sipas ligjit maqedonas, duhet të plotësojë është dhënia e provimit për njohjen e gjuhës maqedonase.
âE kuptoj disi maqedonishten, di tĂ« lexoj me alfabet latin, por jo me cirilik. KĂ«tĂ« duhet ta mĂ«sojâ, thotĂ« ai.
Megjithatë, ky kusht nuk vlen për ata që dëshmojnë se kanë prejardhje maqedonase.
Vala e kërkesave të turqve për shtetësi maqedonase
Përveç njerëzve si Bingjul, të cilët kërkojnë shtetësi maqedonase për shkak të martesës me shtetase maqedonase, gjithsej 10.500 qytetarë turq kanë kërkuar shtetësi maqedonase gjatë katër vjetëve të fundit mbi bazën e prejardhjes maqedonase, tregojnë të dhënat që REL-i i ka marrë nga Ministria e Punëve të Brendshme (MPB).
Sipas MPB-së, këta janë shtetas të Turqisë që duhet të dëshmojnë në institucionet maqedonase se janë mërgimtarë nga ky vend dhe se kanë prejardhje etnike maqedonase.
Në përgjigjen për REL-in, MPB-ja thekson se arsyeja e rritjes së numrit të kërkesave për shtetësi maqedonase lidhet me ndryshimet e fundit ligjore.
âNdryshimet ligjore tĂ« vitit 2021 kontribuuan nĂ« njĂ« rritje enorme tĂ« numrit tĂ« kĂ«rkesave pĂ«r fitimin e shtetĂ«sisĂ« maqedonase nga mĂ«rgimtarĂ«t qĂ« jetojnĂ« nĂ« RepublikĂ«n e TurqisĂ«â, tha MPB-ja.
PĂ«rkufizimi i ri i âmĂ«rgimtaritâ nĂ« Ligjin pĂ«r ShtetĂ«sinĂ«
Bëhet fjalë për ndryshime në Ligjin për Shtetësinë të propozuara nga qeveria e atëhershme e udhëhequr nga koalicioni LSDM dhe BDI.
Ministri i atëhershëm i Punëve të Brendshme, Oliver Spasovski, propozoi në Kuvend ndryshime në ligj me të cilat përcaktohet se kush konsiderohet mërgimtar.
Sipas ligjit, mĂ«rgimtari dhe pasardhĂ«si i tij i gjeneratĂ«s sĂ« parĂ« mund tĂ« fitojnĂ« shtetĂ«si maqedonase pa jetuar nĂ« vend, pa e njohur mjaftueshĂ«m gjuhĂ«n maqedonase dhe pa hequr dorĂ« nga shtetĂ«sia e mĂ«parshme â rregull qĂ« vlen pĂ«r shtetasit e huaj.
âMĂ«rgimtar, nĂ« kuptim tĂ« kĂ«tij ligji, konsiderohet qytetar i RepublikĂ«s sĂ« MaqedonisĂ« sĂ« Veriut qĂ« Ă«shtĂ« shpĂ«rngulur nga Republika e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut nĂ« njĂ« shtet tjetĂ«r, pa marrĂ« parasysh gjininĂ«, racĂ«n, ngjyrĂ«n e lĂ«kurĂ«s, prejardhjen kombĂ«tare dhe shoqĂ«rore, bindjet politike dhe fetare, si dhe statusin pasuror dhe shoqĂ«rorâ, thuhet nĂ« Ligjin pĂ«r ShtetĂ«sinĂ«.
Sipas regjistrimit të vitit 2021, i realizuar në periudhën kur këto ndryshime ligjore hynë në fuqi, 3.9 për qind e qytetarëve të Maqedonisë së Veriut i përkatësin etnisë turke.
Të dhënat tregojnë se nga 83.000 turq etnikë, rreth 71.000 jetojnë në vend, ndërsa 12.000 jashtë vendit.
Biznesi, punësimi dhe arsimi si motive për migrim
Interesi i qytetarĂ«ve turq pĂ«r qĂ«ndrim nĂ« vend vĂ«rehet edhe nĂ« jetĂ«n e pĂ«rditshme â nga dyqanet qĂ« ofrojnĂ« ushqime tradicionale turke deri tek tĂ« rinjtĂ« qĂ« shĂ«tisin nĂ« qendĂ«r tĂ« Shkupit.
Analisti Donço Gerasimovski thotë se motiv për rritjen e kërkesës për shtetësi maqedonase nga qytetarët turq mund të jenë biznesi, punësimi ose arsimi, ndërsa sipas tij interesi më i madh shihet në fushën e biznesit.
âMerrni si shembull ndĂ«rtimtarinĂ« operative. Sa objekte po ndĂ«rtohen nĂ« vendin tonĂ«, ndĂ«rtesa banimi tĂ« mĂ«dha dhe tĂ« gjera, tĂ« realizuara nga kompani turke. QĂ« ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« nĂ« pĂ«rputhje me ligjin, ata duhet tĂ« rregullojnĂ« edhe shtetĂ«sinĂ« e tyre. Gjithçka Ă«shtĂ« nĂ« funksion tĂ« interesit tĂ« biznesmenĂ«ve, sportistĂ«ve dhe atyre qĂ« kanĂ« mĂ« shumĂ« fitime kĂ«tu sesa nĂ« vendet e tyreâ, shpjegon Gerasimovski.
Ai shton se kjo ndikon edhe në strukturën etnike të popullsisë.
