Artikull i publikuar nga “Follow the Money”, përkthyer nga origjinali.

Dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, po zhvillon një resort ekskluziv në Shqipëri, i financuar përmes kompanive guaskë holandeze dhe kapitalit nga Katari. Pas protestave të ashpra, autoritetet shqiptare kundër korrupsionit po shqyrtojnë tani projektin. Si shtrihet gjurma e parave nga bregdeti shqiptar deri në Amsterdam?

Pas ditësh protestash të ashpra, SPAK hapi këtë javë një hetim mbi një resort luksoz të Jared Kushner, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump. Projekti gjigant po zhvillohet në një zonë ekologjikisht të ndjeshme në bregdetin shqiptar. Hetimi përqendrohet në parregullsi lidhur me dhënien e tokës dhe konflikte të mundshme interesi.

Nga një vështrim në regjistrin tregtar rezulton se projekti menaxhohet nga pikëpamja fiskale përmes kompanive guaskë holandeze. Por çfarë bëjnë saktësisht këto kompani.

Model klasik

Një publikim i fundit në Fletoren Zyrtare të Shqipërisë zbuloi se një strukturë e përbërë nga pesë kompani guaskë me seli në Amsterdam përbën qendrën administrative të resortit. Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar Zvernec South Adriatic Development drejton projektin nga pikëpamja juridike dhe financiare.

Kjo njësi zotëron lejen përkatëse, strukturon aksionet dhe kanalizon fondet drejt ishullit shqiptar të Sazanit dhe gadishullit të Zvërnecit. Në fund të vitit 2024, qeveria miratoi zhvillimin e kësaj zone nga firma e kapitalit privat të Kushnerit, Affinity Partners.

Një nga pesë kompanitë guaskë – Blue Industries Investment Holding B.V. – është në pronësi të aksionerëve shqiptarë, sipas dokumenteve qeveritare shqiptare të shqyrtuara nga Follow the Money. Por, për shkak se secili aksioner individual zotëron më pak se 25 për qind të projektit, ata nuk janë të detyruar të bëjnë publik identitetin e tyre.

“Holanda, si furnizuese e kompanive guaskë, është një nyje e rëndësishme në transferimin dhe fshehjen e parave që vijnë nga jashtë vendit”, tha Lotte Rooijendijk, nga Transparency International në Hollandë.

“Është një model klasik”, thotë Lotte Rooijendijk nga Transparency International në Hollandë. “Në praktikë shikon se shumë të ashtuquajtur UBO-s (pronarë përfitues përfundimtarë) fshihen pas këtyre strukturave. E pamë këtë te Panama Papers dhe tani te ky projekt: Holanda, si furnizuese e kompanive guaskë, është një hallkë e rëndësishme në zhvendosjen e parave të huaja jashtë sistemit të dukshëm financiar. Falë rregullave aktuale evropiane, ne nuk mund të shohim gjithmonë as se kush janë personat e përfshirë. Zyrat holandeze të trusteve janë çelësi në këtë proces.”

Një rus dhe një bullgar

Zyra pas kompanive B.V. është kompania holandeze me seli në Amsterdam Dutch Trust Management (DTM). Kjo zyrë është në pronësi të Nikita Vinogradov (Moskë, 1991) dhe bullgares Zoya Gyurova (1988). Rusi Vinogradov ka qenë drejtues për Rusinë në firmën “Strik Attorneys at Law dhe Tax Advisors”, ku edhe Gyurova punonte si juriste. Kompania e lidhur me të “Strik Tax and Legal” ende i liston të dy si partnerë në departamentin e kontabilitetit.

Sipas faqes së internetit të DTM, kompania ofron shërbime administrative dhe ndihmon në krijimin e shoqërive zotëruese (holding) Ajo vlerëson të drejtën tregtare të Holandës si “jashtëzakonisht fleksibël” dhe është e specializuar në kompani B.V. dhe fondacione. Kjo zyrë relativisht e vogël fokusohet kryesisht te kompanitë e Evropës Qendrore, zotërimet financiare dhe kompanitë shumëkombëshe indiane.

Se si projekti i resortit të Kushnerit përfundoi pikërisht te DTM nuk është e qartë. Zyra gjithashtu nuk i është përgjigjur pyetjeve të “Follow the Money”.

Nga regjistri tregtar rezulton se DTM kishte disa klientë shqiptarë. Në vitin 2025, zyra u vu sërish në qendër të vëmendjes pasi një prej këtyre klientëve u përjashtua nga tenderët publikë. Ai kishte dorëzuar dokumente të falsifikuara lidhur me një tender në Tiranë. Përmes një shoqërie holandeze, të krijuar nga DTM, përfitimet nga kjo veprimtari përfunduan te palë të lidhura me aksionerë bullgarë dhe rusë.

Puna e trusteve i sjell në çdo rast Vinogradovit dhe Gyurovës të ardhura të konsiderueshme. Një raport financiar vjetor tregon se Gyurova ka derdhur katërqind mijë (euro) në një shoqëri zotëruese personale, të cilën ajo e krijoi në kohën kur mori detyrën në “Dutch Trust Management”. Edhe Vinogradov ka një “holding” të tijin, por që prej vitit 2022 ai nuk publikon më raporte financiare vjetore.

Konflikt interesi

Fakti që projekti i Kushnerit nuk i bën të njohur një pjesë të aksionerëve nuk do të thotë se është e paqartë se cilët janë aktorët e mëdhenj përkrah Kushnerit. Dokumentet e bëra së fundmi të disponueshme tregojnë se një nga pesë kompanitë holandeze B.V., “Universal Properties Projects B.V.”, kohët e fundit ka transferuar një pjesë të konsiderueshme të interesave të saj në projektin e resortit te grupi nga Katari Al-Khayyat Group, në pronësi të vëllezërve Moutaz dhe Mohammed Al-Khayyat. Këtë e zbuloi së fundmi platforma shqiptare Citizens.al.

Ky transferim është i pazakontë, sepse Al-Khayyat Group ka interesa biznesi që lidhen me vendimmarrjet politike të vjehrrit të Kushnerit. Sipas New York Times, Al-Khayyatët e nisën bashkëpunimin me Kushnerin në kohën kur qeveria Trump lehtësoi sanksionet ndaj Sirisë. Përmes kësaj, grupi Al-Khayyat fitoi akses në kontrata ndërtimi me një vlerë totale prej rreth dymbëdhjetë miliardë eurosh.

Vetë Kushner i hedh poshtë akuzat për konflikt interesi. “Ajo që të tjerët e quajnë konflikt interesi, Steve [Witkoff] dhe unë e quajmë përvojë dhe marrëdhënie që kemi ndërtuar në të gjithë botën”, tha ai vitin e kaluar për televizionin CBS.

Një miliard euro për ishullin

Kushner, i cili si një përfaqësues i afërt i vjehrrit të tij takohet me krerë shtetesh, sipas deklarimeve të tij ra në gjurmët e zonës gjatë një pushimi. Nga një jaht, ai dhe bashkëshortja e tij, Ivanka Trump, e panë për herë të parë ishullin shqiptar në vitin 2021. Ata mbetën të mahnitur nga bukuria e tij, i tha ai gazetës The Guardian.

“Isha thjesht shumë i habitur që diçka e tillë ekzistonte në mes të Mesdheut dhe ende nuk ishte zhvilluar.” Ai e shfrytëzoi mundësinë dhe pas negociatave me qeverinë, Kushner dhe bashkëpunëtorët e tij vendosën një miliard euro për ishullin.

Përfaqësues të lëvizjes mjedisore shqiptare ngritën menjëherë alarmin kur qeveria e kryeministrit socialist Edi Rama ndryshoi në vitin 2024 ligjin për zonat e mbrojtura natyrore, me qëllim që ta bënte të mundur projektin. Këtë e thotë Joni Vorpsi nga organizata shqiptare për mbrojtjen e natyrës PPNEA.

“Ndërkohë, 400 hektarë tokë nga zona e mbrojtur natyrore Vjosa-Nartë janë rrethuar me tela me gjemba. Aty jetojnë specie të rrezikuara si foka mesdhetare, dhe ajo është një ndalesë e rëndësishme në rrugën e migrimit të flamingove. Tani lejohet të ndërtohet?!”

Hetimi për korrupsion përqendrohet te ndryshimi i ligjit që bëri të mundur projektin. Vorpsi mendon se çelësi qëndron te kompanitë guaskë holandeze. “Se nga vijnë saktësisht të gjitha paratë, nuk e dimë, por kemi një ide.”

Rreziqe për kontrollin demokratik

Pavarësisht polemikave, qeveria shqiptare vazhdon ta mbështesë publikisht projektin. Kryeministri Edi Rama ka thënë disa herë se investimet e huaja janë thelbësore për zhvillimin ekonomik të vendit. Ai kundërshton kritikat ndaj ndryshimit të legjislacionit për natyrën rreth Zvërnecit. Rama deklaron se qeveria po ndjek vetëm procedurat standarde.

Në të njëjtën kohë, grupet opozitare dhe aktivistët mjedisorë theksojnë se kombinimi i investimeve të mëdha të huaja, kontrollit të dobët institucional dhe strukturave komplekse të pronësisë holandeze përbën rreziqe të mëdha për kontrollin demokratik.

Ndërkohë, Komisioni Evropian është përfshirë në debat. Resorti me përmasa të mëdha mund të pengojë bisedimet e anëtarësimit të Shqipërisë, nëse rezulton se vendi shkel rregullat mjedisore evropiane. Shqipëria do të binte në kundërshtim me direktivat evropiane për shpendët dhe habitatet, për shkak të heqjes së pjesshme të statusit të mbrojtur të zonës.

Vorpsi nga PPNEA shpreson që ky presion nga Brukseli të vazhdojë. “Protestat janë rritur jashtëzakonisht shumë gjatë javëve të fundit, por ende nuk është bërë publik identiteti i të gjithë aksionerëve në këtë strukturë. Ndërkohë që kryeministri Rama sillet sikur nuk po ndodh asgjë, bregdeti ynë i mbrojtur po nxirret në shitje.”

Qeveria e Shqipërisë, Dutch Trust Management dhe Affinity Partners nuk iu përgjigjën pyetjeve të Follow the Money.

Lexo gjithashtu:

• “Trusti i Zvërnecit”, ndërtime deri në 8 kate në zonën e mbrojtur

• Fadromat çajnë zonën e mbrojtur, Ministria i sheh si “punime brenda ligjit”

The post Hetimi për korrupsion lidhur me resortin shqiptar të dhëndrit të Trump të çon në Holandë appeared first on Citizens.al.

Ndërsa kryeministri Edi Rama këmbëngul se “nuk ka marrëveshje” dhe se pa marrëveshje s’ka as projekt, dokumente teknike të nëntorit 2025 tregojnë një masterplan të detajuar me 11 zona zhvillimi, 727 mijë metra katrorë ndërtim, hotele, vila, marina dhe kazino. Emri në kopertinë është “Sazan”, por harta tregon Zvërnecin.

Dokumentet e publikuara së fundmi hedhin dritë të re mbi atë që po përgatitet në Peizazhin e Mbrojtur Pishë–Poro–Nartë. Dy materialet me ëmërtime “Sazan Development” dhe “Sazan Peninsula” u bënë publike nga Eric Czuleger, kryeredaktori  The Under Report një ditë më parë. Por harta që i shoqëron nuk paraqet ishullin e Sazanit, ajo përputhet qartë me morfologjinë e zonës së Zvërnecit dhe Nartës dhe tregon një transformim rrënjësor të lagunës e brendshme dhe brezit bregdetar.

Dokumenti i quajtur “Sazan Peninsula” përshkruan, faqe pas faqeje, një projekt zhvillimi për Zvërnecin.

Kjo “zhvendosje” emërtimi nuk është detaj teknik. Ajo ka pasoja të drejtpërdrejta për debatin publik: ndërsa gazetarët, opinioni dhe madje edhe mediat e huaja i bëjnë pyetjet kryeministrit për Sazanin, materialet teknike tregojnë se projekti më i avancuar dhe më i detajuar është konceptuar për një zonë tjetër të mbrojtur, pikërisht aty ku disa javë më parë nisën të zhvillohen punime përgatitore, rrethime telash me gjemba dhe ku shpërtheu protesta që sot njihet si “Revolucioni Flamingo”.

Dokumenti i parë, “Sazan Development – Request for Proposal” (RfP), mban datën 6 nëntor 2025. Përmes tij kërkohen shërbime AOR/EOR (arkitekt dhe inxhinier i regjistruar përgjegjës) dhe shërbime inxhinierike: propozime teknike e financiare, staf, metodologji pune, eksperiencë të ngjashme, plan burimesh dhe shërbime projektimi për ndërtesa e infrastrukturë.

Në praktikën e zhvillimit imobiliar, një RFP i këtij lloji nuk i përket fazës fillestare apo vizionit për një projekt, por hartohet në momentin kur projekti kërkon të kalojë drejt zbatimit.

Po aty përmenden studime që lidhen drejtpërdrejt me territorin lagunor të Zvërnecit dhe Nartës, një modelim i cilësisë së ujit në lagunën e Nartës, studime për sedimentet,  vlerësim i rrezikut sizmik, studim për vijën bregdetare dhe vlerësim për distancat e sigurta nga skarpatet.

Dokumenti i dytë, “Vision Masterplan – Book 2”, mban datën 14 nëntor 2025 dhe etiketohet në kopertinë si  dorëzim draft. Ai është hartuar nga studioja ndërkombëtare e arkitekturës LAVA (Laboratory for Visionary Architecture), me strategjinë e mobilitetit të punuar nga kompania e planifikimit të transportit Systematica. Masterplani bazohet, siç thuhet në vetë dokumentin, mbi një përmbeledhje të porositësit të mëparshëm: “Sazan Masterplan Brief V1.5 – AA”, të datës 20 gusht 2025.

Pra, para se LAVA të vizatonte qoftë edhe një vijë, dikush e kishte porositur dhe përcaktuar kornizën e këtij zhvillimi.

Masterplani organizon territorin në 11 zona programore, me 254.8 hektarë tokë dhe 727,527 metra katrorë sipërfaqe të ndërtuar. Zonat mbajnë emra si “Sazan Citadel & Marina”, “Cheval Blanc”, “Sazan Cove”, “Sazan Yacht Club”, “Sazan Beach Villas”, “Sazan Lake Villas”, “Sazan Hills”, “Casa Cipriani” dhe “Atlantis”.

Brenda tyre, sipas tabelave të vetë dokumentit, parashikohen rreth 3,200 njësi banimi e hotelerie: qindra vila “të markës”, mes tyre edhe kategoria e quajtur “Billionaires”; hotele të brendeve Aman, Cheval Blanc dhe Cipriani; një hotel “Atlantis” me 500 dhoma; kazino; fusha golfi; qendër kalërimi; klube plazhi dhe një “citadelë” e konceptuar për 5 deri në 10 mijë vizitorë në ditë, me rreth 3,000 vende parkimi.

