Në vendin e tij të zakonshëm ku pinte kafenë në Tiranë e ku takonte miqtë e lexuesit e tij, shkrimtari i madh Ismail Kadare është përjetësuar në bronz.

Ka qenë iniciativë e miqve të tij, me idenë e aktorit Timo Flloko që nëpërmjet shtatores shkrimtari të kujtohet përgjithnjë. Vepra në përmasa reale e skulptorit Henri Nimani, është përuruar të mërkurën në 90-vjetorin e lindjes së shkrimtarit të shquar.

“Kurrë skam qenë aq i emocionuar sa sot… në këtë hapësirë që Kadare e pëlqente shumë, nuk ka tavolinë e karrige ku nuk jemi ulur. Dimër e verë, në çdo kohë. E shoh këtë monument si një prani. Kadare do të jetë tashmë i pranishëm në jetën tonë në përjetësi”, citohet të ketë thënë Bujar Hudhri, mik e botues i Kadaresë. 

Bashkëshortja e gjeniut të lëtyrave shqipe, Helena Kadare, ka thënë se shtatorja e përjetëson atë ashtu siç ishte. 

“Jam shumë e emocionuar që e shikoj të ngritur në bronz figurën e Ismailit siç e kam në mendje, gjithmonë si një njeri të gjallë. Kjo ishte një nga kënaqësitë më të mëdha të tij – takimet me lexuesin”, ka thënë Kadare.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Kadare i përjetësuar në bronz, aty ku e pinte kafenë appeared first on Sinjali.

Nga Liridon Mulaj- Nga Kadri Hazbiu, Petrit Dume, Hito Çako, Mehmet Shehu e deri te Beqir Balluku, kupola drejtuese e Shqipërisë komuniste nuk ishte gjë tjetër veçse një bashkim individësh ku i gjithëpushtetshmi, Enver Hoxha, shënjestronte për eliminim “prenë” e radhës , për t’ia hedhur më pas popullit si “kockë” se pushteti nuk i fal tradhtarët, por i ndëshkon ata me forcën brutale të një ligji po aq brutal dhe absurd.

Dhe, në fakt, pikërisht te Beqir Balluku do të ndalemi, i cili është edhe personazhi kryesor në romanin “Nata e të mundurve” të autorit italian Antonio Caiazza, botuar së fundmi nga Botimet Toena e përkthyer nga Diana Çuli.

Çfarë ndodhte brenda kupolës drejtuese, ndërkohë që poshtë, në popull, jeta vazhdonte? Kush ishte i sigurt në Shqipërinë e ngërthyer nga tmerri dhe diktati, dhe a përbënte fakti që të ishe pjesë e kupolës një garanci se jeta shkonte vaj? Në fakt, nuk ka qenë krejt kështu.  Eliminimi i herëpashershëm i miqve të tij, njëkohësisht edhe anëtarë të Komitetit Qendror apo të qeverisë së Enver Hoxhës, na dëshmon se ata ishin vërtet në majë të Olimpit, por edhe të ekspozuar ndaj rrufeve.

Ngjarjet në roman vendosen në vitet ’70, në Shqipërinë komuniste. Romani nis me përshkrime të kthjellëta të Tiranës, ku jeta e përditshme shfaqet thuajse si një sfumaturë e këndshme, me diell dhe plot biçikleta.

Beqir Balluku ndodhet në muajt e fundit të tij si ministër i Mbrojtjes dhe tezat e përgatitura për strategjinë e mbrojtjes janë stërkëmbëshi mbi të cilin do të përfundojë më vonë. Blloku përshkruhet i qetë dhe në harmoni, jo vetëm arkitektonike, me vila dhe rrugë plot gjelbërim, por edhe njerëzore, ku gratë e udhëheqësve shpesh paraqiten si mikesha, e më shpesh si partnere.

Ngjarjet mandej rrokullisen shpejt, herë në formë retrospektive, me të cilën autori e nis romanin, e herë duke u zhvendosur në vitet ’70, sërish në zemër të turbullirave që sollën tronditjen e madhe.

Të gjithë personazhet paraqiten si profile psikologjike, mendimtarë në një rrëfim që vjen nga brendia, atë përmasë që, në fakt, ende nuk e njohim. Shkrimtari hyn këtu fuqishëm në lojë, duke na dhënë herë profile të qarta, e herë  të turbullta, ashtu si vetë koha.

Pushteti dhe frika, një binom i pandashëm i asaj kohe, mbeten gjatë gjithë romanit një lajtmotiv i pashmangshëm. Paradoksalisht, ata që kishin pushtetin kishin edhe frikën, mbase në të njëjtin vëllim force dhe madhështie.

Ritmi i rrëfimit është i ngadaltë dhe krejt i veçantë. Sepse, pavarësisht përshkrimeve të gjata e shpesh të zymta që të kujtojnë Kadarenë (ndikim i pashmangshëm), autori na paraqet një tjetër lloj proze detajiste, e ndryshme nga ajo që jëmi mësuar të lexojmë , së paku në lidhje me ngjarje si kjo, që përbën një nga shpërfytyrimet më të forta të pushtetit komunist të kohës. Kjo ndodh sepse ngjarjet e përshkruara nuk kanë peshë emocionale për autorin, një italian i ardhur në Shqipëri në fillim të viteve ’90, për të cilin jeta e shqiptarëve nën komunizëm merr më tepër trajta ekzotizmi sesa përjetimi.

Dhe kjo është krejtësisht normale për Antonion, një gazetar dhe shkrimtar italian, i lindur në Trieste dhe që punon për RAI-n, i cili prej më shumë se tre dekadash ka ndjekur nga afër Ballkanin, veçanërisht Shqipërinë dhe periudhën e komunizmit.

Por pikërisht kjo është përmasa që e bën romanin të domosdoshëm: objektiviteti dhe natyra rrëfimtare i japin gjithë ngjarjes dhe kohës një tjetër këndvështrim, më të ftohtë, më racional dhe të zhveshur nga ngarkesat emocionale  diçka që prej kohësh e kam pritur dhe, sigurisht, kërkuar.

Përtej kësaj distance emocionale, e cila shpesh më shumë hiperbolizon sesa rrëfen, në roman gjithçka vjen me saktësi mbresëlënëse. Fshatrat, qytetet, rrugët, malet e deri te skutat e Vranishtit apo Rrëshenit dëshmojnë një punë kërkimore kolosale nga ana e autorit, por edhe vokacionin për ta përthithur fillimisht ngjarjen e më pas për ta rrëfyer, me bindjen se lexuesi shqiptar, më shumë sesa stilin, do ta gjykojë për faktet dhe koherencën e tyre.

Por letërsia shqipe rrallë është marrë me udhëheqjen, aq sa është marrë me proletarët, të cilët kanë qenë personazhet dhe identikitet e parapëlqyera të shkrimtarëve shqiptarë, duke iu kundërvënë këtyre të fundit përbindëshat e poshtëm në hierarki: zbatuesit e së keqes, sigurimsat, ushtarët apo hetuesit.

Kështu, duke e lënë në një lloj amullie të gjithë hierarkinë e pushtetit komunist, kjo e fundit ka gjetur trajtim kryesisht vetëm në libra studimorë dhe historikë.

E siç dihet tashmë, ngjarjet rrokullisen shpejt: mbledhja e Këshillit të Ministrave, autokritika e Ballukut dhe akuzat e kolegëve, të ashpra ashtu siç duheshin dhe siç i donte udhëheqësi, vijnë thuajse në mënyrë identike me ato të shënuara në procesverbalet zyrtare. Një zgjedhje e vetëdijshme e autorit për të mos ndërhyrë në çaste dhe momente delikate, të cilat, në fund të fundit, po vendosnin jo vetëm për fatin e personazhit të tij, por edhe për atë të një kombi.

Pjesën më të madhe të romanit e zënë edhe personazhet në zonat e internimeve, jo ata që degdiseshin atje, por ata që jetonin aty jetën e përditshme. Dhe pyetja që lind me të drejtë nga autori është: po ata që jetuan në zonat e internimeve gjithë jetën e tyre, sepse ishin pikërisht banorë të atyre zonave, çfarë jete patën? A patën ata një fat të cilin askush nuk e kuptoi dhe as nuk e dëshmoi? A ishte kupola thjesht një grup njerëzish me pushtet që vendoste për gjithçka, apo etja e tyre për pushtet dhe gjak ushqehej nga mijëra e miliona individë të kapërthyer në analet e një sistemi të poshtër?

Romani ngre shumë pikëpyetje, por nuk jep asnjë përgjigje, atë çfarë, në fakt, një roman i mirë duhet të bëjë.

Kapërcimi nga vitet ’70 në vitet 2010, retrospektiva dhe lidhja e personazheve në dy kohë ,  njëherë si ekzekutues, më pas si të penduar e, në fund, edhe si dëshmues,  mbart në thelb fatin e individit që përshkoi të dyja epokat dhe mbeti gjallë në një sistem tjetër, ku diktatura nuk ekziston më, por gjurmët e saj janë ende të ngulitura thellë në shpirt.

Romani është 332 faqe, por mënyra e rrëfimit dhe ndarja e kapitujve në periudha të shtyn ta lexosh deri në fund sa më shpejt. Jo sepse ngjarja është e panjohur për ne, por sepse mënyra e rrëfimit dhe ndjesia e përjetimit vijnë krejt ndryshe, nga syri i një italiani, i cili, krahas interesit, sjell edhe vërtetësinë e një mendjeje të skalitur dhe një rrëfimtari të sprovuar.

The post ‘Nata e të mundurve’/ Pse ‘komunizmi’ i Antonio Caiazzas vjen ndryshe? appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta “SI”- Çmimet letrare në Shqipëri kanë qenë dhe mbeten burim debatesh të cilat zgjasin e zgjasin pafund, aq sa shpesh, debati zë debatin dhe ende nuk është mbyllur kapaku.

Këtë herë, debatet janë nxitur nga Çmimet kombëtare të letërsisë, më të rëndësishmit që jepen në vend në harkun e një viti. Shkak ishte mungesa e çmimit për poezinë dhe atij të letërsisë për fëmijë, të cilat tradicionalisht kanë qenë pjesë e vlerësimit të përvitshëm.

Kështu nisën edhe reagimet e para nga shkrimtarë, botues dhe poetë, dikush për mungesën e zhanreve e dikush për mënyrën diskrete të ndarjes së këtyre çmimeve, mjaftueshëm për të nxitur debatin.

I pari që reagoi ishte shkrimtari Alban Tufa, i cili kritikoi mënyrën e ndarjes së çmimeve gati-gati në diskrecion të plotë, duke nënkuptuar mosinformimin për ata që ishin nominuar. Pasuar nga shkrimtarja e letërsisë për fëmijë Rovena Rozhani, e cila ngrinte disa pyetje mbi arsyen e heqjes së çmimit për letërsinë për fëmijë.