âTĂ« gjithĂ« kĂ«ta persona, varĂ«sisht nga vendet nga vijnĂ«, e rrisin numrin e asaj pĂ«rkatĂ«sie etnikeâ, thotĂ« ai.
Me rritjen e interesit për shtetësi, në vend vërehet edhe rritje e kapitalit turk, përkatësisht e kompanive të hapura nga pronarë turq.
Mbi 4.000 kompani të themeluara me kapital turk
Sipas të dhënave që REL-i ka marrë nga Dhoma Ekonomike Maqedonaso-Turke (MATTO), për vitin 2024 numri i kompanive të regjistruara me kapital turk nga persona juridikë dhe fizikë arrin në 4.132.
Sipas tyre, interesi i biznesit buron nga marrëdhëniet e afërta maqedonaso-turke.
âAto bazohen nĂ« lidhjen e pĂ«rbashkĂ«t historike nga periudha osmane, numrin e konsiderueshĂ«m tĂ« mĂ«rgimtarĂ«ve nga kĂ«to troje nĂ« RepublikĂ«n e TurqisĂ«, si dhe lidhjet familjare dhe kulturore ekzistuese mes qytetarĂ«ve tĂ« tĂ« dyja vendeve. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, Republika e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut paraqet njĂ« portĂ« strategjike drejt tregjeve tĂ« vendeve anĂ«tare tĂ« Bashkimit Evropian pĂ«r kompanitĂ« nga Republika e TurqisĂ«, gjĂ« qĂ« rrit atraktivitetin e saj si destinacion investimeshâ, thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen e MATTO-s pĂ«r REL-in.
Në rritje është edhe numri i studentëve që vijnë në vend.
Sipas profesorit Kiril Barabareev nga Universiteti âGoce Dellçevâ nĂ« Shtip, gjatĂ« 12 vjetĂ«ve tĂ« fundit rreth 900 studentĂ« nga Turqia janĂ« regjistruar nĂ« kĂ«tĂ« universitet.
âSipas bisedave qĂ« kam pasur, Turqia ka shumĂ« tĂ« rinj qĂ« nuk arrijnĂ« tĂ« regjistrohen nĂ« sistemin e tyre universitar dhe, duke qenĂ« se arsimi privat atje Ă«shtĂ« shumĂ« i shtrenjtĂ«, ata kĂ«rkojnĂ« universitete nĂ« rajon ku mund tĂ« studiojnĂ«â, thotĂ« ai.
Pasaporta maqedonase dhe udhëtimi pa viza në zonën Shengen si motiv
Mediat turke, pas ngjarjeve në Mal të Zi, ku në tetor të këtij viti u hoq përkohësisht regjimi pa viza për shtetasit turq për shkak të një sërë incidentesh, shkruajnë se Maqedonia e Veriut është bërë destinacion i ri tërheqës për qytetarët turq për shkak të përparësive që ofron.
NjĂ« nga arsyet qĂ« theksohet Ă«shtĂ« mundĂ«sia pĂ«r udhĂ«tim pa viza nĂ« zonĂ«n Shengen me pasaportĂ« maqedonase. Po ashtu, pĂ«rmenden procedura e shpejtĂ« dhe e lirĂ« pĂ«r themelimin e kompanive, si dhe kostot e pĂ«rballueshme tĂ« jetesĂ«s â qiraja, ushqimi dhe transporti â qĂ« janĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta krahasuar me TurqinĂ«.
âAfĂ«rsia me EvropĂ«n, edhe pse nuk Ă«shtĂ« anĂ«tare e BE-sĂ«, pozita strategjike nĂ« Ballkan mundĂ«son qasje tĂ« lehtĂ« drejt EvropĂ«sâ, thuhet nĂ« analizĂ«.
Ndërkohë, Mali i Zi më 24 dhjetor hoqi vizat për shtetasit turq, por e uli qëndrimin e lejuar nga 90 ditë në 30 ditë, me qëllim, sipas qeverisë malazeze, parandalimin e migrimit ilegal dhe harmonizimin me politikën e vizave të Bashkimit Evropian.
Sipas ndryshimeve të fundit të rregullave evropiane për udhëtimin pa viza, të miratuara muajin e kaluar, është hapur mundësia për pezullim më të shpejtë të regjimit pa viza për vendet jashtë BE-së që paraqesin shqetësim për migrimin ose sigurinë.
Maqedonia e Veriut, së bashku me Shqipërinë, Malin e Zi, Kosovën, Bosnjën dhe Serbinë, bën pjesë në grupin e vendeve që mund të përballen me monitorim të shtuar për zbatimin e këtyre rregullave.
Disa nga arsyet pĂ«r vendosjen e kufizimeve mund tĂ« jenĂ« harmonizimi i dobĂ«t me politikĂ«n e vizave tĂ« BE-sĂ« dhe programet pĂ«r dhĂ«nien e shtetĂ«sisĂ« pĂ«r investitorĂ«, tĂ« ashtuquajturat âpasaporta tĂ« artaâ, qĂ« mundĂ«sojnĂ« marrjen e shtetĂ«sisĂ« pa lidhje reale dhe tĂ« dĂ«shmueshme me vendin.
Gjithashtu, po shqyrtohen edhe rreziqe sigurie të lidhura me kërcënime hibride, përfshirë përdorimin politik të migrimit dhe dobësitë në sigurinë e dokumenteve personale, gjë që e ndërlikon edhe më tej pozitën e vendeve të treta që kanë regjim pa viza me BE-në./ REL
Login