Pjesa jugore e projektit rezervohet, sipas vetë dokumentit, për “Ultra High Net Worth Individuals”, individë me pasuri ultra të lartë, me akses të mbyllur, pika kontrolli sigurie dhe plazhe private. Dokumenti e përmend hapur edhe rolin e projektit si “levë për ambiciet e Shqipërisë për Golden Visa”.

Dokumenti pranon ndërhyrje të rënda në ekosistem

Masterplani nuk e fsheh shkallën e ndërhyrjes fizike në territor. Ai parashikon drenazhim dhe thellim të shtratit të lagunës, vlerësuar paraprakisht në 6 milionë metra kub, mbi një sipërfaqe prej rreth 525 mijë metrash katrorë, si dhe mbushje toke prej rreth 2 milionë metrash kub për të ngritur artificialisht terrenin ku do të vendosen vilat.

Projekti parashikon liqene artificiale, kanale të lundrueshme, marina të gërmuara në tokë, të gjitha në një lagunë që vetë dokumenti e përshkruan si “një nga ligatinat më të rëndësishme ekologjike të Shqipërisë”.

Madje, plani shkon më tej dhe pranon me shkrim rreziqet: drenazhimi i pakontrolluar, thuhet aty, rrezikon të destabilizojë hidrologjinë e lagunës, të rrisë erozionin dhe të prishë balancën e sedimenteve.

Autorët identifikojnë si “rrezik për zhvillimin” faktin që organizata si Shoqata Ornitologjike e Shqipërisë dhe Eco-Albania po shtyjnë për kufizimin e ndërtimeve në zonat e mbrojtura. Mbrojtja ligjore e natyrës trajtohet jo si kusht, por si pengesë për t’u menaxhuar.

Një tjetër element bie në sy. Parimet e masterplanit flasin për “më pak se 8% sipërfaqe toke” të zënë nga ndërtesat, e njëjta shifër e përdorur publikisht edhe për Sazanin. Por tabela e përdorimit të tokës në të njëjtin dokument tregon se 53% e territorit klasifikohet si “zonë zhvillimi” dhe vetëm 5% si “e pazhvillueshme dhe e mbrojtur”, ndërsa pjesa tjetër ndahet mes hapësirave rekreative (29%) dhe liqeneve e marinave (13%).

Dy shifrat masin gjëra të ndryshme, e para gjurmën fizike të ndërtesave dhe e dyta territorin që organizohet në funksion të zhvillimit. Pikërisht këtë hendek e ka dokumentuar Citizens.al që në muajin mars 2026, duke argumentuar pse narrativa e “8 përqindëshit” nuk shpjegon mënyrën se si projekti e ndryshon funksionin e të gjithë territorit.

Çfarë thotë studio LAVA?

E pyetur nga Citizens.al, studioja LAVA konfirmoi autorësinë e dokumentit, duke e cilësuar atë si studim paraprak.

“Dokumenti në qarkullim është një studim draft i zhvilluar nga LAVA, si një prej disa studimeve për Gadishullin e Sazanit”, thuhet në përgjigjen e dërguar me shkrim. Sipas kompanisë, ai përfaqëson “një dorëzim draft – jo një plan final apo të miratuar”, studimi “i dha përparësi përgjegjësisë ekologjike, biodiversitetit dhe balancës mes ruajtjes së tokës dhe zhvillimit”, ndërsa angazhimi i LAVA-s në projekt “nuk vazhdoi përtej kësaj faze”.

Përgjigjja e LAVA-s konfirmon dy fakte thelbësore: dokumenti është autentik dhe ai është vetëm njëri prej “disa studimeve” të porositura për këtë projekt. Studio nuk iu përgjigj pyetjes së çfarë ka ndodhur me projektin pas largimit të tyre.

Studio nuk iu përgjigj pyetjeve të Citizens.al se kush e porositi studimin dhe kush e hartoi “brief”-in “AA” të gushtit 2025. LAVA deklaroi se u largua nga projekti, po kush e mori stafetën?

Kjo përgjigje mund të gjendet, të paktën pjesërisht, në dokumentet e Qendrës Kombëtare të Biznesit. Siç raportoi Citizens.al vetëm pak ditë më parë, kompanitë e lidhura me Zvërnecin dhe Sazanin po konsolidohen rreth strukturave të grupit Al-Khayyat nga Katari, kompanitë e të cilit në Doha mbajnë pikërisht emrat “Sazan Development Holding” dhe “Sazan Operations Holding”.

I njëjti emërtim “Sazan” që në dokumentet teknike mbulon Zvërnecin, shfaqet edhe në skemën e korporatatave të pronarëve të rinj.

Rama përballë dokumenteve

Gjatë një takimi me gazetarë evropianë këtë javë, kryeministri Edi Rama u pyet me këmbëngulje nga një gazetare rumune nëse ekziston një projekt për Sazanin.

“Nuk ka një marrëveshje, nuk mund të bëjmë marrëveshje pa pasur projekt. Nuk kemi as marrëveshje për Sazanin. Pse? Sepse po negociojmë prej dy vitesh”, u përgjigj ai, duke shtuar se nuk bëhet fjalë për shitje të ishullit, por për një “sipërmarrje të përbashkët”, ku ndërtimet do të kenë tituj pronësie “ashtu sikurse edhe këtu përballë bulevardit”.

Në të njëjtën përgjigje, megjithatë, kryeministri pranoi se plane zhvillimi ekzistojnë: “Plan për t’u zhvilluar? Po, ka dy vendndodhje”, tha ai, pa e përmendur me emër vendndodhjen e dytë.

Për Zvërnecin, përgjigjja e tij ishte edhe më e shkurtër: “Për ishullin nuk kam asnjë skicë të paraqitur sepse nuk ka asnjë marrëveshje, në Zvërnec ka një marrëveshje me pronarët e tokës dhe po vazhdojnë, është normale, nuk kam çfarë t’ju them për të”.

Por deklaratat e kryeministrit nuk i përgjigjen pyetjes që ngrenë dokumentet. Pyetja nuk është nëse ekziston një marrëveshje finale e firmosur. Pyetja është: si shpjegohet që, ndërsa zyrtarisht mohohet ekzistenca e një projekti të përcaktuar, në nëntor 2025 qarkullonin dokumente teknike me datë, autor, zona ndërtimi, tabela sipërfaqesh, strategji parkimi, faza zbatimi dhe kërkesa për oferta inxhinierike, të gjitha mbi territorin e Zvërnecit?

Cila është “vendndodhja e dytë” me plan zhvillimi, që kryeministri e pranon por nuk e emërton?

Dokumentet nuk provojnë se projekti është miratuar nga institucionet shqiptare, as se punimet në terren janë autorizuar mbi bazën e këtij masterplani. Por ato provojnë diçka tjetër, po aq të rëndësishme: se Zvërneci, brenda një peizazhi të mbrojtur, është trajtuar prej muajsh në materiale teknike si një projekt i strukturuar zhvillimi, me investitorë, arkitektë, inxhinierë dhe afate, të gjitha larg syve të publikut.

Vlen të theksohet se masterplani parashikon edhe një fazë “0 – enabling works”, punime përgatitore në pjesën veriore të territorit. Pikërisht punime përgatitore, rrethime me gardh dhe roje private ka dokumentuar Citizens.al në terren gjatë javëve të fundit në Zvërnec, përfshirë ngjarjen e 30 majit, kur një qytetar u tërhoq zvarrë nga rojet private në prani të Policisë së Shtetit, pamje që ndezën protestat mbarëkombëtare.

Si arritëm deri këtu?

Dokumentet e publikuara nga The Under Report shtojnë një hallkë të re në një zinxhir që Citizens.al e ka ndjekur prej më shumë se një viti.

Në qershor 2025, Citizens.al raportoi se qeveria krijoi kompaninë shtetërore ASDRE për t’u bërë ortake në zhvillimin e resortit të propozuar nga Affinity Partners e Jared Kushner, ndërsa institucionet nuk bënin transparencë për propozimin në Zvërnec.

Në janar 2026, vizita e Ivanka Trump dhe Jared Kushner në Vlorë, me darka private me kryeministrin dhe takime me dhjetëra arkitektë, ngriti pyetjen nëse Sazani dhe Zvërneci po trajtoheshin si pasuri publike apo si asete të vendosura në tryezë përmes negociatash direkte, pa garë dhe pa transparencë. Vizita përfshiu edhe Zvërnecin, një zonë që, zyrtarisht, “nuk ishte pjesë e projektit”.

Në mars 2026, Citizens.al publikoi dokumentet mbi përmasat reale të projektit në Sazan, duke treguar se narrativa e “8% ndërtim” fshihte privatizimin funksional të të gjithë ishullit.

Më 8 qershor, dokumentet e QKB-së treguan se kompanitë ndërmjetëse po dilnin nga struktura e pronësisë, ndërsa grupi Al-Khayyat nga Katari po shfaqej gjithnjë e më drejtpërdrejt në kontrollin e aseteve dhe projekteve.

Sot, dokumentet e reja tregojnë se për Zvërnecin ekziston një masterplan teknik i detajuar.

Edhe pas këtyre dokumenteve, thelbi i çështjes mbetet i njëjtë me atë që Citizens.al ka ngritur prej muajsh: vendimet për dy prej territoreve më të vlefshme natyrore të vendit po merren në mënyrë jo transparente, larg garës dhe po aq larg publikut.

Deri më sot, asnjë institucion nuk ka bërë ende transparencë rreth projekteve. Dokumentet, ndërkohë, flasin vetë.

Lexo edhe:

Dokumentet që zbulojnë kush po e merr në kontroll Zvërnecin dhe Sazanin

Një ishull tërësisht privat: Përmasat reale të projektit në Sazan

Darka e Sazanit: Si u vu pasuria publike në tryezë

Kushner dhe Sazani: Qeveria krijon kompani për zhvillimin e resortit luksoz

The post Dokumentet e quajtura “Sazan” zbulojnë “masterplanin e fshehtë” të Zvërnecit appeared first on Citizens.al.

Ndërsa protestat e “Revolucionit të Flamingove” vijojnë, në prapaskenë po ndodhin lëvizje të rëndësishme që hedhin më shumë dritë mbi aktorët që qëndrojnë pas projekteve të diskutueshme në Zvërnec dhe Sazan.

Dokumente të reja të botuara në regjistrat e Qendrës Kombëtare të Biznesit (QKB) tregojnë një proces të vazhdueshëm konsolidimi, ku kompanitë ndërmjetëse po tërhiqen gradualisht nga struktura e pronësisë, ndërsa grupi i vëllezërve Mohamed dhe Ramez Al-Khayyat po shfaqet gjithnjë e më drejtpërdrejt në kontrollin e aseteve dhe projekteve.

Zhdukja e ndërmjetësve

Më 3 qershor, sistemi i QKB-së reflektoi në ekstraktet e aktivitetit të kompanisë Zvërnec South Adriatic Development (ZSAD) – kompania që ka aplikuar për zhvillimin e projektit të resorteve në Zvërnec – një marrëveshje të firmosur më 7 maj.

Sipas dokumenteve, aksionet e Universal Properties Projects B.V., pronarit zyrtar të ZSAD, kaluan në pronësi të Sazan Development Holding (SDH), kompani me seli në Doha të Katarit dhe pjesë e grupit të vëllezërve Al-Khayyat.

Operacioni kushtoi 306 mijë euro, një shumë modeste krahasuar me 4 miliardë euro investime që qeveria ka deklaruar se pritet të realizohen në Zvërnec.

Vetëm dy ditë më herët, kapitali i ZSAD ishte rritur nga 50 mijë në 250 mijë euro përmes një deklarimi për derdhje fondesh në bankë.

I parë më vete, ky mund të dukej si veprim rutinë sipërmarrjeje. Por i vendosur në kontekstin e lëvizjeve të tjera të muajve të fundit, ai sugjeron një proces më të gjerë konsolidimi të kompanive dhe projekteve.

Në nëntor 2025, Albania Land Development (ALD) – kompania që zotëron rreth 120 hektarë troje dhe marrëveshje me persona që pretendojnë pronat në Zvërnec – kaloi në pronësi të Sazan Operations Holding (SOH) për vetëm 10 mijë euro.

SOH ka të njëjtën seli në Doha si SDH dhe administrohet nga persona që lidhen me të njëjtin grup biznesi të vëllezërve Al-Khayyat: Assets Group dhe Power International Holding.

Në praktikë, kjo do të thotë se i njëjti grup po merr gradualisht kontroll si mbi kompaninë që disponon asetet dhe marrëveshjet e pronësisë, ashtu edhe mbi kompaninë që do të zhvillojë projektin.

Për më shumë se një vit, projekti i Zvërnecit nuk kishte asnjë informacion konkret mbi pronësinë, muajt e fundit u prezantua publikisht përmes një rrjeti kompanish me emra të panjohur.

Në dokumente shfaqeshin Dutch Trust Management B.V., Universal Properties Projects dhe Blue Investment Holding, kompani të strukturuara dhe administruara me mbështetjen e zyrës holandeze të konsulencës, Strik.

Zoya Georgieva Gyurova dhe Nikita Vinogradov, partnerë drejtues të kësaj zyre, figuronin administratorë dhe jo investitorë të zinxhirit të kompanive pas projektit të Zvërnecit.

Më vonë, si pronarë kryesorë përfitues u identifikuan vëllezërit Al-Khayyat, ndërsa pjesa tjetër e ortakëve nuk është bërë publike për shkak të kufijve ligjorë të raportimit: kanë më pak se 25% të aksioneve.

Lëvizjet e fundit sugjerojnë se kjo strukturë po thjeshtohet, pasi emrat ndërmjetës të zyrës Strik, po tërhiqen nga skena, ndërsa pronarët realë po shfaqen më drejtpërdrejt.

Megjithatë vullneti i qeverisë për të mos e zbardhur plotësisht skemën e investimit e shtyn më tej këtë paqartësi.

Lidhjet e mundshme me sipërmarrësit shqiptarë

Kjo histori me Zvërnecin dhe Sazani përmban edhe elementë të tjerë që tërheqin vëmendje.

Përfaqësuesit e Strik figurojnë në regjistrat e QKB-së si përfaqësues ose pronarë përfitues në të paktën 13 kompani të tjera që operojnë në Shqipëri në sektorë si hoteleria, farmaceutika, shëndetësia dhe energjetika.

Strukturat offshore përdoren shpesh për të ndarë kontrollin real të aseteve nga pronësia formale, por përdorimi i tyre nuk përbën në vetvete shkelje ligjore.

Po ashtu, nuk ka asnjë provë që kompani të tjera që kanë përdorur shërbimet e Strik, si Spitali Amerikan, Equos Resort, Farmacom apo Adriavolt Ecopower, të kenë lidhje me projektet në Sazan dhe Zvërnec.

Megjithatë, aktiviteti i shtuar i kësaj zyre në Shqipëri dhe roli i saj në strukturat e kompanive të projektit lënë vend për pikëpyetje mbi interesat që ajo përfaqëson dhe nëse pas investimit qëndrojnë edhe aktorë që nuk shfaqen drejtpërdrejt në dokumentet publike.

Disa elementë të dokumentuar kanë tërhequr vëmendjen veçanërisht për shkak të afërsisë së tyre me grupin Kastrati.