Po ashtu, shkrimtari Agron Tufa reagoi ashpër ndaj heqjes së poezisë nga kriteret vlerësuese, duke e cilësuar këtë si thyerje të një rekordi historik në lëmin e poezisë.

E për të ardhur së fundmi te reagimi i botueses Elda Vela, e cila theksonte mungesën e vlerësimit ndaj letërsisë për fëmijë si alarm kombëtar.

Besnik Mustafaj: Rregullorja na u propozua nga QKLL

Shkrimtari Besnik Mustafaj, në cilësinë e kryetarit të jurisë së Çmimeve Kombëtare të Letërsisë 2024, sqaron për Gazetasi.al procesin e përzgjedhjes, por edhe arsyen se pse këtë vit u dha vetëm një çmim që përfshinte të gjitha zhanret në një.

“Sipas rregullores që na është propozuar nga Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit, na është përcaktuar se do të kishte vetëm një Çmim të Madh të Letërsisë Shqipe, i cili përfshinte poezinë, romanin, tregimet dhe letërsinë për fëmijë. Pra, vetëm një vepër fituese, e cila do të shpallej si Çmimi i Madh Kombëtar i Letërsisë, për t’i dhënë një karakter më përfaqësues.”

Ai shton se në short-listë kanë qenë emra të konsoliduar të letërsisë shqipe dhe kjo listë është bërë publike. Gjithashtu sqaron edhe mënyrën se si poezia u vlerësua në këtë edicion.

“Siç shihet nga short-lista, aty janë përfshirë edhe shkrimtarë, por edhe poetë të cilët janë emra të konsoliduar të letërsisë shqipe, si Mimoza Ahmeti, Agron Tufa etj., por me libra në gjini të ndryshme. Formula kjo ka qenë. Çmimi i Mirënjohjes i është dhënë Hamit Aliajt pas vdekjes si nderim për poezinë, e cila në njëfarë mënyre është përfaqësuar në këto çmime.”

Alda Bardhyli: Tregimi, letërsia për fëmijë apo poezia nuk kishin prurje cilësore

Për ta sqaruar më tej këtë debat, drejtoresha e Qendrës Kombëtare të Librit dhe Leximit, Alda Bardhyli, thotë për Gazetasi.al se procedura e këtij viti ishte propozim i bordit të QKLL-së dhe jurive të mëparshme, të cilat vlerësuan në bazë të prurjeve.

“Ndryshimet erdhën pas propozimeve të bëra nga juritë e mëparshme që prurjet e një viti nuk justifikonin nga cilësia vlerësimet që jepnin. Kategori si tregimi, letërsia për fëmijë apo poezia nuk kishin prurje të mjaftueshme për gjykim dhe këto prurje nuk justifikonin nivelin e kërkuar. Pas shqyrtimit, Kolegji i Qendrës vendosi që çmimet të reduktoheshin në tre kategori, ku Çmimi i Madh i Letërsisë përmbledh tregimin, poezinë dhe romanin.”

Ajo shton se ky ndryshim u bë në funksion të promovimit të një krijimtarie më cilësore, duke mos e shpërqendruar vëmendjen e lexuesit nga çmimet e copëzuara.

“Në një treg të vogël letrar, shumë çmime shpërqendrojnë vëmendjen dhe zvogëlojnë ndikimin e secilit. Me këtë strukturë, çdo çmim shërben për të nxjerrë në pah autorët më meritorë, për të promovuar krijimtarinë cilësore dhe për të forcuar identitetin kulturor të letërsisë shqiptare. Numri i kufizuar i çmimeve nuk është një kufizim i krijimtarisë, por një garanci që vlerësimi të mbetet i drejtë, analitik dhe i rëndësishëm për të gjithë komunitetin letrar.”

Në fund, Bardhyli sqaron se edhe poezia këtë vit kishte përfaqësuesit e saj, të cilët u nderuan.

“Këtë vit ne vlerësuam poetin e nderuar Hamit Aliaj pas vdekjes, edhe për faktin që libri i tij me poezi, i cili mori vlerësimet më të larta nga juria, nuk mund të ishte pjesë e gjykimit, pasi rregullorja përjashton autorët që nuk jetojnë më. Vlerësimi i poetëve që kanë dhënë një kontribut të rëndësishëm në letërsinë dhe kulturën shqiptare është një akt jo vetëm mirënjohjeje, por edhe përgjegjësie kulturore.

Nuk është hera e parë që Çmimet Kombëtare të Letërsisë shoqërohen me vlerësime mirënjohjeje për autorë që nuk janë më, por që kanë sjellë një vlerë në kulturën shqiptare. Në vitin 2021 u nderua poeti Petrit Ruka pas vdekjes” përfundon Bardhyli.

Nuk është hera e parë që ndryshimi i procedurave të përzgjedhjes së fituesve për Çmimet Kombëtare të Letërsisë ndez debat. Vjet në këtë kohë, shkrimtarët Mira Meksi dhe Primo Shllaku i patën publike kritikat mbi përbërjen e jurisë, emrat e të cilëve u mbajtën të fshehtë deri në ditën e shpalljes së çmimeve.

Në njëfarë mënyre, ky debat është po aq i shëndetshëm dhe i domosdoshëm sa nevoja për të shkruar letërsi e për të synuar më vonë një çmim i cili, për nga vlera, zgjat aq sa zgjat viti kalendarik. 

Herë për procedura, herë për mungesë cilësie apo pak nepotizëm të fshehtë, çmimet letrare në vend nxisin reagime aq sa shpesh vetë rëndësia e tyre përmbyset nga grindjet dhe pakënaqësitë që i rrethojnë.

E përtej qëllimeve shpesh nepotike dhe egoiste ( jo gjithmonë), diçka të mirë prodhojnë; debate për letërsinë shqipe.

The post Pse poezia dhe letërsia për fëmijë u përjashtuan nga Çmimet Kombëtare të Letërsisë? appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Tre autorë shqiptarë janë vlerësuar me çmime kombëtare  letrare për kontributet e tyre në fusha të ndryshme të letërsisë, duke sjellë në vëmendje rolin e përkthimit, studimit kritik dhe prozës artistike në kulturën bashkëkohore.

Çmimi për përkthim i është akorduar Romeo Çollakut për veprën “Retorika” të Aristotelit, botuar nga Albas. Juria ka vlerësuar përkthimin si një punë të kujdesshme dhe të rëndësishme për pasurimin e fondit të teksteve themelore filozofike në gjuhën shqipe.

Në kategorinë studime letrare, çmimi i është dhënë Anila Mullahit për librin “Krijimi letrar në proces”, botim i Pegi, për qasjen analitike dhe reflektuese mbi procesin krijues dhe marrëdhënien mes autorit dhe veprës.

Ndërkohë, çmimi për roman i ka shkuar Eni Karafilit për veprën “Epope intime”, botuar nga Pegi.

Gjatë ceremonisë u ndanë edhe çmime mirënjohjeje për poetin Lulzim Tafa dhe Hamit Aliajn ( pas vdekjes)  si vlerësim për kontributin e tyre afatgjatë në letërsinë shqipe dhe në jetën kulturore.

 Juria përbëhej nga Besnik Mustafaj ( kryetar) Elsa Skënderi, Fatmira Nikolli, Maklena Nika dhe Dhurata Shehri.

The post Ndahen çmimet kombëtare të letërsisë/ Eni Karafili vlerësohet për prozën më të mirë appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “SI”- Libri The Great Resistance i historianos Carrie Gibson trajton një nga temat më të errëta dhe më të rëndësishme të historisë: skllavërinë në Amerikë dhe rezistencën kundër saj. Ai nuk flet vetëm për fundin e skllavërisë, por për një luftë që zgjati rreth 400 vjet, nga shekulli i 16-të deri në fund të shekullit të 19-të. Gibson përpiqet të tregojë një histori që shpesh është lënë në hije. Shumica e librave dhe studimeve janë përqendruar te vendet anglishtfolëse, si SHBA-ja ose Xhamajka, dhe te figurat e bardha abolicioniste, por rezistenca kundër skllavërisë ishte shumë më e gjerë, duke përfshirë Amerikën Latine, Karaibet, Brazilin dhe vetë Afrikën, dhe mbi të gjitha, vetë njerëzit e skllavëruar.

Një nga idetë kryesore të librit është se liria nuk u “dhurua” nga të bardhët, por u fitua me dhimbje, sakrifica dhe rezistencë të vazhdueshme nga vetë njerëzit e skllavëruar. Këto forma rezistence ishin të ndryshme: arratisje, revolta, komplote, sabotime dhe madje edhe vetëvrasje si akt i fundit i lirisë. Libri fillon me një episod tronditës: në vitin 1737, dhjetëra afrikanë të skllavëruar u hodhën nga një anije në Karaibe, duke zgjedhur vdekjen në vend të jetës në robëri. Ky akt tregon sa i tmerrshëm ishte sistemi i skllavërisë dhe sa e fortë ishte dëshira për liri. Gibson thekson se nuk dëshironte të përqendrohej vetëm te dhuna e ushtruar ndaj skllevërve, sepse kjo shpesh kthehet në një formë “shikimi nga larg” të vuajtjes. Në vend të kësaj, ajo fokusohet te zgjedhjet dhe veprimet e tyre, duke i parë si njerëz aktivë, jo vetëm si viktima.

Një problem i madh që autorja thekson është mungesa e emrave dhe identiteteve të njerëzve të skllavëruar në dokumentet historike. Shpesh, arkivat përmendin vetëm numra: “16 skllevër të varur”, “100 skllevër të ndëshkuar”. Emrat nuk regjistroheshin, sepse jeta e tyre nuk shihej si e vlefshme. Kjo heshtje, sipas Gibson, është shumë domethënëse. Ajo tregon sa çnjerëzor ishte sistemi dhe sa shumë histori janë humbur. Libri përpiqet, sa të jetë e mundur, t’i rikthejë këto zëra të harruar.

Në libër përfshihen disa figura të njohura të rezistencës kundër skllavërisë, si Nanny e Xhamajkës, udhëheqëse e marunëve, Denmark Vesey dhe Nat Turner, që organizuan revolta në SHBA, dhe Frederick Douglass dhe Olaudah Equiano, ish-skllevër që u bënë zëra të fuqishëm kundër skllavërisë. Por Gibson sjell edhe histori shumë më pak të njohura, si ajo e Lourenço da Silva Mendonça, një afrikan që në shekullin e 17-të shkoi deri në Vatikan për të kërkuar fundin e skllavërisë, ose Mahommah Gardo Baquaqua, një njeri i skllavëruar në Brazil që më vonë shkroi për jetën e tij. Këto shembuj tregojnë se rezistenca ishte globale dhe se njerëzit e zinj luftuan për liri shumë përpara se skllavëria të shpallej zyrtarisht e ndaluar.

