NATO do të vazhdojë të punojë me Danimarkën dhe Groenlandën për sigurinë e Arktikut, thotë sekretari i përgjithshëm i saj Mark Rutte në një postim në rrjetet sociale, ka raportuar BBC.
Në postimin, i cili vjen pas takimit të tij me ministrin danez të mbrojtjes dhe ministrin e jashtëm të Groenlandës, Rutte thotë se ata diskutuan se sa “i rëndësishëm është Arktiku – përfshirë Groenlandën – për sigurinë tonë kolektive”.
Rutte shton se Danimarka po rrit gjithashtu investimet në “aftësi kyçe” dhe thotë se ata do të “vazhdojnë të punojnë së bashku si aleatë për këto çështje të rëndësishme”.
Shefja e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian ka paralajmëruar se blloku do të “mbajë qëndrimin” ndaj kërcënimeve tarifore të Donald Trump, dhe se ka një “grup mjetesh” për të mbrojtur interesat e tij.
Kaja Kallas u takua sot në Bruksel me ministrin e Mbrojtjes të Danimarkës dhe ministrin e Jashtëm të Grenlandës, transmeton Telegrafi.
“Siguria e Arktikut është një interes i përbashkët transatlantik dhe një që mund ta diskutojmë me aleatët tanë amerikanë”, thotë ajo në X pas takimit.
“Por kërcënimet tarifore nuk janë mënyra për ta bërë këtë. Sovraniteti nuk është për tregti. Ne nuk kemi interes të fillojmë një luftë, por do të mbajmë qëndrimin tonë. Evropa ka një gamë mjetesh për të mbrojtur interesat e saj”, shtoi ajo.
Kallas ka të ngjarë t’i referohet instrumentit anti-shtrëngim të BE-së, i cili do t’i lejonte bllokut të vendoste tarifa hakmarrëse ndaj SHBA-së, të kufizonte investimet dhe tregtinë amerikane me Evropën dhe të kufizonte qasje në tregun e vetëm.
Është arma më e fuqishme tregtare e bllokut dhe nuk është përdorur kurrë më parë.
Më shumë se 100 automjete, përfshirë disa kamionë të mëdhenj, u përfshinë në një aksident zinxhir në autostradën Interstate 196 në perëndim të Michiganit, si pasojë e kushteve ekstreme të motit dhe shikueshmërisë pothuajse zero.
Sipas autoriteteve lokale, autostrada u mbyll në të dy drejtimet për disa milje dhe pastrimi i rrugës pritet të zgjasë me orë të tëra.
Ekipet e emergjencës dhe shërbimet rrugore ndodhen në terren për të ndihmuar të përfshirët dhe për të rikthyer qarkullimin sa më shpejt të jetë e mundur.
Zona po goditet nga stuhi të forta bore, të cilat kanë krijuar kushte shumë të rrezikshme për udhëtim.
Autoritetet u bëjnë thirrje drejtuesve të automjeteve të shmangin udhëtimet e panevojshme dhe të ndjekin paralajmërimet e motit deri në përmirësimin e kushteve.
Një rast i grabitjes është raportuar pasditen e së hënës në Prishtinë, ku sipas informatave, një person dyshohet se ia ka marrë telefonin një vajze në restorantin “Mozzart” në lagjen Ulpiane.
Siç merr vesh Gazeta Sinjali, ngjarja ka ndodhur më 19.01.2026 rreth orës 16:00, në rrugën “Motrat Qiriazi”, ku viktima D. J. ka deklaruar se është sulmuar fizikisht nga i dyshuari Leart Sejdiu, i cili më pas ia ka marrë telefonin.
Sipas deklarimit të viktimës, i dyshuari, pasi është larguar disa metra, e ka hedhur telefonin në tokë, në momentin kur ka vërejtur se disa dëshmitarë po vraponin në drejtim të tij.
Në vendngjarje kanë dalë njësitë policore, të cilat e kanë shoqëruar të dyshuarin në Stacionin Policor Jug, ndërsa janë identifikuar edhe dy dëshmitarë që kanë qenë prezent në momentin e incidentit dhe të njëjtit janë intervistuar.
Me urdhër të Prokurorit për Krime të Rënda, rasti është iniciuar si “Grabitje”, ndërsa i dyshuari është dërguar në mbajtje për 48 orë.
Rasti po trajtohet nga organet kompetente dhe mbetet nën hetime.
Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!
Shënim: Personi i apostrofuar në këtë artikull prezumohet i pafajshëm derisa fajësia e tij të mos provohet me vendim të formës së prerë nga gjykata.
Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, ka paralajmëruar se Rusia ka përgatitur një sulm masiv kundër Ukrainës, duke u bërë thirrje qytetarëve të tregojnë vigjilencë të shtuar, pasi mbetet e paqartë koha kur forcat ruse do ta ndërmarrin ofensivën.
“Ditët e ardhshme duhet të qëndrojmë në gatishmëri të lartë, Rusia është përgatitur për një sulm masiv dhe po pret momentin e duhur për ta realizuar. Kushtoni vëmendje të veçantë paralajmërimeve për sulme ajrore. Çdo rajon duhet të jetë gati të reagojë shpejt dhe të mbështesë qytetarët tanë”, deklaroi Zelensky.
Autoritetet ukrainase kanë shtuar masat e sigurisë, ndërsa situata mbetet e tensionuar në të gjithë vendin, mes frikës për një përshkallëzim të ri të luftës.
Presidenti i Shqipërisë, Bajram Begaj, ka kërkuar nga Moldavia që ta rishqyrtojë njohjen e pavarësisë së Kosovës.
Këtë kërkesë, Begaj e ka bërë në takimin me Presidenten Maia Sandu, gjatë vizitës që po zhvillon atje.
Begaj ka theksuar se zgjerimi i Bashkimit Evropian mbetet faktor kyç për stabilitetin dhe paqen.
“Ne mbështesim plotësisht rrugën evropiane të Moldavisë. Së bashku, si partnerë dhe si miq, punojmë për një Evropë më të fortë dhe më të sigurt, si dhe inkurajojmë rishqyrtimin e njohjes së Kosovës”, ka shkruar Begaj.
Një rast i grabitjes është raportuar pasditen e së hënës në Prishtinë, ku sipas informatave, një person dyshohet se ia ka marrë telefonin një vajze në restorantin “Mozzart” në lagjen Ulpiane.