Përveç pranisë publike të përfaqësuesve të këtij grupi në takime me Ivanka Trump gjatë muajit janar, të paktën tre kompani të lidhura me strukturat e Strik kanë përdorur adresa që lidhen me asetet e grupit Kastrati.

Dutch Global Maintenance dhe Dutch Warehouse Services u krijuan në Shqipëri gjatë viteve 2024 dhe 2025 nga Gyurova dhe Vinogradov me “trust”-in holandez.

Sipas dokumenteve të regjistrimit, ato operojnë në fusha si tregtia duty-free, konsulenca për ndërtime dhe menaxhimi i projekteve dhe janë administruar nga persona me histori pune në Aeroportin e Tiranës (TIA).

Kompanitë fillimisht kishin adresë në MAK Albania Hotel dhe më pas u zhvendosën në TIA, dy sipërmarrje të kontrolluara nga grupi Kastrati.

Ngjashëm, edhe kompania Sazan Operations – që mendohet të drejtojë operacionet e zhvillimeve në Shqipëri –  e regjistruar në Tiranë më 21 prill 2026 nga grupi Al-Khayyat, ka deklaruar adresë në MAK Albania Hotel.

Sigurisht, vetë ekzistenca e një adrese të përbashkët nuk provon pronësi, kontroll apo përfshirje direkte në investim.

Megjithatë, në analizat financiare, adresat e përbashkëta konsiderohen shpesh elementë që tregojnë afërsi ose marrëdhënie biznesi mes subjekteve.

Botime të ndryshme në media muajt e fundit kanë ngritur pikëpyetje mbi lidhjet e mundshme të personave dhe kompanive të mëdha të biznesit në Shqipëri, përfshirë Kastratin dhe grupin Balfin.

Deri tani, asnjë prej këtyre grupeve nuk ka konfirmuar përfshirje zyrtare në projektet e Zvërnecit dhe Sazanit.

Po ashtu, nuk ekzistojnë prova publike që t’i identifikojnë ato si pronarë përfitues të këtyre zhvillimeve.

Megjithatë, afërsitë në adresa, lëvizjet e kompanive dhe marrëdhëniet e biznesit vazhdojnë të ushqejnë pikëpyetje mbi ekzistencën e një arkitekture më të gjerë interesash pas projekteve, të cilat duket se gëzojnë përkrahjen e qeverisë për të qenë në prapavijë.

A ishte vërtet Sazani një ofertë e pakërkuar?

Vetë emërtimi i kompanive Sazan Development Holding dhe Sazan Operations Holding sugjeron se grupi Al-Khayyat synon të ketë rol edhe në zhvillimin e projektit të ishullit.

Zyrtarisht, qeveria e Kryeministrit Edi Rama ka deklaruar se ka vetëm një projekt të paraqitur, ai për Sazanin dhe që buron nga një ofertë e pakërkuar e Affinity Partners, fondi investimesh ky i drejtuar nga Jared Kushner.

Në dhjetor 2024, projekti përfitoi edhe statusin e investitorit strategjik dhe qeveria deklaroi se ishte në negociata për formulën e zhvillimit.

Mbetet e paqartë sesi do të kalojë projekti i Sazanit në zotërimin e grupit nga Katari dhe po ashtu sesi do të përfitojë ai lehtësirat që ofron statusi i investitorit strategjik.

Raportimet e fundit tregojnë se qeveria po përgatitet të transferojë asetet e ishullit drejt Ministrisë së Financave, me synim përfundimtar Korporatën Shqiptare të Investimeve.

Vetë Kushner ka deklaruar publikisht se interesi për Shqipërinë lindi pas një takimi privat me Kryeministrin Edi Rama në jahtin e biznesmenit Matt Rothschild gjatë vitit 2021.

Sipas tij, deri në atë moment dinte shumë pak për Shqipërinë, por i la mbresa vizioni që i paraqiti Rama.

Nga ana tjetër, Rama ka deklaruar publikisht se nisma për investimin në Sazan dhe Zvërnec ka ardhur nga vetë Kushner.

Sigurisht, asnjë prej këtyre deklaratave nuk provon shkelje ligjore, megjithatë, ato ngrenë pikëpyetje mbi mënyrën se si qeveria i ka ndërtuar dhe i aplikon mekanizmat e investimeve strategjike.

Në rrethana normale, projekte të kësaj shkalle do të duhej të kalonin përmes proceseve të hapura të konkurrimit, shpalljeve të interesit, kritereve të qarta të vlerësimit dhe transparencës institucionale në vendimmarrje.

Por projekti i Sazanit, me një vlerë të deklaruar prej rreth 1.5 miliardë eurosh, duket se ka lindur nga kontakte private mes aktorëve politikë dhe investitorëve, përpara se të mbështetej nga një strukturë kompanish dhe instrumentet që ofronte ligji për investimet strategjike.

Nga kjo të krijohet përshtypja se procedurat ndoqën investitorin dhe jo e kundërta, investitori procedurat.

Kështu, ndërsa protestat vazhdojnë, dokumentet e pakta të bëra publike, tregojnë se në prapaskenë po konsolidohet një strukturë e re kontrolli mbi projektet e Zvërnecit dhe Sazanit.

Kush përfiton realisht prej saj dhe sa transparente janë këto marrëdhënie mbetet ende pa përgjigje të plotë.

The post Dokumentet që zbulojnë kush po e merr në kontroll Zvërnecin dhe Sazanin appeared first on Citizens.al.

Në vitin 2015, Shqipëria miratoi ligjin “Për Investimet Strategjike”, me qëllimin e deklaruar për të tërhequr investime të mëdha, për të nxitur zhvillimin ekonomik dhe për të hapur vende të reja pune.

Ligji u prezantua si i përkohshëm. Por, vit pas viti, ai është shtyrë disa herë dhe aktualisht është lënë në fuqi deri në vitin 2027.

Ajo që nisi si mekanizëm për të lehtësuar investimet, është kthyer në një nga instrumentet më të debatueshme të zhvillimit në Shqipëri. Në teori, ligji synonte të përshpejtonte procedurat administrative për projekte me rëndësi ekonomike. Në praktikë, statusi i “investitorit strategjik” krijoi një sistem privilegjesh që u dha kompanive private akses të veçantë në tokë publike, bregdet, plazhe, zona turistike, ishuj dhe pasuri me interes publik.

Në disa raste, ky status ka përfshirë edhe mundësinë e përdorimit të pronës publike, qira simbolike, shtyrje afatesh, ndryshime kontratash dhe procedura të negociuara drejtpërdrejt me shtetin. Për këtë arsye, ligji ka ngritur pikëpyetje serioze mbi transparencën, konkurrencën e ndershme dhe trajtimin e barabartë para ligjit.

Si lidhet kjo me Zvërnecin?

Ajo që po ndodh sot në Zvërnec nuk mund të lexohet e shkëputur nga mënyra se si është trajtuar territori gjatë viteve të fundit.

Hapat e parë për t’i hapur rrugë projekteve të mëdha në zona të ndjeshme nisën me tkurrjen e zonave të mbrojtura. Në janar 2022, përmes dy vendimeve të Këshillit të Ministrave, qeveria hoqi mijëra hektarë nga rrjeti i zonave të mbrojtura, duke reduktuar me rreth 20% sipërfaqen e tyre.

Pas këtyre ndryshimeve, zona të tëra në bregdet humbën statusin e mëparshëm të mbrojtjes. Kjo i hapi rrugë investimeve në hapësira si zona urbane e Ksamilit, plazhi i Manastirit, Pasqyrat, Pulëbardhat, Gjiri i Hartës, Gjiri i Marinës dhe Gjiri i Pemës së Thatë.

Në vitin 2024, ndryshimet në ligjin për Zonat e Mbrojtura e çuan më tej këtë proces. Nën argumentin e zhvillimit të turizmit, u zgjeruan mundësitë për ndërhyrje dhe ndërtime në territore që më parë konsideroheshin të paprekshme ose me mbrojtje më të fortë.

Ndërlidhja mes ligjit për Investimet Strategjike dhe ligjit për Zonat e Mbrojtura është parë prej vitesh nga ekspertët e mjedisit dhe ekonomisë si një nga pikat më problematike të modelit të zhvillimit. Që në vitin 2021, nga 17 projekte të miratuara si investime strategjike, katër ndodheshin brenda ose pranë zonave të mbrojtura natyrore.

Një prej rasteve ishte Kepi i Stillos, poshtë fushës së Butrintit, ku parashikohej zhvillimi i një resorti luksoz me 636 vila. Një tjetër rast është Gjiri i Manastirit, i cili, ndonëse u minimizua publikisht si “një pikë e vogël”, po kthehet në një zonë të rënduar nga ndërtimi.

Në këtë kuptim, Zvërneci nuk është një rast i izoluar. Ai është pjesë e një modeli më të gjerë ku zonat me vlerë natyrore, publike dhe turistike trajtohen si hapësira të hapura për projekte zhvillimi, shpesh pa transparencë të plotë për publikun.

Mungesa e transparencës

Në vitin 2023, Citizens.al raportoi se ligji për investimet strategjike kishte shërbyer kryesisht për betonizimin e bregdetit, duke u dhënë investitorëve rreth 5.8 milionë metra katrorë tokë në të gjithë vendin.

Vetëm në bregdetin e jugut, rreth 1.6 milionë metra katrorë sipërfaqe u ishin dhënë investitorëve strategjikë përmes këtij ligji. Edhe pse ligji u miratua me argumentin e tërheqjes së investitorëve të huaj, deri në vitin 2023 vetëm 2 nga 44 projektet e miratuara rezultonin investime tërësisht të huaja.

Vitet e fundit, pasuri të rëndësishme natyrore dhe ekonomike, si Porti i Durrësit, Sazani dhe Zvërneci, janë futur në logjikën e investimeve të mëdha strategjike. Por këto procese janë shoqëruar nga mungesë transparence, informim i vonuar publik dhe paqartësi mbi përfitimin real të qytetarëve.

Rasti i Portit të Durrësit është një nga më domethënësit. Publiku nisi të njihej me planet për transformimin e portit vetëm pasi në rrjetet sociale qarkulluan pamje nga restoranti “Nusret” në Dubai, ku shfaqeshin zyrtarë të lartë shqiptarë me biznesmenin Mohamed Alabbar, themeluesin e Eagle Hills.

Në të njëjtën linjë, edhe projektet në Sazan dhe Zvërnec u bënë fillimisht të njohura për publikun përmes mediave ndërkombëtare. Në mars 2024, Bloomberg dhe The New York Times raportuan për planet e Jared Kushner në Shqipëri, përfshirë zhvillime turistike në Sazan dhe në zonën e Zvërnecit.

Edhe sot, paqartësia vazhdon të shoqërojë debatin për Zvërnecin. Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se pas projektit qëndron Katari, ndërsa emrat realë të investitorëve mbeten të paqartë për publikun. Zona u rrethua me tela me gjemba, ndërsa autoritetet e paraqitën rrethimin si pjesë të punimeve përgatitore për rrugë dhe infrastrukturë.

Nga njëra anë flitet për investitorë strategjikë dhe negociata. Nga ana tjetër, vetë kryeministri ka pranuar se “nuk ka projekt” të miratuar, duke e përdorur këtë argument për të thënë se nuk mund të pranohet kërkesa e protestuesve për anulimin e tij.

Kjo ngre pyetjen kryesore: si mund të negociohet transformimi i një zone të mbrojtur, kur publiku ende nuk ka parë një projekt të qartë, dokumente të plota dhe vendimmarrje transparente?

Shqetësime për ligjin e investimeve strategjike nuk janë ngritur vetëm nga organizata apo aktivistë në Shqipëri. Kritika kanë ardhur edhe nga partnerët ndërkombëtarë.

Raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit ka theksuar se pjesa dërrmuese e projekteve u janë dhënë kompanive vendase që operojnë në sektorin e turizmit. Sipas raportit, kjo ka krijuar perceptimin se përfitues janë kryesisht kompani me lidhje të forta politike, më shumë sesa investitorë të huaj.

Edhe ambasadori i Bashkimit Evropian në Shqipëri, Silvio Gonzato, ka deklaruar se procesi që çon në përzgjedhjen e investitorëve strategjikë është disi jotransparent, veçanërisht në jug të vendit.

Problemi nuk është vetëm te një projekt, një resort apo një gardh. Problemi është te një model ku zhvillimi trajtohet si justifikim për të negociuar tokën publike, bregdetin, zonat e mbrojtura dhe pasuritë natyrore pa transparencë të mjaftueshme.

Lexo gjithashtu:

• Nga vizitor në investitor strategjik, si e siguroi Sazanin Jared Kushner
• “Betonizimi i jugut”, ligji për investimet strategjike i dha 5.8 milion m2 tokë kompanive afër qeverisë
• Porti i Durrësit: Planet vazhdojnë mes paqartësisë dhe përfitimeve për pak njerëz

The post Investitorët strategjikë, ligji që u dha privatëve bregdetin appeared first on Citizens.al.

Grupi vullnetar “Shpëto Vlorën”, i krijuar rishtazi pas lejeve të ndërtimit që kanë rikthyer presionin mbi zonat e mbrojtura, protestoi të shtunën në Pishë–Poro–Nartë.

Ndryshe nga një javë më parë, kur aktivistët rrëzuan rrethimin dhe arritën të hyjnë në zonën e mbrojtur, këtë herë hyrja u bllokua. Territori ishte rrethuar nga të dyja anët nga një gardh me tela me gjemba, që shtrihej deri në det.

“Është bërë një rrethim gjigant si në kohën e pushtimit gjerman”, thotë për Citizens Gëzim Zile, mësues matematike në Vlorë, tashmë në pension, njëkohësisht edhe ish-kryetar i Bashkisë në fund të viteve ’90.

Banorët: Nuk dimë kush po ndërton

Zile thotë për Citizens se në terren mungon çdo formë transparence. Sipas tij, nuk ka asnjë tabelë informuese, asnjë të dhënë për kompaninë që po kryen punimet dhe asnjë shpjegim për qytetarët.

Ai shton se “është rrethuar edhe deti, i cili nuk është pronë private”.

“Është nga Porto Novo deri te Hidrovori, një perimetër i rrethuar prej rreth 15 km, me një thellësi që varion deri në 100–200 metra dhe rreth 600 hektarë pyll”, thotë ai.

Protestuesit u shprehën se në zonë nuk kishte asnjë përfaqësues të firmës apo të bashkisë që të jepte sqarime. Në terren, sipas tyre, kishte vetëm forca të Policisë së Shtetit.

“Ne ishim rreth 200 veta, po aq ishin edhe forcat policore”, thekson Zile.

Ai e lidh këtë zhvillim me projektet e mëdha turistike të përfolura për zonën e Vlorës dhe Zvërnecit, përfshirë edhe projektin e Jared Kushner për ishullin e Sazanit, i cili është reklamuar dhe mbështetur publikisht nga qeveria shqiptare.

“Tre-katër fshatra që janë përballë Sazanit arrijnë deri në kufijtë e Vlorës, siç tha edhe Ivanka kur erdhi: ‘Po më pëlqekan shumë këto’”, ironizon Zile.