Një nga ngjarjet më të rëndësishme që trajtohet në libër është Revolucioni i Haitit, revolta e vetme e skllevërve që çoi në krijimin e një shteti të pavarur. Udhëheqësi i tij, Toussaint Louverture, është një figurë heroike, por Gibson nuk e idealizon atë. Ajo tregon se edhe ai, në disa momente, u detyrua të merrte vendime të vështira dhe kontradiktore, përfshirë përdorimin e punës së detyruar. Kjo tregon se historia nuk është bardh e zi: edhe lufta për liri shpesh ishte e ndërlikuar dhe e dhimbshme.

Libri nuk ndalet vetëm te e kaluara. Gibson argumenton se pasojat e skllavërisë vazhdojnë edhe sot, sidomos në SHBA. Ajo lidh kulturën e dhunës dhe përdorimin e armëve me nevojën historike për të shtypur revoltat e skllevërve dhe për të kontrolluar popullsinë e zezë dhe indigjene. Ajo përmend edhe institucione si Citadel-i në Karolinën e Jugut, i cili u krijua nga frika e revolteve të skllevërve, si ajo e Denmark Vesey-t.

Një aspekt shumë interesant i librit është roli i sheqerit dhe produkteve luksoze. Gibson e quan sheqerin “kokaina e kohës së vet”. Ndryshe nga pambuku, i cili kishte përdorim praktik, sheqeri ishte luks – diçka për të cilën miliona njerëz u skllavëruan, u rrahën dhe u vranë, edhe pse askush nuk kishte realisht nevojë për të. Sipas autores, këtu fillon bota moderne: një sistem global ku luksi i disave ndërtohet mbi vuajtjen ekstreme të të tjerëve.

The Great Resistance nuk është një libër i lehtë për t’u lexuar, por është i domosdoshëm. Ai tregon se fundi i skllavërisë nuk ishte një akt bamirësie, por rezultat i një rezistence të gjatë, të dhimbshme dhe të përgjakshme. Libri na fton të kuptojmë historinë në mënyrë më të plotë dhe të reflektojmë mbi pasojat që ajo ka ende sot.

Burimi: The Guardian

The post ‘Ekziston një histori tjetër’/ Lufta e gjatë kundër skllavërisë në Amerikë appeared first on Gazeta Si.

Me afrimin e vitit 2026, skena letrare ndërkombëtare pritet të pasurohet me romane, trillerë, fantazi dhe kujtime nga autorë të njohur dhe zëra të rinj. Në një përzgjedhje të bërë nga BBC, gazetarja e kulturës Emma Saunders rendit titujt që parashikohen të jenë më të lexuarit e vitit të ardhshëm, duke ofruar një panoramë të larmishme […]

The post 12 libra që ia vlen të lexoni në vitin 2026 appeared first on BoldNews.al.

Gazeta “SI”-Në vitin 2025, historitë personale u shndërruan në një nga format më të fuqishme të rrëfimit letrar, por njëkohësisht nxorën në pah edhe dilema serioze mbi të ardhmen e memuar-et si zhanër. Gjatë këtij viti, librat autobiografikë dominuan shpesh titujt e mediave, herë për ndikimin e fortë emocional që patën, e herë për polemikat që lindën rreth vërtetësisë së tyre.

Një nga rastet më të bujshme ishte libri Careless People i Sarah Wynn-Williams, ku autorja rrëfen përvojën e saj si drejtuese në Meta. Edhe pse ishte nën një urdhër ndalues që i pengonte promovimin publik, libri u bë bestseller, duke treguar etjen e publikut për rrëfime nga brenda botës së pushtetit. Po aq i fortë ishte ndikimi i autobiografisë postume të Virginia Giuffre, Nobody’s Girl, ku ajo përshkruan abuzimin seksual të ushtruar ndaj saj nga Jeffrey Epstein dhe rrethi i tij. Libri pati një sukses të jashtëzakonshëm dhe rriti presionin publik që çoi në heqjen e titujve të Andrew Mountbatten-Windsor, i cili i ka mohuar gjithmonë akuzat.

Edhe politika u pasqyrua përmes kujtimeve, me librin 107 Days të Kamala Harris, ku ajo flet për fushatën e saj presidenciale dhe kritikon hapur Joe Biden. Paralelisht, viti solli kujtime nga figura të njohura botërore si Margaret Atwood, Malala Yousafzai dhe Jacinda Ardern, si edhe rrëfime tejet personale e prekëse, ndër to libri i Yiyun Li për humbjen tragjike të dy djemve të saj dhe ai i Arundhati Roy, i mbushur me reflektime intime mbi jetën dhe familjen.

Megjithatë, jo të gjitha memuaret e vitit 2025 u pritën pozitivisht. Libri American Canto i gazetares Olivia Nuzzi, i cili përfshinte një rrëfim mbi një marrëdhënie digjitale me Robert F Kennedy, u kritikua ashpër dhe, pavarësisht vëmendjes së madhe mediatike, dështoi në shitje. Një tjetër debat u ndez rreth librit The Tell të Amy Griffin, që rrëfen abuzimin seksual në fëmijëri përmes kujtimesh të rikuperuara gjatë terapisë me MDMA, duke ngritur pyetje mbi besueshmërinë e kujtimeve të tilla.

Skandali më i madh letrar i vitit lidhej me The Salt Path të Raynor Winn, një memuar shumë i dashur nga publiku që tregonte udhëtimin e saj dhe të bashkëshortit përgjatë bregdetit jugperëndimor të Anglisë, pas humbjes së shtëpisë dhe diagnozës së një sëmundjeje neurologjike terminale. Historia e qëndrueshmërisë dhe shpresës, e cila kishte shitur miliona kopje dhe ishte përshtatur edhe në film, u vu në pikëpyetje kur një hetim gazetaresk zbuloi mospërputhje serioze në rrëfim dhe ngriti dyshime mbi shkaqet reale të humbjes së shtëpisë dhe gjendjen shëndetësore të bashkëshortit. Edhe pse autorja i mohoi akuzat dhe e quajti hetimin të padrejtë, debati nuk u shua, ndërsa libri vazhdoi të shitej dhe filmi të shfaqej.

Këto raste ringjallën një debat të vjetër: sa i vërtetë duhet të jetë një libër memuaristik. Disa autorë dhe lexues pranojnë se kujtimet janë subjektive dhe se rrëfimi kërkon një dozë interpretimi dhe forme letrare. Të tjerë këmbëngulin se thelbi i këtij zhanri është ndershmëria dhe besimi midis autorit dhe lexuesit. Pa këtë besim, memuari rrezikon të humbasë forcën e tij morale dhe ndikimin shoqëror.

Në një kohë kur librat që ndërthurin përvojën personale me idenë e shërimit përmes natyrës janë bërë gjithnjë e më të njohur, polemikat e vitit 2025 treguan se publiku jo vetëm kërkon histori frymëzuese, por edhe llogaridhënie për të vërtetën. Memuari -i mbetet një formë jashtëzakonisht e fuqishme rrëfimi, por e ardhmja e tij varet nga aftësia për të ruajtur ekuilibrin mes narrativës artistike dhe ndershmërisë faktike.

Burimi: BBC

The post Sa i vërtetë duhet të jetë një libër kujtimesh? appeared first on Gazeta Si.

Pushimet me libra kanë qenë veçanërisht të njohura mes grave të moshës 30-50 vjeç, që duan t’i kushtojnë kohë vetes pa ndërprerje.

Një hotel i zhytur në natyrë, diell ngrohës dhe një libër i mirë: është trepleshi i ëndrrave për shumë udhëtarë. Kohët e fundit, retreat-et e leximit që u garantojnë pushuesve pikërisht këtë, kanë fituar popullaritet, duke u bërë një nga trendet më të mëdha të udhëtimeve për mirëqenie këtë vit.

Më shumë se thjesht një mundësi për të përparuar në listën e gjatë të librave të lënë pas dore, këto eksperienca nënkuptojnë takimin me udhëtarë me interesa të ngjashme, marrjen e kohës së domosdoshme për kujdes ndaj vetes dhe një detox digjital.

Pushimet me libra kanë qenë veçanërisht të njohura mes grave të moshës 30–50 vjeç, të cilat kërkojnë të i kushtojnë kohë vetes pa ndërprerje diçka mjaft e vështirë për ata që shpesh balancojnë nënësinë, shtëpinë dhe punën.

“Nuk ka gjë më të bukur se një grup lexuesish të ngazëllyer që bëjnë rekomandime së bashku.”

Emma Donaldson drejton Boutique Book Breaks në Mbretërinë e Bashkuar, të cilën e themeloi pasi pa një hapësirë të lirë në treg për udhëtime fundjave ku mysafirët “lirohen të lexojnë thjesht, pa detyrime shtëpiake”.

Formula që ajo gjeti për të krijuar një retreat leximi të suksesshëm është të ofrosh mjaft kohë të lirë, e balancuar me aktivitete të planifikuara.

“Duhet të sigurohesh që njerëzit të kenë kohë dhe hapësirë për të lexuar, por gjithashtu mundësinë të takohen për ushqim dhe pije, për të biseduar mbi atë që po lexojnë dhe po shijojnë,” thotë ajo.
“Nuk ka gjë më të bukur se një grup lexuesish të ngazëllyer që bëjnë rekomandime së bashku.”

Tani ka retreat-e leximi që ofrohen në mbarë botën, dhe Donaldson thotë se popullariteti i tyre buron nga fakti se brezi i milenialëve po kthehet te leximi si një formë arratisjeje.

“Është një mundësi për të bashkëvepruar me individë të lexuar dhe me mendim, njerëz të hapur dhe të ndjeshëm ndaj të tjerëve,” thotë ajo. “Retreat-et për mirëqenie kanë qenë një treg për një kohë të gjatë, por leximi u lejon njerëzve të shijojnë librat e tyre në ritmin e tyre.”

Retreat-et e leximit janë hapësira pa gjykim

Duke marrë parasysh që tani ekziston një bollëk pushimesh për mirëqenie, udhëtarët mund të pyesin se çfarë përfitimesh sjell shtimi i kohës për lexim, përveç përfundimit të një liste librash.

Donaldson e sheh leximin si një aktivitet që nxit kujdesin ndaj vetes, sepse është “kohë e detyruar për të ngadalësuar dhe për të marrë kohë për veten”.

Kjo mund të jetë arsyeja pse ato duket se tërheqin aq shumë gratë në të 30-at dhe 40-at, të cilat shpesh vendosin nevojat e të tjerëve përpara të tyre.

“Faktori i përbashkët janë gratë që kërkojnë të gjejnë pak kohë për veten dhe për shëndetin e tyre mendor, për të shijuar një hobi pa ndjenja faji dhe për të qenë rreth të tjerëve që janë po aq të entuziazmuar për histori të mira,” thotë Donaldson.