Ngjarja ka ndodhur më 19.01.2026 rreth orës 16:00, në rrugën “Motrat Qiriazi”, ku viktima D. J. ka deklaruar se është sulmuar fizikisht nga një i dyshuar, i cili më pas ia ka marrë telefonin.
Sipas deklarimit të viktimës, i dyshuari, pasi është larguar disa metra, e ka hedhur telefonin në tokë, në momentin kur ka vërejtur se disa dëshmitarë po vraponin në drejtim të tij.
Në vendngjarje kanë dalë njësitë policore, të cilat e kanë shoqëruar të dyshuarin në Stacionin Policor Jug, ndërsa janë identifikuar edhe dy dëshmitarë që kanë qenë prezent në momentin e incidentit dhe të njëjtit janë intervistuar.
Me urdhër të Prokurorit për Krime të Rënda, rasti është iniciuar si “Grabitje”, ndërsa i dyshuari është dërguar në mbajtje për 48 orë.
Rasti po trajtohet nga organet kompetente dhe mbetet nën hetime.
Në fillim të vitit, burrat gjermanë të moshës 18 vjeç filluan të merrnin një pyetësor të detyrueshëm, që regjistronte përshtatshmërinë e tyre për shërbimin ushtarak sipas një ligji të miratuar muajin e kaluar.
Bashkimi me ushtrinë është vullnetar për momentin, por ligji i lejon qeverisë të prezantojë shërbimin e detyrueshëm për të përmbushur qëllimin e saj për të ndërtuar atë që ajo thotë se do të jetë ushtria më e fortë në Evropë, për herë të parë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Në nëntorin e kaluar, personeli aktiv në detyrë ishte 184,000 trupa, një rritje prej 2,500 që nga maji, kur kancelari Friedrich Merz i tha për herë të parë parlamentit se ushtria, ose Bundeswehr, “duhet të bëhet ushtria më e fortë konvencionale e Evropës”.
“Është më e madhja që kanë pasur për një kohë shumë të gjatë dhe është tashmë forca më e fortë që kemi pasur që nga viti 2021”, tha për Al Jazeera, Timo Graf, një studiues i lartë në Qendrën Bundeswehr të Historisë Ushtarake dhe Shkencave Sociale në Potsdam.
Qeveria po josh anëtarët e shërbimit vullnetar me kontrata 23-mujore, me paga dhe përfitime bujare. Këto kontrata mund të zgjaten më pas deri në shërbim profesional të pacaktuar, transmeton Telegrafi.
"Paga është 2,600 euro (3,000 dollarë), dhe për shkak se strehimi është falas, sigurimi mjekësor është falas, ata do të përfundojnë duke pasur diçka si 2,300 euro (2,700 dollarë) pas taksave dhe zbritjeve. Janë shumë para për të rinjtë", tha Graf.
Gjermania është zotuar në NATO për të arritur 260,000 personel aktiv deri në vitin 2035 dhe për të dyfishuar rezervistët e saj në 200,000. Kjo do ta sillte atë afër ushtrisë prej gjysmë milioni ushtarësh që kishte në fund të Luftës së Ftohtë. Lajmi e ka shqetësuar Moskën.
"Qeveria e re e Gjermanisë po përshpejton përgatitjet për një përballje ushtarake në shkallë të plotë me Rusinë", tha ambasadori i Rusisë në Gjermani, Sergey Nechayev, për portalin gjerman të lajmeve Apolut në një intervistë muajin e kaluar.
Megjithatë, nga pikëpamja gjermane, është refuzimi i Rusisë për t'u tërhequr nga Ukraina që ka nxitur vullnetin politik për të shpenzuar 108 miliardë euro (125 miliardë dollarë) për të rindërtuar forcat e armatosura këtë vit, ekuivalente me 2.5 përqind të produktit të brendshëm bruto (GDP), dhe më shumë se dyfishi i buxhetit të vitit 2021 prej 48 miliardë eurosh (56 miliardë dollarë).
"Vetëm brenda një viti, kemi kaluar nga 58 përqind në 65 përqind mbështetje për një rritje të shpenzimeve për mbrojtjen", tha Graf.
Deri në vitin 2030, Gjermania do të shpenzojë 3.5 përqind të GDP-së së saj për mbrojtje.
Sipas një sondazhi të dhjetorit nga Politbarometer, një sondazh zgjedhor dhe program televiziv gjerman, tetë nga 10 gjermanë tani janë të bindur se presidenti rus Vladimir Putin nuk është serioz në lidhje me ndjekjen e një marrëveshjeje paqeje në luftën në Ukrainë, dhe shumë kanë filluar t'u besojnë paralajmërimeve të zyrtarëve të inteligjencës se Rusia planifikon ta zgjerojë përfundimisht luftën e saj në vendet e NATO-s.
Viti "2029 është paraqitur si një datë e mundshme për Rusinë për të sulmuar NATO-n, dhe kjo është bërë data e referencës për njerëzit", tha Graf.
"Mund të shohim gjatë katër viteve të fundit të kësaj lufte se kemi ecur në gjumë, duke mos e kuptuar seriozitetin e situatës. E ardhmja e Evropës është në lojë këtu", shtoi ai.
Gjermanët humbin besimin në SHBA-në e Trumpit
Perceptimi i kërcënimit nga Rusia është vetëm njëra anë e ekuacionit. Shoqëria gjermane e ka gjetur humbjen e besimit në Shtetet e Bashkuara gjatë vitit të kaluar po aq transformuese.
Një sondazh i kryer nga kanali shtetëror ZDF në qershor 2025 i pyeti gjermanët: "A do të vazhdojnë SHBA-të të garantojnë sigurinë e Evropës si pjesë e NATO-s?" Shtatëdhjetë e tre përqind thanë jo. Deri në dhjetor, kjo shumicë ishte rritur në 84 përqind.
Nëntë nga 10 gjermanë tani e shohin ndikimin politik të SHBA-së në Evropë si të dëmshëm, duke pasur frikë nga inkurajimi i hapur i partive të ekstremit të djathtë, miqësore me Rusinë, siç ndodhi në zgjedhjet federale të Gjermanisë në shkurt të vitit të kaluar.