Edhe aktivisti mjedisor Lavdosh Ferruni, i cili ishte pjesë e protestës, thotë për Citizens se kundërshtia e vlonjatëve nuk do të ndalet këtu dhe se protestat do të vijojnë edhe fundjavën e ardhshme.

“Pati kërkesa për të hapur derën e kantierit, por nuk na u lejua hyrja. Të shtunën do t’i bashkohemi organizatës PPNEA. Do të jetë një protestë më e madhe”, tha ai.

Citizens tentoi të kontaktojë kompaninë “Zvërnec South Adriatic Development”, por kontaktet e vendosura në faqen zyrtare nuk rezultojnë funksionale. Numri i telefonit është i padisponueshëm, ndërsa brenda dy javësh kompania ka ndryshuar tre herë adresën e emailit.

Emri i kompanisë u bë publik nga IKMT vetëm pas presionit mediatik. Sipas institucionit, “Zvërnec South Adriatic Development” po kryen punime përgatitore për rrethim dhe ndërtim rrugësh, mbi bazën e një lejeje të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit më 29 prill 2026.

Megjithatë, vendimi i plotë nuk është zbardhur ende. Vetë IKMT sqaron se leja e zhvillimit ende nuk është lëshuar dhe se punimet aktuale konsiderohen “përgatitore”.

Projekti, i quajtur “Zvërnec Peninsula”, parashikon ndërtime banimi, hotele deri në tetë kate dhe një port në një nga zonat më të ndjeshme të bregdetit shqiptar.

Shënjestrimi i aktivistëve dhe gazetarëve

Ndërsa dokumentet e plota për projektin nuk janë bërë publike dhe kompania mbetet e paarritshme, aktivistët dhe gazetarët që po ndjekin çështjen janë përballur me shënjestrim publik dhe presion në terren.

Disa media të shtypit të shkruar i kanë etiketuar aktivistët si “agjentë grekë” që po bllokojnë “investimet e Trump”.

“A është normale që qytetarët që kërkojnë zbatimin e ligjit të etiketohen dhe baltosen, ndërkohë që mungon transparenca dhe llogaridhënia për veprimet që prekin pronën publike?”, shkruan në Facebook Laureta Petoshati, një nga aktivistet e grupimit vullnetar “Shpëto Vlorën”.

Presioni është shfaqur edhe në terren. Protestuesit kanë publikuar video ku persona civilë të paidentifikuar ushtrojnë presion ndaj gazetarëve dhe protestuesve, duke i intimiduar me fjalët: “Po ju evidentojnë një nga një”.

Përveç organizimit të paralajmëruar për fundjavën e ardhshme në Nartë, një tjetër protestë është thirrur më 26 maj nga Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA). Protesta do të mbahet në orën 14:00, para Ministrisë së Mjedisit në Tiranë.

“Nuk mund të lejojmë që një nga zonat më të rëndësishme natyrore të Shqipërisë të shkatërrohet para syve tanë. Mos heshtni përballë shkatërrimit të Vjosë–Nartës”, thuhet në thirrjen e PPNEA.

Lexo gjithashtu:

• Nartë: Qytetarët rrëzojnë gardhin dhe zbulojnë fadromat në zonën e mbrojtur
• “Trusti i Zvërnecit”, ndërtime deri në 8 kate në zonën e mbrojtur
• Fadromat çajnë zonën e mbrojtur, Ministria i sheh si “punime brenda ligjit”

The post Nartë: Zona e Mbrojtur rrethohet nga telat me gjemba appeared first on Citizens.al.

Të shtunën, më 16 maj, dhjetëra aktivistë dhe qytetarë u mblodhën në Peizazhin e Mbrojtur Vjosë – Nartë. Ndërhyrjet e fundit në zonë nisën në mungesë transparence se nga kush dhe për llogari të kujt po kryhen duke nxitur zemërim jo vetëm te ambientalistët, por edhe te qytetarët që e duan natyrën e Shqipërisë.

Sapo mbërritën në zonë, 6–8 km larg nga Vlora, protestuesit u ndeshën me disa persona të paidentifikuar, pa asnjë logo kompanie, që qëndronin në hyrje të një porte të improvizuar të kantierit të ndërtimit.

“Hape portën që të dalin njerëzit në det!” – u shpreh i revoltuar njëri nga banorët e zonës.

Pasi hynë me forcë, protestuesit dëshmuan atë që kishte ndodhr gjatë këtyrë ditëvë në zonën e mbrotjur: prerje e pyjeve, makineri të rënda, shkatërrim i dunave të rërës dhe zëvendësim i tyre me beton.

“Administrata e Zonave të Mbrojtura nuk është këtu të monitorojë se çfarë po bëhet në zonë të mbrojtur. Të gjitha institucionet e kanë braktisur, nuk janë askund ata që kanë në dorë pasuritë tona natyrore”, tha Zydjon Vorpsi, nga Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA).

Zona e Pishë–Poro–Nartës është një nga ekosistemet bregdetare më të rëndësishme në jugperëndim të Vlorës, e njohur për biodiversitetin e pasur, lagunën, pyjet me pisha dhe habitatet e shpendëve migratorë, përfshirë flamengot. Aktualisht, Pishë–Poro–Nartë gëzon statusin “Peizazh i Mbrojtur”, i miratuar me vendim të Këshillit të Ministrave në vitin 2022.

“Me të marrë natyrën, si me të marrë pasaportën”

Protesta bëri bashkë akvitistë në mbrojtje të mjedisit me banorët e zonës, të cilët kundërshtuan me forcë marrjen e tokës së tyre.

“Kjo është toka jonë, toka e babait tim. Babai im është peshkatar, i ka duart e çara nga puna. Nuk ia merr dot njeri detin”, tha e revoltuar e reja Brunela Mërtiri.

Mërtiri shtoi se kjo është vijimësi e asaj që po ndodh në Shqipëri: “Siç vodhën Dhërmiun, Palasën tani duan të marrin edhe atë që ka mbetur në Nartë.”

Aktivisti dhe përfaqësuesi i Lëvizjes Bashkë, Ylli Tafaruci, e paralelizoi atë që po ndodhte në Vlorë me atë çfarë ka ndodhur në Durrës para 10–20 viteve.

“A e dini sa pyje apo plazhe të mbrojtura ka sot në Durrës? Asnjë! A e dini sa resorte dhe ndërtime po bëhen sot në Durrës? Po aq sa po bëhen në Vlorë dhe po aq pak akses sa keni ju në ato plazhe, aq pak kemi dhe ne”, theksoi Tafaruci.

Aktivisti Ervin Goci u shpreh se marrja e natyrës është po aq e rëndë sa vjedhja e pasaportës.

“Është të të marrin pasaportën e të qenurit shqiptar. Kur të merr natyrën, kur të merr tokën, territorin, kur të merr peizazhin, kur të merr atë emër me të cilën, ti me çdo njeri që takon të huaj i thua çfarë natyre ka Shqipëria…”, nënvizoi ai.

Ambientalistët e lidhën ngjarjen në Pishë – Poro – Nartë me reformën e zonave të mbrojtura që nisi që në vitin 2018, që i hapi rrugë ndërtimit të aeroportit të Vlorës.

“Ne nuk e kishim menduar kurrë që do bëhej një ligj i ri për zonat e mbrojtura, që është ligji më absurd që mund të ekzistojë, që lejon ndërtimin në ligatinat bregdetare të Shqipërisë”, analizoi Mirjan Topi nga PPNEA.

Çfarë dihet deri më tani?

Dy javë pas denoncimeve të ambientalistëve për ndërhyrjet në zonën e mbrojtur Pishë – Poro – Nartë, institucionet vazhdojnë të japin informacion të kufizuar për projektin. IKMT bëri publik emrin e kompanisë që po kryen punimet, pas presionit mediatik.. “Zvërnec South Adriatic Development”, është firma, e cila sipas institucionit po zhvillon punime përgatitore për rrethim dhe ndërtim rrugësh mbi bazën e një lejeje të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit më 29 prill 2026.

Megjithatë, dokumenti i plotë i vendimit nuk është publikuar për qytetarët, ndërsa vetë IKMT sqaron se leja e zhvillimit ende nuk është lëshuar dhe punimet aktuale konsiderohen “përgatitore”. Projekti, i quajtur “Zvërnec Peninsula”, parashikon ndërtime banimi dhe hotele deri në tetë kate dhe një port në një nga zonat më të ndjeshme të bregdetit shqiptar.

Sipas dokumenteve zyrtare, kompania që ka marrë lejen kontrollohet përmes një strukture të ndërlikuar kompanish të regjistruara në Holandë, me dy shtetas të huaj si përfitues fundorë. Ambientalistët dhe qytetarët shprehin shqetësim për mungesën e transparencës, ndërsa punimet në terren kanë nisur pa u bërë publike dokumentet kryesore të projektit.

Lexo gjithashtu:

• “Trusti i Zvërnecit”, ndërtime deri në 8 kate në zonën e mbrojtur
• Fadromat çajnë zonën e mbrojtur, Ministria i sheh si “punime brenda ligjit”
• Ende asnjë konfirmim zyrtar se kush po ndërton në zonën e mbrotjur Pishë-Poro-Nartë

The post Nartë: Qytetarët rrëzojnë gardhin dhe zbulojnë fadromat në zonën e mbrojtur appeared first on Citizens.al.

Edhe pse kanë kaluar dy javë nga denoncimi i parë i ambientalistëve për ndërhyrjen me makineri të rënda në zonën e mbrojtur Pishë–Poro–Nartë, institucionet vijojnë të ofrojnë transparencë të cunguar.

Në një përgjigje të mbërritur sot për Citizens.al, një pjesë e të cilës u nda edhe në fomën e një deklarate nga Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT) bëhet zyrtarisht i ditur për herë të parë emri i kompanisë që po zhvillon punimet.

IKMT njofton se shoqëria “Zvërnec South Adriatic Developmenet” po kryen punime përgatitore rrethimi dhe ndërtimi të rrugëve me leje të Këshillit Kombëtar të Territorit, të miratuar me vendimin Nr. 5 të datës 29 prill 2026.

Institucionet janë kujdesur ta ndajnë këtë dokument me njëri-tjetrin, por jo me publikun. Megjithë ndjeshmërinë e lartë dhe shqetësimet e ambientalistëve për një “katastrofë mjedisore”, vendimi nr. 5 nuk gjendet në faqen e KKTU, por përmendet vetëm në rendin e ditës për mbledhjen e 29 prillit.  IKMT sqaron se leja e zhvillimit për projektin nuk është lëshuar ende, dhe se kjo është një leje “përgatitore” në funksion të ndërtimit.

Projekti quhet “Zvërnec Peninsula” dhe sipas përshkrimit do të përfshijë godina nga 1 deri në 8 kate për banim, hotel, shërbime edhe sipas emërtimit edhe një port.

A po i besohet Zvërneci një kompanie “guaskë”?

Sipas dokumentave zyrtare, pas kompanisë “Zvërnec South Adriatic Development” qendrojnë dy emra të panjohur për publikun shqiptar: Nikita Maximovich Vinogradov, shtetas holandez, i lindur në vitin 1991, dhe Zoya Georgieva Gyurova, shtetase bullgare, e lindur në vitin 1988. Ata janë pronarë përfitues me nga 50% të kompanisë që po kryen punime në zonën e mbrojtur Pishë–Poro–Nartë.

Pronësia e kompanisë kalon përmes një zinxhiri shoqërish të regjistruara në Holandë, “Universal Properties Projects B.V”, “Blue Industries Investment Holding B.V” dhe “Dutch Trust Management B.V”, e cila shënohet në ekstrakt si subjekti që “ushtron kontrollin e fundit mbi trust”. Pra, kompania shqiptare që ka marrë lejen nga qeveria, kontrollohet përmes një strukture ndërlikuar me disa shtresa që e bëjnë të vështirë për t’u lexuar nga publiku.

Një nga zonat e fundit të mbrojtura e të pa prekura të bregdetit shqiptar po i besohet një kompanie me pronësi të fshehur pas disa hallkave me shtetas të huaj dhe një trust-i. Ndërsa punimet kanë filluar, asnjë nga dokumentet e projektit nuk është bërë i njohur për publikun.

Organizatat ndërkombëtare në alarm

EuroNatur dhe organizata të tjera mjedisore kanë reaguar ashpër ndaj situatës në Pishë–Poro–Nartë, duke kërkuar ndalimin e menjëhershëm të punimeve, transparencë të plotë mbi lejet dhe procedurat e ndjekura, si edhe një hetim për të verifikuar nëse Shqipëria po respekton angazhimet e saj ndaj standardeve europiane të mbrojtjes së mjedisit.

Sipas organizatës EuroNatur dhe partnerëve të saj, punimet po kryhen pa një proces transparent, pa përfshirjen e publikut dhe pa respektuar standardet e vlerësimit të ndikimit në mjedis, çka konsiderohet shkelje e ligjeve shqiptare dhe e detyrimeve të marra në kuadër të procesit të integrimit evropian.

Drejtori ekzekutiv i EuroNatur, Gabriel Schwaderer, deklaroi se këto ndërtime jo vetëm që rrezikojnë një nga zonat më të rëndësishme natyrore të Europës, por edhe dëmtojnë besueshmërinë e Shqipërisë në procesin e anëtarësimit në BE.

Reagim të fortë ka pasur edhe nga organizata BirdLife Europe, e cila deklaroi se fadromat po shkatërrojnë në mënyrë të paligjshme një nga zonat më të rëndësishme natyrore të Shqipërisë. Organizata thekson se pylli bregdetar i Pishë Poro–Nartës është habitat i flamingove, pelikanit kaçurrel dhe një pikë kyçe ndalese për miliona zogj shtegtarë që lëvizin mes Europës dhe Afrikës.

BirdLife Europe përmend gjithashtu se në këtë zonë është planifikuar një projekt i madh zhvillimi i lidhur me Jared Kushner, megjithëse mbetet ende e paqartë nëse punimet aktuale kanë lidhje direkte me të.

Fundjavën e kaluar, më 7 maj, aktivistë dhe organizata mjedisore, përfshirë edhe Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA), protestuan me thirrjen “Hiqni duart nga Vjosë–Narta”. Një tjetër protestë pritet të mbahet në fundjavën e 16 majit.

Aktivistët kërkojnë ndalimin e menjëhershëm të punimeve në Pishë Poro–Nartë dhe transparencë të plotë mbi atë që po ndodh në terren. Ata kundërshtuan gjithashtu deklaratat e ministrit të Mjedisit, cili është shprehur se “në zonë nuk po ndodh asnjë degradim”, por vetëm rrethim i një prone private për arsye të survejimeve gjeologjike.

“Në vend që të merren masa të menjëhershme për verifikimin e situatës dhe ndalimin e punimeve, po vërehet një tendencë për t’i justifikuar këto ndërhyrje, ndërkohë që aktiviteti në zonë po intensifikohet”, deklaroi PPNEA.

Organizata kërkon gjithashtu që Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura, IKMT dhe Policia e Shtetit të ushtrojnë përgjegjësitë e tyre ligjore dhe të marrin menjëherë territorin në mbrojtje, duke ndaluar çdo aktivitet të paligjshëm brenda zonës së mbrojtur.