Megan Christopher, 34 vjeç, është themeluese e Ladies Who Lit, një klub librash online dhe biznesi i retreat-eve letrare të dedikuara grave.

“Mendoj se jemi mjaft larg kohës së COVID-it që të gjithë po kërkojmë lidhje njerëzore, dhe si gra moderne, mund të jetë e vështirë të koordinosh shoqet për të shkuar në pushime për shkak të angazhimeve të shumta apo prioritetet e jetës,” i tha ajo faqes së rezervimeve të transportit Omio në një intervistë të fundit.

“Për më tepër, mendoj se gratë e shijojnë mundësinë për të mos marrë asnjë vendim dhe thjesht të kenë gjithçka të përgatitur për to. Nuk është shpesh që si grua ke këtë mundësi, dhe të jesh në një ambient të bukur pa u shqetësuar për çfarë do të hash apo për rrobat e fëmijëve për shkollë, të jep një mundësi reale për të pushuar vërtet.”

Christopher thotë se shpesh sheh një anë të ndryshme të një mysafire që del gjatë retreat-it, falë ndryshimit të ambientit.

“Më kujtohet kur ishim në Francë duke diskutuar Everything’s Fine nga Cecilia Rabess, dhe kjo nxiti një debat shumë të gjallë rreth racës dhe politikës,” thotë ajo.
“Ishte fantastike të shikoje të gjithë të angazhuara dhe të pasionuara, dhe gratë që merrnin pjesë në diskutim ishin kaq respektuese dhe krijonin një hapësirë pa paragjykime.”

Guinevere de la Mare bashkëthemeloi Silent Book Club, i quajtur kështu sepse retreat-et kanë një orë të dedikuar të leximit të heshtur çdo ditë.

Ndërsa retreat-et janë të hapura për këdo, de la Mare ka pasur deri tani vetëm gra si mysafire. “Ka një nivel unik të hapjes që gratë sjellin në një grup, me sigurinë psikologjike që vjen nga dalja jashtë patriarkatit,” thotë ajo.

Retreat-e letrare nga Anglia rurale deri te ishujt grekë

Retreat-et e leximit gjithashtu kanë të bëjnë me kohën e kaluar në një vend të ndryshëm me kompani të mirë.

“Na pëlqen të gjejmë një ekuilibër midis relaksimit dhe përvojave autentike të rrënjosura në vendin që vizitojmë,” thotë de la Mare.

Në Kostarika, grupi shijoi burime të nxehta vullkanike dhe hipi mbi kuaj për të notuar nën një ujëvarë. Në Havai, mysafiret morën pjesë në një workshop për krijimin e lei-ve për të përjetuar një praktikë kulturore lokale dhe bënë një shëtitje me jaht për kokteje gjatë perëndimit të diellit.

Si Donaldson ashtu edhe Christopher kanë retreat-e të planifikuara për vitin 2026.

Në pranverë, Boutique Book Breaks do të shkojë në Burley Manor në New Forest, Angli, me një sallon leximi privat, park të madh me dhé dhe oranjeri për darka elegante.

Aktivitetet gjatë fundjavës përfshijnë intervista me autorë, seanca me biblioterapistë dhe dekorim librash.

Verën tjetër, Ladies Who Lit do të shkojë në Sevilje për lexim në shtrirëse pranë një pishine të rrethuar me ullinj, dhe në një jaht rreth ishujve grekë për të lexuar nën hijen e velave ose në një plazh të izoluar.

Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!

/GazetaSinjali/

The post Si u bë tërheqja e leximit trendi i preferuar i udhëtimeve të mirëqenies këtë vit appeared first on Sinjali.

Nga Gazeta “SI”- Jeta e At’ Zef Pllumit ishte një udhëtim i gjatë dhimbjeje, i mbushur me sakrifica dhe vuajtje të panumërta. Por At Zefi mbeti besnik ndaj Fjalës së Zotit, ndaj bindjeve të fesë dhe ndaj vlerave kulturore e kombëtare. Përreth tri dekadave, ai i ruajti këto thesare shpirtërore në errësirën e burgjeve komuniste, dhe më pas i solli nga nata në dritë, nga vuajtja në liri, nga heshtja në ringjallje.

Edhe në mes të vështirësive më të mëdha, At Zefi shpalos devotshmërinë dhe dashurinë e tij për fenë, si rituale, por edhe si një ringjallje shpirtërore për katundet e Malësisë, si një dritë që ndriçonte zemrat dhe shpirtin e njerëzve, duke i mbajtur gjallë shpresën dhe besimin.

Me hyrjen në fuqi të Statutit të Kishës rreth viteve 1950, At Zef Pllumi, i sapodalë nga burgjet dhe i emëruar famulltar në Shosh, rrëfen në librin e tij të kujtimeve “Rrno vetëm për me tregue” ditët kur regjimi komunist nisi të lejonte, festimin e Krishtlindjes në vitin 1958 :

“Mora vesht se qysh me himjen në fuqi të Statutit të Kishës, organet e pushtetit kishin lejue edhe festimin e Natës së Këshëndellave , sikurse lutej dikur.  Fillova pregatitjet : sajova nja dy –tri vjersha Këshëndellash , simbas mendësisë së maleve, Zoti më faltë , por e paraqitshëm sikur Krishti të kishte le ndër këto malet tona e jo në Betlehem. Po gjithashtu pikturova nja dy-tre engjuj; nuk ishëm piktor profesionist, megjithëkëta paesazhet e dekoracionit i kam ushtrue që në fëmijni. Në ni kand të Kishës pregatita Shpellën e Betlehemit me gjethe, lule, bar e shkambij.

Dërgova në Shkodër Vatën, djalin e ri, me nji adresë në dorë, për me ble 10 litër benzinë dhe dy petromaksa. Njanin e vuna në punë menjiherë e, kur e ndeza , dola me të në dorë aty jashtë. Shëndriti e gjithë Kodra e Kishës së Shën Qurkut. Njerëzit atë natë e kishin pa së largu prej katundeve  tjera që shtriheshin ndër shpate e brija të maleve. Mandej hyna në kasollen time të mjerë. Ata dy fëmijë, Pepa e Marashi, ishin tepër të gëzuem. N’e nesre ndër gjithë lagjet e Ndregjinaj, Gjoshaj , Pilotaj edhe Palaj u përhap fjala- si duket ma shumë prej atyne dy fëmijëve- se frati i ri kishte ble dy elektrikë, nji për vedi e nji për lopën. Pa kalue mirë 24 orë, filluen me ardhë njerëz me më këshillue: “More zotni, lopët tona hanë edhe në terr , por a ke gja më u vu përpara”. Të gjithve ua lashë tehin mbarë. Vetëm kurr mbërriti Nata e Këshëndellave, porsa filluen me u dukë nga të gjitha anët e brijave e shpateve flakët e vravashkave të cilat drejtoheshin të gjitha për ka Kisha, pregatita edhe petromaksin e dytë.  Mbasi e ndeza dola jashtë. Bora e ngrime ndriste nën dritën e petromaksit.

Nuk fyente erë. E vendosa atë dritë jashtë, deri që filluen me mbërrijtë çetat e para të njerëzve ; vetëm atëherë e shtina në Kishë, e cila shndriri si hiçmos kurrë. Nga gjashtë dritat e Kishës shpërthejshin rreze që ndritshin borën e bardhë. Nga larg dukeshin si rreze qiellore. Ndërsa udhëtarët, pelegrinët çobanë e mbretën të maleve drejtoheshin kah drita e asaj komete toksore. Kje me të vëertëtë një natë e mrekullueshme. Drita asht ma e fortë se sytë dhe deperton drejt e në mendje e zemra të njerëzve. (Vetëm qorrat mbeten përgjithmonë qorra). U ngazëllye i gjithë populli e me të edhe unë. Ajo kje e para natë që kishëm rreth vedit të mbledhun përfaqësuesit nga të gjitha lagjet e Shoshit.

Para se më fillue ceremonitë fetare të natës, fëmijt e mësuem prej meje filluen programin festiv. Kënduen disa kangë e sidomos recituen aq bukur vjershat e pregatituna për atë natë, sa populli, i kënaqum prej fëmijve të vet, më dhanë lavdet mue se kishëm pasë aq kujdes më i mësue ashtu. E vetmja gja që u prishej ishte mendimi i largimit tem porsa të shkrihej bora e të dalin prandvera”

Fragment i shkëputur nga “Rrno vetëm për me tregue” At’Zef Pllumi ( Botimet Françeskane)

The post Nata e Këshndellave… appeared first on Gazeta Si.

Gazeta “Si”- Këto janë 25 librat më të mirë të vitit 2025, nga novela me subjekt mbi klimen e deri tek debutimet virtuoze, të përzgjedhur nga BBC. Vepra që kanë lënë gjurmë këtë vit dhe që lexuesit nuk duhet t’i humbasin.

“The Director” – Daniel Kehlmann

Roman historik pjesërisht i trilluar nga shkrimtari gjerman Kehlmann, i cili eksploron artin, fuqinë dhe kompromisin përmes jetës së regjisorit të madh austriak GW Pabst gjatë epokës së Weimer-it. Pabst largohet nga regjimi nazist drejt Los Anxhelosit, por nuk arrin sukses gjatë Epokës së Artë të Hollivudit. Më pas, Goebbels e angazhon për të realizuar filma për Ministrinë e Propagandës së Rajhut. Kritika e London Review of Books e përshkruan librin si një eksplorim të ëndrrave dhe kompromisit, ndërsa New York Times vlerëson përkthimin dhe fuqinë e tregimit.

“Big Kiss, Bye-Bye” – Claire-Louise Bennett

Një grua që ka lënë qytetin dhe jeton në fshat përballet me kujtimet e të dashurit të kaluar Javier dhe me njw letër nga një shoqe e vjetër. Libri eksploron lidhjet njerëzore, dëshirën për liri dhe procesin e lamtumirës. Bennett njihet si “priftëresha e izolimit”, ndërsa The London Review of Books thekson stilin e saj neo-barok, të gjallë dhe të dallueshëm.

“Endling” – Maria Reva

Ngjarjet zhvillohen në Ukrainën e vitit 2022, ku tre gra punojnë për një agjenci kanadeze që ofron “nuse me porosi” për burrat perëndimorë. Libri ndjek jetën e tyre dhe të një guaskë të rrezikuar, “Lefty”, në një udhëtim dramatik mes tensioneve politike dhe planeve të pazakonta.

“What We Can Know” – Ian McEwan

Në romanin e tij të 18-të, McEwan ndërthur dy periudha: vitin 2014, ku një poet i njohur reciton një poezi të thellë mbi dështimet morale të të pasurve, dhe vitin 2119, ku një studiues shqyrton arkivat e shekullit XXI dhe zbulon histori dashurie dhe krimi. Libri është i mbushur me satirë, reflektim mbi artin dhe kujtesën.