Strategjia e Sigurisë Kombëtare e presidentit të SHBA-së, Donald Trump, e publikuar nëntorin e kaluar, i mësoi Evropës se ajo përballet me “zhdukje qytetërimi”, për shkak të rregullimit të tepërt nga Brukseli dhe “politikave të migracionit që po transformojnë kontinentin dhe po krijojnë konflikte, censurë të fjalës së lirë dhe shtypje të opozitës politike, ulje të lindjeve dhe humbje të identiteteve kombëtare dhe vetëbesimit” – pozicione nativiste të mbajtura nga e djathta ekstreme e Evropës.
“Ata e kanë kuptuar, Trump nuk ka asnjë interes të ndihmojë Gjermaninë fare”, tha gjenerali Ben Hodges, i cili dikur komandonte forcat amerikane në Evropë.
“Strategjia e Sigurisë Kombëtare ishte e tmerrshme, ishte një gisht i mesëm gjigant nga Trump drejt Evropës”, i tha ai Al Jazeera-s.
Gjermanët kanë kaq pak besim te Uashingtoni, sa gjashtë nga 10 nuk i besojnë më as pengesës bërthamore të SHBA-së, dhe tre të katërtat do të donin ta shihnin atë të zëvendësuar me një pengesë anglo-franceze.
“Njerëzit që e vlerësojnë NATO-n dhe ata që janë pro-BE-së pajtohen me idenë e një NATO-je evropiane”, tha Graf.
“Gjermanët ende e vlerësojnë NATO-n si një organizatë mbrojtëse, por ata nuk u besojnë amerikanëve që të luajnë rolin e tyre në NATO, dhe ata mbështesin idenë e një NATO-je evropiane”, shtoi ai.
Graf tha se sondazhet e Bundeswehr treguan se mbështetja për një ushtri evropiane, gjithmonë e dyshimtë në Gjermani, për sigurinë e së cilës NATO u ndërtua posaçërisht në vitin 1949, u rrit vitin e kaluar me 10 pikë në 57 përqind.
A do ta kryejë Gjermania punën?
Premtimi i Merz nuk është i ri. Paraardhësi i tij, socialdemokrati Olaf Scholz, kishte premtuar gjithashtu të ndërtonte ushtrinë më të fortë të Evropës në vitin 2022, vitin kur Rusia nisi pushtimin e saj të plotë të Ukrainës.
Por, megjithëse Scholz arriti që parlamenti të miratonte një rritje të vetme prej 120 miliardë dollarësh në shpenzimet e mbrojtjes, paratë shtesë filluan të rrjedhin vetëm më vonë, në vitin 2024.
Qeveria e Scholz në atë kohë fajësoi procedurat burokratike, por disa besojnë se kishte edhe pengesa kulturore.
"Bundeswehr nuk u perceptua pozitivisht dhe, për këtë arsye, askush me mendje të shëndoshë nuk do ta zgjidhte atë si karrierë. Pra, atëherë do të ishte një gjë më specifike për t'u bërë, ndoshta më shumë për njerëzit në anën e djathtë të spektrit politik", tha për Al Jazeera, Minna Alander, një bashkëpunëtore në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane e specializuar në siguri dhe mbrojtje.
"Gjermanët e arsimuar mirë, gjermanët më të vjetër, u rritën duke dëgjuar se sa e tmerrshme ishte Gjermania naziste", tha gjenerali Hodges, i cili tani jeton në Gjermani.
“Dhe për gjermanët e moshuar që ishin fëmijë gjatë luftës, makthi më i keq për ta do të ishte një luftë me Rusinë, ose pa Shtetet e Bashkuara”, shtoi ai.
Por perceptimet kanë ndryshuar me shpejtësi që nga viti 2022. Merz erdhi në pushtet duke dënuar si Moskën ashtu edhe Uashingtonin, duke kërkuar “pavarësi” nga SHBA-ja.
Në kohën kur ai mori detyrën, parlamenti kishte miratuar tashmë një pezullim të kufijve kushtetues të deficitit për t'i dhënë atij një rritje të madhe dhe të përhershme të shpenzimeve të mbrojtjes. Muajin e kaluar, parlamenti miratoi afërsisht 60 miliardë dollarë në prokurime të mbrojtjes.
“Ne kurrë nuk mbështetemi në proceset evropiane”
Analistët besojnë se narrativat pro-Kremlin do të vazhdojnë të kërkojnë të shfrytëzojnë çdo skepticizëm latent që ekziston.
“Ndjeshmëria ndaj rekrutimit është diçka që rusët po e paketojnë në narrativat e tyre propagandistike për shumë shoqëri në Evropë”, tha Victoria Vdovychenko, një eksperte e luftës hibride në Qendrën për Gjeopolitikë të Universitetit të Kembrixhit.
“Gjermania është një prej tyre, kështu që në thelb, do të shihni një rritje të lajmeve në lidhje me sa keq është që gjermanët po dërgojnë fëmijë për t'u vrarë”, i tha ajo Al Jazeera-s.
Ajo është gjithashtu e kujdesshme për kohën që do të duhet që paratë dhe vullneti politik të përkthehen në kapacitet industrial dhe forcë.
Scholz u zotua të krijojë një brigadë për të mbrojtur hendekun Suwalki, një qafë të cenueshme toke lituaneze e vendosur midis Bjellorusisë dhe Kaliningradit, një territor i mbajtur nga Rusia në Detin Baltik, por rekrutimi, trajnimi dhe pajisja e saj është ende në proces.
"Ne nuk jemi njerëz budallenj, kështu që nuk mbështetemi kurrë në proceset evropiane, idenë se kushdo do të vijë si zot për të na ndihmuar. Ne e kuptojmë patjetër, është populli ynë ai që do të jetë gjithmonë në ballë", tha Vdovychenko, e cila është ukrainase. /Telegrafi/
Dy vite më parë, Vinicius Junior ishte në majën e botës. Braziliani ishte afirmuar si një nga, në mos lojtari më i mirë në futbollin evropian, duke regjistruar 24 gola dhe 11 asistime në 39 paraqitje gjatë sezonit 2023/24, teksa udhëhoqi Real Madridin drejt titujve të LaLigas dhe Ligës së Kampionëve.
Dukej e natyrshme që ai të shpërblehej me Topin e Artë 2024, por në një befasi të madhe, çmimi përfundoi te Rodri i Manchester Cityt.
Një goditje e rëndë për Viniciusin, e cila rezultoi të kishte pasoja më të thella sesa pritej.