Lexo gjithashtu:

• Fadromat çajnë zonën e mbrojtur, Ministria i sheh si “punime brenda ligjit”
• Ende asnjë konfirmim zyrtar se kush po ndërton në zonën e mbrotjur Pishë-Poro-Nartë
• “Ligj me porosi” edhe për Jared Kushner?

The post “Trusti i Zvërnecit”, ndërtime deri në 8 kate në zonën e mbrojtur appeared first on Citizens.al.

Fadroma dhe makineri të rënda të ngarkuara me zhavorr kanë shënjuar disa rrugë në Peizazhin e Mbrojtur Pishë-Poro-Nartë. Në terren nuk ka asnjë tabelë informuese apo logo të kompanive ndërtuese, përveç një autoboti të kompanisë Kastrati që sipas punëtorëve furnizon makineritë e rënda.

Të pyetur nga Citizens.al, punonjësit e pranishëm nuk pranuan të tregojnë kush i ka kontraktuar, ndërsa u shprehën se janë duke kryer punime provizore, rrethim të zonës “për të mbrojtur njerëzit që të mos hyjnë”.

“Kjo është një pronë private”, u shpreh një nga punonjësit me jelek pune fosforeshent, por pa logo. Pyetjes nëse këto punime janë për ndërtimin e një resorti, një prej punonjësve iu përgjigj me nënqeshje se po, por tanimë nuk jemi në këtë fazë.

Të pranishëm në këtë zonë ishin edhe aktivistë të organizatës mjedisore PPNEA si dhe përfaqësues dhe aktivistë të organizatës ndërkombëtare “BirdLife Europe and Central Asia”.

“Kamionët vazhdojnë operojnë me ritme të jashtëzakonshme dhe për ne ky është një shqetësim i madh, pasi kjo është pikërisht zona që është targetuar dhe reklamuar nga Jared Kushner këtu e dy vite të shkuara tashmë, si pjesë e një mega resorti që do të ndërtojë në të gjithë vijën bregdetare të Zvërnecit dhe të Pishë-Poros”, u shpreh për Citizens.al Aleksandër Trajçe nga PPNEA.

Sipas Trajçes, në një vend kandidat për në Bashkimin Evropian, veprime të tilla pa transparencë janë të paimagjinueshme.

“Sulmi i vazhdueshëm që i është bërë zonës duke filluar që me ndërtimin ilegal të aeroportit të Vlorës që filloi që në vitin 2021 dhe ja ku jemi sot në mes të ditës, ku praktikisht planet për resortet famëkeqe po fillojnë të konkretizohen në terren”, deklaroi Trajce.

Aktivistët shpalosën edhe një banderolë me mesazhin “Larg duart nga Narta”.

Ariel Brunner, drejtues i organizatës ndërkombëtare “Birdlife Europe and Central Asia” tha për Citizens.al se po vëzhgojnë çfarë po ndodh në këtë zonë të mbrojtur të Deltës së Vjosës.

“Më duhet të them që jam i shokuar duke parë se çfarë po ndodh këtu. Po shohim një numër të madh buldozerësh që po hapin rrugë, me sa duket pa asnjë leje. Këtu nuk shohim asnjë tabelë që të tregojë kush janë këta njerëz dhe çfarë po bëjnë”, u shpreh Brunner.

Sipas tij, është kollaj të hamendësosh se bëhet fjalë për resortet luksoze turistike që janë planifikuar.

“Ajo që po shohim këtu është qartësisht e paligjshme sipas ligjit shqiptar dhe gjithashtu plotësisht e papajtueshme me legjislacionin e BE-së që Shqipëria pritet të zbatojë në kuadër të procesit të anëtarësimit në Bashkimin Evropian”, u shpreh Ariel Brunner.

Ndërsa i bëri thirrje qeverisë shqiptare që të ndërhyjë dhe ti japë fund kësaj situate.

“Trashëgimia e popullit shqiptar dhe, në një kuptim më të gjerë, edhe e popujve europianë, që po shkatërrohet para syve tanë pa asnjë lloj ligjshmërie, qeverisjeje apo logjike”, deklaroi Brunner.

Përfaqësuesit e organizatave patën një takim edhe me ministrin e mjedisit, ku i kërkuan të veprojë mbi situatën, ndërsa kanë kërkuar edhe një takim me Delegacionin e Bashkimit Evropian në Shqipëri.

Sipas Aleksandër Trajces, kjo që po ndodh është vrull për të shkatërruar sa më shumë deri në mbylljen e negociatave për kapitullin e 27 (kapitulli i mjedisit për integrimin në BE).

“Mesazhi që investitorët kanë marrë me procesin e negociatave është që deri në fund të 2027, ju tashmë duhet të vazhdoni të ndërtoni, të operoni, të shkatërroni, pasi me mbylljen e kapitullit, këto gjëra nuk mund të ndodhin më”, deklaroi Trajçe.

Për Brunner, këto që po ndodhin nuk janë në përputhje me mbylljne e kapitullit 27.

“Shkatërrimi aktiv i këtyre zonave, në vend që të mbrohen, është një shkelje kaq flagrante saqë nuk e shoh si Komisioni Europian mund ta pranojë këtë”, deklaroi Areil Brunner për Citizens.al.

Ministri i Mjedisit: Pishë-Poro-Nartë kategori e pestë, lejohen aktivitetet turistike

Në një konferencë për shtyp, Ministri i Mjedisit Sofjan Jaupaj i quajti ndërhyrjet në peizazhin e mbrojtur Pishë-Poro-Nartë brenda parametrave ligjorë.

“Nuk është duke u zhvilluar asnjë degradim i zonës së mbrojtur Pishë-Poro-nartë. Zona është peizazh i mbrojtur kategoria V sipas legjislacionit të zonave të mbrojtura”, u shpreh ministri Japupaj.

Sipas ministrit Jaupaj ky lloj aktiviteti në bazë të ligjit për ndikimin në mjedis nuk ka nevojë për atë që quhet standarde, vendim të ndikimit në mjedis.

“Nga ana tjetër subjektet përkatëse kanë bërë të gjitha njoftimet pranë agjencisë rajonale të zonave të mbrojtura ku bëhet monitorimi i përditshëm i aktivitetet të survejimit gjeologjik dhe ju siguroj që nga raportet e fundit që kanë ardhur nga agjencia e zonave të mbrojtura, mund ta them me gjuhë popullore që nuk është prerë asnjë pemë”, deklaroi Jaupaj.

Ministri e quajti konfuzion dashakeqës lidhjen e zonës së Pishë-Poro-Nartës me zonën e mbrojtur të lumit të Vjosës.

“Lumi Vjosa është Park Kombëtar kategoria II, ndërsa Pishë-Poro-Nartë është Peizazh i Mbrojtur kategoria V, ku kategoria V është në fakt edhe kategoria më e ulët e mbrojtjes së zonave të mbrojtura, ku normalisht një pjesë e mirë e investimeve sa i takon edhe investimeve infrastrukturore në turizëm janë të lejuara nga legjislacioni i zonave të mbrojtura”, u shpreh ministri Jaupaj duke justifikuar punimet në këtë zonë.

Sipas ministrit punimet aty janë me leje nga Këshilli Kombëtar i Territorit.

“Është bërë vetëm rrethimi i një prone private për të bërë survejime gjeologjike”, deklaroi ministri Jaupaj. Deri më tani nuk ka asnjë leje të zbardhur për këto punime nga KKTU-ja dhe AZHT-ja.

Çfarë përfaqëson zona Pishë-Poro-Nartë

Zona Pishë-Poro-Nartë ndodhet në veri të Vlorës dhe është pjesë e kompleksit ligatinor të Nartës, pranë deltës së Vjosës. Ajo ka statusin “Peizazh i Mbrojtur”, që lejon vetëm ndërhyrje të kufizuara dhe kërkon procedura të rrepta ligjore dhe konsultim publik.

Zona është një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në Shqipëri, me rreth 200–300 specie të regjistruara, përfshirë shpendë migratorë me rëndësi ndërkombëtare. Megjithatë, ajo ka qenë prej vitesh nën presion zhvillimi, përfshirë projektin e debatueshëm të Aeroportit të Vlorës dhe plane të tjera turistike në zonat përreth.

Së fundmi, janë ngritur shqetësime edhe për projekte të tjera të mëdha në bregdet dhe ligatina, ndërsa organizatat mjedisore kanë reaguar ndaj ndryshimeve ligjore që prekin zonat e mbrojtura dhe rolit të “investitorëve strategjikë”.

Lexo gjithashtu:

• Ende asnjë konfirmim zyrtar se kush po ndërton në zonën e mbrojtur Pishë-Poro-Nartë
• Kantier ndërtimi në Pishë-Poro-Nartë, organizatat denoncojnë punimet pa leje
• “Ligj me porosi” edhe për Jared Kushner?

The post Fadromat çajnë zonën e mbrojtur, Ministria i sheh si “punime brenda ligjit” appeared first on Citizens.al.

Punime të dyshuara brenda zonës së mbrojtur Pishë Poro-Nartë kanë ngritur alarmin për një tjetër përplasje mes zhvillimit, ligjit dhe përpjekjeve për të ruajtur ato pak zona me rëndësi mjedisore në Shqipëri.

Pamje të publikuara të enjten nga Shoqata Ornitologjike Shqiptare (AOS) tregojnë për mjete të rënda dhe ndërhyrje në terren në një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në vendin tonë.

Deri më tani nuk ka pasur reagime nga institucionet dhe nuk ka një konfirmim publik për leje ndërtimi apo dokumentacion mjedisor për këto punime. Në terren, aktiviteti duket i organizuar dhe i vazhdueshëm, ndërsa dyshimet lidhen me projekte të mëdha turistike të përfolura prej kohësh në zonë.

“Po hapin një kantier në zonë të mbrojtur!”

Në një lidhje telefonike për Citizens.al, drejtuesi i AOS, Taulant Bino, tha se kishte qenë vetë në zonë në momentin kur u evidentua aktiviteti.

Sipas tij, dhjetëra kamionë hynin dhe dilnin përmes një rruge të sapo rehabilituar, ndërsa në terren ishin të pranishëm ekskavatorë dhe shumë punonjës.

“Komunikova me një nga punonjësit aty duke i thënë se isha për vëzhgim shpendësh dhe ata më thanë se kishin nisur hapjen e një kantieri,” u shpreh Bino.

Ai shtoi se punonjësit nuk mbanin shenja identifikuese, ndërsa mjetet kishin shënime në italisht, pa elementë që i lidhnin drejtpërdrejt me një kompani të caktuar.

Sipas AOS, ndërhyrjet mund të lidhen me projektet e përfolura zhvillimore në zonën e Zvërnecit, të cilat prej vitit 2024 kanë përmendur si investitor të interesuar dhëndrin e Presidentit Amerikan, Jared Kushner.

Në këtë kontekst është përmendur edhe Kastrati Group si një nga kompanitë që mund të ketë rol ose si nënkontraktor ose si partner zhvillues, ndonëse nuk ka konfirmim zyrtar.

Citizens.al kontaktoi përfaqësuesit për komunikimin me median të kësaj kompanie, të cilët deklaruan se nuk mund të jepnin një përgjigje konkrete pasi “momentalisht shumica e stafit janë ditë pushimi,” duke lënë si mundësi për një reagim për të hënën.

Mbi ngjarjen reagoi edhe Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA), e cila i bëri thirrje autoriteteve ligjzbatuese të ndalojnë “këtë dhunim të pakthyeshëm të zonës së mbrojtur”.

“I kërkojmë qeverisë të ndalojë planet e papublikuara dhe të bëjë transparencë mbi atë që po ndodh në deltën e lumit Vjosa!” citohet në qëndrimin e organizatës.

Në përmbyllje, PPNEA theksoi se, edhe pse qeveria ndryshoi ligjin për Zonat e Mbrojtura për të lejuar ndërtimin e resorteve me 5 yje, edhe ky ligj po shkelet pasi rastet tregojnë se nuk po ndiqet asnjë procedurë.

Çfarë përfaqëson zona Pishë-Poro-Nartë

Zona e denoncuar ndodhet në veri të Vlorës dhe është pjesë e kompleksit ligatinor të Nartës që kufizohet më tej nga delta e Vjosës.

Ajo gëzon statusin “Peizazh i Mbrojtur”, që lejon vetëm aktivitete të kufizuara dhe kërkon procedura të rrepta për çdo ndërhyrje, përfshirë vlerësimin e ndikimit në mjedis dhe konsultimin publik.

Pishë-Poro-Nartë konsiderohet një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në Shqipëri, ku janë regjistruar rreth 200-300 specie, përfshirë shpendë migratorë me rëndësi ndërkombëtare.

Por kjo zonë ka qenë prej vitesh nën presion të vazhdueshëm zhvillimi.

Një nga projektet më të debatueshme ka qenë dhe mbetet Aeroporti i Vlorës, ndërtimi i të cilit ka nisur pikërisht pa leje të zbardhur ndërtimi në vitin 2021, duke u kundërshtuar nga organizata mjedisore për shkak të ndikimit në habitatet e shpendëve.

Së fundmi, SPAK ka marrë të pandehur tre anëtarë të Komisionit të Vlerësimit të Ofertave për këtë projekt, nën dyshimin për paracaktim të fituesit të koncesionit.

Paralelisht, investime të tjera të përfolura, si resorti turistik në ishullin e Sazanit i lidhur me Kushner, apo dhe ideja për zhvillimin e zonës ligatinore të Zvërnecit me të njëjtin propozim, kanë ngritur shqetësime të reja mbi ndryshimet ligjore që prekin zonat e mbrojtura.

Citizens.al ka raportuar vazhdimisht për këtë çështje duke vënë në pah edhe ndryshimin që pati ligji për portet turistike, i cili tashmë u jep të drejtë “investitorëve strategjikë” të privatizojnë edhe të detin.

Reagimi deri më sot ka qenë i vakët, përgjithësisht nga organizatat mjedisore dhe aktivistë individual. “SOS: Po grabitemi!” ishte një instalacion në rërë që u realizua me këtë qëllim nga artistë si formë ndërgjegjësimi ndaj këtyre “planeve strategjike,”.

Deri në momentin e publikimit të këtij artikulli, nuk ka informacion zyrtar nëse aktivitetet e evidentuara në terren janë të pajisura me leje ndërtimi apo dokumentacion mjedisor.

Po ashtu, mbetet e paqartë nëse ndërhyrjet lidhen me ndonjë nga projektet e njohura apo përfaqësojnë një zhvillim të ri në fazë paraprake.

Në mungesë transparence dhe reagimi institucional, rasti ngre pikëpyetje mbi respektimin e statusit të zonës së mbrojtur dhe procedurave ligjore për zhvillimet në territore me rëndësi të lartë ekologjike.

Lexoni gjithashtu:

• Kur natyra përballet me betonin: Çmimi i lartë i Aeroportit të Vlorës
• Një ishull tërësisht privat: Përmasat reale të projektit në Sazan
• “Ligj me porosi” edhe për Jared Kushner?

The post Kantier ndërtimi në Pishë-Poro-Nartë, organizatat denoncojnë punimet pa leje appeared first on Citizens.al.