“Seascraper” – Benjamin Wood

Një novela kompakte e vendosur në qytetin bregdetar imagjinar Longferry, ndjek jetën e Thomas Flett, një djaloshi që ëndërron të bëhet muzikant folk ndërsa punon duke mbledhur karkaleca. Arritja e veprës qëndron në përshkrimet atmosferike dhe trajtimin e dëshirës artistike.

“Will There Ever Be Another You” – Patricia Lockwood

Një grua e re përballet me jetën që po shpërbëhet për shkak të një sëmundjeje kronike. Narrativa fragmentare eksploron identitetin dhe mbijetesën, ndërsa kritikët vlerësojnë kombinimin e bukurisë së gjuhës dhe humorit.

“Helm” – Sarah Hall

Pas 20 vitesh kërkime, Hall sjell një roman historiko-klimatik që ndjek erën unike britanike dhe punën e klimatologes Dr. Selima Satur. Libri është një kombinim i poezisë dhe prozës virtuoze, duke shpalosur marrëdhëniet midis njeriut dhe natyrës.

“Good and Evil and Other Stories” – Samanta Schweblin

Përmbledhja me gjashtë tregime të shkurtra tregon personazhe në momente vendimtare. Schweblin kombinon frikën dhe dhembshurinë, duke krijuar histori psikologjikisht të pasura dhe të pastra.

“Flashlight” – Susan Choi

Një vajzë 10-vjeçare zhduket në Japoni dhe historia ndjek familjen e saj nga Koreja e Veriut në SHBA. Libri kombinon satirën, dramën dhe trillerin ndërkombëtar, duke eksploruar identitetin dhe marrëdhëniet familjare.

“Katabasis” – RF Kuang

Një roman dark që nis në Universitetin e Cambridge, ku protagonistja Alice Law dhe rivalja e saj Peter Murdoch zbulojnë gabimet e profesorëve dhe eksplorojnë ferrin si metaforë të universit. Libri është një kombinim i humorit të zi dhe ndërtimit të botës.

“Bring the House Down” – Charlotte Runcie

Një debutim që eksploron marrëdhënien midis artistit dhe kritikës, zemërimin femëror dhe kulturën e “cancel-it”. Ngjarjet zhvillohen gjatë Edinburgh Fringe Festival dhe tregojnë kompleksitetin e kritikës kulturore.

“The Loneliness of Sonia and Sunny” – Kiran Desai

Pas 20 vitesh, Desai rikthehet me një roman gjigant mbi dashurinë, identitetin dhe historinë postkoloniale. Libri ndjek marrëdhënien mes dy grave nga New York dhe Vermont, duke përballuar sfida të ndryshme sociale dhe personale.

“Bad Bad Girl” – Gish Jen

Një roman që kombinon memoaret dhe trillimin, eksploron marrëdhëniet e një nëne dhe vajze dhe sfidat e identitetit amerikan në një kohë ndryshimesh demografike.

“Dream Count” – Chimamanda Ngozi Adichie

Një histori e ndërlikuar mbi miqësinë e tre grave nigeriane dhe sfidat e tyre jetësore. Libri ndërthur kujtimet e fëmijërisë me jetën aktuale, duke eksploruar tema të mëdha si pushteti, kolonializmi dhe racizmi.

“We Do Not Part” – Han Kang

Libri shqyrton marrëdhënien midis dy grave dhe historinë e dhunshme të Koresë, duke kombinuar ëndrrat dhe realitetin. Han Kang vazhdon linjën e saj të stilit unik dhe eksperimental.

“Stag Dance” – Torrey Peters

Një përmbledhje tregimesh që eksplorojnë tema romantike, historike dhe distopike, me një stil të hollësishëm dhe humoristik.

“Theft” – Abdulrazak Gurnah

Një roman rritjeje në Afrikën Lindore paskoloniale që eksploron miqësinë dhe tradhtinë ndërmjet tre adoleshentëve.

“Universality” – Natasha Brown

Një roman satirik mbi identitetin dhe kulturën e “cancel-it” në Mbretërinë e Bashkuar, duke përdorur humor dhe kritikë sociale të hollësishme.

“The Names” – Florence Knapp

Një roman mbi fatin dhe zgjedhjet, ku një nënë zgjedh emrin e foshnjës së saj të porsalindur dhe historia zhvillohet mbi dekada, duke rikujtuar personazhet në intervale shtatëvjeçare.

“The Emperor of Gladness” – Ocean Vuong

Historia e Hai, një djalë i ri homoseksual që largohet nga shtëpia dhe lidhet me kolegët e tij, ndërsa eksploron sfidat e jetës rurale dhe miqësitë njerëzore.

“Eden’s Shore” – Oisín Fagan

Një epikë detare e shekullit XVIII mbi një skllavist që synon të krijojë një komunitet utopik në Brazil, me përshkrime të detajuara të dhunës dhe aventurës.

“Dream State” – Eric Puchner

Një saga familjare mbi dashurinë, tradhtinë dhe zgjedhjet që ndikojnë në breza të ndryshëm, vendosur në Montana imagjinare.

“The Dream Hotel” – Laila Lalami

Një roman spekulativ mbi teknologjinë dhe mbikqyrjen, ku personazhet përballen me pasojat e ëndrrave dhe privatësisë.

“Confessions” – Catherine Airey

Një debutim mbi tre breza grave dhe ndikimin e të kaluarës në jetët e tyre, me një rrëfim të hollësishëm dhe surprizues.

“Flesh” – David Szalay

Fitues i Booker Prize 2025, libri ndjek jetën e një djali hungarez dhe kalimin e tij nga adoleshenca në shoqërinë londineze, duke eksploruar jetën dhe atë që është e pashprehshme.

Burimi: BBC

The post 25 librat më të mirë të 2025-ës appeared first on Gazeta Si.

Nga Liridon Mulaj- Çfarë do të përjetonte Martin Camaj po të ishte gjallë sot dhe të shihte veprën e tij të plotë të botuar në një vëllim?

Një nga studiuesit e tij, Anton Nikë Berisha, e dha një përgjigje edhe pse nën zë. “Ai do të ishte çmendur!” Një frazë emocionale që shpjegon më së miri pasionin, por edhe brengën e shkrimtarit të madh Martin Camaj për fatin e veprës së tij pas vdekjes, një brengë që e mundoi sa ishte gjallë.

Pikërisht sot, në ambientet e qendrës “Sotir Kolea”, u vendos një drejtësi hyjnore, siç e quajti Bujar Hudhri, botuesi i veprës së plotë të Martin Camajt, tashmë në tre formate të ndryshme: fillimisht në 10 vëllime, më pas në 3 vëllime, kryesisht për studiuesit dhe së fundmi në një vëllim të vetëm. Një botim monumental që lartëson dhe nderon jo vetëm figurën e Martin Camajt, por edhe letërsinë shqipe.

Bujar Hudhri: Kadare i hapi derën lexuesit duke thënë: ‘Ja ku e keni të barabartin tim, Martin Camajn.’

Gjatë prezantimit të veprës së Camajt në një vëllim të vetëm, mes studiuesve, njerëzve të letrave dhe lexuesve, botuesi Bujar Hudhri u shpreh se botimi i një kolosi si Camaj ishte një nga privilegjet e jetës së tij.

“Ndihesha i privilegjuar sepse, kur e mora në shqyrtim këtë vepër, pata ndihmën e ajkës së kulturës kombëtare për përgatitjen e botimit. Kjo është një histori 15-vjeçare që nis që në vitin 2010, në 85-vjetorin e lindjes së Martin Camajt, kur studiuesi Bardhyl Demiraj, nëpërmjet një letre, më lutej ta botoja veprën e Camajt. Unë fjalën lutje e lexoj si nder, dhe ashtu iu përgjigja. Ishte vërtet nder, sepse sapo kisha botuar veprën e Kadaresë në 20 vëllime dhe do të botoja Camajn.

Kishte njëfarë skepticizmi për faktin se isha botues i Kadaresë, duke ditur edhe historikun. Por unë jo vetëm që e botova në 10 vëllime me shpenzimet e mia, pa asnjë ndihmë nga shteti, por edhe parathënien e botimit të Camajt e shkroi vetë Ismail Kadare. Në një farë mënyre, Kadare i hapi derën lexuesit duke thënë: ‘Ja ku e keni të barabartin tim, Martin Camajn.’”

Hudhri shpjegoi edhe idenë e këtij botimi të fundit, në një vëllim të vetëm:

“Ky botim i veprës së plotë të Camajt nuk është për shitje masive, por i konceptuar për biblioteka dhe muze, pra si diçka e çmuar. Vjen kuptimplotë sidomos sot, kur në këtë bibliotekë emri i Camajt mungonte. Ne e sjellim këtë vepër në këtë tempull të librit, në zemër të Tiranës.”

Matteo Mandala: Camaj më shtyu të braktis filozofinë për albanologjinë dhe prej asaj ditë nuk i jam ndarë

Studiuesi arbëresh Matteo Mandalà, autor i parathënies së këtij botimi, u shpreh i lumtur për përmbledhjen në një vëllim të vetëm të të gjithë krijimtarisë së mrekullueshme të Camajt. Ai ndau edhe përvojat e tij personale:

“Patëm fatin ta njihnim Martinin në aktivitete, kur ishte ende prodhimtar. Unë e kam njohur në fazën e fundit të jetës së tij, kur Martini ishte i sëmurë. E takova në vitin 1985, në një konferencë shkencore mbi çështjet arbëreshe. Martini deshi të më takonte, edhe pse unë isha ende student dhe merresha me filozofi. Ai më shtyu të merresha me albanologjinë, dhe prej asaj dite nuk u shkëputa më as nga albanologjia, as nga Martin Camaj.”

Mandalà shpjegoi edhe arsyet pse iu drejtua pikërisht Onufrit për botimin e Camajt, përtej kundërshtive të disa studiuesve që lidhnin çështjen me marrëdhëniet e botuesit me Kadaresë:

“Rrugëtimi drejt botimit të Camajt nisi nga një takim në Universitetin e Kalabrisë me studiuesin Bardhyl Demiraj. Ai ishte i shqetësuar dhe, kur e pyeta, më tha se nuk po gjente botues për Martin Camajn në Shqipëri. Aty për aty i thashë se do ta zgjidhja unë dhe telefonova Bujarin për t’i kërkuar ta botonte te Onufri. Madje i kërkova që parathënien ta shkruante Ismaili. Pse? Sepse në një botë të përparuar intelektualët duhet të dialogojnë. Nëse intelektualët nuk dialogojnë, nuk ka të ardhme. Bujari e botoi, dhe fakti që u botua Camaj në vitin 2010 përmbushi një dëshirë të madhe të vetë Martinit: që lexuesi shqiptar ta kishte në dorë veprën e tij të plotë.”