Nga protagonist absolut në rol dytësor
Ndërsa Rodri që nga ajo kohë është përballur me lëndime dhe rënie forme, edhe Vinicius nuk arriti të rikthehej në nivelin e tij optimal. Humbja e Topit të Artë, e kombinuar me ardhjen e Kylian Mbappes në Madrid, e shtyu brazilianin në një rol më dytësor.
Ai nuk ishte më figura qendrore e projektit. Teksa Mbappe pushtonte futbollin spanjoll gjatë vitit 2025, Vinicius regjistroi 22 gola dhe 19 asistime në 58 paraqitje në sezonin 2024/25, shifra të mira, por larg dominimit të mëparshëm. Nuk vonoi shumë dhe analistë e komentatorë, përfshirë Martin Tyler, nisën të pyesnin: çfarë po ndodhte me Viniciusin?
Sezoni aktual ka qenë edhe më zhgënjyes. Vetëm 6 gola dhe 8 asistime në 27 ndeshje. Madje, momenti më i përfolur i fushatës nuk ishte një gol apo një aksion spektakolar, por largimi i tij i pakënaqur nga fusha gjatë fitores ndaj Barcelonës, kur u zëvendësua. Edhe pse Vinicius më vonë kërkoi falje për reagimin e tij, në atë deklaratë mungoi emri i trajnerit Xabi Alonso.
Kritikat dhe dilema kontraktuale
Ish-lojtari i Brazilit, Carlos Alberto Pintinho, ishte i drejtpërdrejtë në një intervistë për Football España.
“Vinicius ka shumë për të mësuar. E kam kritikuar më parë dhe kjo më krijoi probleme, por gjithmonë kam menduar se ai duhet të përqendrohet vetëm te futbolli dhe të lërë gjërat e panevojshme. Ai është lojtar i madh, por nuk mund të vazhdojë me sjellje që nuk i sjellin asgjë. Kam parë përmirësim, por ende ka shumë për të korrigjuar”, u shpreh Pintinho.
Një tjetër faktor kyç në rënien e formës së Viniciusit është situata kontraktuale. Braziliani kërkon një pagë të ngjashme me atë të Mbappes, ndërsa drejtuesit e Real Madridit nuk janë të gatshëm ta përmbushin këtë kërkesë. Me kontratë deri në vitin 2027, Vinicius e kupton se e ardhmja e tij në “Santiago Bernabeu” nuk është më aq e sigurt sa dikur.
Shkëndija e rikthimit në finalen ndaj Barcelonës
Megjithatë, në finalen e Superkupës së Spanjës ndaj Barcelonës, Vinicius dha një performancë që rikujtoi pse dikur ishte kandidat serioz për Topin e Artë.
Nga mesi i fushës, ai u përball me Jules Kounde, e kaloi me shpejtësi, duroi dyfishimin e mbulimit nga Kounde dhe Pedri, dhe më pas, pa mëshirë, e kaloi sërish francezin mes këmbëve për të realizuar një gol spektakolar me finese.
Me Mbappen jashtë loje, Vinicius mori përgjegjësinë mbi supe: pesë goditje drejt portës (katër në kuadrat), katër driblime të suksesshme, pesë duele të fituara në tokë dhe një tjetër rekord personal. Ai u bë bashkëmbajtësi i rekordit të Real Madridit për kontribut në finale, me 16 gola dhe asistime në vetëm 15 ndeshje finale, më shpejt se Karim Benzema dhe Cristiano Ronaldo.
Pyetjet që Real Madridi duhet t’i përgjigjet
Vinicius mund të mos jetë aq klinik sa Mbappe, por është e qartë se ai mbetet një superyll, të paktën kur dëshiron. Ai është disa nivele mbi lojtarë si Rodrygo, Arda Güler, Franco Mastantuono apo Brahim Diaz, një futbollist që mund ta marrë ndeshjen mbi shpatulla dhe të bëjë diferencën kundër ekipeve më të mëdha në botë.
Tani dilema për Real Madridin është trefishe:
– A do të jenë më të shpeshta paraqitjet 10/10 sesa ato mesatare?
– A do të heqë dorë Vinicius nga dramat dhe të ndërtojë harmoni brenda skuadrës?
– A mund të gjendet një marrëveshje financiare që i kënaq të dyja palët?
Nëse përgjigjja është “jo”, atëherë Vinicius Junior mund ta gjejë veten larg Madridit, ndoshta në Arabinë Saudite, jo më për disa muaj, por për një sezon të tërë. /Telegrafi/
"Një luftë tregtare nuk është në interesin e askujt". Këto ishin fjalët e kryeministrit britanik Keir Starmer të hënën, ndërsa ai përjashtoi vendosjen e tarifave hakmarrëse ndaj Shteteve të Bashkuara, që kur Donald Trump rriti rreziqet në betejën e tij me Evropën për kontrollin e Grenlandës.
Presidenti amerikan ka kërcënuar me masa të mëtejshme tregtare kundër aleatëve të tij të NATO-s, nëse nuk ia del mbanë, transmeton Telegrafi.
Sky News shpjegon detajet pas këtyre kërcënimeve dhe çfarë mund të nënkuptojnë ato për ekonomitë perëndimore, në një kohë kur aleanca e tyre ushtarake është nën kërcënim në një mënyrë të paparë më parë.
Çfarë po bën Trump?
Presidenti amerikan dëshiron të blejë Grenlandën, duke përmendur arsye sigurie kombëtare, në Arktikun strategjikisht të rëndësishëm. Territori gjithashtu ka një pasuri të madhe minerale.
Por kjo kërkesë është e papranueshme për Grenlandën e kontrolluar nga Danimarka dhe udhëheqësit e Evropës, të cilët argumentojnë se pronësia është një çështje për popullin e Grenlandës dhe Danimarkës.
Çfarë ka kërcënuar presidenti?
Trump tha në fundjavë se do të vendoste një rritje graduale të tarifave tregtare për aleatët e NATO-s, që refuzojnë të mbështesin planin e tij.
Si i tillë, ai dëshiron t'u ngarkojë Danimarkës, Norvegjisë, Suedisë, Mbretërisë së Bashkuar, Francës, Gjermanisë, Holandës dhe Finlandës një tarifë prej 10% "për çdo mall" të dërguar në SHBA nga 1 shkurti.