Rasti i projektit të Jared Kushner për ishullin e Sazanit po konsolidohet gjithmonë e më shumë si precedent i qartë për mënyrën sesi qeveria rishkruan ligjet dhe procedurat në shërbim të një investitori privat.

Deklaratat e fundit të deputetes socialiste të Vlorës, Zamira Sinaj, në Komisionin Parlamentar për Turizmin e bëjnë këtë realitet të pamohueshëm.

Ajo pranoi hapur se ndryshimet ligjore të propozuara prej saj, më 6 shkurt, në ligjin për portet turistike ishin në fakt një lloj “ligji me porosi” që favorizojnë investimin e Kushnerit. Sipas saj, nëse ky ligj nuk ndryshohej ashtu siç e kishte propozuar, dhëndri i Presidentit amerikan Donald Trump do të tërhiqej nga Sazani.

Në të njëjtën kohë, Sinaj tha se qeveria po shqyrton shtyrjen për herë të shtatë të ligjit për investimet strategjike – një instrument që në vitin 2015 u tha se do të ishte i përkohshëm, por që dhjetë vite më pas po rezulton të jetë një mekanizëm i përhershëm favorizimi.

Këto dy zhvillime, dhe fakti i bërë më herët publik nga Citizens.al se negociatat për Sazanin duhej të ishin përmbyllur më 13 nëntor 2025 dhe kanë vijuar përtej çdo afati formal, pa transparencë dhe pa konkurrencë, tregojnë për një politikë favorizuese për Jared Kushner, por edhe betonizuesit e tjerë të mëdhenj të bregdetit.

Nga mungesa e garës te eliminimi i saj me ligj

Që pasi Kushner e prezantoi publikisht projektin pranverën e vitit 2024, propozimi i tij është karakterizuar nga mungesa e transparencës dhe konkurrencës. Për ishullin nuk u hap asnjë thirrje ndërkombëtare dhe nuk pati asnjë garë alternative.

Por zhvillimi i fundit shënon përthellim të mëtejshëm.

Propozimi i Sinajt – ish-dekane e Fakultetit të Ekonomisë në Universitetin Ismail Qemali, Vlorë – synon që, në rastet kur një investim ka status “strategjik”, portet turistike që janë pjesë e tij të mos kalojnë më në procedura konkurruese, apo koncesioni, por të ndërtohen dhe operohen drejtpërdrejt nga investitori.

Pra investitori strategjik të marrë automatikisht të drejtën dhe pronësinë e porteve dhe madje kushtet e kontratave për to të mos përcaktohen më me ligj, por me vendime qeverie (VKM).

Në thelb, kemi një zhvendosje nga mungesa e konkurrencës në praktikë te eliminimi i konkurrencës me ligj.

Relacioni shpjegues i projektligjit të Sinajt e bën të qartë natyrën e këtij ndryshimi.

Së pari, ajo pranon se ky propozim nuk synon përafrim me legjislacionin e Bashkimit Evropian. Me këtë nënkuptohet se synon shmangien e standardeve dhe procedurave ligjore që garantojnë konkurrencën dhe menaxhimin transparent të aseteve publike.

Së dyti, ish-dekania e Fakultetit të Ekonomisë në Universitetin e Vlorës thotë në relacion se ndryshimet e propozuara nuk sjellin asnjë të ardhur shtesë për buxhetin e shtetit.

Nga procedurat sesi e parashikon ligji aktual, dhënia e porteve përfshin tarifa, koncesione ose ndarje fitimi me formula ortakërie, dhënie me qira apo përdorim të përkohshëm. Këtu, këto mekanizma zhduken dhe praktikisht portet falen.

Së treti, vetë relacioni e pranon që synimi është krijimi i një “trajtimi të veçantë” për investitorin. Pra, kemi një model ku hiqet konkurrenca, hiqet përfitimi për shtetin dhe legjitimohet privatizimi me trajtim preferencial.

Në praktikë, këto ndryshime i japin investitorëve jo vetëm tokën dhe plazhin, por tashmë edhe detin.

Ku mendohet se përfiton Kushner?

Përmes ndryshimit të kërkuar “privatët strategjik” marrin automatikisht edhe detin. Në rastin e propozimit të Kushnerit, ai do të përfitojë portin e vetëm që ka Sazani, atë në Gjirin e Shënkollës, i cili ka mbajtur rëndësi ushtarake.

Nëse projekti do të shtrihet edhe në Zvërnec, sipas ideve të bëra publike më herët (edhe pse zyrtarisht nuk ka asnjë aplikim dhe status për të) ndryshimet ligjore të propozuara do t’i mundësonin Kushnerit ndërtimin e një porti të dytë, duke krijuar një linjë kontrolli mbi aksesin detar në veri të Gjirit të Vlorës.

Kjo përkthehet në kontroll mbi infrastrukturën turistike portuale, aksesin në vijën bregdetare dhe në praktikë, privatizim të hapësirës detare.

Kjo është një praktikë e qartë e kapjes së procedurave. Nuk bëhet më fjalë për interpretime të favorshme të ligjeve ekzistues, por për rishkrime të shoqëruara me zgjatjen e ligjit për investimet strategjike.

Ky ligj u prezantua si instrument i përkohshëm në vitin 2015. Por në praktikë, gjatë kësaj dekade ai është përdorur për të krijuar një regjim të qëndrueshëm “investitorësh të përzgjedhur” kryesisht nga afërsia me qeverinë.

Rasti i Sazanit nuk është i izoluar, por tregon edhe një herë marrëdhëniet selektive të shtetit shqiptar me investitorët, me procedura që anashkalohen, ligje që tjetërsohen dhe asete që privatizohen pa garë, transparencë dhe konsensus publik.

Lexoni gjithashtu:

• Nga vizitor në investitor strategjik, si e siguroi Sazanin Jared Kushner
• Një ishull tërësisht privat: Përmasat reale të projektit në Sazan
• Darka e Sazanit: Si u vu pasuria publike në tryezë

The post “Ligj me porosi” edhe për Jared Kushner? appeared first on Citizens.al.

Kryeministri Edi Rama po negocion Sazanin, një pasuri të Shqipërisë, përmes një qasjeje arbitrare të mbështetur kryesisht në marrëdhënie personale për hir të pushtetit, duke anashkaluar standardet ligjore dhe institucionale.

Që prej vitit 2024, kur Jared Kushner – dhëndri i Presidentit amerikan Donald Trump – shpalli interesin për ta kthyer ishullin në një resort luksoz privat, narrativa publike për Sazanin është mbushur me premtime për zhvillim ekonomik, investime elitare dhe rritje të imazhit të vendit.

Por pas dy vitesh, bilanci është ky: Kushner ka fituar marketing falas për portofolin e tij ndërkombëtar imobiliar. Rama ka fituar simpati dhe afërsi me familjen Trump, duke forcuar pozitat politike në planin e brendshëm. Ndërsa shqiptarët dhe vetë shteti shqiptar nuk kanë fituar asgjë konkrete.

Përkundrazi. Është shënuar një tjetër precedent i rrezikshëm ku një njësi territoriale e vendit po ofrohet për zhvillim në mungesë gare, transparence dhe pa garanci të qarta ligjore dhe ekonomike.

Dokumente të siguruara nga Citizens.al tregojnë se negociatat po zhvillohen formalisht në institucione dhe janë shtyrë pa afat që prej 13 nëntorit 2025. Zyrtarisht, nuk ka plan për Zvërnecin, ndërsa planet tregojnë se i gjithë ishulli i Sazanit do të privatizohet – në kontrast me narrativën fillestare se do të prekej “vetëm 8% e sipërfaqes”.

Në fakt, 45.6 hektarë (8%) nga 570 hektarë tokë janë sipërfaqja që do zihet nga ndërtimi, ndërsa projekti tregon se Sazani kthehet në ishull privat.

Përmasat reale të projektit të propozuar

Deri më tani, publiku është njohur me vetëm tre imazhe të publikuara nga Jared Kushner më 15 mars 2024 në platformën “X”: vila të shpërndara në shpatet e Sazanit dhe një vizion ndërtimesh masive mbi zonën ligatinore të Zvërnecit. Ato kanë qarkulluar thuajse në të gjitha raportimet që flasin për projekt-propozimin.

Por harta e përmbledhjes fazore të projektit, të cilën Citizens.al e disponon, tregon një realitet të ndryshëm për fatin e ishullit.

Sipas dokumentacionit të analizuar, Sazani është propozuar të ndahet në tre rajone të përgjithshme, të organizuara sipas fazave të zhvillimit me rreth 448,000 m² ndërtime për afërsisht 970 njësi rezidenciale/hotelerie. Ishulli konceptohet si një tërësi e integruar, ku i gjithë rrjeti i rrugëve dhe i qarkullimit do të jetë në funksion të ndërtimeve.

Me fazën e parë privatizohet zemra e ishullit: Porti dhe zona qendrore – pikërisht nyja funksionale të Sazanit ku aktualisht janë dhe godinat e vjetra të ish-reparteve ushtarake, dhe është e vetmja pikë hyrëse për në ishull.

Lexo: Nga vizitor në investitor strategjik, si e siguroi Sazanin Jared Kushner

Në zonën “Marina Area” parashikohen 1,000 m² ambiente shërbimi (amenities) dhe 18,000 m² hapësira shërbimesh. Rreth saj, në “North Valley” parashikohen 39,000 m² ndërtim me 56 vila dhe 11 apartamente (condo).

“South Valley” shton 22,000 m² me 144 vila hoteliere. Ndërsa në “Central Ridge” parashikohen 63,000 m² me 56 vila dhe 26 “condo”. “West Valley” përfshin 8,000 m² me 25 vila hoteliere dhe “West Estates” 5,000 m² me 8 rezidenca private.

Kjo fazë e parë nuk duket si fazë pilotimi, pasi vendos themelet e një infrastrukture të plotë rezidenciale dhe hoteliere që e shndërron qendrën e ishullit në një kompleks të mbyllur funksionalisht.

Faza e dytë përhapet te shpatet dhe skajet bregdetare. Zhvillimi zgjerohet në skajet veri-jug dhe në kodrat e ishullit me hapësira më të mëdha imobiliare që duket se ofrohen si rezidenca.

“North Point” përfshin 30,000 m² me 35 vila. “North Ridge Estate” shton 35,000 m² me 35 “estates”. “West Estates” parashikon 23,000 m² me 20 “estates”. “South Ridge Estates” 14,000 m² me 13 “estates”. “South Point” 18,000 m² me 16 vila.

Kjo fazë prek pikërisht zonat panoramike dhe shpatet me vlerën më të lartë të peizazhit. Nga një perspektivë zhvillimi, këto duket se janë segmentet “Premium” të projektit. Nga një perspektivë publike, ato janë pjesët që deri më sot kanë qenë hapësirë e lirë natyrore dhe të paprekura.

Projekti vijon me një fazë të tretë të lënë si mundësi zgjerimi në vijim. Ky është dhe aspekti më domethënës, pasi është zona e etiketuar si “Potential Future Phase” dhe përqendrohet me një zhvillim më masiv në në perëndim të zonës portuale.

Ajo parashikon 172,000 m² zhvillim me 525 njësi (që nënkupton apartamente).

Kjo shifër e vetme ndryshon përmasën e diskutimit. Nëse realizohet, faza e tretë do ta çojë ishullin drejt një densiteti ndërtimi që praktikisht e përmbyll të gjithë hapësirën e disponueshme për projekte të tjera.

Në terma planifikimi territorial, kjo nënkupton se Sazani propozohet si një zhvillim ekskluziv dhe i vetëm, pa hapësirë për iniciativa të tjera publike apo private jashtë këtij projekti.

Kështu, narrativa fillestare e “8% të sipërfaqes” që kishte krijuar perceptimin e një ndërhyrjeje të kufizuar është tjetër gjë kur qaset kjo hartë e propozuar. Projekti nuk është i izoluar në një cep të ishullit, por shtrihet në qendër, në kreshta dhe në skajet bregdetare.

Edhe nëse raporti i ndërtimit mbi sipërfaqen totale mbetet formal, dinamika e zhvillimit tregon se ishulli do të funksionojë si një kompleks i vetëm privat.

Me këtë plan, Sazani nuk është thjesht një resort. Ai është një territor i projektuar për një përdorim ekskluziv, të integruar dhe të centralizuar nën një operator të vetëm.

Dhe kjo presupozohet ta zhvendosë debatin nga “sa përqind ndërtohet” te pyetja se “çfarë mbetet realisht publike”?

Grupi negociator ekziston vetëm si “formalitet”

Citizens.al ka mësuar se grupi negociator që ka diskutuar dhe firmosur dokumente për Sazanin nga 13 janari deri më 27 tetor 2025 është mbledhur gjithsej 10 herë.

Grupi prej nëntë anëtarësh përbëhej nga:

• Elira Kokona, drejtuese e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH);
• Ermal Nufi (sot ministër i Mbrojtjes), atëherë përfaqësues i Kabinetit të Zëvendëskryeministrisë;
• Sofjan Jaupaj (sot ministër i Mjedisit), atëherë zëvendësministër i Turizmit dhe Mjedisit;
• Ami Kozeli (sot drejtor i ARRSH), atëherë zëvendësministër i Infrastrukturës dhe Energjisë;
• Enkelejd Musabelliu, zëvendësministër i Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit;
• Eldi Çondi, drejtor kabineti në Ministrinë e Financave;
• Aleks Marku, sekretar i Ministrisë së Mbrojtjes;
• Alban Binaj, administrator i Albanian Seasports Development (ASD);
• Fiona Beqiri, drejtuese projektesh nga Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve (AIDA).

Ky grup u ngrit si strukturë teknike pas vendimit të Komitetit të Investimeve Strategjike në fund të vitit 2024, i cili i dha statusin e investitorit strategjik propozimit të Kushnerit.

Në teori, ky është mekanizmi standard: Shteti krijon një trup negociues dhe përmes tij diskuton kushtet me investitorin. Por në praktikë, dokumentet tregojnë tjetër gjë.

Lista e mbledhjeve përfshin prezantime, plane veprimi, diskutime mbi një memorandum mirëkuptimi dhe – në fund – diskutime për shtyrjen e afatit të negociatave.

Nuk ka të dhëna të qarta të botuara për takime të përbashkëta intensive me investitorin. Nuk ka procesverbale që dokumentojnë negociata konkrete mbi territorin, të drejtat e përdorimit apo detyrimet ekonomike.

Sipas AIDA-s, investitori është përfaqësuar “në rrugë zyrtare” nga Asher Abehsera si administrator. Por nuk sqarohet se cilin subjekt juridik ka përfaqësuar ai konkretisht, teksa nuk janë publikuar dokumentet e autorizimeve.

Kjo lë të hapur mundësinë që negociatat të jenë zhvilluar kryesisht përmes shkresave apo ndërmjetësimeve të tjera informale, me gjasë edhe të një përfaqësuesi, apo bashkëpunëtori lokal, që mund të ketë parakontrata për t’u angazhuar si nënkontraktor në zhvillimin e projektit.