Anton Nikë Berisha: I gjithë kuptimi i veprës së Camajt qëndron te thellësia

Studiuesi Anton Nikë Berisha, ish-student i Camajt, theksoi frikën e tij se lexuesi mund të mos e kuptonte veprën:

“Unë pata fatin ta njihja nga viti 1972 dhe në vitin 1979 fillova letërkëmbimin me të. Në një letër më la amanet që çdo gjë e tij që do botohej, andej e këtej kufirit, duhej të kalonte nga unë. Ai shkroi, por nuk kishte lexues dhe studiues. Me romanin Rrathët punoi 18 vjet dhe me të fitoi aftësitë e një prozatori të vërtetë. Frika e tij ishte se teksti i tij nuk do të kuptohej. Për fat të keq kam dëgjuar edhe studiues që e thonë këtë. Por vepra e Camajt komunikon me lexuesin. Ajo ka dy rrafshe: sipërfaqësorin dhe të thellin, dhe i gjithë kuptimi i saj qëndron te thellësia.”

Francesco Altimari: Kujdesi estetik mbi imazhin e botimeve të tij ishte mbresëlënës

Nga ana e tjetër, i pranishëm në prezantim studiuesi dhe albanologu  Francesco Altimari theksoi anën estetike të veprës së Camajt, që nga kopertinat e tij mbreslënëse

“Të gjitha veprat e tij karakterizohen nga kujdesi i skajshëm në zgjedhjen e figurave pamore që do të pasqyronin përmbajtjen. Kishte një lidhje mes kapakut dhe tekstit. Nuk është rastësi që bashkëpunonte me artistë si Gjelosh Gjoka. Duhet një ekspozitë e kopertinave të librave të tij për të treguar këtë kujdes të jashtëzakonshëm.” u shpreh Altimari

Martin Camaj e pati yllin e ndritshëm në ballë gjatë gjithë jetës. Fillimisht si albanolog e studiues i rrallë, e më pas si poet e prozator. Përtej peripecive dhe jetës larg atdheut për shkak të regjimit komunist, duket se fati, “por edhe drejtësia hyjnore” deshën që vepra e tij të botohej në Shqipëri më në fund në vitin 2010, në 10 vëllime luksoze nga “Botime Onufri”, dhe këtë vit, në 100-vjetorin e lindjes së tij, në një botim monumental që përmbledh gjithë veprën. Një botim që siç e quajti dishepulli i tij, profesor Matteo Mandalà  duhet të ruhet në çdo bibliotekë si një “Bibël njerëzore”

The post Vepra e Martin Camaj-t në një vëllim / Hudhri: U vendos një ‘drejtësi hyjnore’ appeared first on Gazeta Si.

Vajza e presidentit të SHBA-së, Donald Trump, Ivanka në një postim në “Instagram” ka publikuar tre libra për Shqipërinë dhe ka përcjellur atë me një mesazh “Kërkim”.

“Albania: From Anarchy to Balkan Identity” nga Miranda Vickers dhe James Pettifer, “The Albanians: A Modern History” nga Miranda Vickers dhe “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” nga Ismail Kadare, janë librat të cilat Ivanka Trump, po lexon.

Vajza e Donald Trump dhe gruaja e Jared Kushner, një nga investitorët në ishullin e Sazanit ka ndarë në media sociale kërkimet që ajo po bën rreth Shqipërisë dhe shqiptarëve.

Në një foto të postuar në llogarinë e saj në Instagram vajza e presidentit amerikan shfaqen 3 libra: ‘Albania: From Anarchy to Balkan Identity’ nga Miranda Vickers dhe James Pettifer, ‘The Albanians: A modern history’ po nga Miranda Vickers dhe ‘Gjenerali i ushtrisë së vdekur’ nga Ismail Kadare.
Poshtë 3 librave Ivanka ka shkruar: ‘Kërkim!’.

The post Vajza e Donald Trump ndan foton, ja librat që po lexon për të mësuar më shumë rreth Shqipërisë dhe Ballkanit appeared first on Albeu.com.

Një rrjedhje uji në fund të nëntorit dëmtoi disa qindra vepra në departamentin egjiptian të Luvrit. Lajmin e njoftoi muzeu i Parisit të dielën, disa javë pas vjedhjes së bizhuterive e cila ngriti shqetësime mbi infrastrukturën dhe sigurinë e Luvrit. Zëvendës administratori i muzeut, Francis Steinbock tha se rrjedhja e ujit u zbulua më 26 nëntor dhe […]

The post Rrjedhja e ujit dëmton 400 libra egjiptianë dhe punime shkencore në Muzeun e Luvrit appeared first on BoldNews.al.

Prej më shumë se 10 vitesh, pranë Spitalit “Nënë Tereza”, Bashkim Gjoka është një figurë e njohur për kalimtarët. Mes dhjetëra librave të vendosur në trotuar, 75-vjeçari nga Gramshi pret çdo ditë blerësit e tij.

“Kam 10 vite që shes libra vetëm rreth zonës së spitalit “Nënë Tereza”. Në vitin 2015-2016 fillova të shes libra, mund ta përkufizoj për të rritur fitimin, një ekonomi më të mirë nga librat. Me këtë sy e shikoja të ardhmen time ekonomike”.

Para se të shiste libra, jeta e tij ka kaluar në shumë stacione të tjera të vështira. Pas mbylljes së uzinave,  ku prodhoheshin armë, Bashkimi punoi si shitës ambulant për të siguruar të holla për familjen.

“Sa dola nga puna në 92, fillova shitës ambulant, shisja shapka, ora, gjëra që mbaja më lehtë se vija e merrja mallin në Tiranë për në Grmash. 6 orë rrugë në atë kohë”.

Në vitin 2004 u zhvendos në kryeqytet për të jetuar, vetë i pesti anëtar në familje. Nga shitës ambulant, kaloi në atë të librave. Sepse siç thotë, librat janë më të lehta për tu mbajtur. Megjithatë, shitjet nuk janë më si dikur.

“Kur erdha në 2004 në Tiranë, gjeta variantin e kësaj me libra se më parë shisja ora. Puna e librave që bëj tani më e lehtë, marr nja 30-40 libra boll kam. Nuk janë të gjitha ditët e mira, sidomos pas 2023. Shumë ditë iki siç vij, nuk mërzitem, se thash e kompensoj me pensionin. Dita më e mirë është 1 mijë e dyqind lekë. Në muaj mund të fitoj këto dy ditë”.

I keqardhur ai thotë se interesi i të rinjve për librat ka rënë nga viti në vit.  Tani më së shumti, ndalen pranë tij pensionistët që kërkojnë klasikët shqiptarë.

”Ata që lexojnë libra e romane, moshat e treta më shumë. Mbi 65 vjeç kërkojnë librat e viteve  para 90-ës, Dritëro Agollin, Kotelin, Kadaren”.

Puna e librave është vetëm kapitulli i fundit i një jete të mbushur me sakrifica. Ai kujton vitet e rinisë, kur u detyrua të punonte që në moshën 16 vjeçare në uzinë për të ndihmuar familjen.

“Në fillim thashë si do t’i mësoj unë këto pajisje… Por për një javë ia mora dorën. Ishte e vështirë, shumë e vështirë. Një punëtor që kishte gjashtë muaj para meje preu dorën gjatë punës.”

Edhe pse vitet më të bukura të rinisë i kaloi duke punuar në uzinë, punë mjaftë e vështirë, ai sot, kujton me nostalgji prodhimin e armës së parë në fabrikë, një proces që kërkoi përkushtim dhe kohë.

“Prodhuam kallashnikovin e parë, për tre muaj, 300 copë. Doli me shumë sukses, gradualisht hoqëm karabinët dhe filluam kallashnikovët, në një vit shkoi 10 mijë cope”.

Sot, pas një jete të kaluar mes uzinave, maleve dhe rrugëve të fshatit Gramsh, pensionisti Bashkim Gjoka gjen qetësi mes librave, pranë rrugës së njohur “Bardhyl” në kryeqytet. Ai del çdo ditë nga ora 9 deri në 12, jo vetëm për të shitur, por, për të mos u shkëputur nga njerëzit./abcnews.al

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës VATRA, në bashkëpunim me shoqatat patriotike, shkollat shqipe dhe klubet e studentëve në New York, New Jersey, Philadelphia dhe në komunitetet e tjera shqiptare, ka bërë të ditur organizimin e edicionit të parë të Festivalit të Librit Shqiptar – AlbanianBookFest në Shtetet e Bashkuara. Aktiviteti synon të shndërrohet në një festë të librit, kulturës dhe identitetit kombëtar për mbarë diasporën.

Gjatë dy ditëve të festivalit, libri shqip nga të gjitha trevat shqiptare do të vihet në qendër të vëmendjes. Letërsia, gjuhësia, historia, kultura dhe trashëgimia shqiptare do të prezantohen në një hapësirë të përbashkët kushtuar vlerave atdhetare dhe kulturore.

Sekretar i shoqataës panshqiptare “Vatra” në SH.B.A  Dr. Pashko Camaj u shpreh për mediat se ishte entuziast për këtë event i cili u frymëzua nga Konica dhe Noli dhe synon të shndërrohet në një traditë.

 “Albanian BookFest lindi nga nevoja për të krijuar në SHBA një hapësirë ku libri shqiptar të jetë i pranishëm për komunitetin tonë. ‘Vatra’, e frymëzuar nga trashëgimia e Nolit dhe Konicës, e përqafoi menjëherë këtë ide. Jam i lumtur që kjo nismë po merr jetë dhe shpresoj të kthehet në një traditë të përvitshme, madje të shtrihet edhe në qytete të tjera. Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë do të marrë pjesë me autorë dhe libra të diasporës, duke krijuar një lidhje të drejtpërdrejtë me lexuesit. Besoj se ky festival do të bëhet një urë e fortë midis kulturës shqiptare dhe botës, një festë e librit, gjuhës dhe shpirtit shqiptar.”

Në këtë edicion do të marrin pjesë 26 shtëpi botuese prestigjioze nga Shqipëria, Kosova dhe trojet e tjera shqiptare, mes tyre Onufri, Toena, Fishta, Buzuku, Dukagjini e të tjera. Po ashtu do të ekspozohen vepra të autorëve më të njohur të letërsisë shqipe, përfshirë Ismail Kadarenë, Gjergj Fishtën, Petro Markon, Mira Meksin, Besnik Mustafajn, Primo Shllakun, Martin Camajn, Visar Zhitin etj., të prezantuara së fundmi edhe në Panairin e Librit të Tiranës. Ceremonia e hapjes do të mbahet në datë 28 Nëntor, dhe panairi do të qëndrojë i hapur deri më 30 Nentor.