Qëllimi është t'i bëjë mallrat e tyre më pak tërheqëse për importuesit amerikanë, duke dëmtuar kompanitë dhe ekonomitë evropiane në këtë proces.
Kjo tarifë prej 10% do të rritet në 25% nga qershori, përveç nëse arrihet një marrëveshje.
Çfarë do të thotë kjo në praktikë?
Në thelb, u jep kombeve evropiane më pak se dy javë kohë për të hartuar një plan për të kënaqur Trumpin ose për t'u përballur me tarifa të reja.
A është kjo një lojë nga presidenti?
Ndërsa është e qartë se ai është shumë serioz në lidhje me sigurimin e Grenlandës, kemi parë më parë se reagimet negative në tregjet financiare ndaj kërcënimeve të luftës tregtare kanë nxitur ndryshime në mendje në Shtëpinë e Bardhë.
Tkurrjet për planet e tij më të këqija vitin e kaluar i dhanë jetë akronimit TACO - Trump Always Chickens Out - midis pjesëmarrësve në treg.
Është tashmë e qartë se perspektiva e një mosmarrëveshjeje të përshkallëzuar me aleatët e NATO-s nuk po pritet mirë.
Dollari është dobësuar, çmimet e naftës kanë rënë dhe tregjet evropiane të aksioneve kanë rënë në reagimin e tyre të parë. Tregjet amerikane janë të mbyllura për sot për shkak të një feste zyrtare.
Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) - huadhënësi i fundit në botë - ka paralajmëruar për një "rrezik të madh" për ekonominë globale nëse Trump i zbaton ato.
Nëse miratohen, çfarë dëmi mund të shkaktojnë këto tarifa në ekonominë e Mbretërisë së Bashkuar?
Mbretëria e Bashkuar ka paguar tashmë një normë prej 10% për shumicën e mallrave që nga prilli i kaluar, si pjesë e luftës tregtare të presidentit. Kjo shifër është përveç tarifave paraprake dhe tarifave të tjera.
Por disa mallra, si makinat, nuk i nënshtrohen tarifave përmes marrëveshjeve të mëvonshme, por një sistem kuotash kufizon përjashtimet nga tarifat në vëllime të caktuara.
SHBA-të janë partneri më i madh tregtar i Mbretërisë së Bashkuar, por shërbimet përbëjnë pothuajse dy të tretat e eksporteve totale në Amerikë në baza vjetore.
Këto shërbime, të tilla si shërbimet financiare dhe ligjore, nuk janë mallra dhe për këtë arsye nuk i nënshtrohen tarifave.
Prodhuesit e makinave dhe firmat farmaceutike janë në krye të pemës për sa i përket mallrave të eksportuara.
Çdo tarifë e re do të ishte e dëmshme për ta dhe për prodhimin më të gjerë në një kohë kur rritja e Mbretërisë së Bashkuar është tashmë në ngecje, pjesërisht si rezultat i taksave tregtare të Trump deri më sot.
Analiza nga Capital Economics të hënën sugjeroi se një "skenar më i keq mund të ulë GDP-në e Mbretërisë së Bashkuar me 0.30-0.75%", duke rrezikuar recesionin.
Kryeekonomisti i Mbretërisë së Bashkuar, Paul Dales, tha: "Pasojat politike dhe gjeopolitike afatgjata do të ishin shumë më të mëdha. Njëra prej tyre mund të jetë që Mbretëria e Bashkuar të shtyhet më pranë BE-së, të paktën kur bëhet fjalë për tregtinë e mallrave".
Po BE-ja?
Norma e gjerë e tarifave shtesë të SHBA-së për vendet e BE-së aktualisht është 15%.
Eksportet e mallrave, të tilla si ato nga salla e motorëve të prodhimit të ekonomisë së saj, Gjermania, dominojnë tregtinë e saj me SHBA-në.
Franca, ndryshe nga Mbretëria e Bashkuar, dëshiron të vendosë tarifa hakmarrëse dhe masa të tjera ndaj SHBA-së në rast se tarifat tregtare rriten nga presidenti i SHBA-së.
Vendosja e të ashtuquajturës bazuka tregtare të BE-së do të diskutohet në një takim të udhëheqësve më vonë këtë javë, por të gjitha shenjat janë se shumica dërrmuese duan një zgjidhje diplomatike në vend që të rrezikojnë një luftë të zgjatur. /Telegrafi/
Një nyje hekurudhore me defekt mund të jetë çelësi për të kuptuar shkakun e një prej katastrofave më vdekjeprurëse hekurudhore të Spanjës në vite, kanë thënë ekspertët.
Të paktën 40 persona humbën jetën dhe 159 u lënduan, në një përplasje me shpejtësi të lartë midis dy trenave të dielën, transmeton Telegrafi.
Ekipi i të dhënave dhe forenzikës i Sky News shqyrton se si ndodhi aksidenti.
Një kronologji e aksidentit
Para aksidentit, një tren i drejtuar nga kompania private Iryo dhe që mbante rreth 300 pasagjerë u nis nga Malaga për në kryeqytetin Madrid në orën 6:40 pasdite.
Treni tjetër, i cili mbante gati 200 persona dhe i menaxhuar nga kompania publike e trenave të Spanjës Renfe, u nis nga Madridi për në Huelva në jug në orën 6.05 pasdite sipas kohës lokale.
Rreth orës 19:45 sipas orës lokale, fundi i trenit të parë që udhëtonte nga Malaga për në Madrid doli nga shinat dhe u hodh në anën e kundërt të shinave.
Më pas u përplas me trenin tjetër pranë qytetit Adamuz në provincën e Kordobës, rreth 230 milje në jug të Madridit.
Në kohën e përplasjes, të dy trenat po udhëtonin me një shpejtësi prej më shumë se 120 milje në orë.
Pamjet filmike treguan pasagjerë që dilnin nga dritaret e thyera pas përplasjes, ndërsa shërbimet e emergjencës mbërritën në vendngjarje. Të lënduarit u dërguan në një spital aty pranë.
Një incident 'vërtet i çuditshëm'
Ministri i Transportit i Spanjës, Oscar Puente, tha se shkaku i përplasjes ishte i panjohur, por e quajti atë një incident "vërtet të çuditshëm" sepse ndodhi në një pjesë të sheshtë të binarëve që ishte rinovuar në maj.