Ndërkohë, jashtë institucioneve, raportimet mediatike tregojnë një angazhim shumë më intensiv: vizita, dreka, darka dhe pritje të nivelit të lartë, ku projekti është diskutuar me praninë e drejtpërdrejtë të Kryeministrit Rama.

Lexo: Darka e Sazanit: Si u vu pasuria publike në tryezë

Në këtë dualitet, grupi teknik duket më shumë si një artificë procedurale sa për të përmbushur një detyrim ligjor, teksa vendimmarrja e vërtetë duket se është në varësi të qejfit dhe ecurisë së marrëdhënieve personale të Kryeministrit me familjarët e Trumpit.

Negociata pa afat dhe pa shpjegim

Negociatat për zhvillimin e Sazanit duhet të përfundonin më 13 nëntor 2025, por kjo datë nuk u respektua dhe u shty pa afat. AIDA pranoi për Citizens.al se shtyrja është bërë “me dakordësi të palëve”, por nuk dha arsye konkrete dhe asnjë datë përfundimtare të re, pavarësisht këmbënguljes së Citizens.

Në negociatat për investime strategjike, shtyrjet zakonisht lidhen me pengesa reale si statusi juridik i tokës, konfliktet e pronësisë, kushtet gjeologjike, mosdakordësitë financiare etj. Por asnjë prej këtyre arsyeve nuk është përmendur.

Ndërkohë, dihet se ishulli nuk ka infrastrukturë bazë – mungojnë uji dhe energjia elektrike – elemente thelbësore për një zhvillim të qëndrueshëm.

AIDA deklaron se detajet do të bëhen publike vetëm kur marrëveshja të përfundojë. Me fjalë të tjera, qytetarët do të informohen pasi Rama të ketë shërbyer darkën e radhës dhe vendimi të jetë praktikisht i pakthyeshëm.

Zyrtarisht, AIDA deklaron se projekti përfshin vetëm Sazanin dhe nuk ka asnjë aplikim për Zvërnecin. Megjithatë, gjatë janarit, delegacioni i lidhur me Ivanka Trump vizitoi edhe atë zonë dhe zhvilloi një takim me arkitektë dhe zyrtarë të lartë.

Lexo: “Shteti si agjent imobiliar”, nga Sazani te Zyber Hallulli

Pse një zonë që “nuk është pjesë e projektit” përfshihet në itinerarin e pritjeve atëherë? Ose Zvërneci përdoret për të zgjeruar narrativën e zhvillimit dhe për të forcuar jehonën e portofolit të Jared Kushner – pra si marketing, – ose ekziston një plan paralel që nuk është formalizuar ende.

Në të dy rastet, komunikimi publik nuk përputhet me dokumentet zyrtare dhe ata që humbin janë po qytetarët shqiptarë, institucionet dhe sundimi i ligjit.

Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZHT) pranoi për Citizens.al se përfaqësuesit e saj kanë qenë të pranishëm në aktivitetet e zhvilluara gjatë vizitës së Ivanka Trump në Vlorë. Por kjo agjenci theksoi se roli i saj ka qenë “orientues institucional” se “nuk ka qenë organizatore” dhe as “nuk di kush e ka organizuar aktivitetin”.

Kjo krijon një situatë paradoksale. Një institucion shtetëror merr pjesë në një aktivitet që lidhet me një investim strategjik në territor, por nuk ka informacion bazë për organizatorin apo strukturën e tij.

Në praktikë, kjo sugjeron një model abuziv dhe tejet arbitrar vendimmarrjeje ku takimet private kanë praninë e shtetit, por jo përgjegjësinë administrative të tij.

Diplomacia e investimeve dhe “Shtëpia Trump”

Historia e Sazanit shkon përtej një projekti turistik. Ajo prek mënyrën se si Shqipëria – një vend kandidat për Bashkimin Evropian – administron pasuritë publike dhe ndërton marrëdhënie me aktorë të fuqishëm ndërkombëtarë.

Një nga standardet themelore të BE-së është konkurrenca e hapur dhe transparenca në menaxhimin e pronës publike. Projekti i Sazanit nuk është rezultat i një gare ndërkombëtare, por i një negocimi të drejtpërdrejtë.

Në raste të tjera me oferta të pakërkuara, është hapur të paktën një garë formale. Me Sazanin, pas dy vitesh, ende negociohet pa përfundim.

Në një rajon ku mbështetja ndërkombëtare shihet si garanci sigurie politike, investimet mund të marrin edhe dimension diplomatik. Por kjo ngre një pyetje thelbësore: A po përdoret zhvillimi ekonomik si instrument për afërsi politike? Nëse po, me çfarë çmimi?

Sepse debati nuk është më vetëm për një resort. Është për mënyrën se si një shtet i vogël negocion me aktorë të mëdhenj: Përmes ndjekjes së ligjit, procedurave të hapura dhe konkurruese, apo përmes marrëdhënieve të privilegjuara që premtojnë jo vetëm kapital, por edhe afërsi me fuqinë e “Shtëpisë Trump”.

Në fund kush do ta gëzojë këtë afërsi politike dhe sa do të zgjasë ajo, do ta gëzojë shteti shqiptar apo kryeministri aktual.

Lexoni gjithashtu:

• Kushner, Rama, Vuçiç: Trekëndësh interesash në kurriz të publikes
• €450 milionë projekte të Korporatës “gati për leje” pa transparencë
• Plani i Korporatës përplaset me një pronë private të njohur ligjërisht

The post Një ishull tërësisht privat: Përmasat reale të projektit në Sazan appeared first on Citizens.al.

Ardhja e Ivanka Trump dhe bashkëshortit Jared Kushner në Vlorë të mërkurën, shoqëruar me pritje protokollare dhe një darkë private me kryeministrin Edi Rama, u paraqit publikisht si një vizitë e jashtëzakonshme.

Por, në thelb, vizita e Trump dhe Kushner – të cilët prej vitit 2023 e kanë vizituar shpesh Shqipërinë – ekspozon një model të konsoliduar të vendimmarrjeve të qeverisë Rama: përqendrim të pasurive publike në pak duar, të lidhura me pushtetin politik dhe financiar, tashmë edhe ndërkombëtar, përmes negociatash direkte, pa transparencë, pa garë dhe pa llogaridhënie.

Ky model nuk është i panjohur as në profilin publik të vetë Jared Kushner. Në SHBA dhe Lindjen e Mesme, ai është përballur me kritika të vazhdueshme për ndërtimin e karrierës së tij si sipërmarrës duke përfituar nga pozicioni politik i vjehrrit, Donald Trump, veçanërisht për marrëveshje të mëdha investimi që u realizuan pas përfundimit të mandatit presidencial. 

Kritikët kanë ngritur pikëpyetje mbi konfliktet e mundshme të interesit dhe mungesën e ndarjes mes rolit publik dhe përfitimit privat, një debat që sot gjen jehonë edhe në Shqipëri.

Sazani e Zvërneci si “plaçka për t’u falur”

Projekti i propozuar nga Kushner për ndërtimin e resorteve luksoze në Sazan dhe Zvërnec po përparon përmes një formule që shmang parimet bazë të konkurrencës, aq shumë të kërkuara dhe lavdëruara nga BE për integrimin.

Erdhi si propozim i pakërkuar. Vijoi pa diskutim publik dhe pa tender të hapur ndërkombëtar. Askush nuk di të thotë: A është oferta e Kushnerit më e mira e mundshme dhe a po shihet mundësia që të lejohen investitorë të tjerë në Sazan?

Prej janarit 2025, kur mori statusin e investitorit strategjik, qeveria po negocion drejtpërdrejt me kompaninë “Affinity Partners” (zotëruese e “Atlantic Incubation Partners LLC”) të Kushnerit, e cila pritet të jetë ortake, në kuota shumice, me ndërmarrjen qeveritare “Albanian State Development & Real Estate” (ASDRE), e cila u krijua në qershor.

Grupi negociator përbëhet nga përfaqësues të administratës së Zëvendëskryeministres Belinda Balluku, e vetmja ende në detyrë pas ndryshimeve qeveritare të zgjedhjeve të fundit, ministrisë së Financave, Mjedisit dhe Turizmit. 

Paralelisht grupi është përbërë edhe nga përfaqësues të Agjencisë Shqiptare të Zhvillimit të Investimeve (AIDA), dhe Korporatës së Investimeve Shqiptare (AIC). Kjo e fundit e ka përfshirë në hartën e projekteve që synon të zhvillojë.

Pikërisht AIC kontraktoi në shkurt 2025 për rreth 300 mijë euro zyrat ligjore “Tonucci & Partners” dhe “Nexia Consulting” për të forcuar “pozitën e shtetit shqiptar në këtë investim” përmes një “ekspertize ligjore, financiare, teknike dhe mjedisore”.

Nga kjo qasje, kuptohet se qeveria ia dha statusin e investitorit Kushnerit, pa qenë e sigurt për pozitën e saj në propozimin e pakërkuar. Pra, pa e ditur saktë impaktin financiar dhe mjedisor.

Pikërisht për impaktin mjedisor Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA) dhe organizata të tjera mjedisore kanë apeluar disa herë shqetësimin se propozimi i Kushnerit prek zona të mbrojtura, veçanërisht Zvërnecin. 

Në një reagim të mërkurën PPNEA theksoi se “rreth 14 kilometra vijë të egër bregdetare që është zonë e mbrojtur, […] planifikohet të shndërrohet në rruge asfalti, drita të forta dhe pallate luksoze, të cilat nuk kanë vend për natyrën e egër dhe komunitetet”.

Ky zhvillim po ndodh teksa Komisioni Evropian i ka vënë kusht Shqipërisë për integrimin mbylljen e kapitullit të mjedisit me ndryshimin e ligjit për zonat e mbrojtura, i cili i pati hapur rrugë investimeve të tilla në parqet natyrore.

Sidoqoftë, vlen të thuhet se për rastin konkret BE ka qendruar e heshtur, pak a shumë si në rastin e Aeroportit të Vlorës, që pritet të ndikojë tejmase në rrjetin e zonave të mbrojtura Vjosë-Nartë.

Citizens.al iu drejtuar të gjitha strukturave të grupi negociator për të marrë informacion për takimet, pozitën aktuale të bisedimeve dhe nëse ka pasur interes nga sipërmarrës të tjerë, veçanërisht kompani shqiptare.

Deri në momentin e botimit të këtij shkrimi, vetëm AIDA dhe AIC dhanë përgjigje duke u kufizuar te theksimi se Affinity Partners mbetet e interesuar ta vijojë projektin dhe se ASDRE nuk po shqyrton asnjë projekt-propozim tjetër në Sazan*.

Nga e gjithë kjo tablo duket qartë se qeveria po e trajton Sazanin dhe Zvërnecin thjeshtë si plaçka për t’u falur, dhe jo si pasuri publike të parikuperueshme që nevojiten të menaxhohen me rregulla.

Zyrtarisht theksi për rastin e Kushnerit vihet te statusi “investitor strategjik”, një etiketë që në praktikë ka shërbyer si çelës për të anashkaluar procedurat standarde, parlamentin, debatin publik mbi kostot, përfitimet dhe rreziqet.

Modeli që përsëritet

Sazani dhe Zvërneci nuk qëndrojnë vetëm. Qeveria Rama ka vepruar ngjashëm duke trajtuar si plaçkë edhe Portin e Durrësit, Portin e Vlorës dhe zonën e mbrojtur përreth Aeroportit të Vlorës.

Porti i Durrësit iu dha sipërmarrësit nga Emiratet, Mohamed Ali Alabbar. Në rastin e tij u bë me ligj të posaçëm, procedurë të përshpejtuar në Kuvend dhe partneritet të paracaktuar në darkën e famshme të qeverisë në restorantin e Nusret Gökçe (njohur si Salt Bae) në Dubai (2021). 

Kështu, projekti “Durrës Yachts & Marina” me grupin e Emirateve “Eagle Hills” pati zero debat publik dhe zero konkurrencë. Formula e ktheu Kuvendin në “noter” të një marrëveshjeje të negociuar dhe dakordësuar larg institucioneve dhe vëmendjes publike.

Për Portin e Vlorës, raportimet kanë treguar se qeveria përdori një kombinim të ligjit të investimeve strategjike, formulën “Shqipëria 1 euro” dhe VKM të posaçme, duke lënë pa sqaruar mënyrën sesi u shmang dhe minimizua pjesëmarrja reale e shtetit në projektin e “Marina di Valona”.

Ngjashëm zero debat publik, zero konkurrencë.

Në rastin e Aeroportit të Vlorës, qeveria tregoi se kur do dhe ka vullnet, mund të ndjekë dhe aplikojë procedurat konkurruese të një gare me tender ndërkombëtar pas një ofertë të pakërkuar. 

Sigurisht, tjetër gjë se kjo procedurë ishte formale – fillimisht aeroporti iu premtua konsorciumit turk “Cengiz-Kalyon-Kolin Constr.” më pas me procedura të dyshimta iu dha ortakërisë “Mabetex-2A Group” të Behgjet Pacollit dhe Valon Ademit.

Rastet tregojnë qartë sesi qeveria nuk e mat interesin publik me garë dhe kushte të qarta, por me negocime dhe vendime që merren nëpër tavolina jashtë institucioneve. Për më tepër nga investimet në fjalë qeveria merr përsipër detyrimet për të siguruar infrastrukturën mbështetëse.

Në këtë kuptim Sazani e Zvërneci – historikisht të paurbanizuara, pa furnizimin me ujë dhe energji elektrike – janë thjesht plaçkat e radhës, pasi në rastin e tyre nuk po ndiqet as formalisht procedura e një tenderi apo konkursi ndërkombëtar

Nga renderët 3D te “negociimi” me arkitektët e qeverisë

Për Sazanin dhe Zvërnecin jo vetëm që nuk po duket të ketë garë, por tani duket se vetë projekti arkitektonik po riformatohet, me takime të raportuara mes Ivanka Trump, përfaqësuesve të qeverisë dhe “50-60 arkitektë” që nuk dihet se nga dolën dhe u shfaqën në Vlorë.

Mes tyre, nga disa foto që qarkulluan në rrjet, spikati arkitekti japonez Kengo Kuma, i njohur ndërkombëtarisht për stilin modernist. Kuma ishte i ftuar në Shqipëri për festivalin e arkitekturës “Bread and Heart” dhe është projektues i Parkut të Vizitorëve në Butrint.

Nga fotot, duket të ketë qenë e pranishme edhe Adelajda Roka, drejtuesja e Agjencisë së Zhvillimit te Territorit (AZHT), e cila nuk është pjesë e grupit negociator. 

Nga kjo dhe prezenca e Kumës, mund të kuptojmë se grupi i arkitektëve në fjalë mund të jetë organizuar nga AZHT.

Prej tetorit 2025, AZHT dhe Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT) kanë riorganizuar festivalin “Bread and Heart” në një fondacion. Citizens.al ka kërkuar qartësi për objektivin, arsyet dhe mënyrën e këtij tranzicioni.

Por dukshëm, ky riorganizim që ka bërë bashkë arkitektët e preferuar të qeverisë, po merr rol domethënës. Takimi me arkitektët u raportua se kishte në fokus projektet në Sazan e Zvërnec. Kjo nënkupton se tanimë diskutimet kanë kaluar te “si do të bëhet” projekti, jo më thjesht “a do të bëhet”.