The post Organizohet për herë të parë në SHBA panairi i librit shqiptar appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta “SI”- Moderniteti i lëngshëm është libri që i ndryshoi jetën Zigmunt Bauman-it , duke e bërë atë një yll ndërkombëtar, dhe që ndryshoi, njëkohësisht, mënyrën tonë të të parit të shoqërisë bashkëkohore. Ai zbuloi mekanizmat që, drejt fundit të shekullit XX, kishin bërë të brishta marrëdhëniet personale dhe kishin krijuar një gjendje pasigurie.

Që atëherë e gjatë gjithë dekadës së parë të viteve 2000, vetëdija se jetojmë në një shoqëri të lëngshme, pa vlera të qëndrueshme, u bë shenja globale e një tërë brezi.

Trashëgimtare e post-modernitetit, të cilin Bauman e kishte mbështetur me bindje deri pak vite më parë, ideja e lëngëzimit social gjeti konfirmim në përdorimin e teknologjive të reja digjitale, përgjegjëse pjesërisht për individualizmin dhe izolimin personal, pavarësisht lirisë së pakufizuar të komunikimit.

Bauman ishte interpretuesi i modernitetit të vonë dhe i krizës që pasoi rrëzimin e shpresave për liri, barazi dhe progres që moderniteti “i ngurtë” kishte premtuar. Përvoja e tij personale ishte, në këtë kuptim, vendimtare: hebre polak, i detyruar si adoleshent katërmbëdhjetëvjeçar të linte Poznanin e tij për t’u strehuar në Bashkimin Sovjetik pas pushtimit nazist të vitit 1939, ai kishte luftuar në fraksionin polak të Ushtrisë së Kuqe. Pas luftës kishte shërbyer si agjent sekret i KBW-së, një formacion në shërbim të qeverisë staliniste për ndjekjen e kundërshtarëve të regjimit komunist.

Pasi u pushua nga Universiteti i Varshavës për pjesëmarrje në protestat studentore, u detyrua të emigronte në Izrael bashkë me bashkëshorten Janina dhe tre vajzat, pas fushatës antisemite të vitit 1968. Por edhe në Tel Aviv e Haifa, ku mbante katedrën e Sociologjisë, ai u ndje në siklet: kundërshtonte politikën nacionaliste të qeverisë izraelite dhe ishte i zhgënjyer nga pamundësia për të ndërtuar një shtet binacional që do të mundësonte bashkëjetesën paqësore mes hebrenjve dhe palestinezëve.

Sërish në mërgim, ai gjeti më në fund një vendbanim në Britaninë e Madhe, ku Universiteti i Leeds-it i ofroi katedrën e Sociologjisë: vend ideal për të jetuar larg çdo nacionalizmi.

Edhe universiteti megjithatë i rrinte ngushtë.  Vetëm pas daljes në pension në vitin 1990 gjeti kohën për t’iu përkushtuar studimeve të tij dhe, në veçanti, vëzhgimit kritik të botës ku kishte jetuar. Ai kishte kaluar shekullin XX me të gjitha kontradiktat e tij, dhunat, tragjeditë, margjinalizimet dhe përfshirjet e detyruara, dallimet e klasave, feve dhe kulturave; tani ishte në gjendje, falë përvojës, të nxirrte përfundime.

Moderniteti i lëngshëm është rezultati i përgjithshëm i një refleksioni të thellë që merr parasysh një jetë të tërë dhe, veçanërisht, zhvillimin e trazuar të Neuzeit, “kohës së re”, që nisi në shekullin XVII me synimin për të çliruar njerëzimin nga errësira dhe nga çrregullimi shoqëror, e që përfundoi me Shoah-n, projektin më antihuman të “kopshtarisë sociale”. Një përpjekje ekstreme dhe perverse për ta racionalizuar dhe rregulluar shoqërinë me dhunë, ku dallimet duhej të zhdukeshin për të krijuar një botë homogjene dhe plotësisht të kontrollueshme.

Që nga ai moment moderniteti hyri në krizë, i tronditur nga fakti se kishte vënë arsyen instrumentale në plan të parë, duke besuar se ajo mund të mbizotëronte pa marrë parasysh parimet themelore mbi të cilat bazohet njerëzimi.

Moderniteti pas totalitarizmave (ku Bauman përfshin edhe komunizmin) nuk mund të bënte tjetër veçse të shpërbëhej, të bëhej i lëngshëm.

Një modernitet i lëngëzuar nuk nënkupton domosdoshmërisht një gjykim negativ: Bauman mbetet gjithmonë i bindur për vlerat e modernitetit dhe epërsinë e tyre në kohë; ai refuzon kritikët, duke filluar me Nietzsche-n dhe të gjithë mendimtarët antimodernë që pasuan nga fundi i shekullit 19.

Ai mirëpret çdo element të traditës progresiste dhe ndikohet pozitivisht nga Marshall Berman, autori i Gjithçka e fortë shndërrohet në ajër (1982), ndërtuar mbi një frazë emblemë të Marx-it në Manifestin e Partisë Komuniste.

Origjina e Modernitetit të lëngshëm, pra, qëndron në praktikën kapitaliste të shkatërrimit dhe rindërtimit të vazhdueshëm, duke iu shmangur çdo pretendimi për përjetësi. Kështu lind një modernitet i vonë që, për të kapërcyer krizën e pashmangshme të vjetërsimit, bëhet i lëngshëm dhe përshtatet, duke kërkuar një gjallëri të re përmes ndryshimit të vazhdueshëm.

Një ndryshim tepër i shpejtë, sa të bëhet i pakuptueshëm dhe i dhimbshëm për njerëzit që e përjetojnë, por që mund të rezervojë ende surpriza. Për Bauman-in, në fakt, shoqëria e lëngshme nuk është lajmërimi i fundit të historisë, por një kalim vital dhe i domosdoshëm, në bindjen se “modernitetit nuk i jemi afruar as edhe pak”.

Zygmunt Bauman (Poznan, 19 nëntor 1925 – Leeds, 9 janar 2017) ishte një nga intelektualët më të njohur e më me ndikim të gjysmës së dytë të shekullit XX. Hebre, ai u arratis në BRSS pas pushtimit nazist të Polonisë. Pasi u kthye në Varshavë, u zhvendos në Britaninë e Madhe, ku dha mësim Sociologji në Universitetin e Leeds-it (1971-1990). I formuar në traditën marksiste, pasi u mor me çështje të stratifikimit social dhe lëvizjes punëtore, studioi raportin mes modernitetit dhe totalitarizmit, duke zhvilluar konceptin e shoqërisë “të lëngshme”. Moderniteti i lëngshëm u botua në vitin 2000.

The post Si u bë ‘Moderniteti i lëngshëm’ i Bauman, ‘bibla’ e sociologjisë moderne appeared first on Gazeta Si.

Neritan Seferkolli, një nga ish zyrtarët e lartë të Partisë LIBRA të Ben Blushit, ku edhe garoi për kryetar, përmes një komunikimi publik në rrjetet sociale ka akuzuar shkrimtarin për përvetësim të fondeve publike. Ai shkruan se Ben Blushi është hiti i Panairit të Librit këtë vit me librin ku provokon myslimanët dhe e akuzon […]

The post Ish-nr.2 i LIBRA akuza Blushit: Mori 265 mijë € nga fondet e partisë! Pastroi 8 mln € paga nga Top Channel appeared first on BoldNews.al.

Nga Gazeta “SI”- Në një mbrëmje plot emocione në Londër, shkrimtari britaniko-hungarez David Szalay u shpall fitues i Çmimit prestigjioz Booker 2025 për romanin e tij më të ri,“Flesh”, një histori e fuqishme që ndjek jetën e një emigranti hungarez të përfshirë në kërkimin e pasurisë, identitetit dhe kuptimit të vetvetes.

Në këtë vepër, Szalay përdor një stil të ftohtë dhe të ngjeshur duke eksploruar anët më të errëta të mashkullit modern. Protagonisti i tij kalon nga shërbimi ushtarak në Hungari te puna për njerëzit super të pasur në Londër, ndërsa jeta e tij përfshin afera, zhgënjime dhe momente të dhimbshme vetmie.

Kryetari i jurisë, shkrimtari irlandez Roddy Doyle, e përshkroi romanin si “të veçantë dhe të jashtëzakonshëm”.

“Nuk kishim lexuar kurrë diçka të ngjashme,” – tha Doyle. – “Në shumë mënyra është një libër i errët, por është një kënaqësi ta lexosh.”

Szalay fitoi ndaj pesë finalistëve të tjerë të njohur, përfshirë Kiran Desai, fituesen e Booker-it të vitit 2006, dhe Andrew Miller. Në garë ishin gjithashtu romanet “Flashlight” e Susan Choi, “Audition” e Katie Kitamura dhe “The Rest of Our Lives” e Ben Markovits.

Juria e këtij viti përfshinte emra të njohur si aktorja Sarah Jessica Parker, shkrimtaret Ayobami Adebayo dhe Kiley Reid, si dhe kritiku Chris Power. Ata shqyrtuan 135 vepra përpara se të zgjidhnin romanin e Szalay-t si më të mirin e vitit.

Në një intervistë të mëparshme për organizatën e Çmimit Booker, Szalay shpjegoi se kishte dashur të shkruante një histori që lidhte Hungarinë me Anglinë, për të reflektuar mbi ndasitë kulturore dhe ekonomike të Evropës bashkëkohore.

“Të shkruash për një emigrant hungarez në kohën kur Hungaria iu bashkua Bashkimit Evropian më dukej si mënyra më e qartë për ta bërë këtë,” – tha ai.

Ceremonia përfundoi me dorëzimin e çmimit nga Samantha Harvey, fituesja e vitit të kaluar për romanin “Orbital”.

I lindur në Montreal dhe i rritur në Londër, David Szalay jeton sot në Vjenë dhe është autor i gjashtë romaneve . . Meromanin “Flesh” ai forcon statusin e tij si një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë bashkëkohore evropiane.

The post David Szalay fiton Çmimin ‘Booker 2025’ appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta “SI”- Panairi i librit është në prag. Në datë 12 nëntor në Pallatin e Kongreseve, mbi njëqind shtëpi botuese prezantojnë para lexuesit botimet e reja në harkun e një viti.

I konceptuar si një festë e librit dhe e lexuesve, panairi bën që botuesit të përqendrojnë energjitë e tyre në këtë periudhë të vitit, por edhe lexuesit të mirëfilltë i imponon medoemos një shpenzim të dedikuar për blerjen e disa librave.

Me të drejtë, lart e poshtë thuhet se panairi, më shumë sesa letërsi dhe tituj të mirë, sjell një lloj kakofonie, e cila shpesh bëhet e lodhshme dhe ç’orientuese, për arsye se titujt e rinj janë me mijëra, por mungon edhe orientimi drejt letërsisë së mirë, asaj që me të vërtetë meriton kërshërinë e lexuesit të mirëfilltë.

Në këtë artikull, Gazetasi.al do të përpiqet t’iu japë një ndihmë të gjithë atyre lexuesve që e presin me kureshtje këtë event, por nuk janë të sigurt se çfarë librash të blejnë.