Ai tha se pjesa e pasme e trenit Iryo kishte dalë nga shinat dhe më pas kishte kaluar shinat e tjera, duke u përplasur në pjesën e përparme të trenit Renfe dhe duke i rrëzuar dy vagonët e tij të parë nga shinat dhe duke i rënë poshtë një pjerrësi prej 4 metrash.
Dëmi më i keq ishte në pjesën e përparme të trenit Renfe, shtoi ai.
Puente ndau një fotografi që tregonte sistemin e përdorur, për të monitoruar infrastrukturën dhe lëvizjen e të gjithë trenave përgjatë rrjetit.
Harta tregonte pozicionet aktuale të dy trenave pak më pak se dy orë pasi ndodhi përplasja, me vija të kuqe që tregonin se shina ishte bllokuar.
Hetuesit thonë se një nyje e dëmtuar mund të jetë çelësi i përplasjes
Një hetim fillestar ka identifikuar një nyje të dëmtuar si çelësin e përplasjes së trenit, raportoi Reuters, duke cituar një burim.
Agjencia e lajmeve tha se teknikët identifikuan disa konsumime në nyjen midis seksioneve të shinave, të njohura si një pllakë peshku, të cilat ata thanë se tregonin se defekti kishte qenë aty për ca kohë.
Gabimi njerëzor 'përjashtohet'
Më parë, presidenti i kompanisë kombëtare hekurudhore të Spanjës, Renfe, Alvaro Fernandez Heredia, kishte thënë se "gabimi njerëzor mund të përjashtohet".
Treni Iryo ishte ndërtuar në vitin 2022, me inspektimin e tij të fundit të kryer më 15 janar të këtij viti.
Bina ku ndodhi aksidenti ishte gjithashtu e re, pasi ishte rinovuar plotësisht majin e kaluar, me një investim prej 700 milionë eurosh.
Megjithatë, ajo ende kishte probleme, me një sindikatë spanjolle të makinistëve të trenave që paralajmëroi operatorin hekurudhor Adif për konsumimin e madh të shinave, përfshirë atë ku u përplasën dy trenat, në një letër gushtin e kaluar.
Në tetor të vitit të kaluar, sindikatat hekurudhore iu drejtuan qeverisë për të kërkuar një ulje të shpejtësisë për të shmangur aksidentet në linjë.
Rekordi i sigurisë hekurudhore të Spanjës
Agjencia spanjolle e sigurisë hekurudhore (AESF) ka regjistruar midis 42 dhe 98 aksidente të rëndësishme hekurudhore në vit që nga viti 2006, me më shumë aksidente në vitet 2007 dhe 2023, përkatësisht 98 dhe 77.
Ato vite panë një numër veçanërisht të lartë të aksidenteve me kalime hekurudhore dhe lëndime personale, me agjencinë që thekson se shifra dukshëm më e ulët për vitin 2024, në 57 krahasuar me 77, ishte kryesisht për shkak të një reduktimi në këto lloje incidentesh sesa në përplasje dhe dalje nga shinat.
Në vitin 2024, një në pesë incidente në Spanjë u shkaktuan nga dalja nga shinat - pesë herë më shumë se mesatarja e BE-së prej 4%, me vendin që regjistroi një përqindje më të vogël të kalimeve në nivel dhe incidenteve të tjera të lëndimeve personale sesa mesatarja e BE-së.
Rreth 18 persona humën jetën në aksidente hekurudhore në Spanjë në vitin 2024, ekuivalenti i rreth një personi për 1,000 km shina hekurudhore, duke e lënë Spanjën ndër vendet me nivelin më të ulët të vdekjeve hekurudhore në BE, sipas Komisionit Evropian.
Aksidenti më i keq hekurudhor spanjoll këtë shekull ishte një dalje nga shinat e trenit në Santiago de Compostela në korrik 2013, i cili ia mor jetën 79 personave.
Prokurorët janë gati të hapin hetim penal sa më shpejt të jetë e mundur
Burime nga ministria e Brendshme e Spanjës i thanë Sky News, se prokurorët vendas po presin raportin nga policia dhe më pas janë gati të hapin një hetim penal sa më shpejt të jetë e mundur.
I pyetur nga gazetarët se sa kohë mund të zgjasë një hetim për shkakun e aksidentit, ministri i transportit, Puente, tha se mund të jetë një muaj.
Kryeministri i Spanjës, Pedro Sanchez, shprehu ngushëllimet e tij për familjet e viktimave në një postim në X, duke shkruar: "Sonte është një natë dhimbjeje e thellë për vendin tonë."
Të hënën në mbrëmje, ndërsa shumë nga të plagosurit dolën nga spitali, disa anëtarë të familjes ende po kërkonin në mediat sociale dhe spitalet për më shumë informacion në lidhje me të dashurit e tyre të zhdukur. /Telegrafi/
Marc Casado mund të largohet nga Barcelona gjatë këtij muaji, me Atletico Madrid që po shfaq interes serioz për mesfushorin katalanas.
Sipas gazetarit Ferran Martínez të “Mundo Deportivo”, situata e Casado në skuadrën e Hansi Flick është bërë gjithnjë e më e vështirë.
Mesfushori spanjoll ka humbur totalisht vendin në formacion, duke mbetur pas Frenkie de Jong, Pedri dhe madje edhe Eric Garcia në hierarkinë e mesfushës.
Ai nuk ka qenë titullar në asnjë ndeshje që prej muajit nëntor. Kjo mungesë hapësirash ka shtuar zërat për një largim të mundshëm para mbylljes së afatit kalimtar dimëror.
Atletico Madrid shihet si një nga destinacionet më konkrete. Drejtori Mateu Alemany e konsideron Casadon si zëvendësues ideal të Conor Gallagher dhe lojtari tashmë është në dijeni të interesimit të klubit madrilen.
Raportohet se ai nuk e sheh këtë opsion në mënyrë negative, pavarësisht se gjithmonë ka pasur prioritet qëndrimin te Barça.
Ndërkohë, edhe Manchester United dhe Wolverhampton janë duke monitoruar nga afër situatën e tij, në pritje të një mundësie për të ndërhyrë./Telegrafi
Ky është momenti dramatik kur një shkëmb u shemb në Bregun Jurasik, ndërsa dy pushues u ‘zhdukën’ nën një re të madhe pluhuri.
Rreth 500 ton shkëmb ranor ranë në plazhin në West Bay, Dorset të Britanisë së Madhe, kur një pjesë e shkëmbit 150 metra të lartë, i bërë i famshëm nga drama kriminale e ITV Broadchurch, papritmas u shemb.