Nëse propozimi fillestar i vitit 2024 ishte një “vizion” (render 3D), takimet me arkitektë nënkuptojnë se tani po negociohet përmbajtja e investimit: volumet, ndërhyrjet, infrastruktura, fazat si edhe lehtësitë fiskale.

Por nëse projekti “po rikonceptohet” gjatë negociimit, atëherë justifikimi për “ofertë të pakërkuar” bie, sepse nuk kemi më një ofertë të përcaktuar që vetëm vlerësohet dhe trajtohet, por realisht kemi një bashkë-projektim pa transparencë.

Qeveria shqiptare, edhe pas kërkesave të përsëritura për transparencë, ende nuk ka zbardhur një sërë detajesh: Çfarë do të ndërtohet realisht në në Sazan dhe Zvërnec? Çfarë po ofron realisht qeveria shqiptare: truallin, infrastrukturën, trajtim preferencial apo ekskluzivitet? Çfarë kanë premtuar investitorët dhe e në fund, çfarë përfitojnë qytetarët Shqiptarë?

*Artikulli u përditësua me përgjigjen nga AIC për Sazanin.

The post Darka e Sazanit: Si u vu pasuria publike në tryezë appeared first on Citizens.al.

Qeveria ka hapur kompaninë, e cila pritet të bëjë marrëveshje me Jared Kushner për të zhvilluar resort në Sazan. Projekti parashikon ta shndërrojë ishullin nga një ish-bazë ushtarake me site të mbrojtura në resort privat luksoz.

Korporata e Investimeve Shqiptare, (KIS) regjistroi në Qendrën Kombëtare të Biznesit (QKB) kompaninë “Albanian State Development & Real Estate” (ASDRE). Ajo ka kapital 50 milionë lekë (rreth 500 mijë euro) dhe administor Julian Adilin, drejtor ligjor pranë KIS.

Ekstrakti tregon se ASDRE u themelua më 9 qershor, pra rreth 2 javë e gjysmë më parë.

ASDRE thuhet se do të planifikojë dhe zbatojë projekte ndërtimi në pronësi ose administrim shtetëror. Kjo lë të kuptohet se mund të menaxhojë dhe projekte dhe prona të tjera.

Qëllimi i saj thuhet të jetë menaxhimi dhe transparenca në përdorimin e pasurive publike.

Gjithashtu, si qëllim i ASDRE, ka dhe përfaqësimin e shtetit në partneritete strategjike. Këtu përmendet konkretisht resorti turistik “Ishulli i Sazanit”.

Këtë projekt e ka paraqitur si ofertë të pakërkuar “Affinity Partners” e përfaqësuar nga Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump.

Në janar Kushner mori statusin “investitor strategjik”. Ai ka thënë se ideja i lindi pas një vizite turistike në Shqipëri gjatë vitit 2021.

Kushner e vizitoi Shqipërinë edhe në vitin 2023, ku u shoqërua personalisht edhe nga Kryeministri Rama. Pesë muaj më vonë, në dhjetor 2023, paraqiti zyrtarisht kërkesën për zhvillimin e Sazanit.

Por projekti u bë me dije vetëm në vitin 2024 kur Kushner foli për mediat amerikane.

Njësoj si atëherë, zhvillimi i radhës ndodh pas një vizite turistike të dhëndrit të Trump-it. Kjo nënkupton se vizitat e tij janë “vizita pune”.

Një fotografi e çiftit Kushner me Sazanin në sfond u botua të enjten nga kuzhinieri Aldo Mehmeti në Instagram.

Resorti në Sazan do të zërë 8% të sipërfaqes së ishullit – 45 hektarë nga 562 e totalit. Investimi thuhet të jetë prej rreth 1.4 miliardë eurosh dhe zotohet të punësojë rreth 1 mijë persona gjatë ndërtimit dhe funksionimit.

Kritika për transparencën dhe ndikimin mjedisor

Projekti i Kushnerit ka shkaktuar reagime për mungesën e transparencës dhe rrezikun ndaj mjedisit. Fillimisht në vitin 2024, institucionet dhanë qëndrime kontradiktore për statusin juridik të Sazanit.

Ministria e Mbrojtjes e konsideroi pjesë të planit të vendosjes së Forcave të Armatosura. Ndërsa Ministria e Turizmit deklaroi se nuk kishte kërkesë për zhvillim të zonës.

Aktivistët mjedisorë theksuan se zona është pjesë e Parkut Kombëtar Detar Karaburun-Sazan. Ky park përfshin specie të rralla detare dhe është zonë e mbrojtur që nga viti 2010.

Por, qeveria ndryshoi ligjin për zonat e mbrojtura, duke lejuar zhvillime në këto territore. Në të njëjtën kohë, KKT mori kompetenca të zgjeruara si Këshill Kombëtar i Territorit dhe Ujit.

Parlamenti shtyu gjithashtu ligjin për investimet strategjike deri në vitin 2026. Të gjitha këto veprime ngrenë shqetësime për llogaridhënie dhe mbrojtjen e trashëgimisë natyrore.

Kushner ka deklaruar për mediat ndërkombëtare se nuk ka përfituar trajtim preferencial apo ekstraligjor. Megjithatë qasja e qeverisë shqiptare mbetet jotransparente, çka lë të kuptohet për të kundërtën.

Prej janarit, kur Kushneri mori statusin e investitorit, parashikohej që të zhvilloheshin negociata për mënyrën e investimit. Do të ishte me partneritet publik-privat, koncesion, apo mekanizëm tjetër.

Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve (AIDA), i tha Citizens.al se “aktualisht palët janë në proces negocimi”. Deklarata u bë më 25 qershor, një ditë para se KIS të regjistronte ASDRE-n.

Nga ana tjetër institucionet nuk kanë bërë transparencë për propozimin e Kushner në Zvërnec.

Citizens.al iu drejtua për informacion edhe agjencive të planifikimit dhe zhvillimit të territorit (AZHT, AKPT) për propozimin, ku kërkoi të dinte nëse ka pasur aplikime për leje zhvillimi për zonën e Sazanit dhe Zvërnecit. Por deri në publikimin e këtij artikulli nuk pati përgjigje.

Lexo gjithashtu:

• Nga vizitor në investitor strategjik, si e siguroi Sazanin Jared Kushner
• Kushner, Rama, Vuçiç: Trekëndësh interesash në kurriz të publikes

The post Kushner dhe Sazani: Qeveria krijon kompani për zhvillimin e resortit luksoz appeared first on Citizens.al.

Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump njëherësh ish-këshilltar i tij në Shtëpinë e Bardhë, u shfaq (me videocall) sot në Tiranë si investitor strategjik, i cili me projektet që ka marrë përsipër në Shqipëri dhe Serbi po e prezanton veten si “shpëtimtari” që po ndërlidh një rajon – që ka dalluar për konflikte – drejt një të ardhme të begatë.

Por prezantimi i tij nuk tha gjë për transparencën, konkurrencën, trashëgiminë kulturore dhe çështjet e mjedisit, pika këto të mbrojtura dhe promovuara fort nga Bashkimi Evropian.

Në samitin e “Future Investment Initiative (FII) Institute” të quajtur “FII Priority Europe Tirana 2025” – një platformë globale që synon promovimin e dialogut ndërkombëtar mbi investimet dhe zhvillimin ekonomik – Kushner nuk u paraqit fizikisht sikurse pritej, por foli përmes një thirrjeje videofonike.

Ai u shfaq si themeluesi dhe drejtori i Affinity Partners, e cila në Shqipëri ka marrë statusin e investitorit strategjik për ndërtimin e dy komplekseve turistike me qindra vila dhe hotele në Zvërnec dhe Sazan.

Kushner foli për horizontin e investimeve “në një Shqipëri të bashkuar me një treg në rritje si Ballkani”. Prezantimi si folës në Tiranë vjen rreth një vit pasi projektet e tij në Serbi dhe Shqipëri kanë ngjallur shqetësime.

Projekti $500 milionësh për të ndërtuar tre kulla 30 katëshe në truallin e ish-Shtabit të Përgjithshëm dhe Ministrisë së Mbrojtjes – bombarduar nga NATO në vitin 1999 – është vënë në pikëpyetje këtë javë pasi rezultoi se dy godinave iu hoq statusi si monumente kulture përmes një ekspertize të falsifikuar.

Administrata e Presidentit Vucic e ka justifikuar “marrëveshjen Kushner” me idenë e rritjes së investimeve të huaja dhe se qeveria do të përfitojë 22.5% të të ardhurave nga projekti, ndërsa dhëndri i Trump do të përfshijë në ndërtimin e “Trump Hotel” një memorial për viktimat e bombardimeve të NATO-s dhe një muze kushtuar historisë së ish-ministrisë.

Por, aty ku disa shohin investime, të tjerë shohin përfitime mbi traumat kolektive dhe trashëgiminë historike. Përballë kritikave nga opozita dhe opinioni publik serb se “po jepet truall për influencë politike”, qeveria serbe është mbrojtur duke thënë se trualli “nuk është shitur, por dhënë në përdorim për 99 vjet”.

Godinat, të cilat mbartin vlerë arkitektonike të stilit modernist, janë përfshinë në listën e organizatës Europa Nostra mes 7 ndërtesave historike më të rrezikuara në Evropë.

Rasti kujton qasjen që u ndoq me Teatrin Kombëtar në Shqipëri, i cili gjithashtu qe përfshirë në listën e Europa Nostra. Ndërtesës iu hoq statusi monument kulture, dhe pas dy vitesh protesta, me një akt-ekspertimi të kontestuar – pa oponencë teknike – mbrëmjen e 14 majit 2020, Këshilli Bashkiak i Tiranës votëbesoi me email shembjen e tij.

Në këtë kontekst, ajo që po ndodh në Beograd me projektet e Kushner, dhe e shkuara aspak pozitive me procedurat e ndjekura për projektet e mëdha të infrastrukturës dhe investimeve publike në Shqipëri, vjen si paralajmërim i asaj që po i afrohet brigjeve të Zvërnecit dhe ishullit të Sazanit:

Dy resorte gjigande me të paktën 10 mijë dhoma, të cilat do të ndërtohen pavarësisht shkeljeve të mundshme në procedura dhe ligje.

Në janar, Citizens.al shpjegoi se si Kushner siguroi të drejtën për të zhvilluar Sazanin nëpërmjet një procesi që ngjan më shumë si manovër politike për të fituar përkrahjen e familjes dhe Presidentit amerikan, Donald Trump, sesa garë transparente për zhvillimin e turizmit.

Nga një “vizitor” i ftuar nga autoritetet shqiptare, brenda pak muajve Kushner u shndërrua në “investitor strategjik”, ndërkohë që legjislacioni për zonat e mbrojtura ndryshoi me urgjencë për të lejuar ndërtimet në territore të ndjeshme ekologjikisht siç është zona e Zvërnecit dhe Sazanit.

Pjesëmarrja e Kushner si folës kryesor në forumin e investimeve këtë fundjavë në Shqipëri konfirmon se projektet e tij kanë mbështetje politike të nivelit të lartë në Shqipëri dhe Serbi.

Ai zbuloi se nisma për të investuar në Sazan dhe Zvërnec i erdhi pasi takoi Ramën në një vizitë turistike në vitin 2021 dhe mori dijeni për ndërtimin e Aeroportit të Vlorës, e cila ishte një incentivë për projektin e madh turistik jo shumë larg tij.

Ishulli i Sazanit përmban monumente natyrore si “Barriera koralore e grykës së Djallit” dhe “Faleza e Sazanit”, të cilat janë të mbrojtura me ligj. Ndërtimi në këtë zonë ngre pikëpyetje mbi ruajtjen e pasurisë natyrore dhe ndikimin në ekosistemet lokale.

“Zona është 60 milje larg nga Italia, 60 milje larg nga Korfuzi dhe një aeroport po ndërtohet jo shumë larg, kështu që është një mundësi fantastike investimi,” tha Kushner, sipas së cilit mjedisi në zonë do të ruhet. Megjithatë ai nuk tregoi aspekte konkrete se si do ta bënte këtë.

Por a është kjo ajo që i duhet Shqipërisë, një vendi që pret të integrohet në BE?

Çështja nuk është vetëm për luksin që pretendon të sjellë Kushner, i cili tregoi se familjarisht do të ketë një rezidencë në zonën ku po investon në Shqipëri. Është për precedentët që po konfirmohen: Zhvillimi i zonave të mbrojtura pa konsultim publik, në mungesë të plotë transparence në procesin e përzgjedhjes së investitorëve, dhe lidhjet e dyshimta mes interesave të politikës dhe kapitalit ndërkombëtar.

Për Shqipërinë, rasti i Sazanit dhe Zvërnecit nuk është thjesht çështje turistike, por një provë për integritetin e institucioneve të saj përballë rasteve që përsëriten: Aeroporti i Vlorës, Marina e Vlorës, Marina e Durrësit dhe në horizont Divjaka apo zonat e mbrojtura në male të kërcënuara nga e ashtuquajtura “Paketa e Maleve”.

Prej vitit 2024 kur Kushner bëri publik projektet, pak ose aspak është bërë me dije nga autoritetet shqiptare. Prej janarit 2025 kur u mësua se Kushner mori statusin 10-vjeçar të investitorit strategjik nuk dihet gjë për vijimin e procedurave të mëtejshme.

Palët do të duhet të vendosnin për mënyrën se si do t’i jepen Kushnerit mbi 45 hektarë truall dhe formulën e partneritetit publik-privat, – me gjasë do të zbatohet formula që i dha rreth 80 hektarë të Portit të Durrësit projektit me plot dritë-hije “Durrës Yacht & Marina” të Mohamed Alabbar ku Autoriteti Portual Durrës mbajti 33% të aksioneve – por nga qeveria dhe Korporata e Investimeve nuk ka transparencë nëse është arritur ndonjë marrëveshje dhe nëse po, cila është ajo.

Në regjistrat e qeverisë është dhe shembulli i keq i “Marina di Valona”, ku sipërmarrësit Geront Çela iu dha statusi i investitorit strategjik dhe mundësia për të privatizuar 5.75 hektarë të portit të Vlorës përmes ligjit kontrovers “Shqipëria 1 euro”.

Nëse historia e këtyre projekteve përsëritet – dhe gjasat janë që të ndodhë – atëherë kjo nuk është më rastësi, por një strategji që kërkon të zhbëjë përfundimisht kufijtë mes privatit dhe publikes, fitimit dhe përgjegjësisë, kufij shumë larg “begatisë” që Kushner prezantoi në platformën “FII Priority Europe Tirana 2025”, kufij të një praktike korruptive ndikimi për influenca dhe pushtet.

Lexoni gjithashtu:

• Nga vizitor në investitor strategjik, si e siguroi Sazanin Jared Kushner
• Kur natyra përballet me betonin: Çmimi i lartë i Aeroportit të Vlorës
• Si i fali qeveria €23 mln investitorit te Marina e Vlorës

The post Kushner, Rama, Vuçiç: Trekëndësh interesash në kurriz të publikes appeared first on Citizens.al.