Më poshtë do t’ju sjellim 10 titujt e rinj të këtij panairi, të cilët meritojnë vërtet të lexohen dhe të bëhen pjesë e bibliotekave tuaja.

1. Georgi Gospodinov – Kopshtari dhe vdekja (Botime Toena)

I cilësuar si gjeniu i letërsisë së sotme evropiane, Gospodinov vjen në shqip me këtë roman të ri, dedikuar babait të tij. “Im atë ishte kopshtar. Tani është kopsht” – nis rrëfimin Gospodinov, duke na parapërgatitur që në fillim se romani do të ketë në qendër një marrëdhënie sa të dashur aq edhe komplekse mes babait dhe birit. I përkthyer në shumë gjuhë të botës, ardhja në shqip e këtij romani nga Milena Selimi, nga gjuha e parë , ajo bullgare është një garanci se do ta shijojmë këtë roman në të gjithë përmasën e tij. Mos harroni, Selimi me “Kohëstrehim”, rrëmbeu dy nga çmimet më të rëndësishme të përkthimit në Shqipëri: atë të Panairit të Librit 2024 dhe çmimin “At’ Gjergj Fishta” në Lezhë. Në mos qoftë kjo një garanci, atëherë çfarë tjetër mund të jetë?

2. Jonathan Haidt – Brezi i ankthit (Botime Pegi)

Një libër i domosdoshëm jo vetëm për prindërit, por edhe për vetë brezin Z të cilit ky libër i dedikohet. Një manual shterues se si teknologjia e ka vrarë marrëdhënien njerëzore të këtij brezi duke i shndërruar ata në individë të inkapsuluar brenda një bote sa të pafundme e po aq të rrezikshme. Në përkthimin e Arlind Fazliut, ky libër tashmë e ka nisur rrugëtimin e tij te lexuesi. Për të gjithë të pavendosurit dhe kryesisht prindërit, ky libër do të jetë një vlerë e shtuar në çdo bibliotekë, pasi do t’ju bëjë të kuptoni se çfarë fshihet pas fëmijëve tuaj.

3. Javier Cercas – Anatomia e një çasti (Botime Dudaj)

Javier Cercas është mbase shkrimtari spanjoll më i njohur i dekadës së fundit. Romanet e tij, herë autobiografikë e herë historikë, lidhen ngushtë me Spanjën dhe historinë e saj. I përkthyer prej kohësh në shqip dhe prezent edhe në Shqipëri disa herë në takime me lexues, Cercas është njëkohësisht shkrimtar i madh, por edhe tejet modest, çka e bën atë ndër më të kërkuarit e viteve të fundit nëpër panaire dhe auditore kudo në Evropë. “Anatomia e një çasti” sjell të gjallë dëshminë për grushtin e shtetit të vitit 1981 në Spanjë, duke lënë këtë radhë anash trillimin dhe duke na sjellë një roman në kufijtë e librit historik.

4. Balil Gjini – Egrushja (Botime Albas)

Autentik dhe i pazakontë në letërsinë shqipe, Balil Gjini mbetet një ishull i cili rishfaqet herë pas here në horizontet letrare për të na thënë se është aty, i palëvizshëm dhe plot frymëzim. Gjuha e pastër, e rrjedhshme, gati-gati klasike, e bën Balil Gjinin një prej shkrimtarëve më të veçantë të letërsisë shqipe, i cili rrëfen por edhe përcjell rrëfime dhe ndodhi të zakonshme të sjella në mënyrë të pazakontë. Nëse doni të njihni më tepër Balil Gjinin dhe rrëfimtarinë e tij, lexoni “Egrushja”, një roman atipik dhe kaq i domosdoshëm në një letërsi thuajse të uniformizuar.

5. Shpëtim Selmani – Askush nuk e meriton zemërimin tim (Botime Onufri)

Ironik, kritik dhe thuajse tragjik, Selmani është një nga shkrimtarët më autentikë të letërsisë shqipe sot. Rrëfimet e tij bazohen në jetën e tij, duke qenë thellësisht autobiografike. Ngjarjet e zakonshme të jetës së tij prej shkrimtari vijnë përmes romanit , të rrëfyera në mënyrë të jashtëzakonshme, duke e shndërruar rëndomësinë e akteve të përditshme në një revoltë, gati si një lojë kukafshehtasi mes individit dhe sistemit.

Aktor në profesion, çmimi evropian i letërsisë në vitin 2021 i dha atij dimensionin tjetër: atë të shkrimtarit. Nëse doni të lexoni sesi dikush e përbuz sistemin dhe njëkohësisht vuan pasojat e luftës së Kosovës si një i rritur tashmë, lexojeni Selmanin – është tërësisht ishull. Proza e tij nuk ka rregulla, por ka thelbin e revoltës, atë për të cilën të gjithë kemi nevojë.

6. Visar Zhiti – Dritë që ecën zbathur (Botime Onufri)

Nuk ka sesi të mungojë poezia në këtë panair dhe kush më mirë se Visar Zhiti mund të jetë qëllimi për dashamirësit e poezisë. I rikthyer pas njëzet vitesh me një botim të ri në poezi, Zhiti sjell për lexuesit poezinë e mirë shqipe, atë me të cilën ne krenohemi. Verdikti i dhënë që në titull na përgatit se poezitë e këtij vëllimi sjellin dritë dhe shpresë të rrëmbyer nga vitet e errëta të diktaturës, të cilën autori e vuajti në asht. Lexoni poezitë e Zhitit, por me kujdes, sepse janë si ilaçi: çdo natë nga pak, që magjia dhe shërimi të jenë të ngadalta.

7. Ardian Vehbiu – Në atë vend (Botime Albas)

Ai e njeh mirë gjuhën dhe po ashtu rrëfimtarinë; në këtë mënyrë Vehbiu ngjan me një xhongler të fjalëve që i vendos si të dojë dhe ku të dojë. Eksperimental me prozën e tij, këtë radhë vjen me një roman mbi udhëtimet imagjinare, por që qartazi janë të bazuara në një realitet të njohur për të gjithë ne. I athët gati në aciditet, Vehbiu provokon në të gjitha mënyrat (është zeja e tij dhe mirë bën), herë me prozë e herë me artikuj të ndryshëm të cilët janë një kontribut i jashtëzakonshëm në debatin publik, i cili duket se prej kohësh është fikur.

Vehbiu përpiqet ta mbajë gjallë pra, jo vetëm nëpërmjet “Peizazheve”, por edhe me prozën e tij fiksionale, e cila me siguri vlen të lexohet dhe të komentohet. Nëse jeni njeri i mirë dhe me shumë dilema në vetvete, lexoni Vehbiun që të “mëkatoni” pak më shpesh. Si? Duke dyshuar në gjithçka. E sugjerojmë fort këtë libër.

8. Olsi Lelaj – Mish dhe kocka (Botime Berk)

Olsi Lelaj është padyshim një nga antropologët më të zotët në hapësirën shqiptare. Referimet e tij janë shumë interesante, aq sa ai ligjëron mbi njeriun dhe habitatin e tij në situata dhe vendndodhje të ndryshme, me një gjuhë dhe saktësi mbresëlënëse, saqë shpesh harrojmë se ai flet për ne, shqiptarët. Libri i ri “Mish dhe kocka” është një studim mbi gjurmët e kohës politike në trupin e njeriut dhe sesi reflektohet kjo kohë duke ngjizur imazhe dhe akte të përjetshme në lëkurë dhe mish. E kishit menduar më parë këtë qasje? E di që jo, ndaj lexoni Lelajn për të kuptuar sesi politika shpesh është jo vetëm asfiksuese, por edhe frymëzuese.

9.Ylljet Aliçka – Gjëra që ngjasin (Botime Mediaprint)

Nëse doni të lexoni romane me tema serioze të trajtuara me sarkazëm dhe plot humor, lexoni Ylljet Aliçkën. Mjeshtër i sarkazmës dhe ironisë, ai sjell në këtë roman temën sensitive të ngujimit dhe gjakmarrjes, por në një tjetër kontekst: atë të spekullimit dhe trillimit të një ngjarjeje që nuk ekziston.

Fundin po ua lë ta zbuloni vetë, por jini të sigurt se do qeshni herë pas here me vete dhe në fund sigurisht do reflektoni për fenomene të cilat kanë ekzistuar dhe ekzistojnë, edhe nëse jo, dikush do t’i shpikë patjetër. Emër tashmë i konsoliduar i letrave shqipe, i përkthyer në mbi pesëmbëdhjetë gjuhë, Aliçka nuk zhgënjen asnjëherë. Fundja, a nuk është mjeshtëri ta bësh lexuesin të qeshë? Kujdes, me ngjarje shumë serioze. Zbulojeni vetë.

10. Flogerta Krypi – Në aeroport nuk shiten bibla (Botime Argeta)

Flogerta është një nga zërat më të pastër dhe të sinqertë të brezit të ri të shkrimtareve gra në Shqipëri. Me mbi 10 libra tashmë në një moshë relativisht të re, ajo është një nga shkrimtaret më të dashura të brezit të ri e po aq autentike.

E çrregullt në biseda, e drejtpërdrejtë dhe stoike, ajo shpesh letërsinë e saj e “bërtet” në auditore dhe kudo ka takime me lexues dhe dashamirës. Pas përvojës së fundit me një libër për fëmijë, dedikuar të birit, Flogerta rikthehet te letërsia për të rritur me një roman që trajton tema universale nga një kënd krejt personal. Lexojeni Flogertën për të kuptuar shpirtin rebel dhe po aq të ndjeshëm të një shkrimtareje e cila jetën e saj e ndan mes Shqipërisë, Gjermanisë dhe Londrës. Është garanci e letërsisë së mirë.

Këto janë dhjetë sugjerimet tona për blerjet e këtij panairi. Kriteret kanë qenë të qarta: pavarësisht zhanrit, moshës, përkatësisë fetare apo bindjeve politike, në thelb është letërsia e mirë, e përkthyer por më së shumti shqiptare, e cila meriton vërtet vëmendjen e lexuesit. Me kast nuk janë vënë emrat e konsoliduar të letërsisë shqipe si Besnik Mustafaj, Agron Tufa, Mira Meksi apo Ben Blushi, të cilët tashmë e kanë lexuesin e tyre besnike që i ndjek dhe i lexon gjithmonë. Ndaj, me bindjen se pas panairit do të na falënderoni për këto sugjerime, ju urojmë blerje të mbara, por më kryesorja: lexime të mbara, në mënyrë që libri i blerë sivjet të lexohet para se t’i mbërrijë panairi i ardhshëm. Librat do t’ju marrin inat nëse ndodh.

The post Panairi i librit / 10 titujt e rinj që sugjerojmë për lexim appeared first on Gazeta Si.