Pamjet nga vendi i ngjarjes treguan momentin dramatik kur një pjesë e shkëmbit u shemb vetëm pak metra larg plazhistëve, transmeton Telegrafi.
Mbetjet që binin shkaktuan një re të trashë pluhuri të artë ndërsa goditën rërën - por kalimtarët dukeshin të pashqetësuar nga shembja.
Roja bregdetare u thirr në vendngjarje për të kontrolluar nëse dikush ishte bllokuar nën shkëmbinj, por për fat të mirë nuk u raportuan viktima. /Telegrafi/
Dolce ka folur sërish për raportin me Lim Hotin pasi u publikua një klip ku banorët flisnin rreth tyre.
Pas fjalëve të konkurrentëve, Dolce ka reaguar duke thënë se nuk është futur në mes tyre.
Ajo thekson se Limi dhe Alba janë ndarë kohë më parë dhe se nuk është kjo që u fut në mes të një çifti.
Foto: YouTube
“Dolce nuk është futur në mes të askujt. Limi më ka dhënë hapësirën, unë e di shumë mirë që këta nuk janë të lidhur, nuk kanë asgjë bashkë”, u shpreh ajo.
Tutje theksoi: “Më dha hapësirën t’i afrohem iu afrova kaq. Do të ndodhte edhe jashtë”.
Foto: YouTube
Mes tjerash banorja shtoi se nëse nuk do të ndodhte këtu, takimi i tyre do të bëhej jashtë.
Dolce duket se nuk i ka problem mendimet e të tjerëve dhe se nuk i interesojnë. /Telegrafi/
Bordi i Paqes i Trump, ku Shqipëria ka marrë ftesën si vend anëtar, është kthyer në një nga temat ‘e nxehta’ në politikën ndërkombëtare që përpiqet të zbërthejë lëvizjen e presidentit.
Nën lupën e analistit Artan Hoxha, është një lëvizje për efikasitet dhe jo globalitet.
Sipas analizës së tij në Tv Klan, qëllimi i Trump është një organizatë që vepron shpejt, pa procedura të zgjatura.
Artan Hoxha:Nga të dhënat e këtyre tri ditëve, unë konkludoj në këtë gjë që qëllimi i presidentit Trump është efikasiteti, jo globaliteti i organizatës.
Blendi Fevziu:Ç’do të thotë efikasiteti?
Artan Hoxha:Ai do të ndërtojë një organizatë që merr vendime shpejt dhe i zbaton ato me efektivitet. Ky është qëllimi i tij parësor.
Përzgjedhja e shteteve është një tjetër nga pikat që ka tërhequr vëmendje. Në rastin e Shqipërisë, Hoxha rendit disa faktorë që e favorizojnë në marrjen e kësaj ftese. Nga ana tjetër, Trump ka luajtur disa karta për numrin e vendeve që i duhen në këtë bord dhe afatin e 22 janarit për të kthyer përgjigje.
Artan Hoxha:Nuk ka ftuar gjithë shtetet e botës, ka bërë një shortlist. 60, 70, 50 nuk janë gjithë anëtarët e OKB-së, është një pjesë, gjysma e tyre. Janë hequr një mori shtetesh anëtare të OKB-së që s’do t’i bënin kujt punë në çështjen e konfliktit të Gazës. E dyta, vendet që kanë marrë ftesën ka pasur një mendim, një arsye pse e kanë marrë. Ne mund të analizojmë Shqipërinë, pse e ka marrë Shqipëria ftesën mes 60-70 vendeve?
Blendi Fevziu:Pse, sipas teje?
Artan Hoxha:Vend multifetar, me shumicë myslimane, me harmoni, që shkojmë shumë mirë me Palestinën, që shkojmë shumë mirë me Izraelin, që kemi një histori të mbështetjes së çifutëve, përveç atyre që jemi në NATO etj. Ka shumë vende në NATO, por kaq multifetarë e me harmoni fetare si Shqipëria. Jo vetëm që nuk janë gjithë shtetet e botës, por statuti thotë kjo organizatë mund të formohet edhe me tre shtete anëtare. Pra u ka thënë të gjithëve atyre që u ka çuar letrën, hajdeni, erdhët, s’erdhët mua tre më duhen për ta formuar. Ky është faktor nxitës që të vijnë më tepër se tre. E treta, afati. Ai thotë nuk do ju pres ju për një organizatë efektive, të shpejtë, të zhdërvjellët që të nderni lëveret dhe të miratoni në procedura të stërzgjatura dhe ta çoni pas një viti firmosjen. Kush e ndan mendjen shpejt e shpejt, vjen më datë 22 në Davos dhe firmos.
Një tjetër nga lëvizjet e Trump është ruajtja e ekuilibrit me disa shtete, duke e dërguar ftesën pa qëllimin e drejtpërdrejtë për të marrë mbrapsht një “po”, thotë Hoxha.
Artan Hoxha:Disa shtete në listën e atyre që kanë marrë ftesën janë edhe për kortezi duke e paragjykuar që s’ka për të thënë po. Ka thënë unë ftesën ta çova, mundësinë ta dhashë, ti nuk erdhe, unë eci përpara.
Ipswich Town është i interesuar të nënshkruajë me sulmuesin shqiptar të Bristol City, Anis Mehmeti, para mbylljes së afatit kalimtar.
Kontrata e mesfushorit ofensiv 25-vjeçar skadon në verë dhe Ipswich synon të përfitojë nga kjo situatë për të siguruar shërbimet e reprezentuesit shqiptar, me qëllim forcimin e skuadrës në garën për rikthim në Ligën Premier.
Një transferim i tillë do të dobësonte njëkohësisht edhe një rival direkt në luftën për ngjitje, siç është Bristol, aty ku po shkëlqen Mehmeti.
Nga ana tjetër, Bristol City dëshiron ta mbajë Mehmetin, duke e konsideruar pjesë kyçe të objektivave për “play-off”, dhe tashmë ka nisur bisedimet për rinovimin e kontratës së tij.
Megjithatë, Ipswich është i gatshëm të sfidojë këtë qëndrim dhe të ushtrojë presion për realizimin e transferimit.
Mehmeti iu bashkua Bristol Cityt në janar të vitit 2023 dhe po kalon një sezon mjaft të mirë në Championship. Ai ka shënuar 8 gola dhe ka dhënë 6 asistime në 27 paraqitje këtë edicion, ndërsa numëron edhe 3 paraqitje me Kombëtaren e Shqipërisë.
Sipas “Transfermarkt”, vlera aktuale e tij në treg vlerësohet në rreth 10 milionë euro. /Telegrafi/
Një rast tronditës ka goditur futbollin e femrave në Angli, pasi Federata Angleze (FA) ka dënuar me 12 vite pezullim një ish-trajner të një skuadre të kategorisë së katërt.
Ryan Hamilton u shpall fajtor për dërgimin e mesazheve, fotografive dhe videove me përmbajtje eksplicite ndaj lojtareve dhe një anëtareje të stafit, sipas vendimit të publikuar nga FA pas një seance disiplinore muajin e kaluar.
Sipas dokumenteve të publikuara (përmes BBC), Hamilton përdori rrjetet sociale Snapchat dhe WhatsApp për të dërguar fotografi të organeve gjenitale dhe video ku shfaqej duke kryer akte seksuale me veten. Ai gjithashtu bëri në mënyrë të përsëritur sugjerime për marrëdhënie seksuale me lojtare, duke përmendur edhe ambientet e zhveshtoreve dhe zyrave të klubit.
Paneli disiplinor konstatoi se sjellja e tij nuk ishte vetëm me natyrë seksuale, por edhe psikologjikisht abuzive. Hamilton u përshkrua si një trajner me stil menaxhimi agresiv dhe bullizues, duke poshtëruar dhe nënçmuar lojtare deri në pikën që disa prej tyre refuzuan të vazhdonin të përfaqësonin klubin.
🚨 𝗡𝗘𝗪: Football coach banned for 12 years for sending explicit messages.
Pesë gra, përfshirë katër lojtare, dorëzuan ankesa në tetor 2024, duke ofruar atë që FA e cilësoi si “prova të besueshme dhe bindëse” për një periudhë dyvjeçare abuzimi.
Hamilton mohoi akuzat, por nuk bashkëpunoi plotësisht me hetimin dhe e ndërpreu intervistën e tij me FA përpara përfundimit.
Komisioni rregullator theksoi se ai nuk tregoi “asnjë reflektim, pendesë apo ndërgjegjësim” për dëmin e shkaktuar. Si rezultat, 23 nga 24 akuzat për sjellje të papërshtatshme u vërtetuan.
Kryetarja e panelit, Jane Bickerstaff KC, deklaroi se Hamilton kishte qenë në një pozitë besimi dhe autoriteti mbi lojtaret, të cilën e kishte keqpërdorur në mënyrë mizogjene dhe seksualisht të papranueshme. Ajo shtoi se ndalimi i menjëhershëm nga çdo aktivitet futbollistik ishte masa e vetme e duhur.
Hamilton u largua nga Sutton Coldfield Town Women në nëntor 2024. Çështja tashmë është mbyllur, ndërsa dënimi i FA dërgon një mesazh të fortë se sjellje të tilla nuk do të tolerohen në futboll./Telegrafi
Në një mbrëmje solemne të mbajtur të hënën, më 19 janar 2026, në St. Jakobshalle, u ndanë çmimet prestigjioze “Basler Sport-Champions 2025”, ku FC Basel 1893 ishte protagonisti kryesor i ceremonisë.
Klubi zviceran pati arsye të dyfishta për festë, pasi kapiteni dhe figura qendrore e skuadrës kampione, Xherdan Shaqiri, u shpall “Sportisti i Vitit 2025 në Basel”.
Shaqiri, si lojtar vendas dhe lider i padiskutueshëm në fushë, u vlerësua për kontributin e tij vendimtar në sukseset e ekipit gjatë vitit të kaluar.
Përveç çmimit individual, edhe skuadra e FC Basel u nderua me çmimin “Skuadra e Vitit 2025”, duke konfirmuar dominimin dhe sezonin e jashtëzakonshëm të klubit.
Ish-kryetarja e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Valdete Daka, ka deklaruar se asnjëherë më parë nuk është shënuar një dallim prej rreth 6 mijë votash për një kandidat pas rinumërimit.
Ajo ka theksuar se rinumërimet kanë qenë të zakonshme pothuajse në çdo palë zgjedhje, madje edhe rivotimet, por pa dallime kaq të mëdha.
Sipas Dakës, në të kaluarën nuk ka pasur mospërputhje prej mijëra votash si ato që po evidentohen tani.
Ajo ka shtuar se ky fenomen kërkon shqyrtim të thellë institucional, përfshirë analizimin e ndryshimeve ligjore të bëra në vitin 2023.
Daka në Debat Plus ka theksuar se drejtësia duhet të merret seriozisht me këtë çështje, ashtu siç ka vepruar në vitin 2010, kur pas asaj që ajo e quajti “vjedhje industriale” u organizuan rivotime në disa qytete dhe KQZ-ja dorëzoi rreth 2 mijë kallëzime penale.
Konflikti i familjes Beckham ka dalë përfundimisht nga korniza e thashethemeve tabloide dhe është shndërruar në një skandal të hapur që po trondit Hollywood-in.
Brooklyn Beckham ka reaguar publikisht përmes një deklarate të gjatë në Instagram, ku akuzon prindërit e tij, David dhe Victoria Beckham, se kanë tentuar prej vitesh të “kontrollojnë narrativën” e jetës së tij dhe se janë përpjekur “në mënyrë të vazhdueshme të shkatërrojnë” martesën e tij me Nicola Peltz.
Brooklyn, i cili është i distancuar nga familja prej rreth tre vitesh, shpjegon se ka zgjedhur të heshtë për një kohë të gjatë për të ruajtur privatësinë, por sipas tij, kjo heshtje është shfrytëzuar kundër tij.
“Kam heshtur për vite me radhë dhe kam bërë çdo përpjekje që këto çështje të mbeten private. Fatkeqësisht, prindërit e mi dhe ekipi i tyre kanë vazhduar t’i drejtohen mediave, duke mos më lënë asnjë zgjidhje tjetër veçse të flas vetë dhe të tregoj të vërtetën për disa nga gënjeshtrat që janë publikuar”.
Ai thekson qartë se nuk kërkon pajtim me familjen dhe se kjo deklaratë është një akt vetëmbrojtjeje.